शारदातिलकतन्त्रम्

संसार-सिन्धोः (saṃsāra-sindhoḥ) — of the ocean of birth and deathसंसार-सागर के·तरण-एक-हेतून् (taraṇa-eka-hetūn) — the sole means of crossingपार करने के एकमात्र साधन·दधे (dadhe) — I bearमैं धारण करता हूँ·मूर्ध्नि (mūrdhni) — upon my headअपने मस्तक पर·गुरून् (gurūn) — the Gurusगुरुओं को·शिवस्वरूपान् (śivasvarūpān) — whose very form is Śivaसाक्षात् शिवस्वरूप·येषाम्-पदपङ्कजानाम् (yeṣām-padapaṅkajānām) — of whose lotus feetजिनके चरण-कमलों की·रजांसि (rajāṃsi) — the dustधूलि·तीर्थाभिषेकक्रियाम् (tīrthābhiṣekakriyām) — the effect of a sacred bath at a place of pilgrimageतीर्थ-स्नान की क्रिया·आवहन्ति (āvahanti) — bring aboutप्रदान करती है

सारम् (sāram) — the essenceसार·वक्ष्यामि (vakṣyāmi) — I shall declareमैं कहूँगा·तन्त्राणाम् (tantrāṇām) — of the Tantrasतन्त्रों का·सारदातिलकम् (sāradātilakam) — called the Śāradātilakaशारदातिलक नामक·शुभम् (śubham) — auspiciousशुभ·धर्म-अर्थ-काम-मोक्षाणाम् (dharma-artha-kāma-mokṣāṇām) — of righteousness, wealth, desire and liberationधर्म, अर्थ, काम और मोक्ष की·प्राप्तेः (prāpteḥ) — of the attainmentप्राप्ति का·प्रथमकारणम् (prathamakāraṇam) — the principal causeप्रधान कारण

शब्द-अर्थ-दृष्टि-मुनिभिः (śabda-artha-dṛṣṭi-munibhiḥ) — together with the word, its meaning, and the sage who perceived itशब्द, अर्थ और उसे देखने वाले मुनि सहित·छन्दोभिः (chandobhiḥ) — with the metreछन्द सहित·देवतैः-सह (devataiḥ-saha) — together with the deitiesदेवताओं सहित·विधिः (vidhiḥ) — the ritual procedureविधि·च (ca) — andऔर·मन्त्रयन्त्राणाम् (mantrayantrāṇām) — of mantras and yantrasमन्त्रों और यन्त्रों की·तन्त्रे-अस्मिन् (tantre-asmin) — in this Tantraइस तन्त्र में·अभिधीयते (abhidhīyate) — is describedकही जाती है

निर्गुणः (nirguṇaḥ) — without attributesनिर्गुण·सगुणः (saguṇaḥ) — with attributesसगुण·च-इति (ca-iti) — and thusऔर इस प्रकार·शिवः (śivaḥ) — Śivaशिव·ज्ञेयः (jñeyaḥ) — is to be knownजानना चाहिए·सनातनः (sanātanaḥ) — the eternal oneसनातन·प्रकृतेः-अन्यः (prakṛteḥ-anyaḥ) — distinct from Prakṛtiप्रकृति से पृथक्·सकलः (sakalaḥ) — associated with Prakṛtiप्रकृति-सहित·स्मृतः (smṛtaḥ) — is held to beमाना गया है

सत्-चित्-आनन्द-विभवात् (sat-cit-ānanda-vibhavāt) — from the one rich in being, consciousness and blissसत्-चित्-आनन्द के ऐश्वर्य से युक्त·सकलात् (sakalāt) — who is associated with Prakṛtiप्रकृति-सहित·परमेश्वरात् (parameśvarāt) — from the Supreme Lordपरमेश्वर से·आसीत् (āsīt) — aroseउत्पन्न हुई·शक्तिः (śaktiḥ) — Śaktiशक्ति·ततः (tataḥ) — from thatउससे·नादः (nādaḥ) — Nādaनाद·नादात् (nādāt) — from Nādaनाद से·इन्दुसमुद्भवः (indusamudbhavaḥ) — the arising of Indu, the pointइन्दु (बिन्दु) की उत्पत्ति

परः (paraḥ) — the Supreme Binduवह परम बिन्दु·शक्तिमयः (śaktimayaḥ) — wholly made of Śaktiशक्तिमय·साक्षात् (sākṣāt) — directly, verilyसाक्षात्·त्रिधा (tridhā) — in three waysतीन प्रकार से·असौ (asau) — thisयह·भिद्यते (bhidyate) — divides itselfविभक्त होता है·पुनः (punaḥ) — furtherपुनः·बिन्दु-नादौ (bindu-nādau) — Bindu and Nādaबिन्दु और नाद·बीजम् (bījam) — the Bījaबीज·इति (iti) — thusइस प्रकार·तस्य (tasya) — of itउसके·भेदाः (bhedāḥ) — the divisionsभेद·समीरिताः (samīritāḥ) — are declaredकहे गए हैं

बिन्दुः (binduḥ) — Binduबिन्दु·शिवात्मकम् (śivātmakam) — of the nature of Śivaशिवस्वरूप·बीजम् (bījam) — the Bījaबीज·शक्तिः (śaktiḥ) — of the nature of Śaktiशक्तिस्वरूप·नादः (nādaḥ) — Nādaनाद·तयोः-मिथः-समवायः (tayoḥ-mithaḥ-samavāyaḥ) — the mutual union of those twoउन दोनों का परस्पर संयोग·समाख्यातः (samākhyātaḥ) — is termedकहा गया है·सर्व-आगम-विशारदैः (sarva-āgama-viśāradaiḥ) — by those learned in all the scripturesसमस्त आगमों के ज्ञाताओं द्वारा

रौद्री (raudrī) — the Śakti called Raudrīरौद्री शक्ति·बिन्दोः (bindoḥ) — from Binduबिन्दु से·ततः (tataḥ) — thenतत्पश्चात्·नादात् (nādāt) — from Nādaनाद से·ज्येष्ठा (jyeṣṭhā) — the Śakti called Jyeṣṭhāज्येष्ठा शक्ति·बीजात् (bījāt) — from Bījaबीज से·अजायत (ajāyata) — was bornउत्पन्न हुई·वामा (vāmā) — the Śakti called Vāmāवामा शक्ति·ताभ्यः (tābhyaḥ) — from those threeउन तीनों से·समुत्पन्ना (samutpannā) — aroseउत्पन्न हुई·रुद्रब्रह्मसमाधिना (rudrabrahmasamādhinā) — through the joint working of Rudra and Brahmāरुद्र और ब्रह्मा के संयोग से

संज्ञान-इच्छा-क्रिया-आत्मानः (saṃjñāna-icchā-kriyā-ātmānaḥ) — of the nature of cognition, will and action, respectivelyक्रमशः ज्ञान, इच्छा और क्रिया रूप स्वभाव वाले·वह्नि-इन्दु-अर्क-स्वरूपिणः (vahni-indu-arka-svarūpiṇaḥ) — having the very form of Fire, Moon and Sunअग्नि, चन्द्रमा और सूर्य के रूप वाले·भिद्यमानात् (bhidyamānāt) — as it was splitting apartविभाजित होते हुए·परात्-बिन्दोः (parāt-bindoḥ) — from that Supreme Binduउस परम बिन्दु से·अव्यक्त-आत्मा (avyakta-ātmā) — whose very nature is unmanifestअव्यक्त स्वरूप वाला·रवः (ravaḥ) — an undivided toneअखण्ड रव (ध्वनि)·अभवत् (abhavat) — aroseउत्पन्न हुआ

शब्दब्रह्म-इति (śabdabrahma-iti) — as the Word-Absolute'शब्दब्रह्म' ऐसा·तम् (tam) — that [undivided tone]उसे·प्राहुः (prāhuḥ) — declareकहते हैं·सर्व-आगम-विशारदाः (sarva-āgama-viśāradāḥ) — those learned in every scriptureसमस्त आगमों के ज्ञाता·शब्दब्रह्म-इति (śabdabrahma-iti) — [calling it] the Word-Absolute'शब्दब्रह्म' मानकर·शब्दार्थम् (śabdārtham) — the word fused inseparably with its meaningशब्द और अर्थ का अभिन्न रूप·शब्दम्-इति (śabdam-iti) — as 'the bare word''केवल शब्द' ऐसा·अपरे (apare) — othersअन्य विद्वान्·जगुः (jaguḥ) — have declaredकहा है

न हि (na hi) — indeed, [this] cannotनहीं ही·तेषाम् (teṣām) — in the view of those [two schools]उन (दोनों मतों वालों) के मत में·तयोः (tayoḥ) — of those two [the word and its meaning]उन दोनों (शब्द और अर्थ) की·सिद्धिः (siddhiḥ) — be established [as Śabda-Brahman]सिद्धि·जडत्वात् (jaḍatvāt) — because of being insentientजड़ होने के कारण·उभयोः-अपि (ubhayoḥ-api) — of both alikeदोनों के ही·चैतन्यम् (caitanyam) — the consciousnessचैतन्य·सर्व-भूतानाम् (sarva-bhūtānām) — present within all beingsसमस्त प्राणियों में विद्यमान·शब्दब्रह्म-इति (śabdabrahma-iti) — is the Word-Absolute — soशब्दब्रह्म है — ऐसा·मे मतिः (me matiḥ) — is my own considered viewमेरा मत है

तत् (tat) — that [same consciousness]वह (चैतन्य)·प्राप्य (prāpya) — having attainedप्राप्त करके·कुण्डली-रूपम् (kuṇḍalī-rūpam) — the coiled form [of Kuṇḍalinī]कुण्डली का रूप·प्राणिनाम् (prāṇinām) — of living beingsप्राणियों के·देह-मध्य-गम् (deha-madhya-gam) — seated in the middle of the bodyशरीर के मध्य में स्थित·वर्ण-आत्मना (varṇa-ātmanā) — in the nature of lettersवर्णों के रूप में·आविर्भवति (āvirbhavati) — manifests itselfप्रकट होता है·गद्य-पद्य-आदि-भेदतः (gadya-padya-ādi-bhedataḥ) — in the various forms of prose, verse and the likeगद्य, पद्य आदि भेदों से

अथ (atha) — now [turning to the creation of Meaning]अब·विन्दु-आत्मनः (vindu-ātmanaḥ) — whose very self is Binduजिनका स्वरूप बिन्दु है·शम्भोः (śambhoḥ) — from Śambhuशम्भु से·काल-बन्धोः (kāla-bandhoḥ) — who is the eternal companion of Timeजो काल के सनातन सहचर हैं·कला-आत्मनः (kalā-ātmanaḥ) — whose nature is Kalā, the creative powerजिनका स्वरूप कला है·अजायत (ajāyata) — was bornउत्पन्न हुए·जगत्-साक्षी (jagat-sākṣī) — the witness of the worldजगत् के साक्षी·सर्व-व्यापी (sarva-vyāpī) — all-pervadingसर्वव्यापी·सदाशिवः (sadāśivaḥ) — Sadāśivaसदाशिव

सदाशिवात् (sadāśivāt) — from Sadāśivaसदाशिव से·भवेत्-ईशः (bhavet-īśaḥ) — arises Īśaईश उत्पन्न होते हैं·ततः (tataḥ) — from himउससे·रुद्र-समुद्भवः (rudra-samudbhavaḥ) — Rudra is bornरुद्र उत्पन्न होते हैं·ततः (tataḥ) — then, from himफिर उससे·विष्णुः (viṣṇuḥ) — [arises] Viṣṇuविष्णु (उत्पन्न होते हैं)·ततः (tataḥ) — then, from himफिर उससे·ब्रह्मा (brahmā) — [arises] Brahmāब्रह्मा (उत्पन्न होते हैं)·तेषाम्-एवम् (teṣām-evam) — of them, in just this orderउनकी इस प्रकार·समुद्भवः (samudbhavaḥ) — is the birthउत्पत्ति है

मूल-भूतात् (mūla-bhūtāt) — which is the root-source of everythingजो सबका मूल कारण है, उस·ततः (tataḥ) — from thatउससे·अव्यक्तात् (avyaktāt) — from the unmanifest [Prakṛti]अव्यक्त (प्रकृति) से·विकृतात् (vikṛtāt) — as it underwent transformationविकृत होने पर·पर-वस्तुनः (para-vastunaḥ) — the Supreme Substanceउस परम पदार्थ से·आसीत् किल (āsīt kila) — there arose, it is saidउत्पन्न हुआ, ऐसा कहते हैं·महत्-तत्त्वम् (mahat-tattvam) — the Mahat-tattva, the Great Principleमहत्तत्त्व·गुण-अन्तःकरण-आत्मकम् (guṇa-antaḥkaraṇa-ātmakam) — which is of the very nature of the [three] Guṇas and the inner facultyजो गुणों और अन्तःकरण के स्वरूप वाला है

अभूत् (abhūt) — aroseउत्पन्न हुआ·तस्मात् (tasmāt) — from that [Mahat-tattva]उस (महत्तत्त्व) से·अहङ्कारः (ahaṅkāraḥ) — Ahaṃkāra, the ego-principleअहंकार·त्रिविधः (trividhaḥ) — of three kindsतीन प्रकार का·सृष्टि-भेदतः (sṛṣṭi-bhedataḥ) — owing to the difference in what each createsसृष्टि के भेद के कारण·वैकारिकात्-अहङ्कारात् (vaikārikāt-ahaṅkārāt) — from the Vaikārika [portion] of Ahaṃkāraवैकारिक अहंकार से·देवाः वैकारिकाः (devāḥ vaikārikāḥ) — the Vaikārika godsवैकारिक देवगण·दश (daśa) — ten [in number]दस

दिक्-वात-अर्क-प्रचेतः (dik-vāta-arka-pracetaḥ) — Dik (the deity of Space), Vāta (Wind), Arka (Sun), Pracetas (Varuṇa, lord of the Waters)दिक्, वात, अर्क और प्रचेता (वरुण)·अश्वि-वह्नि-इन्द्र-उपेन्द्र-मित्रकाः (aśvi-vahni-indra-upendra-mitrakāḥ) — the two Aśvins, Vahni (Fire), Indra, Upendra (a form of Viṣṇu), and the pair Mitra and Ka (a form of Brahmā)दोनों अश्विनीकुमार, अग्नि, इन्द्र, उपेन्द्र (विष्णु-रूप) तथा मित्र और क (ब्रह्मा-रूप) की जोड़ी·तेजसात् (tejasāt) — from the Taijasa [portion of Ahaṃkāra]तैजस अहंकार से·इन्द्रियाणि (indriyāṇi) — the [ten] organs [of sense and action, with the mind]इन्द्रियाँ (मन सहित)·आसन् (āsan) — came into beingउत्पन्न हुईं·तन्मात्रा-क्रम-योगतः (tanmātrā-krama-yogataḥ) — in step with the sequential order of the subtle elements, the tanmātrasतन्मात्राओं के क्रम के अनुसार

भूतादिकात्-अहङ्कारात् (bhūtādikāt-ahaṅkārāt) — from the Bhūtādi (Tāmasa) Ahaṃkāraभूतादि (तामस) अहंकार से·पञ्चभूतानि (pañcabhūtāni) — the five gross elementsपाँच स्थूल भूत·जज्ञिरे (jajñire) — were bornउत्पन्न हुए·शब्दात् (śabdāt) — from the subtle essence of soundशब्द-तन्मात्रा से·पूर्वम् (pūrvam) — first of allसबसे पहले·वियत् (viyat) — space, etherआकाश·स्पर्शात् (sparśāt) — from the subtle essence of touchस्पर्श-तन्मात्रा से·वायू (vāyū) — airवायु·रूपात् (rūpāt) — from the subtle essence of form and colourरूप-तन्मात्रा से·हुताशनः (hutāśanaḥ) — fire, the eater of oblationsअग्नि (हुताशन)

रसात् (rasāt) — from the subtle essence of tasteरस-तन्मात्रा से·अद्भः (adbhaḥ) — waterजल·क्षमा (kṣamā) — earthपृथ्वी·गन्धात् (gandhāt) — from the subtle essence of smellगन्ध-तन्मात्रा से·इति (iti) — thusइस प्रकार·तेषाम् (teṣām) — of these five elementsउन पाँचों भूतों का·समुद्भवः (samudbhavaḥ) — the originउद्भव·स्वच्छम् (svaccham) — transparent, clearस्वच्छ·वियत् (viyat) — etherआकाश·मरुत्-कृष्णः (marut-kṛṣṇaḥ) — air, blackवायु, काला·रक्तः-अग्निः (raktaḥ-agniḥ) — fire, redअग्नि, लाल·विशदम्-पयः (viśadam-payaḥ) — water, pure whiteजल, शुभ्र-निर्मल

पीता (pītā) — yellowपीला·भूमिः (bhūmiḥ) — earthपृथ्वी·पञ्चभूतानि (pañcabhūtāni) — the five elementsपाँच भूत·एकैक-आधारतः (ekaika-ādhārataḥ) — each resting on, and carrying forward, the one before itएक-दूसरे पर क्रमशः आधारित होकर·विदुः (viduḥ) — the wise understandविद्वान् जानते हैं·शब्द-स्पर्श-रूप-रस-गन्धाः (śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhāḥ) — sound, touch, form, taste and smellशब्द, स्पर्श, रूप, रस और गन्ध·भूतगुणाः (bhūtaguṇāḥ) — the qualities of the elementsभूतों के गुण·स्मृताः (smṛtāḥ) — are declaredकहे गए हैं

वृत्तम् (vṛttam) — circularगोल·दिवः (divaḥ) — of the sky, Etherआकाश का·तत् (tat) — that [maṇḍala]वह [मण्डल]·षड्-बिन्दु-लाञ्छितम् (ṣaḍ-bindu-lāñchitam) — that same circle marked with six evenly-placed dotsउसी वृत्त की परिधि पर छह बिन्दुओं से अंकित·मातरिश्वनः (mātariśvanaḥ) — of the wind, Airवायु का·त्रिकोणम् (trikoṇam) — triangularत्रिकोणाकार·स्वस्तिकोपेतम् (svastikopetam) — furnished with a svastika drawn within itभीतर स्वस्तिक-चिह्न सहित·वह्नेः (vahneḥ) — of fireअग्नि का·अर्धेन्दु-संयुतम् (ardhendu-saṃyutam) — joined with a half-moonअर्धचन्द्र से युक्त

अम्भोजम् (ambhojam) — the lotusकमल·अम्भसः (ambhasaḥ) — of Waterजल का·भूमेः (bhūmeḥ) — of Earthपृथ्वी का·चतुरस्रम् (caturasram) — squareचौकोर·स-वज्रकम् (sa-vajrakam) — furnished with thunderbolt-shaped linesवज्राकार रेखाओं सहित·तत्-तत्-भूत-समाख्यानि (tat-tat-bhūta-samākhyāni) — each named after its own respective elementअपने-अपने भूत के नाम से युक्त·मण्डलानि (maṇḍalāni) — the maṇḍalasमण्डल·विदुः (viduḥ) — knowजानते हैं·बुधाः (budhāḥ) — the wiseविद्वान् लोग

वर्णैः (varṇaiḥ) — by their own [elemental] lettersअपने-अपने अक्षरों से·स्वैः (svaiḥ) — their ownअपने·अञ्चितानि (añcitāni) — are adorned, markedअंकित, सुशोभित·आहुः (āhuḥ) — they sayकहते हैं·स्व-नाम-अङ्कितानि-अपि (sva-nāma-aṅkitāni-api) — also inscribed with their own [element's] nameअपने-अपने भूत के नाम से भी युक्त·धरा-आदि-पञ्च-भूतानाम् (dharā-ādi-pañca-bhūtānām) — of the five elements now counted from Earth [in the order of dissolution]पृथ्वी से आरम्भ करते हुए (संहार-क्रम से) पाँच भूतों की·निवृत्ति-आद्याः (nivṛtti-ādyāḥ) — beginning with Nivṛttiनिवृत्ति आदि·कलाः (kalāḥ) — the Kalās, the digits of the creative powerकलाएँ·स्मृताः (smṛtāḥ) — are declaredकही गई हैं

निवृत्तिः (nivṛttiḥ) — Nivṛtti, the Kalā of Earthनिवृत्ति, पृथ्वी की कला·स-प्रतिष्ठा (sa-pratiṣṭhā) — together with Pratiṣṭhā, the Kalā of Waterप्रतिष्ठा, जल की कला, सहित·स्यात् (syāt) — isहै·विद्या (vidyā) — Vidyā, the Kalā of Fireविद्या, तेज की कला·शान्तिः (śāntiḥ) — Śānti, the Kalā of Airशान्ति, वायु की कला·अनन्तरा (anantarā) — comes next in orderउसके बाद आती है·शान्त्यतीता (śāntyatītā) — Śāntyatītā, the Kalā of Etherशान्त्यतीता, आकाश की कला·इति (iti) — thusइस प्रकार·ताः (tāḥ) — these [five Kalās]ये पाँचों कलाएँ·ज्ञेयाः (jñeyāḥ) — are to be knownजाननी चाहिए·नादात् (nādāt) — from Nādaनाद से·एकैक-समुद्भवाः (ekaika-samudbhavāḥ) — each arising in its own turnएक-एक करके उत्पन्न

पञ्च-भूत-आत्मकम् (pañca-bhūta-ātmakam) — consisting of the five elementsपाँच भूतों से बना हुआ·सर्वम् (sarvam) — all, this entireसम्पूर्ण·चर-अचरम् (cara-acaram) — moving and unmovingचर और अचर·इदम् (idam) — thisयह·जगत् (jagat) — universeजगत्·अचराः (acarāḥ) — the unmoving thingsअचर वस्तुएँ·बहुधा (bahudhā) — in many waysअनेक प्रकार से·भिन्नाः (bhinnāḥ) — are distinguishedभिन्न-भिन्न हैं·गिरि-वृक्ष-आदि-भेदतः (giri-vṛkṣa-ādi-bhedataḥ) — by distinctions such as mountains, trees and the likeपर्वत, वृक्ष आदि भेदों के कारण

चराः (carāḥ) — moving thingsचर वस्तुएँ·तु (tu) — howeverपरन्तु·त्रिविधाः (trividhāḥ) — of three kindsतीन प्रकार के·प्रोक्ताः (proktāḥ) — are declaredकहे गए हैं·स्वेद-अण्डज-जरायुजाः (sveda-aṇḍaja-jarāyujāḥ) — moisture-born, egg-born, and womb-bornस्वेदज, अण्डज और जरायुज·स्वेदजाः (svedajāḥ) — the moisture-bornस्वेदज·क्रिमि-कीट-आद्याः (krimi-kīṭa-ādyāḥ) — worms, insects and the likeकीड़े-मकोड़े आदि·अण्डजाः (aṇḍajāḥ) — the egg-bornअण्डज·पन्नग-आदयः (pannaga-ādayaḥ) — serpents and the likeसर्प आदि

जरायुजाः (jarāyujāḥ) — womb-born beingsजरायु (गर्भाशय) से उत्पन्न प्राणी·मनुष्य-आद्याः (manuṣya-ādyāḥ) — humans and the restमनुष्य आदि·तेषु (teṣu) — among themउनमें·नृणाम् (nṛṇām) — of human beingsमनुष्यों का·निगद्यते (nigadyate) — is told, is describedकहा जाता है·उद्भवः (udbhavaḥ) — the origin, the birthउत्पत्ति·पुंस्त्रियोः-योगात् (puṃstriyoḥ-yogāt) — from the union of man and womanपुरुष और स्त्री के संयोग से·शुक्र-शोणित-संयुतात् (śukra-śoṇita-saṃyutāt) — joined with semen and bloodवीर्य और रज (रक्त) से युक्त

बिन्दुः-एकः (binduḥ-ekaḥ) — a single dropएक बिन्दु·विशेत्-गर्भम् (viśet-garbham) — enters the wombगर्भ में प्रवेश करता है·उभय-आत्मा (ubhaya-ātmā) — of the nature of both, of semen and bloodदोनों (वीर्य और रज) के स्वरूप वाला·क्रमात्-असौ (kramāt-asau) — that drop, in due courseवह बिन्दु क्रमशः·रजः-अधिके (rajaḥ-adhike) — when the mother's share predominatesरज (माता के अंश) की अधिकता होने पर·भवेत्-नारी (bhavet-nārī) — becomes a femaleस्त्री होती है·भवेत्-रेतः-अधिकः (bhavet-retaḥ-adhikaḥ) — becomes, when semen predominatesवीर्य की अधिकता होने पर होता है·पुमान् (pumān) — a maleपुरुष·उभयोः-समतायाम्-तु (ubhayoḥ-samatāyām-tu) — but when the two are equalपरन्तु दोनों के बराबर होने पर·नपुंसकम् (napuṃsakam) — a being of neither sexनपुंसक·इति स्थितिः (iti sthitiḥ) — such is the settled ruleयही नियम है

पूर्व-कर्म-अनुरूपेण (pūrva-karma-anurūpeṇa) — in keeping with an action from a former lifeपूर्वजन्म के कर्म के अनुसार·मोह-पाशेन (moha-pāśena) — by the snare of delusionमोह की फाँसी से·यन्त्रितः (yantritaḥ) — bound, constrainedबँधा हुआ·कश्चित्-आत्मा (kaścit-ātmā) — a certain soulकोई जीव·तदा (tadā) — thenतब·तस्मिन् (tasmin) — into that dropउस बिन्दु में·जीव-भावम् (jīva-bhāvam) — the state of an embodied beingदेहधारी जीव की अवस्था·प्रपद्यते (prapadyate) — enters into, attainsप्राप्त करता है

अथ (atha) — thenफिर·मात्रा-कृतैः-अन्नैः (mātrā-kṛtaiḥ-annaiḥ) — by foods taken in proper measureउचित मात्रा में लिए गए अन्न से·पान-आद्यैः (pāna-ādyaiḥ) — by drink and the likeपान आदि से·पोषितः (poṣitaḥ) — nourishedपोषित होकर·क्रमात् (kramāt) — gradually, in due orderक्रमशः·दिनात् (dināt) — day by dayदिन-प्रतिदिन·पक्षात् (pakṣāt) — fortnight by fortnightपक्ष-प्रतिपक्ष·ततः मासात् (tataḥ māsāt) — then month by monthफिर मास-प्रतिमास·वर्धते (vardhate) — growsबढ़ता है·तत्त्व-देहवान् (tattva-dehavān) — possessing a body made of the principlesतत्त्वों से बने शरीर वाला

दोषैः-दूष्यैः (doṣaiḥ-dūṣyaiḥ) — by the humors and the tissues they build upदोषों तथा उनसे बनने वाली धातुओं के द्वारा·सुखम् (sukham) — ease, comfortसुख·प्राप्तः (prāptaḥ) — having attainedप्राप्त करके·व्यक्तिम् (vyaktim) — distinct, manifest formस्पष्ट आकार·याति (yāti) — attains, goes toप्राप्त करता है·निज-इन्द्रियैः (nija-indriyaiḥ) — by means of its own organsअपनी ही इन्द्रियों के द्वारा·वात-पित्त-कफाः (vāta-pitta-kaphāḥ) — wind, bile and phlegmवात, पित्त और कफ·दोषाः (doṣāḥ) — are the humorsदोष कहलाते हैं·दूष्याः (dūṣyāḥ) — the tissues to be built upदूष्य (पोषित होने वाली धातुएँ)·स्युः (syuḥ) — areहैं·सप्त धातवः (sapta dhātavaḥ) — the seven bodily tissuesसात धातुएँ

त्वक्-रुधिर-मांस-मेदः-अस्थि-मज्जा-शुक्राणि (tvak-rudhira-māṃsa-medaḥ-asthi-majjā-śukrāṇi) — skin, blood, flesh, fat, bone, marrow and semenत्वचा, रक्त, मांस, मेद, हड्डी, मज्जा और वीर्य·तान् (tān) — thoseउन्हें·विदुः (viduḥ) — they know as the seven tissuesजानते हैं·ज्ञान-इन्द्रियाणि (jñāna-indriyāṇi) — the organs of knowledgeज्ञानेन्द्रियाँ·श्रोत्र-त्वक्-दृक्-जिह्वा-नासिकाः (śrotra-tvak-dṛk-jihvā-nāsikāḥ) — ear, skin, eye, tongue and noseकान, त्वचा, आँख, जीभ और नाक·विदुः (viduḥ) — they know to beजानते हैं

ज्ञान-इन्द्रिय-अर्थाः (jñāna-indriya-arthāḥ) — the objects of the organs of knowledgeज्ञानेन्द्रियों के विषय·शब्द-आद्याः (śabda-ādyāḥ) — sound and the restशब्द आदि·स्मृताः (smṛtāḥ) — are held to beमाने गए हैं·कर्म-इन्द्रियाणि-अपि (karma-indriyāṇi-api) — the organs of action tooकर्मेन्द्रियाँ भी·वाक्-पाणि-पाद-पायु-उपस्थ-संज्ञानि (vāk-pāṇi-pāda-pāyu-upastha-saṃjñāni) — by the names speech, hand, foot, anus and genital organवाक्, हाथ, पैर, गुदा और उपस्थ नामों से·आहुः (āhuḥ) — they declare, callकहते हैं·मनीषिणः (manīṣiṇaḥ) — the wiseविद्वान् लोग

वचन-आदान-गतयः (vacana-ādāna-gatayaḥ) — speaking, grasping and movingबोलना, ग्रहण करना और चलना·विसर्ग-आनन्द-संयुताः (visarga-ānanda-saṃyutāḥ) — together with excretion and enjoymentमलत्याग और आनन्द के सहित·कर्म-इन्द्रिय-अर्थाः (karma-indriya-arthāḥ) — the objects and functions of the organs of actionकर्मेन्द्रियों के विषय·संप्रोक्ताः (saṃproktāḥ) — have been fully declaredभली-भाँति कहे गए·अन्तःकरणम् (antaḥkaraṇam) — the inner instrumentअन्तःकरण·आत्मनः (ātmanaḥ) — of the selfआत्मा का

मनः-बुद्धिः-अहङ्कारः-चित्तम् (manaḥ-buddhiḥ-ahaṅkāraḥ-cittam) — mind, intellect, ego and awarenessमन, बुद्धि, अहंकार और चित्त·च (ca) — andऔर·परिकीर्तितम् (parikīrtitam) — is proclaimed to beकहा गया है·दश-इन्द्रियाणि (daśa-indriyāṇi) — the ten organsदस इन्द्रियाँ·भूतानि (bhūtāni) — the gross elementsभूत·मनसा सह (manasā saha) — together with the mindमन के साथ·षोडश (ṣoḍaśa) — sixteen in numberसोलह

विकाराः (vikārāḥ) — [the sixteen just named are] its modifications, pure effects[पूर्वोक्त सोलह] इसके विकार (केवल कार्यरूप) हैं·स्युः (syuḥ) — areहैं·प्रकृतयः (prakṛtayaḥ) — the primary causesमूल कारण (प्रकृतियाँ)·पञ्चभूतानि (pañca-bhūtāni) — the five subtle elementsपाँच सूक्ष्म भूत (तन्मात्राएँ)·अहङ्कृतिः (ahaṅkṛtiḥ) — egoityअहंकार·अव्यक्तम् (avyaktam) — the unmanifestअव्यक्त (मूलप्रकृति)·महत् (mahat) — the Great Principleमहत्तत्त्व·इति (iti) — thusइस प्रकार·अष्टौ (aṣṭau) — eightआठ·तन्मात्राः (tanmātrāḥ) — the subtle elementsतन्मात्राएँ·च (ca) — andऔर·महान् (mahān) — the Great Principleमहत्तत्त्व·अपि (api) — also, tooभी

साहङ्कारा (sāhaṅkārā) — together with egoityअहंकार सहित·विकृतयः (vikṛtayaḥ) — the [seven] principles that are both cause and effectप्रकृति-विकृतियाँ (कारण-कार्यरूप तत्त्व)·सप्त (sapta) — sevenसात·तत्त्वविदः (tattva-vidaḥ) — those who know the categories of existenceतत्त्वों के ज्ञाता·विदुः (viduḥ) — declare, knowजानते हैं·अग्निसोमात्मकः (agni-soma-ātmakaḥ) — of the nature of Fire and Moonअग्नि और सोम के स्वरूप वाला·देहः (dehaḥ) — the bodyशरीर·विन्दुः (vinduḥ) — the drop [of seed from which it forms]बिन्दु (वीर्य-बिन्दु, जिससे यह बनता है)·यत्-उभयात्मकः (yad-ubhayātmakaḥ) — since it is of both naturesक्योंकि वह दोनों (अग्नि-सोम) स्वरूप वाला है

दक्षिणांशः (dakṣiṇa-aṃśaḥ) — the right side [of the body]दाहिना भाग·स्मृतः (smṛtaḥ) — is held to beमाना गया है·सूर्यः (sūryaḥ) — the Sunसूर्य·वामभागः (vāma-bhāgaḥ) — the left partबायाँ भाग·निशाकरः (niśākaraḥ) — the Moon (night-maker)चन्द्रमा (रात्रि का निर्माता)·नाडीः-दश (nāḍīḥ-daśa) — ten channels (nāḍīs)दस नाड़ियाँ·विदुः (viduḥ) — they knowजानते हैं·तासु (tāsu) — among those [countless nāḍīs]उनमें (अनन्त नाड़ियों में)·मुख्याः (mukhyāḥ) — the principal onesमुख्य·तिस्रः (tisraḥ) — threeतीन·प्रकीर्तिताः (prakīrtitāḥ) — are declaredकही गई हैं

इडा (iḍā) — Iḍā, the left channelइडा (बाईं नाड़ी)·वामे (vāme) — on the leftबाईं ओर·तनोः-मध्ये (tanoḥ-madhye) — through the middle of the bodyशरीर के मध्य में·सुषुम्ना (suṣumnā) — Suṣumnā, the central channelसुषुम्ना·पिङ्गला (piṅgalā) — Piṅgalā, the right channelपिङ्गला·परे (pare) — on the other, right sideदूसरी (दाहिनी) ओर·मध्या (madhyā) — the middle oneमध्यवर्ती·तासाम्-अपि (tāsām-api) — among these tooइनमें भी·नाडी (nāḍī) — the channelनाड़ी·स्यात् (syāt) — isहै·अग्निसोमस्वरूपिणी (agni-soma-svarūpiṇī) — of the nature of Fire and Moonअग्नि-सोम स्वरूप वाली

गान्धारी (gāndhārī) — Gāndhārīगान्धारी·हस्तिजिह्वा-आख्या (hastijihvā-ākhyā) — the one called Hastijihvāहस्तिजिह्वा नामक·स-पूषा-अलम्बुषा (sa-pūṣā-alambuṣā) — Pūṣā and Alambuṣāपूषा और अलम्बुषा·मता (matā) — are held to beमानी गई हैं·यशस्विनी (yaśasvinī) — Yaśasvinīयशस्विनी·शङ्खिनी (śaṅkhinī) — Śaṅkhinīशङ्खिनी·च (ca) — andऔर·कुहूः (kuhūḥ) — Kuhūकुहू·स्युः (syuḥ) — areहैं·सप्तनाड्यः (sapta-nāḍyaḥ) — the [remaining] seven nāḍīsशेष सात नाड़ियाँ

नाड्यः-अनन्ताः (nāḍyaḥ-anantāḥ) — countless nāḍīsअनगिनत नाड़ियाँ·समुत्पन्नाः (samutpannāḥ) — have arisenउत्पन्न हुई हैं·सुषुम्ना-पञ्च-पर्वसु (suṣumnā-pañca-parvasu) — from the five nodes of Suṣumnāसुषुम्ना के पाँच पर्वों से·मूलाधार-उद्गतः (mūlādhāra-udgataḥ) — arising from the Mūlādhāraमूलाधार से उठा हुआ·प्राणः (prāṇaḥ) — the vital breathप्राण·ताभिः (tābhiḥ) — through these [nāḍīs]इन (नाड़ियों) के द्वारा·व्याप्नोति (vyāpnoti) — pervadesव्याप्त रहता है·तत्-तनुम् (tat-tanum) — that whole bodyउस सारे शरीर में

वायवः (vāyavaḥ) — the vital airs (Vāyus)वायु·अत्र (atra) — here, in the bodyयहाँ (शरीर में)·दश (daśa) — tenदस·प्रोक्ताः (proktāḥ) — are declaredकही गई हैं·वह्नयः (vahnayaḥ) — the Fires (Agnis)अग्नियाँ·च (ca) — andऔर·दश (daśa) — tenदस·स्मृताः (smṛtāḥ) — are held to beमानी गई हैं·प्राण-आद्याः (prāṇa-ādyāḥ) — beginning with Prāṇaप्राण आदि·मरुतः (marutaḥ) — the airs (Maruts)वायुएँ·पञ्च (pañca) — fiveपाँच·नागः (nāgaḥ) — Nāgaनाग·कूर्मः (kūrmaḥ) — Kūrmaकूर्म·धनञ्जयः (dhanañjayaḥ) — Dhanañjayaधनञ्जय

कृकलः (kṛkalaḥ) — Kṛkalaकृकल·स्यात् (syāt) — is namedहै·देवदत्तः (devadattaḥ) — Devadattaदेवदत्त·इति नामभिः (iti nāmabhiḥ) — by these namesइन नामों से·ईरिताः (īritāḥ) — are spoken ofकहे गए हैं·अग्नयः (agnayaḥ) — the firesअग्नियाँ·दोष-दूष्येषु (doṣa-dūṣyeṣu) — in the humours and the tissues they can vitiateदोषों (वात-पित्त-कफ) और धातुओं में·संलीनाः (saṃlīnāḥ) — lie merged, hiddenछिपी हुई हैं·दश (daśa) — tenदस·देहिनः (dehinaḥ) — of embodied beingsप्राणियों के शरीर में

बुभुक्षा (bubhukṣā) — hungerभूख·च (ca) — andऔर·पिपासा (pipāsā) — thirstप्यास·च (ca) — andऔर·प्राणस्य (prāṇasya) — of the vital breathप्राण की·मनसः (manasaḥ) — of the mindमन की·स्मृतौ (smṛtau) — the two are held to belongमानी गई हैं·शोकमोहौ (śoka-mohau) — grief and delusionशोक और मोह·शरीरस्य (śarīrasya) — of the bodyशरीर की·जरा (jarā) — old ageबुढ़ापा (जरा)·मृत्युः (mṛtyuḥ) — deathमृत्यु·षडूर्मयः (ṣaḍ-ūrmayaḥ) — the six wavesछह ऊर्मियाँ (लहरें)

स्नायु-अस्थि-मज्जा (snāyu-asthi-majjā) — sinew, bone and marrowस्नायु, हड्डी और मज्जा·शुक्रात् (śukrāt) — from the father's seedपिता के वीर्य से·त्वक्-मांस-असृक् (tvak-māṃsa-asṛk) — skin, flesh and bloodत्वचा, मांस और रक्त·च (ca) — andऔर·शोणितात् (śoṇitāt) — from the mother's bloodमाता के रज (शोणित) से·षाट्कौशिकम् (ṣāṭkauśikam) — the sixfold bodily compositionछह अंगों वाली (षट्कोशीय) रचना·इति (iti) — thusइस प्रकार·प्रोक्तम् (proktam) — is declaredकहा गया है·सर्वदेहेषु (sarvadeheṣu) — in all bodiesसभी शरीरों में·देहिनाम् (dehinām) — of embodied beingsदेहधारियों के

इत्थम्भूतः (itthambhūtaḥ) — being in this state, curled upइस अवस्था में सिकुड़ा हुआ·तदा (tadā) — thenतब·गर्भे (garbhe) — in the wombगर्भ में·पूर्वजन्मशुभाशुभम् (pūrvajanmaśubhāśubham) — the good and evil deeds of the former birthपूर्वजन्म के शुभ-अशुभ कर्मों को·स्मरन् (smaran) — rememberingस्मरण करता हुआ·तिष्ठति (tiṣṭhati) — dwellsरहता है·दुःखात्मा (duḥkhātmā) — whose self is full of sufferingदुःखी जीव·आच्छन्नदेहः (ācchannadehaḥ) — its body covered overजिसका शरीर ढका हुआ है·जरायुणा (jarāyuṇā) — by the caul, the membrane of the wombजरायु (गर्भ-आवरण) से

कालक्रमेण (kālakrameṇa) — in the course of timeसमय बीतने पर·सः शिशुः (saḥ śiśuḥ) — that infantवह शिशु·मातरम् (mātaram) — the motherमाता को·क्लेशयन्-अपि (kleśayan-api) — even while causing distressकष्ट पहुँचाते हुए भी·सम्पिण्डितशरीरः (sampiṇḍitaśarīraḥ) — its body drawn together, compactedसंकुचित शरीर वाला·अथ (atha) — thenतब·जायते (jāyate) — is bornजन्म लेता है·अयम् (ayam) — this oneयह·अवाङ्मुखः (avāṅmukhaḥ) — with head turned downwardसिर के बल, मुख नीचे किए

क्षणम् (kṣaṇam) — for a momentक्षण भर·तिष्ठति (tiṣṭhati) — it remainsरहता है·निश्चेष्टः (niśceṣṭaḥ) — motionlessनिश्चेष्ट, हलचल-रहित·भीत्या (bhītyā) — out of fearभय से·रोदितुम्-इच्छति (roditum-icchati) — wishes to cryरोने की इच्छा करता है·ततः (tataḥ) — thereuponतत्पश्चात्·चैतन्यरूपा (caitanyarūpā) — whose form is Consciousness itselfजिसका स्वरूप चैतन्य है·सा (sā) — sheवह·सर्वगा (sarvagā) — all-pervadingसर्वव्यापिनी·विश्वरूपिणी (viśvarūpiṇī) — having the form of the whole universeविश्वरूपा

शिवसन्निधिम् (śivasannidhim) — the nearness of Śiva, i.e. oneness with himशिव का सान्निध्य (अभिन्नता)·आसाद्य (āsādya) — having attainedप्राप्त करके·नित्यानन्दगुणोदया (nityānandaguṇodayā) — she in whom eternal bliss and the three guṇas ariseजिसमें नित्य आनन्द और सत्त्व-रज-तम गुणों का उदय होता है·दिक्कालाद्यनवच्छिन्ना (dikkālādyanavacchinnā) — unbounded by space, time and the likeदेश-काल आदि से असीमित·सर्वदेहानुगा (sarvadehānugā) — pervading every bodyसभी शरीरों में व्याप्त·शुभा (śubhā) — auspiciousशुभ

परापरविभागेन (parāparavibhāgena) — beyond the distinction of higher and lowerपर-अपर के भेद से परे·परशक्तिः (paraśaktiḥ) — the Supreme Powerपरा शक्ति·इयम् (iyam) — this oneयह·स्मृता (smṛtā) — is held to beमानी गई है·योगिनाम् (yogīnām) — of yogisयोगियों के·हृदयाम्भोजे (hṛdayāmbhoje) — in the heart-lotusहृदय-कमल में·नृत्यन्ती (nṛtyantī) — dancingनृत्य करती हुई·नित्यम् (nityam) — eternally, everसदा·अञ्जसा (añjasā) — in very truthवास्तव में, तत्त्वतः

आधारे (ādhāre) — in the base, the mūlādhāraआधार (मूलाधार) में·सर्वभूतानाम् (sarvabhūtānām) — of all beingsसभी प्राणियों के·स्फुरन्ती (sphurantī) — flashing, quiveringस्फुरित होती हुई·विद्युत्-आकृतिः (vidyut-ākṛtiḥ) — having the form of lightningबिजली के समान आकृति वाली·शङ्खावर्तक्रमात् (śaṅkhāvartakramāt) — in the manner of the whorl within a conch shellशंख के भीतरी आवर्त (कुण्डल) की भाँति·देवी (devī) — the Goddessदेवी·सर्वम् (sarvam) — everything, the whole bodyसम्पूर्ण शरीर·व्याप्य (vyāpya) — having pervadedव्याप्त होकर·तिष्ठति (tiṣṭhati) — abidesस्थित रहती है

कुण्डलीभूतसर्पाणाम् (kuṇḍalībhūtasarpāṇām) — of serpents that have coiled themselvesकुण्डली बने हुए सर्पों की·अङ्गश्रियम् (aṅgaśriyam) — the beauty of formअंग-सौन्दर्य को·उपेयुषी (upeyuṣī) — having attainedप्राप्त की हुई·सर्वदेवमयी (sarvadevamayī) — made of, pervading all the Devasसमस्त देवताओं से युक्त·देवी (devī) — the Goddessदेवी·सर्वमन्त्रमयी (sarvamantramayī) — made of, pervading all Mantrasसमस्त मन्त्रों से युक्त·शिवा (śivā) — auspiciousकल्याणकारिणी

सर्वतत्त्वमयी (sarvatattvamayī) — made of, pervading all the Tattvasसमस्त तत्त्वों से युक्त·साक्षात् (sākṣāt) — verily, directlyसाक्षात्·सूक्ष्मात्-सूक्ष्मतरा (sūkṣmāt-sūkṣmatarā) — subtler than the subtleसूक्ष्म से भी सूक्ष्मतर·विभुः (vibhuḥ) — all-pervading, beyond measureसर्वव्यापी, किसी माप से परे·त्रिधामजननी (tridhāmajananī) — mother of the threefold radiance, moon, sun and fireतीन तेजों — चन्द्र, सूर्य और अग्नि — की जननी·देवी (devī) — the Goddessदेवी·शब्दब्रह्मस्वरूपिणी (śabdabrahmasvarūpiṇī) — whose own true nature is the Word-Absoluteजिसका स्वरूप साक्षात् शब्दब्रह्म है

द्विचत्वारिंशत्-अर्ण-आत्मा (dvicatvāriṃśat-arṇa-ātmā) — whose very self consists of the forty-two lettersजिसका स्वरूप बयालीस अक्षरों (भूतलिपि) से बना है·पञ्चाशत्-वर्ण-रूपिणी (pañcāśat-varṇa-rūpiṇī) — taking the form of the fifty lettersपचास वर्णों (मातृका) के रूप वाली·गुणिता (guṇitā) — multipliedगुणित होकर·सर्व-गात्रेषु (sarva-gātreṣu) — throughout every limb of the bodyशरीर के समस्त अंगों में·कुण्डली (kuṇḍalī) — Kuṇḍalīकुण्डली·परदेवता (paradevatā) — the supreme deityपरम देवता

विश्व-आत्मना (viśva-ātmanā) — as the soul of the universeविश्व-आत्मा रूप में·प्रबुद्धा (prabuddhā) — awakenedजाग्रत होकर·सा (sā) — sheवह·सृजते (sṛjate) — brings forthउत्पन्न करती है·मन्त्रमयम्-जगत् (mantramayam-jagat) — this world made of mantrasमन्त्रमय इस जगत् को·एकधा (ekadhā) — multiplied one-foldएक गुना होकर·गुणिता (guṇitā) — multipliedगुणित·शक्तिः (śaktiḥ) — her powerउसकी शक्ति·सर्वविश्वप्रवर्तिनी (sarvaviśvapravartinī) — the setter-in-motion of the whole universeसम्पूर्ण विश्व को गति देने वाली

वेदादिबीजम् (vedādibījam) — the seed-mantra called the origin of the Veda [the syllable oṃ]वेद के आदि बीज (ॐकार) मन्त्र को·श्रीबीजम् (śrībījam) — the Śrī seed-mantraश्रीबीज मन्त्र को·शक्तिबीजम् (śaktibījam) — the Śakti seed-mantraशक्तिबीज मन्त्र को·मनोभवम् (manobhavam) — the mind-born seed-mantra of Kāmaकामदेव के मनोभव बीज मन्त्र को·प्रासादम् (prāsādam) — the Prāsāda mantraप्रासाद मन्त्र को·तुम्बुरुम् (tumburum) — the Tumburu mantraतुम्बुरु मन्त्र को·पिण्डम् (piṇḍam) — the Piṇḍa mantraपिण्ड मन्त्र को·चिन्तारत्नम् (cintāratnam) — the wish-fulfilling-gem mantraचिन्तारत्न (चिन्तामणि) मन्त्र को·गणेश्वरम् (gaṇeśvaram) — the mantra of Gaṇeśvara [Gaṇeśa]गणेश्वर (गणेश) मन्त्र को

मार्तण्डभैरवम् (mārtaṇḍabhairavam) — the mantra of Mārtaṇḍa-Bhairava [a solar form of Bhairava]मार्तण्डभैरव मन्त्र को·दुर्गम् (durgam) — the Durgā seed-mantraदुर्गा बीज मन्त्र को·नारसिंहम् (nārasiṃham) — the Narasiṃha mantraनारसिंह मन्त्र को·वराहजम् (varāhajam) — the mantra belonging to Varāhaवराह से सम्बद्ध मन्त्र को·वासुदेवम् (vāsudevam) — the Vāsudeva seed-mantraवासुदेव बीज मन्त्र को·हयग्रीवम् (hayagrīvam) — the Hayagrīva mantraहयग्रीव मन्त्र को·वीजं-श्रीपुरुषोत्तमम् (vījaṃ-śrīpuruṣottamam) — the seed-mantra of Śrī Puruṣottamaश्री पुरुषोत्तम बीज मन्त्र को

अन्यानि-अपि (anyāni-api) — other [seed-mantras] tooअन्य बीज मन्त्रों को भी·च (ca) — andऔर·वीजानि (vījāni) — seed-mantrasबीज मन्त्रों को·तत् (tat) — that [power]वह (शक्ति)·उत्पादयति (utpādayati) — brings forthउत्पन्न करती है·ध्रुवम् (dhruvam) — assuredlyनिश्चित रूप से·यदा (yadā) — whenजब·भवति (bhavati) — becomesहोती है·सा-संविद् (sā-saṃvid) — that Consciousnessवह चेतना-स्वरूपा देवी·द्विगुणीकृत-विग्रहा (dviguṇīkṛta-vigrahā) — whose embodiment has become twofoldजिसका शरीर दुगुना हो गया है

हंस-वर्णौ (haṃsa-varṇau) — the two syllables haṃ and saḥ [together, "haṃsa"]हंस के दो वर्णों (हं, सः) को·परात्मानौ (parātmānau) — denoting the Supreme Selfपरमात्मा के वाचक·शब्द-अर्थौ (śabda-arthau) — word and its meaningशब्द और अर्थ को·वासर-क्षपे (vāsara-kṣape) — day and nightदिन और रात को·सृजति-एषा (sṛjati-eṣā) — this [goddess] brings forthयह देवी उत्पन्न करती है·परा-देवी (parā-devī) — the supreme goddessपरा देवी·तदा (tadā) — thenतब·प्रकृति-पूरुषौ (prakṛti-pūruṣau) — Prakṛti and Puruṣaप्रकृति और पुरुष को

प्रसूते (prasūte) — brings forthउत्पन्न करती है·त्रिपुरम्-मन्त्रम् (tripuram-mantram) — the Tripurā mantraत्रिपुरा मन्त्र को·मन्त्रं-शक्तिविनायकम् (mantraṃ-śaktivināyakam) — the Śakti-Vināyaka mantraशक्ति-विनायक मन्त्र को·पाशाद्य-त्रयम्-मन्त्रम् (pāśādya-trayam-mantram) — the three-syllabled mantra beginning with pāśaपाश आदि से युक्त त्र्यक्षर मन्त्र को·त्रिपुटम् (tripuṭam) — the Traipuṭa [triad] mantraत्रिपुट (त्रैपुट) मन्त्र को·चण्डनायकम् (caṇḍanāyakam) — the mantra of Caṇḍanāyaka [Caṇḍeśvara]चण्डनायक (चण्डेश्वर) मन्त्र को

सौरम् (sauram) — the Saura [solar] mantraसौर (सूर्य) मन्त्र को·मृत्युञ्जयम् (mṛtyuñjayam) — the Mṛtyuñjaya mantraमृत्युञ्जय मन्त्र को·शक्तिसंभवम् (śaktisaṃbhavam) — the two mantras born of Śaktiशक्ति से उत्पन्न दो मन्त्रों को·विनतासुतम् (vinatāsutam) — the mantra of Vinatā's son [Garuḍa]विनतासुत (गरुड़) मन्त्र को·वागीश्वी-त्रयम्-मन्त्रम् (vāgīśvī-trayam-mantram) — the three-syllabled mantra of Vāgīśvarīवागीश्वरी के त्र्यक्षर मन्त्र को·नीलकण्ठम्-विषापहम् (nīlakaṇṭham-viṣāpaham) — the poison-dispelling Nīlakaṇṭha mantraविष का नाश करने वाले नीलकण्ठ मन्त्र को

यन्त्रम् (yantram) — the yantraयन्त्र·त्रिगुणितम् (triguṇitam) — made threefoldतिगुना किया हुआ·देव्याः (devyāḥ) — of the Goddessदेवी का·लोकत्रयम् (lokatrayam) — the three worldsतीन लोक·गुणत्रयम् (guṇatrayam) — the three guṇas — sattva, rajas, tamasतीन गुण — सत्त्व, रजस्, तमस्·धामत्रयम् (dhāmatrayam) — the three abodesतीन धाम·सा (sā) — sheवह·वेदानाम्-त्रयम् (vedānām-trayam) — the triad of Vedas, the trayīवेदत्रयी·वर्णत्रयम् (varṇatrayam) — the three letters of Oṃ — A, U, Mॐकार के तीन वर्ण — अ, उ, म्·शुभा (śubhā) — auspiciousशुभा

त्रिपुष्करम् (tripuṣkaram) — the union of the three grades of Puṣkara-tīrtha — eldest, middling, youngestपुष्कर तीर्थ के ज्येष्ठ, मध्यम और कनिष्ठ — तीन रूपों का सम्मिलन·स्वरान् (svarān) — the three tones — udātta, anudātta, svaritaउदात्त, अनुदात्त, स्वरित — तीन स्वर·देवी (devī) — the Goddessदेवी·ब्रह्मादीनां-त्रयं-त्रयम् (brahmādīnāṃ-trayaṃ-trayam) — the twin triads — Brahmā, Viṣṇu, Rudra, and Gāyatrī, Sarasvatī, Sāvitrīदो त्रिक — ब्रह्मा-विष्णु-रुद्र और गायत्री-सरस्वती-सावित्री·वह्नेः (vahneḥ) — of fire — the three sacred fires (dakṣiṇa, gārhapatya, āhavanīya)अग्नि के — तीन अग्नि (दक्षिणाग्नि, गार्हपत्य, आहवनीय)·कालत्रयम् (kālatrayam) — the three times — past, present, futureतीन काल — भूत, वर्तमान, भविष्य·शक्तित्रयम् (śaktitrayam) — the three śaktis — Raudrī, Jyeṣṭhā, Vāmāतीन शक्तियाँ — रौद्री, ज्येष्ठा, वामा·वृत्तित्रयम् (vṛttitrayam) — the three vocationsतीन वृत्तियाँ·महत् (mahat) — greatमहान्

तदानीम् (tadānīm) — thenतब·पद्मिनीबन्धोः (padminībandhoḥ) — of Padminībandhu, the Sunपद्मिनीबन्धु अर्थात् सूर्य का·करोति (karoti) — she makes herself intoबनाती है·चतुरक्षरम् (caturakṣaram) — the four-syllabled mantra — Oṃ Hrīṃ Haṃ Saḥचतुरक्षर मन्त्र — ॐ ह्रीं हं सः·चतुर्वर्णम् (caturvarṇam) — the four-syllabled mantraचतुर्वर्ण मन्त्र·महादेव्याः (mahādevyāḥ) — of Mahādevī, i.e. Mahālakṣmīमहादेवी अर्थात् महालक्ष्मी का·देवीतत्त्वचतुष्टयम् (devītattvacatuṣṭayam) — the fourfold tattva of the Goddess — the self, knowledge, Śiva, and the allदेवी का तत्त्वचतुष्टय — आत्मतत्त्व, विद्यातत्त्व, शिवतत्त्व और सर्वतत्त्व

चतुरः सागरान् (caturaḥ sāgarān) — the four oceans — one ocean counted fourfold by its quartersचार समुद्र — एक ही समुद्र चार दिशाओं की अपेक्षा से चार माना गया·अन्तःकरणानां चतुष्टयम् (antaḥkaraṇānāṃ catuṣṭayam) — the fourfold inner faculty — mind, intellect, ego, memoryअन्तःकरण-चतुष्टय — मन, बुद्धि, अहंकार, चित्त·सूक्ष्मादीन् चतुरः भावान् (sūkṣmādīn caturaḥ bhāvān) — the four states beginning with the subtle — the four levels of speech: sūkṣmā, paśyantī, madhyamā, vaikharīसूक्ष्मा आदि चार भाव — वाणी के चार स्तर: सूक्ष्मा, पश्यन्ती, मध्यमा, वैखरी·विष्णोः मूर्तिचतुष्टयम् (viṣṇoḥ mūrticatuṣṭayam) — Viṣṇu's fourfold form, his four emanationsविष्णु का मूर्तिचतुष्टय, उनके चार व्यूह-रूप

चतुष्टयम् गणेशानाम् (catuṣṭayaṃ gaṇeśānām) — the fourfold group of Gaṇeśasगणेशों का चतुष्टय·आत्मादीनां चतुष्टयम् (ātmādīnāṃ catuṣṭayam) — the fourfold beginning with the selfआत्मादि चतुष्टय·तथा (tathā) — likewiseउसी प्रकार·पूजादिकम् पीठम् (pūjādikaṃ pīṭham) — the four pīṭhas, seats for worship and the likeपूजा आदि के चार पीठ·धर्मादीनां चतुष्टयम् (dharmādīnāṃ catuṣṭayam) — the fourfold beginning with dharma — the four aims of lifeधर्मादि चतुष्टय — चार पुरुषार्थ

दमकादीन् गजान् (damakādīn gajān) — the elephants beginning with Damakaदमक आदि हाथी·देवी (devī) — the Goddessदेवी·यत्-यत्-अन्यत् चतुष्टयम् (yad-yad-anyaccatuṣṭayam) — and whatever else is fourfoldऔर जो कुछ चार की संख्या में है·पञ्चधा गुणिता (pañcadhā guṇitā) — multiplied fivefoldपाँच गुना होकर·पत्नी शम्भोः (patnī śambhoḥ) — Śambhu's consortशम्भु की पत्नी·सर्वार्थदायिनी (sarvārthadāyinī) — granter of every aimसब अर्थों को देने वाली

त्रिपुरा पञ्चकूटम् (tripurā pañcakūṭam) — Tripurā's Pañcakūṭa — the cluster of the five letters Ha, Sa, Ka, La, Ra taken as oneत्रिपुरा का पञ्चकूट — ह, स, क, ल, र इन पाँच वर्णों का एकीकृत समूह·सा (sā) — sheवह·तथा च (tathā ca) — and likewiseऔर उसी प्रकार·पञ्चाक्षरद्वयम् (pañcākṣaradvayam) — her two five-syllabled forms — one of the five kāma seed-syllables, one of the five arrow seed-syllablesउसके दो पञ्चाक्षर रूप — एक पाँच कामबीजों से, दूसरा पाँच वाणबीजों से बना·पञ्चरत्नम् (pañcaratnam) — the five jewel-mantrasपञ्चरत्न मन्त्र·महादेव्याः (mahādevyāḥ) — of Mahādevī, linked to the goddesses Siddhā, Vijayā, Śyāmā, Varāhī and Sundarīमहादेवी के — सिद्धा, विजया, श्यामा, वाराही और सुन्दरी देवियों से सम्बद्ध·सर्वकामफलप्रदम् (sarvakāmaphalapradam) — granting the fruit of every desireसब कामनाओं का फल देने वाला

पञ्चाक्षरम् (pañcākṣaram) — the five-syllabled mantraपञ्चाक्षर मन्त्र·महेशस्य (maheśasya) — of Maheśa — Namaḥ Śivāyaमहेश का — नमः शिवाय·पञ्चवर्णम् (pañcavarṇam) — the five-lettered mantraपञ्चवर्ण मन्त्र·गरुत्मतः (garutmataḥ) — of Garuḍaगरुड़ का·सम्मोहनान् पञ्चवाणान् (sammohanān pañcavāṇān) — the five arrows called Sammohana and the restसम्मोहन आदि पाँच बाण·कामान् (kāmān) — of Kāma, the god of loveकामदेव के·पञ्च सुरद्रुमान् (pañca suradrumān) — the five celestial trees — Mandāra, Pārijāta, Santāna, Kalpadruma, Haricandanaपाँच दिव्य वृक्ष — मन्दार, पारिजात, सन्तान, कल्पद्रुम, हरिचन्दन

पञ्च-प्राण-आदिकान् (pañca-prāṇa-ādikān) — the five vital airs beginning with Prāṇaप्राण आदि पाँच वायु·वायून् (vāyūn) — the airsवायुओं को·पञ्च-वर्णान् (pañca-varṇān) — the five coloursपाँच वर्णों (रंगों) को·महेशितुः (maheśituḥ) — of the Great Lordमहेश्वर के·मूर्तीः पञ्च (mūrtīḥ pañca) — his five embodied formsपाँच मूर्तियों को·कलाः पञ्च (kalāḥ pañca) — and his five Kalāsऔर पाँच कलाओं को·पञ्च ब्रह्म-अक्षरम् (pañca brahma-akṣaram) — the five-fold Brahma-mantraपञ्च ब्रह्म-मन्त्र को·क्रमात् (kramāt) — in due orderक्रमशः

सृजति (sṛjati) — brings forthउत्पन्न करती है·एषा (eṣā) — sheयह·परा शक्तिः (parā śaktiḥ) — the Supreme Powerपरा शक्ति·वेद-वेद-अर्थ-रूपिणी (veda-veda-artha-rūpiṇī) — who takes the form of the Veda and its meaningवेद और वेदार्थ-स्वरूपा·षोढा (ṣoḍhā) — sixfoldछह गुनी होकर·सा गुणिता देवी (sā guṇitā devī) — that same goddess, multipliedवह गुणित देवी·धत्ते (dhatte) — bearsधारण करती है·मन्त्रं षडक्षरम् (mantraṃ ṣaḍakṣaram) — the six-syllabled mantraषडक्षर मन्त्र को

षट्-कूटं (ṣaṭ-kūṭaṃ) — the Ṣaṭkūṭa, formed of six conjoined lettersषट्कूट (छह वर्णों का समूह)·त्रिपुरा-मन्त्रं (tripurā-mantraṃ) — the mantra of Tripurāत्रिपुरा का मन्त्र·गाणपत्यं षडक्षरम् (gāṇapatyaṃ ṣaḍakṣaram) — the six-syllabled mantra of Gaṇapatiगणपति का षडक्षर मन्त्र·षडक्षरं हिमरुचेः (ṣaḍakṣaraṃ himaruceḥ) — the six-syllabled mantra of the Moonचन्द्रमा का षडक्षर मन्त्र·नारसिंहं षडक्षरम् (nārasiṃhaṃ ṣaḍakṣaram) — the six-syllabled mantra of Narasiṃhaनरसिंह का षडक्षर मन्त्र

ऋतून् वसन्त-मुख्यान् (ṛtūn vasanta-mukhyān) — the six seasons headed by springवसन्त आदि छह ऋतुएँ·षड्-आमोद-आदीन् गणाधिपान् (ṣaḍ-āmoda-ādīn gaṇādhipān) — the six lords of the Gaṇas beginning with Āmodaआमोद आदि छह गणाधिप·कोषान् ऊर्मीन् रसान् (koṣān ūrmīn rasān) — the six treasuries, the six waves of worldly life, the six flavoursछह कोश, छह ऊर्मियाँ, छह रस·शक्तीः शाकिनि-आद्याः (śaktīḥ śākini-ādyāḥ) — the six Śaktis beginning with Śākinīशाकिनी आदि छह शक्तियाँ·षट्-अध्वनः (ṣaḍ-adhvanaḥ) — the six cosmic pathsछह अध्वा (मार्ग)

यन्त्रं षड्-गुणितं (yantraṃ ṣaḍ-guṇitaṃ) — the sixfold yantraषड्गुणित यन्त्र·शक्तेः (śakteḥ) — of the Powerशक्ति का·षड्-आधारान् (ṣaḍ-ādhārān) — the six supports [the six bodily cakras]छह आधारों (चक्रों) को·अजीजनत् (ajījanat) — she brought forthउसने उत्पन्न किया·षड्-विधं यत्-जगति-अस्मिन् (ṣaḍ-vidhaṃ yat-jagati-asmin) — whatever in this world is sixfoldइस जगत् में जो कुछ भी छह प्रकार का है·सर्वं तत् परमेश्वरी (sarvaṃ tat parameśvarī) — all that is the Supreme Goddess herselfवह सब स्वयं परमेश्वरी ही है

सप्तधा गुणिता (saptadhā guṇitā) — multiplied sevenfoldसात गुनी होकर·नित्या (nityā) — the eternal oneनित्या (देवी)·शङ्कर-अर्ध-शरीरिणी (śaṅkara-ardha-śarīriṇī) — whose body is half of Śaṅkaraजिसका शरीर शंकर का आधा भाग है (अर्धनारीश्वर)·सप्त-अर्णं त्रिपुरा-मन्त्रं (sapta-arṇaṃ tripurā-mantraṃ) — the seven-syllabled mantra of Tripurāत्रिपुरा का सप्ताक्षर मन्त्र·सप्त-वर्णं विनायकम् (sapta-varṇaṃ vināyakam) — the seven-lettered Vināyaka mantraसप्तवर्ण विनायक मन्त्र

सप्तकं व्याहृतीनां (saptakaṃ vyāhṛtīnāṃ) — the set of seven Vyāhṛtisभूः आदि सात व्याहृतियों का समूह·सा सप्त-वर्णं सुदर्शनम् (sā sapta-varṇaṃ sudarśanam) — she [bears] the seven-lettered Sudarśana mantraवह सप्तवर्ण सुदर्शन मन्त्र को·लोकान् गिरीन् स्वरान् (lokān girīn svarān) — the seven worlds, the seven [boundary] mountains, the seven musical notesसात लोकों, सात मर्यादा-पर्वतों, सात स्वरों को·धातून् मुनीन् द्वीपान् (dhātūn munīn dvīpān) — the seven bodily constituents, the seven sages, the seven continentsसात धातुओं, सप्तर्षियों, सात द्वीपों को·ग्रहान् अपि (grahān api) — and even the seven planetsऔर सात ग्रहों को भी

समिधः सप्त संख्याताः (samidhaḥ sapta saṃkhyātāḥ) — the seven sacred kindling-sticks, so reckoned [in the Veda]वेद में गिनी गई सात समिधाएँ·सप्त जिह्वा हविर्भुजः (sapta jihvā havirbhujaḥ) — the seven tongues of Fire, the oblation-eaterहविर्भुक् अग्नि की सात जिह्वाएँ·अन्यत् सप्तविधं यत्-यत् (anyat saptavidhaṃ yat-yat) — and whatever else is sevenfoldऔर जो कुछ भी अन्य सात प्रकार का है·तत् अस्याः समजायत (tad asyāḥ samajāyata) — all that arose from herवह सब उसी से उत्पन्न हुआ

अष्टधा गुणिता शक्तिः (aṣṭadhā guṇitā śaktiḥ) — the Power, multiplied eightfoldअष्ट गुनी हुई शक्ति·शैवम् अष्टाक्षर-द्वयम् (śaivam aṣṭākṣara-dvayam) — the pair of eight-syllabled Śaiva mantrasशिव के दो अष्टाक्षर मन्त्र·विष्णोः श्रीकर-नामानं (viṣṇoḥ śrīkara-nāmānaṃ) — of Viṣṇu, called Śrīkaraविष्णु का श्रीकर नामक·मन्त्रम् अष्टाक्षरं परम् (mantram aṣṭākṣaraṃ param) — the supreme eight-syllabled mantraपरम अष्टाक्षर मन्त्र

अष्टाक्षरम् (aṣṭākṣaram) — the eight-syllabled mantraआठ अक्षरों वाला मन्त्र·हरेः (hareḥ) — of Hari (Viṣṇu)हरि (विष्णु) का·शक्तेः-अष्टाक्षर-युगम् (śakteḥ-aṣṭākṣara-yugam) — Śakti's pair of eight-syllabled mantrasशक्ति के आठ-आठ अक्षरों वाले दो मन्त्र·परम् (param) — supremeश्रेष्ठ·भानोः-अष्टाक्षरम् (bhānoḥ-aṣṭākṣaram) — the Sun's eight-syllabled mantraसूर्य का आठ अक्षरों वाला मन्त्र·दुर्गम्-अष्टार्णम् (durgam-aṣṭārṇam) — Durgā's eight-lettered mantraदुर्गा का आठ अक्षरों वाला मन्त्र·परमात्मनः (paramātmanaḥ) — of the Supreme Selfपरमात्मा का

अष्टार्णम् (aṣṭārṇam) — the eight-lettered mantraआठ अक्षरों वाला मन्त्र·नीलकण्ठस्य (nīlakaṇṭhasya) — of Nīlakaṇṭhaनीलकण्ठ का·वासुदेवात्मकम् (vāsudevātmakam) — whose very nature is Vāsudevaवासुदेव-स्वरूप·मनुम् (manum) — the mantraमन्त्र को·यन्त्रम् (yantram) — the yantraयन्त्र·कामार्गलम् (kāmārgalam) — called Kāmārgalaकामार्गल नामक·दिव्यम् (divyam) — divineदिव्य·देवी-यन्त्रम् (devī-yantram) — the Devī's yantraदेवी का यन्त्र·घटार्गलम् (ghaṭārgalam) — called Ghaṭārgalaघटार्गल नामक

गन्धाष्टकम् (gandhāṣṭakam) — the eightfold fragrance/incenseआठ प्रकार की सुगन्ध·शुभम् (śubham) — auspiciousशुभ·देवी-देवानाम् (devī-devānām) — of the Devī and the godsदेवी और देवताओं का·हृदयङ्गमम् (hṛdayaṅgamam) — dear to the heart, pleasingहृदय को प्रिय·ब्राह्मी-आद्याः (brāhmī-ādyāḥ) — Brāhmī and the other mother-goddessesब्राह्मी आदि मातृकाएँ·भैरवान् (bhairavān) — the eight Bhairavasआठ भैरवों को·सर्पान् (sarpān) — the eight serpentsआठ सर्पों को·मूर्तीः-आशाः (mūrtīḥ-āśāḥ) — the eight forms of Śiva and the eight quartersआठ मूर्तियाँ और आठ दिशाएँ·वसून्-अपि (vasūn-api) — and also the eight Vasusऔर आठ वसुओं को भी

अष्ट-पीठम् (aṣṭa-pīṭham) — the eight seats (pīṭhas)आठ पीठ·महादेव्याः (mahādevyāḥ) — of the great Goddessमहादेवी के·अष्ट-अष्टक-समन्वितम् (aṣṭa-aṣṭaka-samanvitam) — each accompanied by a further group of eightआठ-आठ (देवताओं) से युक्त·अष्टौ (aṣṭau) — the eightआठ·सा (sā) — sheवह·प्रकृतीः (prakṛtīḥ) — the eight Prakṛtis (forms of primal nature)आठ प्रकृतियों को·विघ्न-वक्रतुण्ड-आदिकान् (vighna-vakratuṇḍa-ādikān) — Vighna, Vakratuṇḍa, and the other forms of Vināyakaविघ्न, वक्रतुण्ड आदि विनायक-रूपों को·क्रमात् (kramāt) — in due orderक्रमशः

अणिमा-आदि-गुणान् (aṇimā-ādi-guṇān) — the eight yogic powers beginning with aṇimāअणिमा आदि आठ सिद्धियाँ·नागान् (nāgān) — the eight elephant-guardians of the quartersआठ दिग्गजों को·वह्नेः-मूर्तीः (vahneḥ-mūrtīḥ) — Agni's eight formsअग्नि की आठ मूर्तियों को·यम-आदिकान् (yama-ādikān) — Yama and the other guardiansयम आदि को·अष्टात्मकम् (aṣṭātmakam) — eightfold in natureअष्टात्मक (आठ रूप वाला)·जगति-अस्मिन् (jagati-asmin) — in this worldइस जगत् में·सर्वम् (sarvam) — everythingसब कुछ·वितनुते (vitanute) — she spreads forthवह विस्तृत करती है·यदा (yadā) — whenजब

गुणिता (guṇitā) — multipliedगुणित होकर·नवधा (navadhā) — nine-foldनौ प्रकार से·नित्या (nityā) — the Eternal One (Kuṇḍalinī-Śakti)नित्या (शाश्वत शक्ति)·सूते (sūte) — gives birth toउत्पन्न करती है·मन्त्रम् (mantram) — a mantraमन्त्र को·नवात्मकम् (navātmakam) — of nine-syllabled natureनौ अक्षरों वाला·नवकम् (navakam) — the group of nineनौ का समूह·शक्ति-तत्त्वानाम् (śakti-tattvānām) — of the Śakti-principlesशक्ति-तत्त्वों का·तत्त्वरूपा (tattvarūpā) — whose own form is that very principleउसी तत्त्व-स्वरूपा·महेश्वरी (maheśvarī) — the great Goddess Maheśvarīमहेश्वरी

नवकम् (navakam) — the group of nineनौ का समूह·पीठ-शक्तीनाम् (pīṭha-śaktīnām) — of the tutelary powers of the sacred seatsपीठ-शक्तियों का·शृङ्गार-आदीन् (śṛṅgāra-ādīn) — beginning with śṛṅgāra, the eroticश्रृंगार आदि·रसान् (rasān) — the aesthetic sentimentsरसों को·नव (nava) — nineनौ·माणिक्य-आदीनि (māṇikya-ādīni) — beginning with rubyमाणिक्य आदि·रत्नानि (ratnāni) — the nine gemsरत्नों को·नव-वर्ग-युतानि (nava-varga-yutāni) — accompanied by their nine classesनौ वर्गों से युक्त·सा (sā) — sheवह

नवकम् (navakam) — the group of nineनौ का समूह·प्राण-दूतीनाम् (prāṇa-dūtīnām) — of the vital messenger-goddessesप्राण-दूतियों का·मण्डलम् (maṇḍalam) — the maṇḍala-circleमण्डल·नवकम् (navakam) — nine-foldनौ भागों वाला·शुभम् (śubham) — auspiciousशुभ·यत्-यत् (yat-yat) — whateverजो-जो·नवात्मकम् (navātmakam) — nine-fold in natureनौ रूप वाला·लोके (loke) — in the worldजगत् में·सर्वम् (sarvam) — allसब कुछ·अस्याः (asyāḥ) — from herउससे·उदञ्चति (udañcati) — arisesउत्पन्न होता है

दशधा (daśadhā) — ten-foldदस प्रकार से·विकृता (vikṛtā) — transformed, modifiedपरिवर्तित होकर·शम्भोः-भामिनी (śambhoḥ-bhāminī) — Śambhu's beloved consortशम्भु की प्रिया·भव-दुःख-हा (bhava-duḥkha-hā) — the destroyer of the suffering of worldly existenceसंसार के दुःख का नाश करने वाली·दशाक्षरम् (daśākṣaram) — the ten-syllabled mantraदस अक्षरों वाला मन्त्र·गणपतेः (gaṇapateḥ) — of Gaṇapatiगणपति का·त्वरितायाः (tvaritāyāḥ) — of the goddess Tvaritāत्वरिता देवी का·दशाक्षरम् (daśākṣaram) — the ten-syllabled mantraदस अक्षरों वाला मन्त्र

त्रिपुरा-दशकूटम् (tripurā-daśakūṭam) — Tripurā's ten-clustered formत्रिपुरा का दशकूट रूप·सा (sā) — sheवह·त्रिपुराया (tripurāyā) — of Tripurāत्रिपुरा की·दशाक्षरम् (daśākṣaram) — the ten-syllabled mantraदशाक्षर मन्त्र·दशाक्षरम् (daśākṣaram) — the ten-syllabled mantraदशाक्षर मन्त्र·सरस्वत्या (sarasvatyā) — of Sarasvatīसरस्वती की·यक्षिण्याः (yakṣiṇyāḥ) — of Yakṣiṇīयक्षिणी की·सा (sā) — sheवह·दशाक्षरम् (daśākṣaram) — the ten-syllabled mantraदशाक्षर मन्त्र

वासुदेव-आत्मकम् (vāsudeva-ātmakam) — whose nature is Vāsudevaवासुदेव-स्वरूप·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·अश्वारूढा (aśvārūḍhā) — the goddess Aśvārūḍhāअश्वारूढा देवी·दशाक्षरम् (daśākṣaram) — ten-syllabledदशाक्षर·नाम्ना (nāmnā) — by nameनाम से·पद्मावती-मन्त्रम् (padmāvatī-mantram) — the Padmāvatī-mantraपद्मावती-मन्त्र·रमा-मन्त्रम् (ramā-mantram) — the Ramā-mantra (Lakṣmī's)रमा (लक्ष्मी) का मन्त्र·दशाक्षरम् (daśākṣaram) — ten-syllabledदशाक्षर

दशकम् (daśakam) — the group of tenदस का समूह·शक्ति-तत्त्वानाम् (śakti-tattvānām) — of the Śakti-principlesशक्ति-तत्त्वों का·तत्-स्वरूपा (tat-svarūpā) — of that same natureउसी स्वरूप वाली·महेश्वरी (maheśvarī) — the Great Goddessमहेश्वरी·नाडीनाम् (nāḍīnām) — of the bodily channelsनाड़ियों का·दशकम् (daśakam) — the group of tenदस का समूह·विष्णोः-अवतारान् (viṣṇoḥ-avatārān) — the incarnations of Viṣṇuविष्णु के अवतारों को·दश (daśa) — tenदस·क्रमात् (kramāt) — in orderक्रमशः

दशकम् (daśakam) — the group of tenदस का समूह·लोकपालानाम् (lokapālānām) — of the Guardians of the Directionsलोकपालों का·यत्-यत्-अन्यत् (yat-yat-anyat) — whatever elseजो-जो अन्य·सृजति (sṛjati) — createsरचती है·असौ (asau) — sheवह·एकादश-क्रमात् (ekādaśa-kramāt) — in elevenfold orderग्यारह के क्रम से·संविद् (saṃvid) — consciousnessसंवित् (चेतना)·गुणिता (guṇitā) — multipliedगुणित होकर·सा (sā) — sheवह·जगत्-मयी (jagat-mayī) — made of the universeजगन्मयी

रुद्र-एकादशनीम् (rudra-ekādaśanīm) — the elevenfold Rudra-hymnरुद्र की एकादशिनी (ग्यारह आवृत्ति वाला रुद्राध्याय)·आद्य-शक्तेः (ādya-śakteḥ) — of the Primal Powerआद्याशक्ति का·एकादश-अक्षरम् (ekādaśa-akṣaram) — the eleven-syllabled mantraएकादशाक्षर मन्त्र·एकादश-अक्षरम् (ekādaśa-akṣaram) — the eleven-syllabled mantraएकादशाक्षर मन्त्र·वाण्या (vāṇyā) — of Vāṇī (Sarasvatī)वाणी (सरस्वती) का·रुद्रान् (rudrān) — the Rudrasरुद्रों को·एकादश (ekādaśa) — elevenग्यारह·क्रमात् (kramāt) — in orderक्रमशः

समुद्गिरति (samudgirati) — utters forthप्रकट करती है·सर्व-आत्मा (sarva-ātmā) — the Self of allसर्वात्मा·गुणिता (guṇitā) — multipliedगुणित होकर·द्वादश (dvādaśa) — twelvefoldबारह गुना·क्रमात् (kramāt) — in orderक्रमशः·नित्या-मन्त्रम् (nityā-mantram) — the Nityā-mantraनित्या-मन्त्र·महेशान्याः (maheśānyāḥ) — of Maheśānīमहेशानी का·वासुदेव-आत्मकम् (vāsudeva-ātmakam) — whose nature is Vāsudevaवासुदेव-स्वरूप·मनुम् (manum) — the mantraमन्त्र (मनु)

चतुर्विंशति-तत्त्व-आत्मा (caturviṃśati-tattva-ātmā) — whose form is the twenty-four principlesचौबीस तत्त्वों वाली·यदा (yadā) — whenजब·भवति (bhavati) — becomesहोती है·शोभना (śobhanā) — lovely, auspiciousसुन्दर, मंगलमयी·गायत्रीम् (gāyatrīm) — the Gāyatrīगायत्री को·सवितुः (savituḥ) — of Savitṛ (the Sun)सविता की·शम्भोः (śambhoḥ) — of Śambhu (Śiva)शम्भु (शिव) की·गायत्रीम् (gāyatrīm) — the Gāyatrīगायत्री को·मदन-आत्मिकाम् (madana-ātmikām) — whose nature is Madana (the god of Love)मदन (काम) स्वरूपा

गायत्रीम् (gāyatrīm) — the Gāyatrīगायत्री को·विष्णु-गायत्रीम् (viṣṇu-gāyatrīm) — the Viṣṇu-Gāyatrīविष्णु-गायत्री को·गायत्रीम् (gāyatrīm) — the Gāyatrīगायत्री को·त्रिपुरा-आत्मनः (tripurā-ātmanaḥ) — whose nature is Tripurāत्रिपुरा-स्वरूपा की·गायत्रीम् (gāyatrīm) — the Gāyatrīगायत्री को·दक्षिणामूर्तेः (dakṣiṇāmūrteḥ) — of Dakṣiṇāmūrtiदक्षिणामूर्ति की·गायत्रीम् (gāyatrīm) — the Gāyatrīगायत्री को·शम्भु-योषितः (śambhu-yoṣitaḥ) — of Śambhu's consort [Pārvatī]शम्भु की पत्नी (पार्वती) की

चतुर्विंशति-तत्त्वानि (catur-viṃśati-tattvāni) — the twenty-four essential categories [the gāyatrīs just described]वे चौबीस तत्त्व (अभी वर्णित गायत्रियाँ)·तस्याम् (tasyām) — in herउसमें·आसन् (āsan) — were presentविद्यमान थे·परात्मनि (parātmani) — the Supreme Selfपरमात्मा में·द्वात्रिंशत्-भेद-गुणिता (dvātriṃśat-bheda-guṇitā) — multiplied into thirty-two divisionsबत्तीस भेदों से गुणित होकर·सर्व-मन्त्र-मयी (sarva-mantra-mayī) — wholly composed of every mantraसमस्त मन्त्रों से युक्त·विभुः (vibhuḥ) — the all-pervading powerसर्वव्यापिनी शक्ति

सूते (sūte) — she brings forthवह उत्पन्न करती है·मृत्युञ्जयम् (mṛtyuñjayam) — the Mṛtyuñjaya mantra [Śiva, Conqueror of Death]मृत्युञ्जय (मृत्यु को जीतने वाले शिव) का मन्त्र·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·नारसिंहम् (nārasiṃham) — of Narasiṃhaनारसिंह का·महामनुम् (mahāmanum) — the great mantraमहामन्त्र·लक्ष्मी-बीजम् (lakṣmī-bījam) — the seed-mantra of Lakṣmīलक्ष्मी का बीज-मन्त्र·मनुम् (manum) — the mantraमन्त्र·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·वरुणस्य (varuṇasya) — of Varuṇaवरुण का·महात्मनः (mahātmanaḥ) — the great oneमहात्मा

हयग्रीव-मनुम् (hayagrīva-manum) — the mantra of Hayagrīvaहयग्रीव का मन्त्र·दुर्गम् (durgam) — of Durgāदुर्गा का·वाराहम् (vārāham) — of Varāhaवाराह का·वह्नि-नायकम् (vahni-nāyakam) — the leading mantra of Fireअग्नि का प्रधान मन्त्र·गणेशितुः-महामन्त्रम् (gaṇeśituḥ-mahāmantram) — the great mantra of the Lord of the Gaṇas [Gaṇeśa]गणेश्वर (गणेश) का महामन्त्र·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·अन्न-अधिपस्य (anna-adhipasya) — of the Lord of Foodअन्नाधिप (अन्न के स्वामी) का·सा (sā) — she [brings forth]वह (उत्पन्न करती है)

मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·श्री-दक्षिणामूर्तेः (śrī-dakṣiṇāmūrteḥ) — of Śrī Dakṣiṇāmūrtiश्री दक्षिणामूर्ति का·माला-मन्त्रम् (mālā-mantram) — the rosary-mantraमाला-मन्त्र·मनोभुवः (manobhuvaḥ) — of Manobhava, the Mind-Born [Kāma]मनोभव (कामदेव) का·त्रिष्टुभम् (triṣṭubham) — the mantra in Triṣṭubh metreत्रिष्टुप्-छन्द वाला मन्त्र·वनवासिन्याः (vanavāsinyāḥ) — of Vanavāsinī, the Forest-Dwellerवनवासिनी देवी का·अघोर-आख्यम् (aghora-ākhyam) — named Aghoraअघोर नामक·महामनुम् (mahāmanum) — the great mantraमहामन्त्र

भद्रकाली-मनुम् (bhadrakālī-manum) — the mantra of Bhadrakālīभद्रकाली का मन्त्र·लक्ष्मी-माला-मन्त्रम् (lakṣmī-mālā-mantram) — the rosary-mantra of Lakṣmīलक्ष्मी का माला-मन्त्र·यम-आत्मकम् (yama-ātmakam) — in twinned, paired formयुगल (जोड़े के) रूप में·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·सा (sā) — she [brings forth]वह (उत्पन्न करती है)·देवकीसूनोः (devakīsūnoḥ) — of Devakī's son [Kṛṣṇa]देवकी के पुत्र (श्रीकृष्ण) का·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·श्रीपुरुषोत्तमम् (śrīpuruṣottamam) — of Śrī Puruṣottama [Viṣṇu, the Supreme Person]श्री पुरुषोत्तम (विष्णु) का

श्री-गोपाल-मनुम् (śrī-gopāla-manum) — the mantra of Śrī Gopāla [Kṛṣṇa the cowherd]श्री गोपाल (कृष्ण) का मन्त्र·भूमि-मनुम् (bhūmi-manum) — the mantra of Bhūmi, the Earthभूमि (पृथ्वी) का मन्त्र·तारा-मनुम् (tārā-manum) — the mantra of Tārāतारा देवी का मन्त्र·क्रमात् (kramāt) — one after anotherक्रमशः·महामन्त्रम् (mahāmantram) — the great mantraमहामन्त्र·महालक्ष्मी-मन्त्रम् (mahālakṣmī-mantram) — the mantra of Mahālakṣmīमहालक्ष्मी का मन्त्र·भूतीश्वरस्य (bhūtīśvarasya) — of Bhūteśvara, Lord of Beings [Rudra]भूतीश्वर (रुद्र) का·सा (sā) — she [brings forth]वह (उत्पन्न करती है)

क्षेत्रपाल-आत्मकम् (kṣetrapāla-ātmakam) — having the nature of Kṣetrapāla, Guardian of the Groundक्षेत्रपाल-स्वरूप·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र·आपत्-निवारकम् (āpat-nivārakam) — that averts calamityविपत्ति को दूर करने वाला·सूते (sūte) — she brings forthवह उत्पन्न करती है·मातङ्गिनी-विद्याम् (mātaṅginī-vidyām) — the wisdom-mantra of Mātaṅgīमातङ्गी की विद्या·सिद्ध-विद्याम् (siddha-vidyām) — the Siddhavidyā, the perfected wisdomसिद्धविद्या·शुभोदयाम् (śubhodayām) — the bringer of auspicious fortuneशुभ को उदित करने वाली

अनेन (anena) — through thisइस·क्रम-योगेन (krama-yogena) — sequence of correspondencesक्रम-योग (अनुक्रम) से·गुणिता (guṇitā) — multipliedगुणित होकर·शिव-वल्लभा (śiva-vallabhā) — Śiva's Beloved [Kuṇḍalinī]शिव की प्रिया (कुण्डलिनी)·षट्त्रिंशत्-च (ṣaṭtriṃśat-ca) — and the thirty-sixऔर छत्तीस·तत्त्वानाम् (tattvānām) — of the categories of existenceतत्त्वों के·शैवानाम् (śaivānām) — belonging to the Śaiva teachingशैव मत के·रचयति (racayati) — she fashionsवह रचती है·असौ (asau) — sheवह