शारदातिलकतन्त्रम्

शिवात्मनोः (śivātmanoḥ) — of Śiva and the selfशिव और आत्मा का·अभेदेन (abhedena) — through non-differenceअभेद से·प्रतिपत्तिः (pratipattiḥ) — the realizationबोध·परे (pare) — others [the followers of Śiva]अन्य (शैव)·विदुः (viduḥ) — know [it to be]जानते हैं·शिवशक्त्यात्मकम् (śivaśaktyātmakam) — whose nature is Śiva united with his Powerशिव-शक्तिमय·ज्ञानम् (jñānam) — knowledgeज्ञान·जगुः (jaguḥ) — declared [it to be]कहा·आगमवेदिनः (āgamavedinaḥ) — those versed in the Āgamasआगमों के ज्ञाता

पुराणपुरुषस्य (purāṇapuruṣasya) — of the Ancient Puruṣaपुराण पुरुष का·अन्ये (anye) — othersअन्य·ज्ञानम् (jñānam) — the knowledgeज्ञान·आहुः (āhuḥ) — declare [it to be]कहते हैं·विशारदाः (viśāradāḥ) — the expertsविद्वान्·जित्वा (jitvā) — having conqueredजीतकर·आदौ (ādau) — firstपहले·आत्मनः (ātmanaḥ) — one's ownअपने·शत्रून् (śatrūn) — enemiesशत्रुओं को·कामादीन् (kāmādīn) — beginning with desireकाम आदि·योगम् (yogam) — yogaयोग·अभ्यसेत् (abhyaset) — one should practiceअभ्यास करे

कामक्रोधौ (kāmakrodhau) — desire and angerकाम और क्रोध·लोभमोहौ (lobhamohau) — greed and delusionलोभ और मोह·तत्परम् (tatparam) — and beyond theseउसके आगे·मदमत्सरौ (madamatsarau) — pride and envyमद और मत्सर·वदन्ति (vadanti) — they callकहते हैं·दुःखदान् (duḥkhadān) — the givers of sufferingदुःख देने वाले·एतान् (etān) — theseइन्हें·अरिषड्वर्गम् (ariṣaḍvargam) — the sixfold band of enemiesछह शत्रुओं का समूह·आत्मनः (ātmanaḥ) — of the selfआत्मा के

योगाष्टाङ्गैः (yogāṣṭāṅgaiḥ) — by the eight limbs of yogaयोग के आठ अंगों से·इमान् (imān) — these [enemies]इन (शत्रुओं) को·जित्वा (jitvā) — having conqueredजीतकर·योगिनः (yoginaḥ) — yogisयोगीजन·योगम् (yogam) — yogaयोग को·आप्नुयुः (āpnuyuḥ) — attainप्राप्त करते हैं·यमनियमौ (yamaniyamau) — restraint and observanceयम और नियम·आसनप्राणायामौ (āsanaprāṇāyāmau) — posture and breath-controlआसन और प्राणायाम·ततः परम् (tataḥ param) — thereafterउसके बाद

प्रत्याहारम् (pratyāhāram) — withdrawal of the sensesप्रत्याहार·धारणाख्यम् (dhāraṇākhyam) — that called concentrationधारणा नामक·ध्यानम् (dhyānam) — meditationध्यान·सार्धम् (sārdham) — together withसहित·समाधिना (samādhinā) — with absorptionसमाधि के·अष्टाङ्गानि (aṣṭāṅgāni) — the eight limbsआठ अंग·आहुः (āhuḥ) — they declareकहते हैं·एतानि (etāni) — theseइन्हें·योगिनः (yoginaḥ) — yogisयोगीजन·योगसाधने (yogasādhane) — for the accomplishment of yogaयोग की सिद्धि में

अहिंसा (ahiṃsā) — non-violenceअहिंसा·सत्यम् (satyam) — truthfulnessसत्य·अस्तेयम् (asteyam) — non-stealingअस्तेय (न चुराना)·ब्रह्मचर्यम् (brahmacaryam) — celibacyब्रह्मचर्य·कृपा (kṛpā) — compassionकृपा (दया)·आर्जवम् (ārjavam) — straightforwardnessआर्जव (सरलता)·क्षमा (kṣamā) — forbearanceक्षमा·धृतिः (dhṛtiḥ) — steadinessधैर्य·मिताहारः (mitāhāraḥ) — moderate eatingमिताहार (सीमित भोजन)·शौचम् (śaucam) — purityशौच (पवित्रता)·यमा दश (yamā daśa) — these are the ten restraintsये दस यम हैं

तपः (tapaḥ) — austerityतप·सन्तोषः (santoṣaḥ) — contentmentसंतोष·आस्तिक्यम् (āstikyam) — faith in the world beyondआस्तिक्य·दानम् (dānam) — charityदान·देवस्य पूजनम् (devasya pūjanam) — worship of Godदेवता की पूजा·सिद्धान्तश्रवणम् (siddhāntaśravaṇam) — listening to the scriptural doctrineसिद्धान्त-श्रवण·ह्रीः (hrīḥ) — a sense of modestyह्री (लज्जा)·मतिः (matiḥ) — reflectionमति (मनन)·जपः (japaḥ) — recitationजप·हुतम् (hutam) — oblationहवन (आहुति)

दश एते (daśa ete) — these tenये दस·नियमाः (niyamāḥ) — observancesनियम·प्रोक्ताः (proktāḥ) — are declaredकहे गए हैं·योगशास्त्रविशारदैः (yogaśāstraviśāradaiḥ) — by masters of the science of yogaयोगशास्त्र के विद्वानों द्वारा·पद्मासनम् (padmāsanam) — the lotus postureपद्मासन·स्वस्तिकाख्यम् (svastikākhyam) — that called svastikaस्वस्तिक नामक·वज्रम् (vajram) — the thunderbolt postureवज्रासन·भद्रासनम् (bhadrāsanam) — the auspicious postureभद्रासन·तथा (tathā) — likewiseतथा

वीरासनम् (vīrāsanam) — the hero's postureवीरासन·इति प्रोक्तम् (iti proktam) — thus is declaredइस प्रकार कहा गया है·क्रमात् (kramāt) — in orderक्रमशः·आसनपञ्चकम् (āsanapañcakam) — the set of five posturesपाँच आसन·ऊर्वोः उपरि (ūrvoḥ upari) — upon the two thighsदोनों जांघों के ऊपर·विन्यस्य (vinyasya) — having placedरखकर·सम्यक् (samyak) — properlyअच्छी तरह·पादतले (pādatale) — the two soles of the feetदोनों पैरों के तलवे·उभे (ubhe) — bothदोनों

अङ्गुष्ठौ (aṅguṣṭhau) — the two big toesदोनों अंगूठे·च (ca) — andऔर·निबध्नीयात् (nibadhnīyāt) — one should graspपकड़े·हस्ताभ्याम् (hastābhyām) — with the two handsदोनों हाथों से·व्युत्क्रमात् (vyutkramāt) — in reversed orderउलटकर·अधः (adhaḥ) — from belowनीचे से·पद्मासनम् (padmāsanam) — the lotus postureपद्मासन·इति प्रोक्तम् (iti proktam) — thus is declaredइस प्रकार कहा गया है·योगिनाम् (yogināṃ) — of yogisयोगियों के·हृदयङ्गमम् (hṛdayaṅgamam) — dear to the heartहृदय को प्रिय

जानूर्वोः अन्तरे (jānūrvoḥ antare) — between the knee and thighजानु और जांघ के बीच·सम्यक् (samyak) — properlyअच्छी तरह·कृत्वा (kṛtvā) — having placedरखकर·पादतले (pādatale) — the two soles of the feetदोनों पैरों के तलवे·उभे (ubhe) — bothदोनों·ऋजुकायः (ṛjukāyaḥ) — with body held erectसीधे शरीर वाला·विशेत् (viśet) — should settle and sitबैठे·योगी (yogī) — the yogiयोगी·स्वस्तिकम् (svastikam) — the svastika postureस्वस्तिकासन·तत् प्रचक्षते (tat pracakṣate) — that they callउसे कहते हैं

सीवन्याः पार्श्वयोः (sīvanyāḥ pārśvayoḥ) — on the two sides of the perineal lineसीवनी के दोनों ओर·न्यस्येत् (nyasyet) — one should placeरखे·गुल्फयुग्मम् (gulphayugmam) — the pair of anklesदोनों टखने·सुनिश्चलम् (suniścalam) — quite motionlessअत्यन्त स्थिर·वृषणाधः (vṛṣaṇādhaḥ) — below the scrotumवृषण के नीचे·पार्ष्णिपादौ (pārṣṇipādau) — the two heel-feetदोनों एड़ियाँ·पाणिभ्याम् (pāṇibhyām) — with the two handsदोनों हाथों से·परिबन्धयेत् (paribandhayet) — one should bindबाँधे

भद्रासनम् (bhadrāsanam) — Bhadrāsana (the "auspicious seat")भद्रासन (शुभ आसन)·समुद्दिष्टम् (samuddiṣṭam) — is thus namedइस प्रकार कहा गया है·योगिभिः (yogibhiḥ) — by yogisयोगियों के द्वारा·पूजितम् (pūjitam) — held in high regardअत्यंत सम्मानित·परम् (param) — supremelyअत्यंत·ऊर्वोः (ūrvoḥ) — at the root of the two thighsदोनों जाँघों की जड़ में·पादौ (pādau) — the two feetदोनों पैर·क्रमात्-न्यस्येत् (kramāt-nyasyet) — one should place in orderक्रमपूर्वक रखे·जान्वोः (jānvoḥ) — at the two kneesदोनों घुटनों पर·प्रत्यङ्मुखाङ्गुली (pratyaṅmukhāṅgulī) — the two hands, fingers turned back toward oneselfअपनी ओर मुड़ी हुई अंगुलियों वाले दोनों हाथ

करौ (karau) — the two handsदोनों हाथ·निदध्यात् (nidadhyāt) — one should lay thereरखे·आख्यातम् (ākhyātam) — is thus describedइस प्रकार वर्णित है·वज्रासनम् (vajrāsanam) — Vajrāsana (the "thunderbolt seat")वज्रासन·अनुत्तमम् (anuttamam) — unsurpassedसर्वश्रेष्ठ·एकम्-पादम् (ekam-pādam) — one footएक पैर को·अधः-कृत्वा (adhaḥ-kṛtvā) — having placed belowनीचे रखकर·विन्यस्य (vinyasya) — having setरखकर·ऊरौ (ūrau) — upon the thighजाँघ पर·तथा-इतरम् (tathā-itaram) — and the other likewiseऔर दूसरे को भी उसी प्रकार

ऋजुकायः (ṛjukāyaḥ) — with the body held uprightशरीर को सीधा रखकर·विशेत् (viśet) — should sitबैठे·योगी (yogī) — the yogiयोगी·वीरासनम्-इति-ईरितम् (vīrāsanam-iti-īritam) — this is called Vīrāsanaइसे वीरासन कहा गया है·इडया (iḍayā) — through the iḍā channelइडा नाड़ी से·कर्षयेत्-वायुम् (karṣayet-vāyum) — one should draw in the breathवायु को खींचे·बाह्यम् (bāhyam) — [which is] outsideबाहरी·षोडशमात्रया (ṣoḍaśamātrayā) — for a count of sixteen mātrāsसोलह मात्रा काल तक

धारयेत् (dhārayet) — should holdरोके रखे·पूरितम् (pūritam) — the breath that has been drawn inभीतर खींची गई वायु को·योगी (yogī) — the yogiयोगी·चतुःषष्ट्या-मात्रया (catuḥṣaṣṭyā-mātrayā) — for a count of sixty-four mātrāsचौंसठ मात्रा काल तक·तु (tu) — indeedही·सुषुम्ना-मध्यगम् (suṣumnā-madhyagam) — gone into the middle of suṣumnāसुषुम्ना नाड़ी के मध्य में गई हुई·सम्यक् (samyak) — properlyभली-भाँति·द्वात्रिंशन्मात्रया (dvātriṃśanmātrayā) — over a count of thirty-two mātrāsबत्तीस मात्रा काल में·शनैः (śanaiḥ) — slowlyधीरे-धीरे

नाड्या-पिङ्गलया (nāḍyā-piṅgalayā) — through the piṅgalā channelपिंगला नाड़ी से·च-एनम् (ca-enam) — and this [breath]और इसे·रेचयेत् (recayet) — should releaseबाहर निकाले·योगवित्तमः (yogavittamaḥ) — the most accomplished knower of yogaयोग का सबसे बड़ा ज्ञाता·प्राणायामम्-इमम् (prāṇāyāmam-imam) — this prāṇāyāmaइस प्राणायाम को·प्राहुः (prāhuḥ) — they callकहते हैं·योगशास्त्रविशारदाः (yogaśāstraviśāradāḥ) — the experts in the science of yogaयोगशास्त्र के विद्वान

भूयः-भूयः (bhūyaḥ-bhūyaḥ) — again and againबार-बार·क्रमात्-तस्य (kramāt-tasya) — of that [practice], in gradual sequenceउसका क्रमशः·व्यत्यासेन (vyatyāsena) — and then in reverse orderऔर फिर उल्टे क्रम से·समाचरेत् (samācaret) — one should practiceअभ्यास करे·मात्रावृद्धिक्रमेण-एव (mātrāvṛddhikrameṇa-eva) — precisely by the sequence of increasing the mātrā-countमात्रा बढ़ाने के क्रम से ही·सम्यक् (samyak) — properlyभली-भाँति·द्वादश-षोडश (dvādaśa-ṣoḍaśa) — twelve or sixteen timesबारह या सोलह बार

जप-ध्यान-आदिभिः (japa-dhyāna-ādibhiḥ) — with japa, meditation, and the likeजप, ध्यान आदि के साथ·युक्तम् (yuktam) — joinedयुक्त·सगर्भम् (sagarbham) — as "with seed" [prāṇāyāma]सगर्भ [प्राणायाम]·तम् (tam) — thatउसको·विदुः-बुधाः (viduḥ-budhāḥ) — the wise knowबुद्धिमान जानते हैं·तत्-अन्यम् (tat-anyam) — different from thatउससे भिन्न·तम् (tam) — thatउसे·विगर्भम् (vigarbham) — as "seedless" [prāṇāयाम]विगर्भ [प्राणायाम]·च (ca) — andऔर·प्राणायामम् (prāṇāyāmam) — as prāṇāyāmaप्राणायाम को·परे (pare) — othersअन्य विद्वान·विदुः (viduḥ) — knowजानते हैं

क्रमात्-अभ्यस्यतः (kramāt-abhyasyataḥ) — of one who practices graduallyक्रमशः अभ्यास करने वाले के·पुंसः (puṃsaḥ) — of the personपुरुष के·देहे (dehe) — in the bodyशरीर में·स्वेदोद्गमः (svedodgamaḥ) — the breaking out of sweatपसीना आना·अधमः (adhamaḥ) — is the lowest [sign]निम्नतम लक्षण है·मध्यमः (madhyamaḥ) — the middling [sign]मध्यम लक्षण·कम्पसंयुक्तः (kampasaṃyuktaḥ) — is accompanied by tremblingकम्पन से युक्त होता है·भूमित्यागः (bhūmityāgaḥ) — the leaving of the ground [levitation]भूमि से ऊपर उठ जाना·परः-मतः (paraḥ-mataḥ) — is held to be the highest [sign]उच्चतम माना गया है

उत्तमस्य (uttamasya) — of that highest [stage]उस उच्चतम अवस्था का·गुणावाप्तिः (guṇāvāptiḥ) — the attainment of [its] qualitiesगुणों की प्राप्ति·यावत्-शीलनम् (yāvat-śīlanam) — for as long as the practice continuesजब तक अभ्यास चलता रहे·इष्यते (iṣyate) — is held [to last]मानी जाती है·इन्द्रियाणाम् (indriyāṇām) — of the sensesइन्द्रियों का·विचरताम् (vicaratām) — that roamविचरण करते हुए·विषयेषु (viṣayeṣu) — among their objectsअपने विषयों में·निरर्गलम् (nirargalam) — unchecked, without restraintबेरोकटोक

बलात् (balāt) — by forceबलपूर्वक·आकर्षणम् (ākarṣaṇam) — the drawing backखींच लाना·तेभ्यः (tebhyaḥ) — from those [objects]उन विषयों से·प्रत्याहारः (pratyāhāraḥ) — withdrawal [of the senses]प्रत्याहार·विधीयते (vidhīyate) — is so calledकहा जाता है·अङ्गुष्ठ-गुल्फ-जानु-ऊरु-सीवनी-लिङ्ग-नाभिषु (aṅguṣṭha-gulpha-jānu-ūru-sīvanī-liṅga-nābhiṣu) — at the big toe, ankle, knee, thigh, perineal seam, genital organ, and navelअँगूठे, टखने, घुटने, जाँघ, सीवनी, लिंग और नाभि में

हृद्-ग्रीवा-कण्ठ-देशेषु (hṛd-grīvā-kaṇṭha-deśeṣu) — in the regions of the heart, neck, and throatहृदय, गर्दन और कंठ के स्थानों में·लम्बिकायाम् (lambikāyām) — at the uvulaगलशुण्डिका में·ततः-परम् (tataḥ-param) — and thereafter, furtherऔर उससे आगे·भ्रूमध्ये (bhrūmadhye) — at the space between the eyebrowsभौंहों के बीच में·मस्तके (mastake) — at the foreheadमस्तक पर·मूर्ध्नि (mūrdhni) — at the crown of the headसिर के ऊपरी भाग पर·द्वादशान्ते (dvādaśānte) — at the point twelve finger-widths above [the head]सिर से बारह अंगुल ऊपर के स्थान में·यथाविधि (yathāvidhi) — in due order, as prescribedविधिपूर्वक

धारणम् (dhāraṇam) — the holdingरोक कर स्थिर करना·प्राणमरुतः (prāṇamarutaḥ) — of the breath-wind [at those points]प्राणवायु का·धारणा-इति-निगद्यते (dhāraṇā-iti-nigadyate) — is termed dhāraṇā (concentration)धारणा कही जाती है·समाहितेन-मनसा (samāhitena-manasā) — with a mind made one-pointedएकाग्र मन से·चैतन्यान्तरवर्तिना (caitanyāntaravartinā) — [a mind] turned inward, abiding in consciousnessभीतर चैतन्य में स्थित होने वाले

आत्मनः (ātmanaḥ) — of oneselfअपने·अभीष्टदेवानाम् (abhīṣṭadevānām) — of [one's] chosen deitiesइष्ट देवताओं का·ध्यानम् (dhyānam) — meditationध्यान·ध्यानम्-इह-उच्यते (dhyānam-iha-ucyate) — is here called dhyāna (meditation)यहाँ ध्यान कहा जाता है·समत्वभावना (samatvabhāvanā) — the constant contemplation of samenessसमत्व की भावना·नित्यम् (nityam) — unceasingनिरंतर·जीवात्मपरमात्मनोः (jīvātmaparamātmanoḥ) — between the individual self and the supreme Selfजीवात्मा और परमात्मा के बीच

समाधिम् (samādhim) — samādhi (as object)समाधि को·आहुः (āhuḥ) — they callकहते हैं·मुनयः (munayaḥ) — the sagesमुनि लोग·प्रोक्तम् (proktam) — thus declaredइस प्रकार कहा गया·अष्टाङ्गलक्षणम् (aṣṭāṅgalakṣaṇam) — the defining marks of the eight-limbed yogaअष्टांग योग का लक्षण·षण्नवत्यङ्गुलायामम् (ṣaṇṇavatyaṅgulāyāmam) — ninety-six finger-widths in lengthछियानबे अंगुल लंबा·शरीरम् (śarīram) — the bodyशरीर·उभयात्मकम् (ubhayātmakam) — of both natures, Śiva and Śaktiदोनों रूपों वाला (शिव-शक्तिमय)

गुदमेढ्रान्तरे (gudameḍhrāntare) — between the anus and the root of the genitalगुदा और लिंगमूल के बीच·कन्दम् (kandam) — the bulb, the root-knot of the channelsकंद (मूल-गाँठ)·उत्सेधात् (utsedhāt) — in heightऊँचाई में·द्व्यङ्गुलम् (dvyaṅgulam) — two finger-widthsदो अंगुल·विदुः (viduḥ) — they know it to beजानते हैं·तस्मात् (tasmāt) — than thatउससे·द्विगुणविस्तारम् (dviguṇavistāram) — twice as wideदुगुने विस्तार वाला·वृत्तरूपेण (vṛttarūpeṇa) — in a round formगोल रूप में·शोभितम् (śobhitam) — resplendentसुशोभित

नाड्यः (nāḍyaḥ) — the channels (nāḍī)नाड़ियाँ·तत्र (tatra) — from thereवहाँ से·समुद्भूताः (samudbhūtāḥ) — arisenउत्पन्न हुई·मुख्याः (mukhyāḥ) — principalप्रमुख·तिस्रः (tisraḥ) — threeतीन·प्रकीर्तिताः (prakīrtitāḥ) — are proclaimedकही गई हैं·इडा (iḍā) — Iḍāइड़ा·वामे (vāme) — on the leftबायीं ओर·स्थिता (sthitā) — situatedस्थित·नाडी (nāḍī) — the channelनाड़ी·पिङ्गला (piṅgalā) — Piṅgalāपिंगला·दक्षिणे (dakṣiṇe) — on the rightदाहिनी ओर·मता (matā) — held to beमानी गई है

तयोः (tayoḥ) — of those two, Iḍā and Piṅgalāउन दोनों के·मध्यगता (madhyagatā) — running in the middleबीच में चलने वाली·नाडी (nāḍī) — channelनाड़ी·सुषुम्ना (suṣumnā) — Suṣumnāसुषुम्ना·वंशम् (vaṃśam) — the spinal columnरीढ़ की हड्डी·आश्रिता (āśritā) — resting withinआश्रित·पादाङ्गुष्ठद्वये (pādāṅguṣṭhadvaye) — at the pair of big toesदोनों पैरों के अंगूठों तक·याता (yātā) — having goneपहुँचकर·शिराभ्यां (śirābhyām) — by the two vessels of the headसिर की दो नाड़ियों से·शिरसा (śirasā) — by way of the headसिर से होकर·पुनः (punaḥ) — againपुनः

ब्रह्मस्थानम् (brahmasthānam) — the seat of Brahmā, the crownब्रह्मस्थान·समापन्ना (samāpannā) — having reachedपहुँचकर·सोमसूर्याग्निरूपिणी (somasūryāgnirūpiṇī) — having the nature of moon, sun, and fireचंद्र-सूर्य-अग्निस्वरूपा·तस्याः (tasyāḥ) — within it, Suṣumnāउसके·मध्यगता (madhyagatā) — running through the middleबीचों-बीच चलने वाली·नाडी (nāḍī) — channelनाड़ी·चित्राख्या (citrākhyā) — named Citrāचित्रा नामक·योगिवल्लभा (yogivallabhā) — dear to yogisयोगियों की प्रिय

ब्रह्मरन्ध्रम् (brahmarandhram) — the aperture of Brahmāब्रह्मरन्ध्र·विदुः (viduḥ) — they knowजानते हैं·तस्याम् (tasyām) — within it, Citrāउसमें·पद्मसूत्रनिभम् (padmasūtranibham) — resembling a lotus-fiber in finenessकमलनाल के सूत्र-सा·परम् (param) — supremelyअत्यंत·आधारान् (ādhārān) — the subtle seatsआधारों को·च (ca) — andऔर·विदुः (viduḥ) — they describeबताते हैं·तत्र (tatra) — thereवहाँ·मतभेदात् (matabhedāt) — owing to difference of opinionमतभेद के कारण·अनेकधा (anekadhā) — in many waysअनेक प्रकार से

दिव्यमार्गम् (divyamārgam) — the divine pathदिव्य मार्ग·इदम् (idam) — thisइसे·प्राहुः (prāhuḥ) — they callकहते हैं·अमृतानन्दकारणम् (amṛtānandakāraṇam) — the cause of immortal blissअमृतमय आनंद का कारण·इडायाम् (iḍāyām) — in Iḍāइड़ा में·सञ्चरेत् (sañcaret) — coursesसंचरण करता है·चन्द्रः (candraḥ) — the moonचंद्रमा·पिङ्गलायाम् (piṅgalāyām) — in Piṅgalāपिंगला में·दिवाकरः (divākaraḥ) — the sunसूर्य

ज्ञातौ (jñātau) — known to be, togetherजाने गए हैं·योगनिदानज्ञैः (yoganidānajñaiḥ) — by knowers of yoga's foundationsयोग के मर्मज्ञों द्वारा·सुषुम्नायाम् (suṣumnāyām) — in Suṣumnāसुषुम्ना में·तु (tu) — butकिंतु·तौ उभौ (tau ubhau) — both of them, sun and moonवे दोनों·आधारकन्दमध्यस्थम् (ādhārakandamadhyasthaṃ) — situated in the middle of the ādhāra-bulbआधार-कंद के मध्य में स्थित·त्रिकोणम् (trikoṇam) — a triangleत्रिकोण·अतिसुन्दरम् (atisundaram) — exceedingly beautifulअत्यंत सुंदर

ज्योतिषाम् (jyotiṣām) — of all lights, luminariesसमस्त ज्योतियों का·निलयम् (nilayam) — the abodeनिवास·दिव्यम् (divyam) — divineदिव्य·प्राहुः (prāhuḥ) — declareबताते हैं·आगमवेदिनः (āgamavedinaḥ) — the knowers of the scripturesआगम के ज्ञाता·तत्र (tatra) — thereवहाँ·विद्युल्लताकारा (vidyullatākārā) — shaped like a streak of lightningबिजली की लता के समान आकार वाली·कुण्डली (kuṇḍalī) — Kuṇḍalīकुंडली·परदेवता (paradevatā) — the supreme goddessपरम देवी

परिस्फुरति (parisphurati) — quivers and flashes continuallyनिरंतर स्फुरित होती है·सर्वात्मा (sarvātmā) — pervading allसर्वव्यापी·सुप्ताहिसदृशाकृतिः (suptāhisadṛśākṛtiḥ) — having the form of a sleeping serpentसोई हुई सर्पिणी-सी आकृति वाली·बिभर्ति (bibharti) — bears within herselfधारण करती है·कुण्डलीशक्तिः (kuṇḍalīśaktiḥ) — the power of Kuṇḍalīकुंडली शक्ति·आत्मानम् (ātmānam) — the Supreme Selfपरमात्मा को·हंसम् (haṃsam) — the haṃsa, the individual life-principleहंस (जीव) को·आश्रिता (āśritā) — resting uponआश्रित रहकर

हंसः (haṃsaḥ) — the haṃsaहंस·प्राणाश्रयः (prāṇāśrayaḥ) — resting upon prāṇaप्राण पर आश्रित·नित्यम् (nityam) — everसदा·प्राणः (prāṇaḥ) — prāṇaप्राण·नाडीसमाश्रयः (nāḍīsamāśrayaḥ) — resting upon the channel (nāḍī)नाड़ी पर आश्रित·आधारात् (ādhārāt) — from the ādhāra, the root-seatआधार से·उद्गतः (udgataḥ) — arisenउत्पन्न·वायुः (vāyuḥ) — the breathवायु·यथावत् (yathāvat) — duly, as is naturalयथावत्, स्वाभाविक रूप से·सर्वदेहिनाम् (sarvadehinām) — of all embodied beingsसभी प्राणियों के

देहम् (deham) — the bodyशरीर को·व्याप्य (vyāpya) — having pervadedव्याप्त होकर·स्वनाडीभिः (svanāḍībhiḥ) — by its own channelsअपनी नाड़ियों द्वारा·प्रयाणम् (prayāṇam) — outward courseबाहर की ओर गमन·कुरुते (kurute) — makesकरती है·बहिः (bahiḥ) — outwardबाहर·द्वादशाङ्गुलमानेन (dvādaśāṅgulamānena) — by a measure of twelve finger-widthsबारह अंगुल की माप से·तस्मात् (tasmāt) — for this reasonइसी कारण·प्राणः (prāṇaḥ) — prāṇaप्राण·इतीरितः (itīritaḥ) — is so calledकहा जाता है

रम्ये (ramye) — pleasantमनोहर·मृगासने (mṛgāsane) — on a deer-skin seatमृगचर्म के आसन पर·शुद्धे (śuddhe) — clean, pureशुद्ध·पटाजिनकुशोत्तरे (paṭājinakuśottare) — covered over with cloth, hide, and kuśa grassकपड़े, चर्म और कुश से आच्छादित·बद्ध्वा (baddhvā) — having fixed himselfस्थिर होकर·एकम् आसनम् (ekam āsanam) — in a single postureएक ही आसन में·योगी (yogī) — the yogīयोगी·योगमार्गपरः (yogamārgaparaḥ) — devoted to the path of yogaयोगमार्ग में तत्पर·भवेत् (bhavet) — should becomeहो जाए

ज्ञात्वा (jñātvā) — having discernedजानकर·भूतोदयम् (bhūtodayam) — the rising of an elementभूत (तत्त्व) का उदय·देहे (dehe) — in the bodyशरीर में·विधिवत् (vidhivat) — duly, according to ruleविधिपूर्वक·प्राणवायुना (prāṇavāyunā) — by means of the breathप्राणवायु के द्वारा·तत्तत्-भूतम् (tattad-bhūtam) — that particular elementउस-उस भूत को·जपेत् (japet) — should recite [its seed-syllable]जप करे·देही (dehī) — the embodied oneदेही (शरीरधारी)·दृढत्व-अवाप्तये (dṛḍhatva-avāptaye) — for the attainment of firmnessदृढता की प्राप्ति के लिए·सुधीः (sudhīḥ) — the wise oneबुद्धिमान्

दण्ड-आकार-गतिः (daṇḍa-ākāra-gatiḥ) — motion shaped like a staff, straightदण्ड के समान सीधी गति·भूमेः (bhūmeḥ) — of the earth-elementपृथ्वी तत्त्व की·पुटयोः (puṭayoḥ) — in the two nostrilsदोनों नासापुटों में·उभयोः (ubhayoḥ) — in bothदोनों में·अधः (adhaḥ) — downwardनीचे की ओर·तोयस्य (toyasya) — of the water-elementजल तत्त्व की·पावकस्य (pāvakasya) — of the fire-elementअग्नि तत्त्व की·ऊर्ध्वम् (ūrdhvam) — upwardऊपर की ओर·गतिः (gatiḥ) — motionगति·तिर्यक् (tiryak) — oblique, slantingतिरछी·नभस्वतः (nabhasvataḥ) — of the wind-elementवायु तत्त्व की

गतिः (gatiḥ) — the motionगति·वायोः (vāyoḥ) — of the breathप्राणवायु की·भवेत् (bhavet) — occursहोती है·मध्ये (madhye) — centrally, in the middleमध्य में·भूतानाम् (bhūtānām) — of the elementsभूतों का·उदयः (udayaḥ) — the risingउदय·स्मृतः (smṛtaḥ) — is thus knownइस प्रकार जाना जाता है·धरणेः (dharaṇeḥ) — of the earth-elementपृथ्वी तत्त्व के·उदये (udaye) — at the risingउदय होने पर·कुर्यात् (kuryāt) — should performकरे·स्तम्भनम् (stambhanam) — the rite of immobilizingस्तम्भन कर्म·वश्यकर्मवित् (vaśyakarmavit) — one skilled in the rite of subjugationवश्यकर्म का ज्ञाता

शान्तिकम् (śāntikam) — the rite of pacificationशान्तिक कर्म·पौष्टिकम् (pauṣṭikam) — the rite of nourishingपौष्टिक कर्म·कर्म (karma) — rite, actionकर्म·तोयस्य (toyasya) — of the water-elementजल तत्त्व के·समये (samaye) — in the turn, at the timeसमय में·वसोः (vasoḥ) — of the fire-elementअग्नि तत्त्व के (समय में)·मारणादीनि (māraṇādīni) — acts of destruction and the likeमारण आदि क्रियाएँ·मरुतः (marutaḥ) — of the wind-elementवायु तत्त्व के (समय में)·विपक्ष-उच्चाटन-आदिकम् (vipakṣa-uccāṭana-ādikam) — the uprooting of an adversary and the likeशत्रु के उच्चाटन आदि

व्योम्नः (vyomnaḥ) — of the space-elementआकाश तत्त्व के·नाशनम् (nāśanam) — the rite of destructionनाशन कर्म·शस्तम् (śastam) — is recommendedप्रशस्त कहा गया है·उदये (udaye) — at the risingउदय होने पर·च (ca) — andऔर·विहायसः (vihāyasaḥ) — of the sky, of spaceआकाश के·अङ्गुलीभिः (aṅgulībhiḥ) — with the fingersअंगुलियों से·दृढम् (dṛḍham) — firmlyदृढतापूर्वक·बद्ध्वा (baddhvā) — having closedबन्द करके·करणानि (karaṇāni) — the sense-organsइन्द्रियों को·समाहितः (samāhitaḥ) — composed, collected in mindसमाहितचित्त होकर

अङ्गुष्ठाभ्याम् (aṅguṣṭhābhyām) — with the two thumbsदोनों अंगूठों से·उभे (ubhe) — bothदोनों·श्रोत्रे (śrotre) — the two earsकानों को·तर्जनीभ्याम् (tarjanībhyām) — with the two forefingersदोनों तर्जनी अंगुलियों से·विलोचने (vilocane) — the two eyesदोनों नेत्रों को·नासारन्ध्रे (nāsārandhre) — the two nostrilsदोनों नासारन्ध्रों को·मध्यमाभ्याम् (madhyamābhyām) — with the two middle fingersदोनों मध्यमा अंगुलियों से·अन्याभिः (anyābhiḥ) — with the remaining fingersशेष अंगुलियों से·वदनम् (vadanam) — the mouthमुख को·दृढम् (dṛḍham) — firmly closedदृढतापूर्वक (बन्द करे)

बद्ध्वा (baddhvā) — having closed [the sense-organs thus]बन्द करके·अथ (atha) — thenतत्पश्चात्·प्राणमनसा (prāṇamanasā) — by breath and mindप्राण और मन के द्वारा·कर्मैकत्वम् (karmaikatvam) — the oneness of actionकर्म की एकरूपता·अनुस्मरन् (anusmaran) — continually recollectingनिरन्तर स्मरण करते हुए·धारयेत् (dhārayet) — should holdधारण करे·मारुतम् (mārutam) — the breathवायु को·सम्यक् (samyak) — properlyभलीभाँति·योगः (yogaḥ) — yoga, practiceयोग·अयम् (ayam) — thisयह·योगिवल्लभः (yogivallabhaḥ) — dear to yogisयोगियों को प्रिय

नादः (nādaḥ) — the inner soundनाद·संजायते (saṃjāyate) — arisesउत्पन्न होता है·तस्य (tasya) — for himउसके लिए·क्रमात् (kramāt) — graduallyक्रमशः·अभ्यसतः (abhyasataḥ) — who practicesअभ्यास करते हुए·शनैः (śanaiḥ) — slowlyधीरे-धीरे·मत्त-भृङ्ग-आवली-गीत-सदृशः (matta-bhṛṅga-āvalī-gīta-sadṛśaḥ) — resembling the humming-song of a swarm of intoxicated beesमतवाली भ्रमर-पंक्ति के गुंजार के समान·प्रथमः (prathamaḥ) — the firstपहली·ध्वनिः (dhvaniḥ) — soundध्वनि

वंशिकस्य (vaṃśikasya) — of a flute-playerबंसी बजाने वाले की·अनिल-आपूर्ण (anila-āpūrṇa) — filled with breathवायु से भरी हुई·वंशध्वनिनिभः (vaṃśadhvaninibhaḥ) — resembling the sound of a fluteबाँसुरी की ध्वनि के समान·अपरः (aparaḥ) — the next [sound]दूसरी (ध्वनि)·घण्टारवसमः (ghaṇṭāravasamaḥ) — resembling the ringing of a bellघण्टे की ध्वनि के समान·पश्चात् (paścāt) — afterwardइसके बाद·घनमेघसमः (ghanameghasamaḥ) — resembling a dense cloud's rumbleघने मेघ की गर्जना के समान·अपरः (aparaḥ) — another [sound]एक और (ध्वनि)

एवम् (evam) — thusइस प्रकार·अभ्यसतः (abhyasataḥ) — for one who practicesअभ्यास करने वाले के लिए·पुंसः (puṃsaḥ) — of the personपुरुष का·संसार-ध्वान्त-नाशनम् (saṃsāra-dhvānta-nāśanam) — destroying the darkness of worldly existenceसंसार के अन्धकार का नाश करने वाला·ज्ञानम् (jñānam) — knowledgeज्ञान·उत्पद्यते (utpadyate) — arisesउत्पन्न होता है·पूर्वम् (pūrvam) — firstसबसे पहले·हंसलक्षणम् (haṃsalakṣaṇam) — marked by the truth of haṃsaहंस-लक्षण से युक्त·अव्ययम् (avyayam) — imperishableअविनाशी

पुं-प्रकृति-आत्मकौ (puṃ-prakṛti-ātmakau) — of the nature of Puruṣa and Prakṛtiपुरुष और प्रकृति के स्वरूप वाले·प्रोक्तौ (proktau) — are declaredकहे गए हैं·बिन्दुसर्गौ (bindusargau) — bindu and sarga (visarga)बिन्दु और सर्ग (विसर्ग)·मनीषिभिः (manīṣibhiḥ) — by the wiseविद्वानों के द्वारा·ताभ्याम् (tābhyām) — from those twoउन दोनों से·क्रमात् (kramāt) — in due orderक्रमशः·समुद्भूतौ (samudbhūtau) — have arisenउत्पन्न हुए हैं·बिन्दुसर्गावसानकौ (bindusargāvasānakau) — the two [syllables] ending respectively in bindu and in visargaबिन्दु और विसर्ग में अन्त होने वाले दो अक्षर

हंसौ (haṃsau) — the two syllables forming 'haṃsa''हंस' रूप दोनों अक्षर·तौ (tau) — those twoवे दोनों·पुं-प्रकृति-आख्यौ (puṃ-prakṛti-ākhyau) — called Puruṣa and Prakṛtiपुरुष और प्रकृति नाम वाले·हम् (haṃ) — 'haṃ''हं'·पुमान् (pumān) — is Puruṣaपुरुष है·प्रकृतिः (prakṛtiḥ) — is Prakṛtiप्रकृति है·तु (tu) — indeedही·सः (saḥ) — 'saḥ''सः'·अजपा (ajapā) — the unspoken, ceaseless repetitionअजपा (निरन्तर अनकहा जप)·कथिता (kathitā) — is declaredकही गई है·ताभ्याम् (tābhyām) — by these twoइन दोनों के द्वारा·जीवः-अयम् (jīvaḥ-ayam) — this individual soulयह जीव·उपतिष्ठति (upatiṣṭhati) — continually abides in, ceaselessly performsनिरन्तर स्थित रहता है

पुरुषम् (puruṣam) — the male principle, Puruṣaपुरुष (हं-रूप)·स्वाश्रयम् (svāśrayam) — as her own supportअपना आश्रय·मत्वा (matvā) — having consideredमानकर·प्रकृतिम् (prakṛtim) — Prakṛti, the female principleप्रकृति (सः-रूप)·नित्यम् (nityam) — eternallyसदा·आत्मनः (ātmanaḥ) — as belonging to the Selfआत्मा की अपनी·यदा (yadā) — whenजब·तद्भावम् (tadbhāvam) — that same state as Puruṣaउसी भाव को·आप्नोति (āpnoti) — she attainsप्राप्त करती है·तदा (tadā) — thenतब·सोऽहम्-इयम् (so'ham-iyam) — this becomes "I am That"यह "सोऽहम्" रूप·भवेत् (bhavet) — becomesहो जाती है

सकारम् (sakāram) — the sound "sa"स-कार·च (ca) — andऔर·हकारम् (hakāram) — the sound "ha"ह-कार·च (ca) — andऔर·लोपयित्वा (lopayitvā) — having droppedहटाकर·ततः (tataḥ) — thereafterफिर·परम् (param) — further, nextआगे·सन्धिम् (sandhim) — the junction of what remainsसन्धि·कुर्यात् (kuryāt) — one should makeकरे·पूर्वरूपः (pūrvarūpaḥ) — keeping the earlier vowel-form, by the ordinary rule of sandhiपूर्वरूप होकर·तदा (tadā) — thenतब·असौ (asau) — thisयह·प्रणवः (praṇavaḥ) — the syllable Omप्रणव·भवेत् (bhavet) — becomesबन जाता है

परानन्दमयम् (parānandamayam) — full of supreme blissपरमानन्दमय·नित्यम् (nityam) — eternalनित्य·चैतन्यैकगुणात्मकम् (caitanyaikaguṇātmakam) — whose one nature is pure consciousnessजिसका एकमात्र स्वरूप चैतन्य है·आत्माभेदस्थितम् (ātmābhedasthitam) — abiding as not different from the Selfआत्मा से अभिन्न रूप में स्थित·योगी (yogī) — the yogīयोगी·प्रणवम् (praṇavam) — the syllable Omप्रणव का·भावयेत् (bhāvayet) — should meditate onध्यान करे·सदा (sadā) — alwaysसदा

आम्नायवाचाम् (āmnāyavācām) — of the very words of scriptureवेदवाणी की·अतिदूरम् (atidūram) — very far away, beyond reachअत्यन्त दूर·आद्यम् (ādyam) — the primal sourceआदि कारण·वेद्यम् (vedyam) — knowableजानने योग्य·स्वसंवेद्यगुणेन (svasaṃvedyaguṇena) — by the quality of being self-revealingस्वयं-प्रकाश गुण से·सन्तः (santaḥ) — the good, the wiseसज्जन योगी·आत्मानम् (ātmānam) — the Selfआत्मा को·आनन्दरसैकसिन्धुम् (ānandarasaikasindhum) — the sole ocean of the essence of blissआनन्द-रस के एकमात्र समुद्र रूप·पश्यन्ति (paśyanti) — they beholdदेखते हैं·तारात्मकम् (tārātmakam) — one with the syllable Omॐ-स्वरूप·आत्मनिष्ठाः (ātmaniṣṭhāḥ) — those established in the Selfआत्मनिष्ठ योगी

सत्यम् (satyam) — the Real, Truth itselfसत्य·हेतुविवर्जितम् (hetuvivarjitam) — devoid of any prior causeकारणरहित·श्रुतिगिरामाद्यम् (śrutigirāmādyam) — the source of the very words of the Vedasवेदवाणी का भी आदि कारण·जगत्कारणम् (jagatkāraṇam) — the cause of the universeजगत का कारण·व्याप्तस्थावरजङ्गमम् (vyāptasthāvarajaṅgamam) — pervading all that is still and movingस्थावर-जङ्गम सभी में व्याप्त·निरुपमम् (nirupamam) — beyond compareअनुपम·चैतन्यमन्तर्गतम् (caitanyamantargatam) — consciousness dwelling within all thingsभीतर बैठा हुआ चैतन्य·आत्मानम् (ātmānam) — the Selfआत्मा·रविवह्निचन्द्रवपुषम् (ravivahnicandravapuṣam) — whose form is radiant like sun, fire and moonसूर्य-अग्नि-चन्द्र समान तेजोमय शरीर वाला·तारात्मकम् (tārātmakam) — one with the syllable Omॐ-स्वरूप·सन्ततम् (santatam) — unbroken, everlastingनिरन्तर·नित्यानन्दगुणालयम् (nityānandaguṇālayam) — the very abode of eternal blissनित्य आनन्द का धाम·सुकृतिनः (sukṛtinaḥ) — the meritoriousपुण्यात्मा योगी·पश्यन्ति (paśyanti) — beholdदेखते हैं·रुद्धेन्द्रियाः (ruddhendriyāḥ) — whose senses are fully restrainedजिन्होंने इन्द्रियों को वश में कर लिया है

तारस्य (tārasya) — of the syllable Omॐ के·सप्तविभवैः (saptavibhavaiḥ) — by its seven constituent parts (a, u, m, bindu, nāda, śakti, śānta)सात अंगों से (अ, उ, म, बिन्दु, नाद, शक्ति, शान्त)·परिचीयमानम् (paricīyamānam) — being thus knownपहचाना जाता हुआ·मानैः (mānaiḥ) — by ordinary means of proofप्रमाणों से·अगम्यम् (agamyam) — unreachableअगम्य·अनिशम् (aniśam) — constantlyनिरन्तर·श्रुतिमौलिमृग्यम् (śrutimaulimṛgyam) — sought by the crown of the Vedas, the Upaniṣadsउपनिषदों द्वारा खोजा जाने वाला·संवित् (saṃvit) — pure awarenessचैतन्य·समस्तगम् (samastagam) — all-pervadingसर्वव्यापी·अनश्वरम् (anaśvaram) — imperishableअविनाशी·अच्युतम् (acyutam) — unfailingअच्युत·तत्-तेजः-परम् (tat-tejaḥ-param) — that supreme Lightवह परम तेज·भजत (bhajata) — worship!भजो·सान्द्रसुधाम्बुराशिम् (sāndrasudhāmburāśim) — the dense ocean of nectarसघन अमृत-समुद्र स्वरूप

हिरण्मयम् (hiraṇmayam) — golden, i.e. Hiraṇyagarbhaस्वर्णमय (हिरण्यगर्भ)·दीप्तम् (dīptam) — blazingदेदीप्यमान·अनेकवर्णम् (anekavarṇam) — of many coloursअनेक वर्णों वाला·त्रिमूर्तिमूलम् (trimūrtimūlam) — the root of the three deities, Brahmā, Viṣṇu and Śivaत्रिमूर्ति (ब्रह्मा-विष्णु-शिव) का मूल·निगमादिबीजम् (nigamādibījam) — the seed of the Veda and the rest of scriptureवेद आदि शास्त्रों का बीज·अङ्गुष्ठमात्रम् (aṅguṣṭhamātram) — the size of a thumbअँगूठे के बराबर·पुरुषम् (puruṣam) — the Personपुरुष·भजन्ते (bhajante) — they worshipभजते हैं·चैतन्यमात्रम् (caitanyamātram) — pure consciousness aloneकेवल चैतन्य-स्वरूप·रविमण्डलस्थम् (ravimaṇḍalastham) — abiding within the orb of the sunसूर्यमण्डल में स्थित

ध्यायन्ति (dhyāyanti) — they meditate onध्यान करते हैं·दुग्धाब्धिभुजङ्गभोगे (dugdhābdhibhujaṅgabhoge) — on the serpent's coils in the ocean of milkक्षीरसागर में शेषनाग की कुण्डली पर·शयानम् (śayānam) — recliningलेटे हुए·आद्यम् (ādyam) — the primal oneआद्य पुरुष·कमलायताक्षम् (kamalāyatākṣam) — lotus-eyed, whose eyes are long as lotus petalsकमल-नयन·प्रफुल्लनेत्राम्बुजमञ्जनाभम् (praphullanetrāmbujamañjanābham) — whose fully-blossomed lotus-eyes shine, body dark as collyriumखिले हुए कमल-नेत्रों वाला, अंजन-श्याम शरीर·चतुर्मुखेनाश्रितनाभिपद्मम् (caturmukhenāśritanābhipadmam) — upon whose navel-lotus the four-faced Brahmā is seatedजिसकी नाभि-कमल पर चतुर्मुख ब्रह्मा विराजते हैं

आम्नायगम् (āmnāyagam) — present in the Vedasवेदों में वर्णित·द्विवर्णम् (dvivarṇam) — two-fold in hueद्विवर्ण·घननीलम् (ghananīlam) — dark-blue as a rain-cloudमेघ के समान श्यामवर्ण·उद्यत्-श्रीवत्स-कौस्तुभ-गदा-अम्बुज-शङ्ख-चक्रम् (udyat-śrīvatsa-kaustubha-gadā-ambuja-śaṅkha-cakram) — bearing the rising Śrīvatsa mark, the Kaustubha gem, and mace, lotus, conch and discusउभरते श्रीवत्स चिह्न, कौस्तुभ मणि, गदा, कमल, शंख और चक्र धारण किए हुए·आपुण्डरीकनिलयम् (āpuṇḍarīkanilayam) — whose abode extends into the lotus of the heartजिसका निवास हृदय-कमल तक है·जगदेकमूलम् (jagadekamūlam) — the sole root of the universeजगत का एकमात्र मूल·आलोकयन्ति (ālokayanti) — they beholdदर्शन करते हैं·सुकृतिनः (sukṛtinaḥ) — the meritoriousपुण्यात्मा योगी·पुरुषम्-पुराणम् (puruṣam-purāṇam) — the ancient Personपुराण पुरुष

बिन्दोः (bindoḥ) — from the Bindu, the subtle pointबिन्दु से·नादसमुद्भवः (nādasamudbhavaḥ) — arisen as Nāda, the primordial soundनाद के रूप में उत्पन्न·समुदिते नादे (samudite nāde) — when the Nāda has fully arisenनाद के पूर्ण उदय होने पर·जगत्कारणम् (jagatkāraṇam) — the cause of the universeजगत का कारण·तारम् (tāram) — this Tāra, the syllable Omवह तार अर्थात् ॐ·तत्त्वमुखाम्बुजम् (tattvamukhāmbujam) — whose lotus-face is formed of the twenty-four principlesजिसका मुख-कमल चौबीस तत्त्वों से बना है·परिवृतम् (parivṛtam) — encircledघिरा हुआ·वर्णात्मकैर्भूतजैः (varṇātmakairbhūtajaiḥ) — by the phonemes born of the elementsपंचभूतों से उत्पन्न वर्णों से·आम्नायाङ्घ्रिचतुष्टयम् (āmnāyāṅghricatuṣṭayam) — having the four Vedas as its four feetचारों वेद जिसके चार चरण हैं·पुररिपोः (puraripoḥ) — of Śiva, the Enemy of the three citiesपुररिपु शिव का·आनन्दमूलम् (ānandamūlam) — the root of his blissआनन्द का मूल·वपुः (vapuḥ) — this body, this formयह शरीर·पायात्-वः (pāyāt-vaḥ) — may it protect you allआप सबकी रक्षा करे·मुकुटेन्दुखण्डविगलद्दिव्यामृतौघप्लुतम् (mukuṭendukhaṇḍavigaladdivyāmṛtaughaplutam) — drenched in streams of divine nectar dripping from the crescent moon on its crownमुकुट पर स्थित चन्द्रकला से झरते दिव्य अमृत-प्रवाह से सराबोर

पिण्डम् (piṇḍam) — the "condensed" stateपिण्ड अवस्था·भवेत् (bhavet) — isहै·कुण्डलिनी-शिवात्मा (kuṇḍalinī-śivātmā) — Kuṇḍalinī, the very self of Śivaकुण्डलिनी, जो शिव का स्वरूप है·पदन्तु (padantu) — and the "seated" stateऔर पद अवस्था·हंसः (haṃsaḥ) — the Haṃsaहंस·सकलान्तरात्मा (sakalāntarātmā) — the inner self of all beingsसबकी अन्तरात्मा·रूपम् (rūpam) — the "form" stateरूप अवस्था·भवेत् (bhavet) — isहै·बिन्दुः (binduḥ) — the Bindu, the point of lightबिन्दु·अनन्तकान्तिः (anantakāntiḥ) — of limitless splendourअनन्त कान्ति वाला·अतीतरूपम् (atītarūpam) — the "beyond-form" stateरूपातीत अवस्था·शिवसामरस्यम् (śivasāmarasyam) — complete oneness with Śivaशिव के साथ पूर्ण एकत्व

पिण्डादियोगम् (piṇḍādiyogam) — the yoga beginning with the "condensed" stateपिण्ड आदि अवस्थाओं का योग·शिवसामरस्यात् (śivasāmarasyāt) — culminating in oneness with Śivaशिव-सामरस्य तक पहुँचकर·सबीजयोगम् (sabījayogam) — "yoga with seed"सबीज योग·प्रवदन्ति (pravadanti) — they callकहते हैं·सन्तः (santaḥ) — the wiseसन्त जन·शिवे लयम् (śive layam) — dissolution into Śivaशिव में लय·नित्यगुणाभियुक्तम् (nityaguṇābhiyuktam) — endowed with eternal qualitiesनित्य गुणों से युक्त·निर्बीजयोगम् (nirbījayogam) — "seedless yoga"निर्बीज योग·फलनिर्व्यपेक्षम् (phalanirvyapekṣam) — free from any craving for its fruitफल की अपेक्षा से रहित

मूलोन्निद्र-भुजङ्गराज-महिषीम् (mūlonnidra-bhujaṅgarāja-mahiṣīm) — awakened at the root, like the queen of the serpent-kingमूलाधार से जागृत होकर सर्पराज की महिषी के समान·यान्तीम् (yāntīm) — traveling, goingजाती हुई·सुषुम्णा-अन्तरम् (suṣumṇā-antaram) — within the suṣumṇā channelसुषुम्णा नाड़ी के भीतर·भित्वा (bhitvā) — having piercedभेदकर·आधार-समूहम् (ādhāra-samūham) — the collection of supports, the six cakrasआधारों (षट्चक्रों) के समूह को·आशु (āśu) — swiftlyशीघ्र·विलसत्-सौदामिनी-सन्निभाम् (vilasat-saudāminī-sannibhām) — resembling flashing lightningचमकती हुई बिजली के समान·व्योम-अम्भोज-गत-इन्दु-मण्डल (vyoma-ambhoja-gata-indu-maṇḍala) — the moon-orb dwelling in the lotus of the void, the sahasrāraआकाश-कमल (सहस्रार) में स्थित चन्द्रमण्डल·गलत्-दिव्य-अमृत-ओघ-प्लुताम् (galad-divya-amṛta-ogha-plutām) — bathed in the flood of divine nectar streaming from itउससे झरते दिव्य अमृत-प्रवाह से भीगी हुई·सम्भाव्य (sambhāvya) — having honoured, united withसम्मान करके·स्व-गृहम् (sva-gṛham) — to her own home, the mūlādhāraअपने घर (मूलाधार) को·गताम् (gatām) — gone, returnedलौटी हुई·पुनः (punaḥ) — againफिर·इमाम्-कुण्डलीम् (imām-kuṇḍalīm) — this Kuṇḍalīइस कुण्डलिनी का·सञ्चिन्तयेत् (sañcintayet) — one should meditateध्यान करे

हंसम् (haṃsam) — the Haṃsa, the individual soul reciting so'hamहंस (जीवात्मा) को·नित्यम्-अनन्तम्-अव्यय-गुणम् (nityam-anantam-avyaya-guṇam) — eternal, endless, of imperishable qualityनित्य, अनन्त और अव्यय गुणवाला·स्वाधारतः निर्गता (svādhārataḥ nirgatā) — having emerged from her own baseअपने आधार से निकली हुई·शक्तिः-कुण्डलिनी (śaktiḥ-kuṇḍalinī) — the power Kuṇḍalinīशक्ति कुण्डलिनी·समस्त-जननी (samasta-jananī) — mother of allसमस्त जगत् की जननी·हस्ते गृहीत्वा च तम् (haste gṛhītvā ca tam) — having taken him in handउसे हाथ में लेकर·याता (yātā) — goneगई हुई·शम्भु-निकेतनम् (śambhu-niketanam) — to Śambhu's abode, the sahasrāraशम्भु के निवासस्थान (सहस्रार) को·पर-सुखम् तेन अनुभूय स्वयम् (para-sukham tena anubhūya svayam) — having herself experienced supreme bliss with himउसके साथ स्वयं परम सुख का अनुभव करके·यान्ती स्व-आश्रयम् (yāntī sva-āśrayam) — going to her own shelter, the mūlādhāraअपने आश्रय (मूलाधार) को जाती हुई·अर्क-कोटि-रुचिरा (arka-koṭi-rucirā) — radiant as ten million sunsकरोड़ों सूर्यों के समान कान्तिमती·ध्येया जगत्-मोहिनी (dhyeyā jagat-mohinī) — to be meditated upon, the enchantress of the worldध्यान करने योग्य जगत्-मोहिनी

अव्यक्तं-परबिन्दु-संचित-रुचिम् (avyaktaṃ-parabindu-sañcita-rucim) — the unmanifest supreme bindu, its radiance gathered within herजिसकी कान्ति संचित है, ऐसा अव्यक्त परबिन्दु·नीत्वा (nītvā) — having carriedलेकर·शिवस्य-आलयम् (śivasya-ālayam) — to Śiva's abodeशिव के निवासस्थान को·शक्तिः-कुण्डलिनी (śaktiḥ-kuṇḍalinī) — the power Kuṇḍalinīशक्ति कुण्डलिनी·गुण-त्रय-वपुः (guṇa-traya-vapuḥ) — whose body is the three guṇasत्रिगुणमय शरीर वाली·विद्युत्-लता-सन्निभा (vidyut-latā-sannibhā) — resembling a streak of lightningबिजली की लता के समान·आनन्द-अमृत-मध्यगम् (ānanda-amṛta-madhyagam) — set in the midst of the nectar of blissआनन्दामृत के मध्य में स्थित·पुरम्-इदम् (puram-idam) — this city, the sahasrāraइस पुर (सहस्रार) को·चन्द्र-अर्क-कोटि-प्रभम् (candra-arka-koṭi-prabham) — shining with the brilliance of ten million moons and sunsकरोड़ों चन्द्र-सूर्यों के समान प्रभावाला·संवीच्य (saṃvīcya) — having beheldदेखकर·स्व-पुरं गता (sva-puraṃ gatā) — returned to her own city, the mūlādhāraअपने पुर (मूलाधार) को लौटी हुई·भगवती (bhagavatī) — the goddessभगवती·ध्येया न वेद्या गुणैः (dhyeyā na vedyā guṇaiḥ) — to be meditated upon, [she who] cannot be known through the guṇasध्यान करने योग्य, जो गुणों से जानी नहीं जा सकती

मध्ये (madhye) — in the middle, within the suṣumṇāबीच में·वर्ण-समीरण-द्वय-मिथः-संघट्ट-संक्षोभजम् (varṇa-samīraṇa-dvaya-mithaḥ-saṅghaṭṭa-sankṣobhajam) — born of the agitation from the mutual clash of the pair of vital winds together with the syllableवर्ण-सहित दोनों प्राणवायुओं के परस्पर टकराव से उत्पन्न क्षोभ से जन्मा·शब्द-स्तोमम्-अतीत्य (śabda-stomam-atītya) — having transcended the mass of soundशब्द-समूह को लाँघकर·तेजसि तडित्-कोटि-प्रभा-भासुरे (tejasi taḍit-koṭi-prabhā-bhāsure) — in the brilliance blazing like ten million streaks of lightningकरोड़ों बिजलियों की प्रभा के समान चमकते हुए तेज में·उद्यन्तीम् (udyantīm) — risingउदय होती हुई·समुपास्महे (samupāsmahe) — we worshipहम उपासना करते हैं·नव-जपा-वा-सिन्दूर-सन्ध्या-अरुणाम् (nava-japā-vā-sindūra-sandhyā-aruṇām) — ruddy as a fresh hibiscus, or vermilion, or the twilight skyनई जपा-पुष्प, सिन्दूर अथवा संध्या के समान लाल वर्णवाली·सान्द्र-आनन्द-सुधा-मयीम् (sāndra-ānanda-sudhā-mayīm) — composed of the dense nectar of blissघने आनन्दमय सुधा-रूप·पर-शिवं प्राप्ताम् (para-śivaṃ prāptām) — who has attained union with the supreme Śivaपरम शिव को प्राप्त हुई·परां देवताम् (parāṃ devatām) — the supreme goddessपरम देवता को

आधार-स्थित-शक्ति-बिन्दु-निलयाम् (ādhāra-sthita-śakti-bindu-nilayām) — dwelling at the point of power seated in the support, the mūlādhāraआधार में स्थित शक्ति के बिन्दु में निवास करने वाली·नीवार-शूक-उपमाम् (nīvāra-śūka-upamām) — as fine as the awn of a paddy grainनीवार धान्य की नोक के समान सूक्ष्म·नित्य-आनन्द-मयीम् (nitya-ānanda-mayīm) — full of eternal blissनित्य आनन्दमय·गलत्-पर-सुधा-वर्षैः प्रबोध-प्रदैः (galat-para-sudhā-varṣaiḥ prabodha-pradaiḥ) — with falling streams of supreme, awakening nectarझरते हुए जागरण देने वाले परम अमृत की वर्षा से·सिक्त्वा षट् सरसीरुहाणि विधिवत् (siktvā ṣaṭ sarasīruhāṇi vidhivat) — having duly irrigated the six lotuses, the six cakrasछह कमलों (षट्चक्रों) को विधिपूर्वक सींचकर·कोदण्ड-मध्य-उदिताम् (kodaṇḍa-madhya-uditām) — arisen in the middle of the bow, the space between the brows, the ājñā-cakraधनुषाकार भ्रूमध्य (आज्ञाचक्र) में उदित·भास्कर-बन्धुजीव-रुचिराम् (bhāskara-bandhujīva-rucirām) — glowing red like the bandhujīva flower, friend of the sunसूर्यमित्र बन्धुजीव पुष्प के समान लाल कान्तिवाली·संवित्-मयीं देवताम् (saṃvit-mayīṃ devatām) — the deity made of pure consciousnessचेतनामय देवता को·ध्यायेत् (dhyāyet) — one should meditateध्यान करे

हृत्-पङ्केरुह-भानु-बिम्ब-निलयाम् (hṛt-paṅkeruha-bhānu-bimba-nilayām) — dwelling in the sun-orb of the heart-lotusहृदय-कमल में स्थित सूर्य-बिम्ब में निवास करने वाली·विद्युत्-लता-मत्सराम् (vidyut-latā-matsarām) — outshining even the streak of lightningबिजली की लता को भी मात करने वाली·बाल-अर्क-अरुण-तेजसा (bāla-arka-aruṇa-tejasā) — with a radiance ruddy as the newly-risen sunउदीयमान सूर्य के समान अरुण तेज से·भगवतीम् (bhagavatīm) — the goddessभगवती को·निर्भर्त्सयन्तीं तमः (nirbhartsayantīṃ tamaḥ) — dispelling the darknessअंधकार को दूर करती हुई·नाद-आख्यं पदम् (nāda-ākhyaṃ padam) — the seat called Nādaनाद नामक पद को·अर्ध-चन्द्र-कुटिलम् (ardha-candra-kuṭilam) — curved like a half-moonअर्धचन्द्र के समान टेढ़े·संवित्-मयं शाश्वतम् (saṃvit-mayaṃ śāśvatam) — eternal, made of pure consciousnessनित्य, चेतनामय·यान्तीम्-अक्षर-रूपिणीम् (yāntīm-akṣara-rūpiṇīm) — moving towards it, herself of imperishable formअक्षर-स्वरूपा होकर उसकी ओर जाती हुई·विमल-धीः ध्यायेत् (vimala-dhīḥ dhyāyet) — the pure-minded yogi should meditateनिर्मल बुद्धिवाला योगी ध्यान करे·विभुं तेजसाम् (vibhuṃ tejasām) — on the lord of all radiancesतेजों के स्वामी का

भाले (bhāle) — on the foreheadभाल पर·पूर्ण-निशापति-प्रति-जटाम् (pūrṇa-niśāpati-prati-jaṭām) — the matted locks that face the full moonपूर्ण चन्द्रमा के सम्मुख जटाओं को·नीहार-हार-त्विषा (nīhāra-hāra-tviṣā) — with the luster of a necklace of mistनीहार (हिम) के हार की कान्ति से·सिञ्चन्तीम्-अमृतेन देवम् (siñcantīm-amṛtena devam) — sprinkling the god with nectarदेव (शिव) को अमृत से सींचती हुई·अमितेन आनन्दयन्तीं तनुम् (amitena ānandayantīṃ tanum) — delighting his boundless bodyउनके अपरिमित शरीर को आनन्दित करती हुई·वर्णानां जननीम् (varṇānāṃ jananīm) — the mother of the lettersवर्णों की जननी·तदीय-वपुषा संप्राप्य विश्व-स्थिताम् (tadīya-vapuṣā samprāpya viśva-sthitām) — who, in that very form of hers, pervades and abides throughout the universeअपने उसी रूप से व्याप्त होकर जगत् में स्थित·सम्यक् अनाकुलेन मनसा (samyak anākulena manasā) — rightly, with an undistracted mindभलीभाँति, अव्याकुल मन से·संवित्-मयीम्-अम्बिकाम् (saṃvit-mayīm-ambikām) — Ambikā, who is made of pure consciousnessचेतनामयी अम्बिका को·ध्यायेत् (dhyāyet) — one should meditateध्यान करे

मूले भाले हृदि च (mūle bhāle hṛdi ca) — at the root, the forehead, and the heartमूलाधार, भाल और हृदय में·विलसत्-वर्ण-रूपा (vilasat-varṇa-rūpā) — shining in the form of lettersचमकते हुए वर्ण-रूपवाली·भवित्री (bhavitrī) — the source of all becomingउत्पत्ति का कारण·पीन-उत्तुङ्ग-स्तन-भर-लसत्-मध्य-देशा (pīna-uttuṅga-stana-bhara-lasat-madhya-deśā) — whose slender waist is set off by the weight of her full, high breastsपुष्ट व उन्नत स्तनों के भार से सुशोभित मध्यभागवाली·महेशी (maheśī) — the Great Goddessमहेश्वरी·चक्रे चक्रे (cakre cakre) — at every cakraप्रत्येक चक्र में·गलित-सुधया सिक्त-गात्रा (galita-sudhayā sikta-gātrā) — her body drenched with the flowing nectarझरते हुए अमृत से भीगे हुए शरीरवाली·प्रकामम् (prakāmam) — abundantlyप्रचुर रूप से·दद्यात्-आद्या (dadyāt-ādyā) — may the primordial one grantआद्या देवता प्रदान करें·श्रियम्-अविकलाम् (śriyam-avikalām) — unbroken prosperityअखण्ड श्री (सम्पदा) को·वाङ्मयी देवता वः (vāṅmayī devatā vaḥ) — the goddess made of speech, to youवाङ्मयी देवता तुम्हें

निज-भवन-निवासात् (nija-bhavana-nivāsāt) — from her own dwelling, the mūlādhāraअपने निवास-स्थान (मूलाधार) से·उच्चरन्ती विलासम् (uccarantī vilāsam) — moving forth with playfulnessविलासपूर्वक आगे बढ़ती हुई·पथि पथि कमलानाम् (pathi pathi kamalānām) — at every point along the path, of the lotuses, the cakrasमार्ग में हर जगह कमलों (चक्रों) को·चारु-हासं विधाय (cāru-hāsaṃ vidhāya) — causing them to break into a lovely, blossoming smileसुन्दर हास (विकास) कराकर·तरुण-तरणि-कान्तिः (taruṇa-taraṇi-kāntiḥ) — radiant as the young morning sunउदीयमान सूर्य के समान कान्तिवाली·कुण्डली देवता सा (kuṇḍalī devatā sā) — that goddess Kuṇḍalīवह देवी कुण्डलिनी·शिव-सदन-सुधाभिः (śiva-sadana-sudhābhiḥ) — with the streams of nectar from Śiva's abode, the sahasrāraशिव के सदन (सहस्रार) की सुधाओं से·दीपयेत्-आत्म-तेजः (dīpayet-ātma-tejaḥ) — may she kindle the light of the selfआत्मा के तेज को प्रज्वलित करे

आधार-बन्ध-प्रमुख-क्रियाभिः (ādhāra-bandha-pramukha-kriyābhiḥ) — through practices beginning with the ādhāra-bandha, the mūla-bandhaआधार-बन्ध आदि क्रियाओं से·समुत्थिता कुण्डलिनी (samutthitā kuṇḍalinī) — Kuṇḍalinī, risen upऊपर उठी हुई कुण्डलिनी·सुधाभिः (sudhābhiḥ) — with streams of nectarअमृत-धाराओं से·त्रिधाम-बीजं शिवम् (tridhāma-bījaṃ śivam) — Śiva, who is the seed established in the three abodes: mūlādhāra, heart, and browत्रिधाम (मूलाधार, भाल और हृदय) के बीजस्वरूप शिव को·अर्चयन्ती (arcayantī) — worshippingपूजती हुई·शिवाङ्गना वः (śivāṅganā vaḥ) — the consort of Śiva, for youशिव की अंगना तुम्हारे लिए·शिवम्-आतनोतु (śivam-ātanotu) — may she bestow auspiciousnessकल्याण करे

सिन्दूर-पुञ्ज-निभम्-इन्दु-कला-अवतंसम् (sindūra-puñja-nibham-indu-kalā-avataṃsam) — wearing the crescent moon, like a mass of vermilion, as an ornamentसिन्दूर के ढेर के समान चन्द्रमा की कला को आभूषण-रूप में धारण करने वाला·आनन्द-पूर्ण-नयन-त्रय-शोभि-वक्त्रम् (ānanda-pūrṇa-nayana-traya-śobhi-vaktram) — whose face is beautiful with three bliss-filled eyesआनन्द से पूर्ण तीन नेत्रों से शोभित मुखवाला·आपीन-तुङ्ग-कुच-नम्रम् (āpīna-tuṅga-kuca-namram) — bent low by full, high breastsपुष्ट व उन्नत स्तनों से झुका हुआ·अनङ्ग-तन्वम् (anaṅga-tanvam) — embodying the presence of Kāmaअनङ्ग (काम) की देहवाला·शम्भोः कलत्रम् (śambhoḥ kalatram) — the consort of Śambhuशम्भु की अर्धांगिनी·अमिताम् श्रियम् (amitām śriyam) — immeasurable prosperityअपरिमित सम्पदा को·आतनोतु (ātanotu) — may she extend, bestowप्रदान करे

वर्णैः (varṇaiḥ) — by the lettersअक्षरों के द्वारा·अर्णव-षट्-दिश्-अर-विकलात् (arṇava-ṣaṭ-diś-ara-vikalāt) — by the counts ocean, six, quarter, spoke, part — four, six, ten, twelve, sixteenअर्णव, षट्, दिशा, अर, विकला अर्थात् चार, छः, दस, बारह, सोलह इन संख्याओं द्वारा·चक्रविभक्तैः (cakravibhaktaiḥ) — distributed among the wheelsचक्रों में विभाजित·क्रमात् (kramāt) — in due orderक्रमशः·आद्यैः सादिभिः (ādyaiḥ sādibhiḥ) — by the first vowels together with those beginning with saआदि स्वरों तथा स आदि वर्णों सहित·आहतान् (āhatān) — struck through, pervadedव्याप्त·चतुर्युतैः (caturyutaiḥ) — joined with the further fourचार अन्य वर्णों से युक्त·षट्चक्रमध्यादिमान् (ṣaṭcakramadhyādimān) — these, the foremost centers of the six wheelsइन छहों चक्रों के प्रमुख मध्य-स्थानों को·डाकिन्याद्यभिराश्रितान् (ḍākinyādyabhirāśritān) — resorted to by Ḍākinī and the other wheel-goddessesडाकिनी आदि देवियों द्वारा आश्रित·परिवृतान् (parivṛtān) — surroundedघिरे हुए·ब्रह्मादिभिर्देवतैः (brahmādibhirdevataiḥ) — by the gods beginning with Brahmāब्रह्मा आदि देवताओं द्वारा·भिन्नान् (bhinnān) — pierced throughभेदे गये·सा परदेवता (sā paradevatā) — that supreme goddessवह परम देवी·त्रिजगतां चित्ते (trijagatāṃ citte) — in the hearts of the three worldsतीनों लोकों के चित्त में·विधत्तां मुदम् (vidhattāṃ mudam) — may she bestow joyआनन्द प्रदान करे

आधारात् (ādhārāt) — from the base (mūlādhāra)मूलाधार से·गुणवृत्तशोभिततनुम् (guṇavṛttaśobhitatanum) — whose body is adorned by the coiling of the three strands (guṇas)जिसका शरीर त्रिगुणों के कुण्डलन से शोभित है·लिङ्गत्रयीम् (liṅgatrayīm) — bearing the triad of subtle marksतीन लिङ्गों (चिह्नों) से युक्त·सत्वरम् (satvaram) — swiftlyशीघ्र ही·भिन्दन्ती कमलानि (bhindantī kamalāni) — piercing the lotuses of the six wheelsकमलों (चक्रों) का भेदन करती हुई·चिन्मयघनानन्दप्रबोधोत्तराम् (cinmayaghanānandaprabodhottarām) — whose supreme awakening is the bliss of the dense mass of pure consciousnessचिन्मय-घन आनन्द के परम बोध-स्वरूपा·सञ्चुम्ब्य (sañcumbya) — having kissedचूमकर·ध्रुवमण्डलामृतकरप्रस्यन्दमानामृतस्रोतः (dhruvamaṇḍalāmṛtakaraprasyandamānāmṛtasrotaḥ) — the stream of nectar dripping like hands from the fixed lunar orbस्थिर चन्द्र-मण्डल से हाथों-सी झरती अमृत-धारा·कन्दनिभाम् (kandanibhām) — resembling a fresh shootअंकुर के समान·अमन्दतडिदाकाराम् (amandataḍidākārām) — whose form is like unceasing lightningअविरल बिजली के समान जिसका आकार है·शिवां भावयेत् (śivāṃ bhāvayet) — one should meditate on Śivāशिवा का ध्यान करे

आनन्दमूलम् (ānandamūlam) — the root of blissआनन्द का मूल·अनिशम् (aniśam) — unceasinglyनिरन्तर·श्रुतिमौलिमृग्यम् (śrutimaulimṛgyam) — sought by the crest of the Veda, the Upaniṣadsवेद के शिरोभाग (उपनिषदों) द्वारा खोजा जाने वाला·अर्धेन्दुभूषणम् (ardhendubhūṣaṇam) — adorned with the crescent moonअर्धचन्द्र से विभूषित·अधिष्ठितसर्वलोकम् (adhiṣṭhitasarvalokam) — presiding over all the worldsसमस्त लोकों में अधिष्ठित·भक्तार्तिभञ्जनपरम् (bhaktārtibhañjanaparam) — devoted to dispelling the suffering of devoteesभक्तों की पीड़ा हरने में तत्पर·पदमीश्वरस्य (padamīśvarasya) — the very abode of Īśvaraईश्वर का पद·दद्याच्छुभानि (dadyācchubhāni) — may it grant auspicious thingsशुभ फल प्रदान करे·नियतम् (niyatam) — surely, without failअवश्य·वपुरम्बिकायाः (vapurambikāyāḥ) — the form of Ambikāअम्बिका का स्वरूप

मञ्जुशिञ्जितमञ्जीरम् (mañjuśiñjitamañjīram) — the sweetly-jingling ankletमधुर झंकार करने वाला नूपुर·वामाङ्घ्रिं च महेशितुः (vāmāṅghriṃ ca maheśituḥ) — on the left foot of the Great Lordमहेश्वर के बाएँ चरण में·आश्रयामि (āśrayāmi) — I take refuge inमैं शरण लेता हूँ·जगन्मूलम् (jaganmūlam) — the root of the worldजगत् का मूल·यन्मूलं वचसामपि (yanmūlaṃ vacasāmapi) — which is the root of speech as wellजो वाणी का भी मूल है

स्थूलेन्द्रनीलरुचिरम् (sthūlendranīlaruciram) — lustrous like a great sapphireस्थूल इन्द्रनीलमणि के समान कान्तियुक्त·कुचभारनम्रम् (kucabhāranamram) — bent low by the weight of her breastsस्तनों के भार से झुका हुआ·भास्वत्सुभूषणगणैः (bhāsvatsubhūṣaṇagaṇaiḥ) — by multitudes of shining, beautiful ornamentsचमकते सुन्दर आभूषणों के समूहों से·प्रविभक्तशोभम् (pravibhaktaśobham) — whose beauty is variously arrayedजिसकी शोभा विविध रूप से विभक्त है·विश्वैकमूलम् (viśvaikamūlam) — the sole root of the universeविश्व का एकमात्र मूल·अनिशं श्रुतिमौलिलग्नम् (aniśaṃ śrutimaulilagnam) — unceasingly clinging to the very crest of the Vedaनिरन्तर वेद के शिरोभाग में लगा हुआ·अर्धं महेशितुः (ardhaṃ maheśituḥ) — the female half of the Great Lordमहेश्वर का अर्धांग·अहं शरणं श्रयामि (ahaṃ śaraṇaṃ śrayāmi) — I take refuge inमैं शरण लेता हूँ

दिक्कालादिविवर्जिते (dikkālādivivarjite) — which is free of space, time and the likeदेश-काल आदि से रहित·परशिवे (paraśive) — in the supreme Śivaपरम शिव में·चैतन्यमात्रात्मके (caitanyamātrātmake) — whose nature is pure consciousness aloneजो चैतन्यमात्र-स्वरूप है·शून्ये (śūnye) — in the voidशून्य में·कारणपञ्चकस्य विलयं नीते (kāraṇapañcakasya vilayaṃ nīte) — the five causes having been dissolvedपाँचों कारणों के विलीन हो जाने पर·निरालम्बने (nirālambane) — which is without any supportनिरालम्ब·आत्मानं विनिवेश्य (ātmānaṃ viniveśya) — having settled the self thereinआत्मा को स्थिर करके·निश्चलधिया (niścaladhiyā) — with a steadied mindनिश्चल बुद्धि से·निर्लीनसर्वेन्द्रियः (nirlīnasarvendriyaḥ) — whose senses are all withdrawnजिसकी सभी इन्द्रियाँ समेटी हुई हैं·योगी (yogī) — the yogīयोगी·योगफलं प्रयाति सुलभम् (yogaphalaṃ prayāti sulabham) — easily attains the fruit of yogaसहज ही योग-फल को प्राप्त करता है·नित्योदितं निष्क्रियम् (nityoditaṃ niṣkriyam) — ever-manifest and free of all activityनित्य-उदित तथा सर्वथा निष्क्रिय

तस्मात् (tasmāt) — from him, from Mahābalaउनसे·अभूत् (abhūt) — was bornउत्पन्न हुए·अखिलदेशिकवारणेन्द्रः (akhiladeśikavāraṇendraḥ) — the foremost of all teachers, likened to the lord of elephantsसमस्त गुरुओं में गजराज के समान श्रेष्ठ·षट्कर्मसागरविहारविनोदशीलः (ṣaṭkarmasāgaravihāravinodaśīlaḥ) — delighting in ranging through the ocean of the six ritual dutiesछहों कर्मों के सागर में विचरण करने में रत·यस्य (yasya) — whoseजिनका·त्रिलोकविततम् (trilokavitatam) — celebrated throughout the three worldsतीनों लोकों में विख्यात·विजयाभिधानम् (vijayābhidhānam) — the name/title Vijayaविजय नामक पद·आचार्यपण्डितः इति (ācāryapaṇḍitaḥ iti) — as Ācāryapaṇḍitaआचार्यपण्डित के नाम से·प्रथयन्ति सन्तः (prathayanti santaḥ) — the wise proclaimसन्त-जन कहते हैं

तन्नन्दनः (tannandanaḥ) — his sonउनके पुत्र·देशिकदेशिकः (deśikadeśikaḥ) — the teacher of teachersगुरुओं के भी गुरु·अभूच्छ्रीकृष्णः (abhūcchrīkṛṣṇaḥ) — was Śrī Kṛṣṇaश्रीकृष्ण हुए·इत्यभ्युदितप्रभावः (ityabhyuditaprabhāvaḥ) — of celebrated gloryजिनका प्रभाव विख्यात था·यत्पादकारुण्यसुधाभिषेकात् (yatpādakāruṇyasudhābhiṣekāt) — by the sprinkling of the nectar of compassion from whose feetजिनके चरणों से झरती करुणा-रूपी अमृत की वर्षा से·लक्ष्मीं परामश्नुवते (lakṣmīṃ parāmaśnuvate) — obtain supreme fortuneपरम लक्ष्मी को प्राप्त करते हैं·कृतार्थाः (kṛtārthāḥ) — the fulfilled, blessed onesकृतार्थ जन

आचार्यविद्याविभवस्य (ācāryavidyāvibhavasya) — endowed with the glory of a teacher's learningगुरु की विद्या के वैभव से सम्पन्न·तस्य प्रभोः (tasya prabhoḥ) — of that lord, Śrī Kṛṣṇaउन प्रभु से·जातः (jātaḥ) — was bornउत्पन्न हुए·लक्ष्मणदेशिकेन्द्रः (lakṣmaṇadeśikendraḥ) — Lakṣmaṇadeśikendraलक्ष्मणदेशिकेन्द्र·विद्यास्वशेषासु (vidyāsvaśeṣāsu) — in all branches of learning, without exceptionसमस्त विद्याओं में·कलासु सर्वास्वपि (kalāsu sarvāsvapi) — and in every one of the arts as wellतथा समस्त कलाओं में भी·प्रथां महतीम् (prathāṃ mahatīm) — great renownमहान् प्रसिद्धि·यः प्रपेदे (yaḥ prapede) — who attainedजिन्होंने प्राप्त की

आदाय (ādāya) — having taken upग्रहण करके·सारमखिलम् (sāramakhilam) — the entire essenceसम्पूर्ण सार·निखिलागमेभ्यः (nikhilāgamebhyaḥ) — from all the scriptural traditionsसमस्त आगम-शास्त्रों से·श्रीसारदातिलकनाम (śrīsāradātilakanāma) — named Śrī Sāradātilakaश्रीसारदातिलक नामक·चकार तन्त्रम् (cakāra tantram) — composed this treatiseइस तन्त्र-ग्रन्थ की रचना की·प्राज्ञः स एषः (prājñaḥ sa eṣaḥ) — that wise one, Lakṣmaṇadeśikendraवे प्राज्ञ लक्ष्मणदेशिकेन्द्र·पटलैरिह तत्त्वसंख्यैः (paṭalairiha tattvasaṃkhyaiḥ) — with its chapters here numbering as many as the principles of realityजिसके पटलों की संख्या यहाँ तत्त्वों की संख्या के बराबर है·प्रीतिप्रदानविधये (prītipradānavidhaye) — for the purpose of bestowing delightआनन्द प्रदान करने के लिए·विदुषां चिराय (viduṣāṃ cirāya) — upon the learned, for a long timeविद्वानों को चिरकाल तक

अनाद्यन्तात् (anādyantāt) — which is without beginning or endजो आदि-अन्त रहित है·शम्भोर्वपुषि (śambhorvapuṣi) — in the body of Śambhuशम्भु के शरीर में·कलितार्धेन वपुषा (kalitārdhena vapuṣā) — with a form constituting half of itउसके आधे भाग के रूप में·जगद्रूपम् (jagadrūpam) — the form of the universeजगत् के स्वरूप को·शश्वत् सृजति (śaśvat sṛjati) — eternally createsसदा रचती है·महनीयामपि गिरम् (mahanīyāmapi giram) — and also the venerable Vedic speechतथा पूजनीय वाणी को भी·सदर्था (sadarthā) — possessed of true meaningसत्य अर्थ से युक्त·शब्दार्थस्तनभरनता (śabdārthastanabharanatā) — bent low by the weight of breasts laden with the meaning of wordsशब्दार्थ रूपी स्तनों के भार से झुकी हुई·शङ्करवधूः (śaṅkaravadhūḥ) — the bride of Śaṅkaraशंकर की वधू·भवद्भूत्यै (bhavadbhūtyai) — for our prosperityहमारी समृद्धि के लिए·भूयात् (bhūyāt) — may she becomeबनें·भवजनितदुःखौघशमनी (bhavajanitaduḥkhaughaśamanī) — the one who quells the whole flood of sorrow born of worldly existenceसंसार से उत्पन्न दुःखों की समस्त बाढ़ को शान्त करने वाली