तन्त्रालोकः

या (yā) — whichजो·एषा (eṣā) — thisयह·पुत्रक-दीक्षा (putraka-dīkṣā) — initiation of the spiritual sonपुत्रक की दीक्षा·उक्ता (uktā) — has been describedबताई गई·गुरु-साधकयोः (guru-sādhakayoḥ) — for the teacher and the sādhakaगुरु और साधक के लिए·अपि (api) — alsoभी·सा (sā) — thatवही·एव (eva) — the very sameही·अधिकारिणी (adhikāriṇī) — is the one that gives the officeअधिकार देने वाली है·भोग्य-तत्त्व-युक्तिमती (bhogya-tattva-yuktimatī) — joined to the reality that is to be enjoyedभोग के तत्त्व से जुड़ी हुई·क्रमात् (kramāt) — in due orderक्रम से

सु-अभ्यस्त-ज्ञानिनम् (su-abhyasta-jñāninam) — one whose knowledge is well practisedजिसका ज्ञान खूब अभ्यास किया हुआ है·सन्तम् (santam) — already being soजो पहले से ऐसा है·बुभूषुम् (bubhūṣum) — one who wants to become soजो ऐसा बनना चाहता है·अथ (atha) — orया·भाविनम् (bhāvinam) — one who will become soजो आगे ऐसा होगा·योग्यम् (yogyam) — fitयोग्य·ज्ञात्वा (jñātvā) — having recognisedजानकर·स्व-अधिकारम् (sva-adhikāram) — his own officeअपना अधिकार·गुरुः (guruḥ) — the teacherगुरु·तस्मै (tasmai) — to himउसे·समर्पयेत् (samarpayet) — should hand overसौंप दे

यः (yaḥ) — one whoजो·न (na) — notनहीं·एवम् (evam) — in this wayइस तरह·वेद (veda) — knowsजानता·न (na) — notनहीं·एव (eva) — at allबिल्कुल·असौ (asau) — heवह·अभिषिक्तः (abhiṣiktaḥ) — consecratedअभिषिक्त·अपि (api) — even thoughहोने पर भी·दैशिकः (daiśikaḥ) — a teacherगुरु·समयि-आदि-क्रमेण (samayi-ādi-krameṇa) — by the series beginning with the samayinसमयी आदि के क्रम से·इति (iti) — thusऐसा·श्रीमत्-कामिके (śrīmat-kāmike) — in the revered Kāmikaश्रीमत् कामिक में·उच्यते (ucyate) — is saidकहा गया है

यः (yaḥ) — one whoजो·न (na) — notनहीं·वेद (veda) — knowsजानता·अध्व-सन्धानम् (adhva-sandhānam) — the joining of the pathsअध्वाओं का जोड़ना·षोढा (ṣoḍhā) — sixfoldछह प्रकार का·बाह्य-अन्तर-स्थितम् (bāhya-antara-sthitam) — present outside and insideबाहर और भीतर स्थित·सः (saḥ) — thatवह·गुरुः (guruḥ) — teacherगुरु·मोचयेत् (mocayet) — can set freeमुक्त कर सकता है·न (na) — notनहीं·इति (iti) — thusऐसा·सिद्धयोगीश्वरी-मते (siddhayogīśvarī-mate) — in the Siddhayogīśvarīmataसिद्धयोगीश्वरीमत में

सर्व-लक्षण-हीनः (sarva-lakṣaṇa-hīnaḥ) — lacking every other markबाकी सब लक्षणों से रहित·अपि (api) — evenभी·ज्ञानवान् (jñānavān) — one who has knowledgeज्ञान वाला·गुरुः (guruḥ) — as teacherगुरु·इष्यते (iṣyate) — is acceptedमाना जाता है·ज्ञान-प्राधान्यम् (jñāna-prādhānyam) — that knowledge is what matters mostज्ञान की प्रधानता·एव (eva) — aloneही·उक्तम् (uktam) — is statedकही गई है·इति (iti) — thusऐसा·श्री-कचभार्गवे (śrī-kacabhārgave) — in the revered Kacabhārgavaश्री कचभार्गव में

पद-वाक्य-प्रमाण-ज्ञः (pada-vākya-pramāṇa-jñaḥ) — who knows grammar, sentence-meaning and the means of valid knowledgeजो व्याकरण, वाक्य-अर्थ और प्रमाण को जानता है·शिव-भक्ति-एक-तत्परः (śiva-bhakti-eka-tatparaḥ) — devoted to Śiva aloneकेवल शिव की भक्ति में लगा हुआ·समस्त-शिव-शास्त्र-अर्थ-बोद्धा (samasta-śiva-śāstra-artha-boddhā) — who understands the meaning of all the Śaiva scripturesसभी शिव-शास्त्रों का अर्थ समझने वाला·कारुणिकः (kāruṇikaḥ) — compassionateकरुणा वाला·गुरुः (guruḥ) — is a teacherगुरु है

न (na) — notनहीं·स्वयंभूः (svayaṃbhūḥ) — the self-made teacherअपने आप बना हुआ गुरु·तस्य (tasya) — of himउसका·च (ca) — andऔर·उक्तम् (uktam) — has been statedबताया गया है·लक्षणम् (lakṣaṇam) — the markलक्षण·परमेशिना (parameśinā) — by the supreme Lordपरमेश्वर ने·अभक्तः (abhaktaḥ) — without devotionभक्ति से रहित·जीवित-धिया (jīvita-dhiyā) — with his mind on a livelihoodरोज़ी-रोटी की सोच से·कुर्वन् (kurvan) — actingकाम करता हुआ·न (na) — notनहीं·ईशान-अधिष्ठितः (īśāna-adhiṣṭhitaḥ) — governed by the Lordईश्वर के अधीन

पशु-आत्मना (paśu-ātmanā) — with the nature of a bound soulपशु यानी बँधे जीव के स्वभाव से·स्वयंभूष्णुः (svayaṃbhūṣṇuḥ) — wanting to make himself a teacherअपने आप गुरु बनने वाला·न (na) — notनहीं·अधिकारी (adhikārī) — entitledअधिकारी·सः (saḥ) — heवह·कुत्रचित् (kutracit) — anywhereकहीं भी·भस्म-अङ्कुरः (bhasma-aṅkuraḥ) — the "ash-sprout"भस्म का अंकुर·व्रति-सुतः (vrati-sutaḥ) — the son of a man under vowsव्रती का पुत्र·दुःशीला-तनयः (duḥśīlā-tanayaḥ) — the son of a woman of bad conductबुरे आचरण वाली स्त्री का पुत्र·तथा (tathā) — likewiseवैसे ही

कुण्डः (kuṇḍaḥ) — the kuṇḍa, born of adultery while the husband livesकुण्ड, पति के जीते जी परपुरुष से जन्मा·गोलः (golaḥ) — the gola, born of a widowगोल, विधवा से जन्मा·च (ca) — andऔर·ते (te) — theseये·दुष्टाः (duṣṭāḥ) — are unfitदूषित हैं·उक्तम् (uktam) — it is saidकहा गया है·देवी-आख्य-यामले (devī-ākhya-yāmale) — in the Yāmala named after the Goddessदेवी के नाम वाले यामल में·पुनर्भूः (punarbhūḥ) — one who has come backलौटकर आया हुआ·च (ca) — andऔर·अन्य-लिङ्गः (anya-liṅgaḥ) — who bore the marks of another traditionजो दूसरे मत के चिह्न धारण करता था·यः (yaḥ) — whoजो·पुनः (punaḥ) — againफिर से·शैवे (śaive) — in the Śaiva pathशैव मार्ग में·प्रतिष्ठितः (pratiṣṭhitaḥ) — has been establishedस्थापित हुआ है

श्री-पूर्व-शास्त्रे (śrī-pūrva-śāstre) — in the revered Pūrva scriptureश्री पूर्वशास्त्र में·न (na) — notनहीं·तु (tu) — butपर·एषः (eṣaḥ) — thisयह·नियमः (niyamaḥ) — restrictionनियम·कः (kaḥ) — anyकोई·अपि (api) — at allभी·चोदितः (coditaḥ) — is laid downबताया गया·यथार्थ-तत्त्व-संघ-ज्ञः (yathārtha-tattva-saṃgha-jñaḥ) — who knows the whole body of realities as they truly areजो सब तत्त्वों को जैसे वे सचमुच हैं वैसे जानता है·तथा (tathā) — in the same wayउसी तरह·शिष्ये (śiṣye) — to the discipleशिष्य को·प्रकाशकः (prakāśakaḥ) — who can make them clearप्रकट करने वाला

यः (yaḥ) — one whoजो·पुनः (punaḥ) — moreoverफिर·सर्व-तत्त्वानि (sarva-tattvāni) — all the realitiesसब तत्त्वों को·वेत्ति (vetti) — knowsजानता है·इति-आदि (iti-ādi) — and so onइत्यादि·च (ca) — andऔर·लक्षणम् (lakṣaṇam) — the definitionलक्षण·योग-चारे (yoga-cāre) — in the practice of yogaयोग के आचरण में·च (ca) — andऔर·यत् (yat) — whateverजो·यत्र (yatra) — whereverजहाँ·तन्त्रे (tantre) — in a tantraतन्त्र में·चोदितम् (coditam) — is enjoinedकहा गया है·आचरेत् (ācaret) — he should carry outकरे

तथा (tathā) — in that very wayउसी तरह·एव (eva) — onlyही·सिद्धये (siddhaye) — for successसिद्धि के लिए·सा (sā) — thatवह·इयम् (iyam) — thisयह·आज्ञा (ājñā) — the commandआज्ञा·इति (iti) — thusऐसा·किल (kila) — indeedसचमुच·वर्णितम् (varṇitam) — is describedबताया गया है·यः (yaḥ) — one whoजो·तु (tu) — butपर·कर्मितया (karmitayā) — by being a performer of ritesकर्मकाण्डी होने के कारण·आचार्यः (ācāryaḥ) — is a teacherआचार्य है·तत्र (tatra) — for himउसके लिए·काण-आदि-वर्जनम् (kāṇa-ādi-varjanam) — the exclusion of the one-eyed and the likeकाने आदि का निषेध

यतः (yataḥ) — becauseक्योंकि·कारक-सामग्र्यात् (kāraka-sāmagryāt) — beyond the full set of factorsकारकों की पूरी सामग्री से·कर्मणः (karmaṇaḥ) — of a riteकर्म का·न (na) — notनहीं·अधिकः (adhikaḥ) — anything moreकुछ अधिक·क्वचित् (kvacit) — anywhereकहीं·देव्याः (devyāḥ) — of the Goddessदेवी के·यामल-शास्त्रे (yāmala-śāstre) — in the Yāmala scriptureयामल शास्त्र में·च (ca) — andऔर·काञ्ची-आदि-परिवर्जनम् (kāñcī-ādi-parivarjanam) — the avoiding of Kāñcī and other such placesकाञ्ची आदि स्थानों का त्याग

तत् (tat) — thatवह·दृष्ट-दोषात् (dṛṣṭa-doṣāt) — because of a visible faultदिखने वाले दोष के कारण·क्रोध-आदेः (krodha-ādeḥ) — such as angerक्रोध आदि·सम्यक्-ज्ञातरि (samyak-jñātari) — in one who truly knowsसच्चे ज्ञानी में·असौ (asau) — that faultवह दोष·कुतः (kutaḥ) — how could it beकहाँ से हो·गुरवः (guravaḥ) — the teachersगुरु लोग·तु (tu) — moreoverऔर·स्वयंभू-आदि (svayaṃbhū-ādi) — the self-made teacher and the restस्वयंभू आदि·वर्ज्यम् (varjyam) — is to be shunnedवर्जित है·यत् (yat) — that whichजो·यामल-आदिषु (yāmala-ādiṣu) — in the Yāmala and other textsयामल आदि में

कर्मि-अभिप्रायतः (karmi-abhiprāyataḥ) — with the performer of rites in viewकर्मकाण्डी को ध्यान में रखकर·सर्वम् (sarvam) — allसब·तत् (tat) — thatवह·इति (iti) — thusऐसा·व्याचचक्षिरे (vyācacakṣire) — the masters explainedआचार्यों ने समझाया है·अतः (ataḥ) — thereforeइसलिए·देश-कुल-आचार-देह-लक्षण-कल्पनाम् (deśa-kula-ācāra-deha-lakṣaṇa-kalpanām) — the reckoning of region, family, conduct and bodily marksदेश, कुल, आचार और शरीर के लक्षणों का हिसाब

अनादृत्य (anādṛtya) — setting asideछोड़कर·एव (eva) — altogetherही·संपूर्ण-ज्ञानम् (saṃpūrṇa-jñānam) — one whose knowledge is completeजिसका ज्ञान पूरा है·कुर्यात् (kuryāt) — should makeबनाए·गुरुः (guruḥ) — the teacherगुरु·गुरुम् (gurum) — a teacherगुरु·प्राक्-वत् (prāk-vat) — as beforeपहले की तरह·संपूज्य (saṃpūjya) — having worshippedपूजा करके·हुत्वा (hutvā) — having made the fire-offeringहवन करके·च (ca) — andऔर·श्रावयित्वा (śrāvayitvā) — having announcedसुनाकर·चिकीर्षितम् (cikīrṣitam) — what is about to be doneजो करना है

ततः (tataḥ) — thenफिर·अभिषिञ्चेत् (abhiṣiñcet) — should consecrate by pouringअभिषेक करे·तम् (tam) — thatउस·शिष्यम् (śiṣyam) — discipleशिष्य का·चतुःषष्ट्या (catuḥṣaṣṭyā) — with sixty-four vesselsचौंसठ कलशों से·ततः (tataḥ) — and thenउसके बाद·सकृत् (sakṛt) — onceएक बार·तत्-मन्त्र-रस-तोयेन (tat-mantra-rasa-toyena) — with water filled with the essence of that mantraउस मन्त्र के रस से भरे जल से·पूर्व-उक्त-विधिना (pūrva-ukta-vidhinā) — by the procedure stated earlierपहले बताई गई विधि से·गुरुः (guruḥ) — the teacherगुरु

विभवेन (vibhavena) — with all the richness he hasअपने वैभव के अनुसार·सु-विस्तीर्णम् (su-vistīrṇam) — in full detailपूरे विस्तार से·ततः (tataḥ) — thenफिर·तस्मै (tasmai) — to himउसे·वदेत् (vadet) — should tellबताए·स्वकम् (svakam) — his ownअपना·सर्वम् (sarvam) — allसारा·कर्तव्य-सारम् (kartavya-sāram) — the essence of what is to be doneकर्तव्य का सार·यत् (yat) — which isजो·शास्त्राणाम् (śāstrāṇām) — of the scripturesशास्त्रों का·परमम् (paramam) — highestसबसे ऊँचा·रहः (rahaḥ) — secretरहस्य

अनुग्राह्याः (anugrāhyāḥ) — are to be shown graceअनुग्रह के योग्य हैं·त्वया (tvayā) — by youतुम्हारे द्वारा·शिष्याः (śiṣyāḥ) — disciplesशिष्य·शिव-शक्ति-प्रचोदिताः (śiva-śakti-pracoditāḥ) — moved by the power of Śivaशिव की शक्ति से प्रेरित·उक्तम् (uktam) — is saidकहा गया है·ज्ञानोत्तरे (jñānottare) — in the Jñānottaraज्ञानोत्तर में·च (ca) — andऔर·एतत् (etat) — thisयह·ब्राह्मणाः (brāhmaṇāḥ) — brahminsब्राह्मण·क्षत्रियाः (kṣatriyāḥ) — kṣatriyasक्षत्रिय·विशः (viśaḥ) — vaiśyasवैश्य

नपुंसकाः (napuṃsakāḥ) — those of neither sexनपुंसक·स्त्रियः (striyaḥ) — womenस्त्रियाँ·शूद्राः (śūdrāḥ) — śūdrasशूद्र·ये (ye) — those whoजो·च (ca) — andऔर·अन्ये (anye) — othersदूसरे·अपि (api) — alsoभी·तत्-अर्थिनः (tat-arthinaḥ) — who seek itउसे चाहने वाले·ते (te) — theyवे·दीक्षायाम् (dīkṣāyām) — at initiationदीक्षा में·न (na) — notनहीं·मीमांस्याः (mīmāṃsyāḥ) — are to be examinedजाँचे जाने चाहिए·ज्ञान-काले (jñāna-kāle) — at the time of teaching knowledgeज्ञान देने के समय·विचारयेत् (vicārayet) — one should weigh themविचार करे

ज्ञान-मूलः (jñāna-mūlaḥ) — rooted in knowledgeज्ञान जिसका मूल है·गुरुः (guruḥ) — the teacherगुरु·प्रोक्तः (proktaḥ) — is declaredकहा गया है·सप्त-सत्रीम् (sapta-satrīm) — the sevenfold serviceसात सत्रों की सेवा·प्रवर्तयेत् (pravartayet) — should keep runningचलाता रहे·दीक्षा (dīkṣā) — initiationदीक्षा·व्याख्या (vyākhyā) — explanation of the teachingशास्त्र की व्याख्या·कृपा (kṛpā) — kindnessकृपा·मैत्री (maitrī) — friendlinessमित्रता·शास्त्र-चिन्ता (śāstra-cintā) — reflection on the scripturesशास्त्रों पर चिन्तन·शिव-एकता (śiva-ekatā) — oneness with Śivaशिव से एकता

अन्न-आदि-दानम् (anna-ādi-dānam) — giving food and other thingsअन्न आदि का दान·इति (iti) — thusऐसा·एतत् (etat) — thisयह·पालयेत् (pālayet) — he should maintainनिभाए·सप्त-सत्रकम् (sapta-satrakam) — the group of seven servicesसात सत्रों का समूह·अभिषेक-विधौ (abhiṣeka-vidhau) — in the rite of consecrationअभिषेक की विधि में·च (ca) — andऔर·अस्मै (asmai) — to himउसे·करणी-खटिका-आदिकम् (karaṇī-khaṭikā-ādikam) — the stylus, the chalk and the restलेखनी, खड़िया आदि

सर्व-उपकरण-व्रातम् (sarva-upakaraṇa-vrātam) — the whole set of implementsसारे उपकरणों का समूह·अर्पणीयम् (arpaṇīyam) — is to be handed overसौंपना चाहिए·विपश्चिते (vipaścite) — to the wise discipleज्ञानी शिष्य को·सः (saḥ) — heवह·अभिषिक्तः (abhiṣiktaḥ) — once consecratedअभिषिक्त होकर·गुरुम् (gurum) — the teacherगुरु की·पश्चात् (paścāt) — afterwardsबाद में·दक्षिणाभिः (dakṣiṇābhiḥ) — with giftsदक्षिणाओं से·प्रपूजयेत् (prapūjayet) — should honourपूजा करे

ज्ञान-हीनः (jñāna-hīnaḥ) — lacking knowledgeज्ञान से रहित·गुरुः (guruḥ) — a teacherगुरु·कर्मी (karmī) — a mere performer of ritesकेवल कर्मकाण्डी·स्व-अधिकारम् (sva-adhikāram) — his own officeअपना अधिकार·समर्प्य (samarpya) — having handed overसौंपकर·नो (no) — notनहीं·दीक्षा-आदि-अधिकृतिम् (dīkṣā-ādi-adhikṛtim) — the exercise of the office of initiation and the restदीक्षा आदि का अधिकार·कुर्यात् (kuryāt) — should exerciseकरे·विना (vinā) — withoutबिना·तस्य (tasya) — hisउसकी·आज्ञया (ājñayā) — permissionआज्ञा के·पुनः (punaḥ) — againफिर

इति (iti) — thisयह·एवम् (evam) — in this wayइस तरह·श्रावयेत् (śrāvayet) — he should make him hearसुनाए·सः (saḥ) — heवह·अपि (api) — tooभी·नमस्कृत्य (namaskṛtya) — bowingप्रणाम करके·अभिनन्दयेत् (abhinandayet) — should welcome himअभिनन्दन करे·ततः (tataḥ) — from thenतब से·प्रभृति (prabhṛti) — onwardsलेकर·असौ (asau) — thatवह·पूर्वः (pūrvaḥ) — formerपहले वाला·गुरुः (guruḥ) — teacherगुरु·त्यक्त-अधिकारकः (tyakta-adhikārakaḥ) — has given up his officeअधिकार छोड़ चुका

यथा-इच्छम् (yathā-iccham) — as he pleasesअपनी इच्छा से·विचरेत् (vicaret) — he may move aboutविचरण करे·व्याख्या-दीक्षा-आदौ (vyākhyā-dīkṣā-ādau) — in explaining, initiating and the restव्याख्या, दीक्षा आदि में·यन्त्रण-उज्झितः (yantraṇa-ujjhitaḥ) — free of any constraintहर बन्धन से मुक्त·कुर्वन् (kurvan) — if he does theseकरता हुआ·न (na) — notनहीं·बाध्यते (bādhyate) — is harmedबाधित होता·यस्मात् (yasmāt) — becauseक्योंकि·दीपात् (dīpāt) — from a lampदीपक से·दीप-वत् (dīpa-vat) — like a lamp litजले दीपक की तरह·ईदृशः (īdṛśaḥ) — such a oneऐसा व्यक्ति

सन्तानः (santānaḥ) — a continuationपरम्परा का सिलसिला·न (na) — notनहीं·अधिकारस्य (adhikārasya) — of the officeअधिकार का·च्यवः (cyavaḥ) — a lossनाश·अकुर्वन् (akurvan) — if he does not do themन करता हुआ·न (na) — notनहीं·बाध्यते (bādhyate) — is he harmedबाधित होता·प्राक् (prāk) — before thisइससे पहले·च (ca) — butपर·कुर्वन् (kurvan) — if he does themकरता हुआ·विहन्येत (vihanyeta) — he would be ruinedनष्ट हो जाएगा·सिद्धा-तन्त्रे (siddhā-tantre) — in the Siddhā-tantraसिद्धातन्त्र में·तत् (tat) — thatयह·उच्यते (ucyate) — is saidकहा गया है

यथार्थम् (yathārtham) — trueसच्चा·उपदेशम् (upadeśam) — instructionउपदेश·तु (tu) — indeedही·कुर्वन् (kurvan) — one who givesदेने वाला·आचार्यः (ācāryaḥ) — a teacherआचार्य·उच्यते (ucyate) — is calledकहलाता है·न (na) — notनहीं·च (ca) — andऔर·अवज्ञा (avajñā) — neglectलापरवाही·क्रिया-काले (kriyā-kāle) — at the time of the riteक्रिया के समय·संसार-उद्धरणम् (saṃsāra-uddharaṇam) — lifting people out of the world of rebirthसंसार से उबारना·प्रति (prati) — towardsके प्रति

न (na) — notनहीं·दीक्षेत (dīkṣeta) — initiatesदीक्षा देता·गुरुः (guruḥ) — a teacherगुरु·शिष्यम् (śiṣyam) — a discipleशिष्य को·तत्त्व-युक्तः (tattva-yuktaḥ) — though possessed of the truthतत्त्व को जानते हुए भी·तु (tu) — butपर·गर्वतः (garvataḥ) — out of prideघमंड से·यः (yaḥ) — whoजो·अस्य (asya) — for himउसका·स्यात् (syāt) — there would beहोगा·नरके (narake) — in hellनरक में·वासः (vāsaḥ) — a dwellingवास·इह (iha) — hereयहाँ·च (ca) — andऔर·व्याधितः (vyādhitaḥ) — sickरोगी·भवेत् (bhavet) — he would becomeहो जाएगा

प्राप्त-अभिषेकः (prāpta-abhiṣekaḥ) — who has received consecrationजिसका अभिषेक हो चुका है·सः (saḥ) — thatवह·गुरुः (guruḥ) — teacherगुरु·षट्-मासान् (ṣaṭ-māsān) — for six monthsछह महीने तक·मन्त्र-पद्धतिम् (mantra-paddhatim) — the sequence of mantrasमन्त्रों की पद्धति को·सर्वाम् (sarvām) — the wholeपूरी·तन्त्र-उदिताम् (tantra-uditām) — taught in the tantraतन्त्र में बताई गई·ध्यायेत् (dhyāyet) — should meditate onध्यान करे·जपेत् (japet) — should repeatजप करे·च (ca) — andऔर·आ-तन्मयत्वतः (ā-tanmayatvataḥ) — until he becomes one with themजब तक वह उनसे एक न हो जाए

यदा (yadā) — whenजब·एव (eva) — onlyही·तन्मयी-भूतः (tanmayī-bhūtaḥ) — he has become one with themवह उनसे एक हो गया·तदा (tadā) — thenतब·वीर्यम् (vīryam) — powerशक्ति·उपागतः (upāgataḥ) — having gainedपाकर·छिन्द्यात् (chindyāt) — he can cutकाट सकता है·पाशान् (pāśān) — the bondsपाशों को·ततः (tataḥ) — thereforeइसलिए·यत्नम् (yatnam) — effortप्रयत्न·कुर्यात् (kuryāt) — he should makeकरे·तन्मयता-स्थितौ (tanmayatā-sthitau) — to stay in that onenessउस एकता में टिके रहने का

हृत्-चक्रात् (hṛt-cakrāt) — from the heart-centreहृदय-चक्र से·उत्थिता (utthitā) — risingउठी हुई·सूक्ष्मा (sūkṣmā) — subtleसूक्ष्म·शशि-स्फटिक-संनिभा (śaśi-sphaṭika-saṃnibhā) — clear like the moon and crystalचन्द्रमा और स्फटिक जैसी उजली·लेखा-आकारा (lekhā-ākārā) — shaped like a thin lineपतली रेखा के आकार की·नाद-रूपा (nāda-rūpā) — in the form of inner soundनाद के रूप वाली·प्रशान्ता (praśāntā) — perfectly calmपूरी तरह शान्त·चक्र-पङ्क्ति-गा (cakra-paṅkti-gā) — passing along the row of centresचक्रों की पंक्ति से होकर जाती हुई

द्वादश-अन्ते (dvādaśa-ante) — at the end of the twelveद्वादशान्त में·निरूढा (nirūḍhā) — settledटिक जाती है·सा (sā) — sheवह·सौषुम्ने (sauṣumne) — in the channel of suṣumnāसुषुम्ना के मार्ग में·त्रि-पथ-अन्तरे (tri-patha-antare) — in the middle of the three pathsतीन मार्गों के बीच·तत्र (tatra) — thereवहाँ·हृत्-चक्रम् (hṛt-cakram) — the heart-centreहृदय-चक्र को·आपूर्य (āpūrya) — having filledभरकर·जपेत् (japet) — he should repeatजप करे·मन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्र का·ज्वलत्-प्रभम् (jvalat-prabham) — with blazing lightजलती हुई चमक वाले

चक्षुः-लोम-आदि-रन्ध्र-ओघ-वहत्-ज्वाल-और्व-संनिभम् (cakṣuḥ-loma-ādi-randhra-ogha-vahat-jvāla-aurva-saṃnibham) — like the undersea fire, its flames streaming out through the eyes, the pores and every other openingसमुद्र के भीतर की आग जैसा, जिसकी लपटें आँखों, रोमछिद्रों और हर छेद से बहती हैं·यावत् (yāvat) — untilजब तक·शान्त-शिखा-आकीर्णम् (śānta-śikhā-ākīrṇam) — spread with calm tips of flameशान्त लपटों की नोकों से भरा हुआ·विश्व-आज्य-प्रविलापकम् (viśva-ājya-pravilāpakam) — melting the whole universe as its clarified butterपूरे विश्व को घी की तरह पिघला देने वाला

तत्-आज्य-धारा-संतृप्तम् (tat-ājya-dhārā-saṃtṛptam) — fully fed by that stream of butterउस घी की धारा से पूरी तरह तृप्त·आ-नाभि-कुहर-अन्तरम् (ā-nābhi-kuhara-antaram) — down to the hollow of the navelनाभि के गड्ढे के भीतर तक·एवम् (evam) — in this wayइस तरह·मन्त्राः (mantrāḥ) — the mantrasमन्त्र·मोक्ष-दाः (mokṣa-dāḥ) — givers of liberationमोक्ष देने वाले·स्युः (syuḥ) — becomeहो जाते हैं·दीप्ताः (dīptāḥ) — kindledप्रज्वलित·बुद्धाः (buddhāḥ) — awakenedजागे हुए·सु-निर्मलाः (su-nirmalāḥ) — perfectly pureपूरी तरह निर्मल

मूल (mūla) — the rootमूल·कन्द (kanda) — the bulbकन्द·नभः (nabhaḥ) — the spaceआकाश·नाभि (nābhi) — the navelनाभि·हृत् (hṛt) — the heartहृदय·कण्ठ (kaṇṭha) — the throatकण्ठ·अलिक (alika) — the foreheadललाट·तालु-गम् (tālu-gam) — and the palate — placed in theseऔर तालु — इनमें रखा हुआ·अर्धेन्दु (ardhendu) — the half-moonअर्धचन्द्र·रोधिका (rodhikā) — rodhikāरोधिका·नाद (nāda) — nādaनाद·तद्-अन्त (tad-anta) — nādānta, its endनादान्त·व्यापि (vyāpi) — vyāpinīव्यापिनी·शक्ति-गम् (śakti-gam) — and śakti — placed in theseऔर शक्ति — इनमें रखा हुआ

समना-उन्मना-शुद्ध-आत्म-पर-चक्र-समाश्रितम् (samanā-unmanā-śuddha-ātma-para-cakra-samāśritam) — resting in samanā, unmanā, or the supreme centre of the pure selfसमना, उन्मना, या शुद्ध आत्मा के परम चक्र में टिका हुआ·यत्र (yatra) — in whicheverजिस·यत्र (yatra) — whicheverजिस·जपेत् (japet) — he repeats itजप करे·चक्रे (cakre) — in the centreचक्र में·समस्त-व्यस्त-भेदनात् (samasta-vyasta-bhedanāt) — either all together or one by oneसब मिलाकर या एक-एक करके

तत्र (tatra) — in thatउस·तत्र (tatra) — very placeउसी जगह·महा-मन्त्रः (mahā-mantraḥ) — it becomes the great mantraमहामन्त्र हो जाता है·इति (iti) — thusऐसा·देवी-आख्य-यामले (devī-ākhya-yāmale) — in the Yāmala named after the Goddessदेवी के नाम वाले यामल में·विद्या-व्रतम् (vidyā-vratam) — the vow of vidyāविद्याव्रत·इदम् (idam) — thisयह·प्रोक्तम् (proktam) — is taughtकहा गया है·मन्त्र-वीर्य-प्रसिद्धये (mantra-vīrya-prasiddhaye) — so that the power of the mantra may come to fullnessमन्त्र की शक्ति के पूरी तरह सिद्ध होने के लिए

तत् (tat) — that powerवह शक्ति·च (ca) — andऔर·तादात्म्यम् (tādātmyam) — oneness with itउससे तादात्म्य·एव (eva) — is nothing butही·इति (iti) — thusऐसा·यत् (yat) — asजो·उक्तम् (uktam) — is saidकहा गया है·स्पन्द-शासने (spanda-śāsane) — in the Spanda teachingस्पन्द शास्त्र में·तत् (tat) — thatउस·आक्रम्य (ākramya) — taking hold ofपकड़कर·बलम् (balam) — strengthबल को·मन्त्राः (mantrāḥ) — the mantrasमन्त्र·सर्वज्ञ-बल-शालिनः (sarvajña-bala-śālinaḥ) — endowed with the strength of the all-knowingसर्वज्ञ के बल से सम्पन्न

प्रवर्तन्ते (pravartante) — set to workकाम में लगते हैं·अधिकाराय (adhikārāya) — for their taskअपने काम के लिए·करणानि (karaṇāni) — the sensesइन्द्रियाँ·इव (iva) — just asजैसे·देहिनाम् (dehinām) — of embodied beingsदेहधारियों की·कृत-विद्या-व्रतः (kṛta-vidyā-vrataḥ) — having completed the vow of vidyāविद्याव्रत पूरा करके·पश्चात् (paścāt) — afterwardsउसके बाद·दीक्षा-व्याख्या-आदि (dīkṣā-vyākhyā-ādi) — initiation, explanation and the restदीक्षा, व्याख्या आदि·सर्वतः (sarvataḥ) — in every wayहर तरह से

कुर्यात् (kuryāt) — should doकरे·योग्येषु (yogyeṣu) — for fitयोग्य·शिष्येषु (śiṣyeṣu) — disciplesशिष्यों के लिए·न (na) — notनहीं·अयोग्येषु (ayogyeṣu) — for the unfitअयोग्य के लिए·कदाचन (kadācana) — everकभी·रहस्ये (rahasye) — into the secret teachingरहस्य में·योजयेत् (yojayet) — he should admitप्रवेश दे·विप्रम् (vipram) — a brahminब्राह्मण को·परीक्ष्य (parīkṣya) — having testedपरखकर·विपरीततः (viparītataḥ) — by conduct that goes against his own normsउसके अपने नियमों के विरुद्ध आचरण से

आचारात् (ācārāt) — by her conductआचरण से·शक्तिम् (śaktim) — a womanस्त्री को·अपि (api) — tooभी·एवम् (evam) — in the same wayइसी तरह·न (na) — notनहीं·अन्यथा (anyathā) — otherwiseअन्यथा·इति (iti) — thusऐसा·ऊर्मि-शासने (ūrmi-śāsane) — in the Ūrmi teachingऊर्मि शास्त्र में·नित्य-आदि (nitya-ādi) — the daily rites and the restनित्य आदि कर्म·अल्प-अल्पकम् (alpa-alpakam) — in the smallest measureथोड़े-थोड़े रूप में·कुर्यात् (kuryāt) — he should doकरे·यत् (yat) — asजैसा·उक्तम् (uktam) — is saidकहा गया है·ब्रह्मयामले (brahmayāmale) — in the Brahmayāmalaब्रह्मयामल में

चीर्ण-विद्या-व्रतः (cīrṇa-vidyā-vrataḥ) — one who has carried out the vow of vidyāजिसने विद्याव्रत पूरा कर लिया है·सर्वम् (sarvam) — everythingसब कुछ·मनसा (manasā) — in the mindमन से·वा (vā) — even justभी·स्मरेत् (smaret) — may recallयाद कर ले·प्रिये (priye) — O belovedहे प्रिये·देह-संबन्ध-संछन्न-सार्वज्ञ्यः (deha-saṃbandha-saṃchanna-sārvajñyaḥ) — whose all-knowing is veiled by his link with the bodyजिसकी सर्वज्ञता शरीर से जुड़े होने के कारण ढकी है·दम्भ-भाजनम् (dambha-bhājanam) — a vessel of deceitछल का पात्र

अविदन् (avidan) — not knowing thisयह न जानते हुए·दीक्षमाणः (dīkṣamāṇaḥ) — if he initiates himदीक्षा देता हुआ·अपि (api) — evenभी·न (na) — notनहीं·दुष्येत् (duṣyet) — is at faultदोषी होता·दैशिकः (daiśikaḥ) — the teacherगुरु·क्वचित् (kvacit) — in any wayकिसी तरह·ज्ञात्वा (jñātvā) — having recognisedजानकर·तु (tu) — butपर·अयोग्यताम् (ayogyatām) — his unfitnessउसकी अयोग्यता·न (na) — notनहीं·एनम् (enam) — himउसे·दीक्षेत (dīkṣeta) — he should initiateदीक्षा दे·प्रत्यवायिताम् (pratyavāyitām) — because that would bring harmक्योंकि उससे हानि होती है

बुद्ध्वा (buddhvā) — having judged himपरखकर·ज्ञाने (jñāne) — in knowledgeज्ञान में·शास्त्र-सिद्धि-गुरुत्व-आदौ (śāstra-siddhi-gurutva-ādau) — in scripture, in attainment, in fitness to be a teacher and the restशास्त्र, सिद्धि, गुरु बनने की योग्यता आदि में·च (ca) — andऔर·तम् (tam) — himउसे·पुनः (punaḥ) — againफिर·भूयः (bhūyaḥ) — and againबार-बार·एव (eva) — indeedही·परीक्षेत (parīkṣeta) — he should testपरीक्षा ले·तत्-तत्-औचित्य-शालिनम् (tat-tat-aucitya-śālinam) — to see whether he is suited to each of theseकि वह इनमें से हर एक के योग्य है या नहीं

तत्र (tatra) — to eachउस-उस·तत्र (tatra) — of theseकाम में·नियुञ्जीत (niyuñjīta) — he should appoint himउसे लगाए·न (na) — notनहीं·तु (tu) — butपर·जातु (jātu) — everकभी·विपर्ययात् (viparyayāt) — the wrong way roundउलटे ढंग से·ननु (nanu) — but surely, one may objectपर कोई पूछे·तत्-वस्तु-अयोग्यस्य (tat-vastu-ayogyasya) — in one who is unfit for that thingजो उस वस्तु के योग्य नहीं है उसमें·तत्र (tatra) — for itउसके लिए·इच्छा (icchā) — the desireइच्छा·जायते (jāyate) — arisesपैदा होती है·कुतः (kutaḥ) — howकैसे

तत् (tat) — soतो·ईश-अधिष्ठित-इच्छा (īśa-adhiṣṭhita-icchā) — the desire, which the Lord himself governsईश्वर के अधीन इच्छा·एव (eva) — itselfही·योग्यताम् (yogyatām) — fitnessयोग्यता·अस्य (asya) — hisउसकी·सूचयेत् (sūcayet) — showsबताती है·सत्यम् (satyam) — trueसच है·का (kā) — someकोई·अपि (api) — or otherभी·प्रबुद्धा (prabuddhā) — awakenedजागी हुई·असौ (asau) — thatवह·इच्छा (icchā) — desireइच्छा·रूढिम् (rūḍhim) — firm rootजड़·न (na) — notनहीं·गच्छति (gacchati) — takesपकड़ती

विद्युत्-वत् (vidyut-vat) — like a flash of lightningबिजली की चमक की तरह·पाप-शीलस्य (pāpa-śīlasya) — of a man given to wrongdoingपाप के स्वभाव वाले की·यथा (yathā) — just asजैसे·पाप-अपवर्जने (pāpa-apavarjane) — for giving up wrongdoingपाप छोड़ने की·रूढि-अरूढी (rūḍhi-arūḍhī) — taking root and not taking rootजड़ पकड़ना और न पकड़ना·तत्-इच्छायाः (tat-icchāyāḥ) — of that desireउस इच्छा का·अपि (api) — tooभी·शंभु-प्रसादतः (śaṃbhu-prasādataḥ) — come from the grace of Śambhuशम्भु की कृपा से होता है

अप्ररूढ-तथा-इच्छाकः (aprarūḍha-tathā-icchākaḥ) — one whose desire has not taken root in this wayजिसकी इच्छा ने इस तरह जड़ नहीं पकड़ी·ततः (tataḥ) — for that reasonइसी कारण·एव (eva) — preciselyही·न (na) — notनहीं·भाजनम् (bhājanam) — a fit vesselपात्र·यः (yaḥ) — one whoजो·सम्यक्-ज्ञानम् (samyak-jñānam) — true knowledgeसच्चा ज्ञान·आदाय (ādāya) — having takenलेकर·गुरु-विश्वास-वर्जितः (guru-viśvāsa-varjitaḥ) — lacking faith in the teacherगुरु में विश्वास से रहित

लोकम् (lokam) — the worldलोक को·विप्लावयेत् (viplāvayet) — would throw into confusionभ्रष्ट कर देगा·न (na) — notनहीं·अस्मिन् (asmin) — to himउसे·ज्ञाते (jñāte) — once he is recognisedपहचान लेने पर·विज्ञानम् (vijñānam) — knowledgeविज्ञान·अर्पयेत् (arpayet) — one should giveदे·अज्ञाते (ajñāte) — while unrecognisedबिना पहचाने·अपि (api) — even if givenदे भी दिया हो·पुनः (punaḥ) — laterबाद में·ज्ञाते (jñāte) — once recognisedपहचान लेने पर·विज्ञान-हरणम् (vijñāna-haraṇam) — the taking back of knowledgeविज्ञान वापस लेना·चरेत् (caret) — one should carry outकरे

पुनः-पुनः (punaḥ-punaḥ) — again and againबार-बार·यदा (yadā) — whenजब·ज्ञातः (jñātaḥ) — he is foundपाया जाए·विश्वास-परिवर्जितः (viśvāsa-parivarjitaḥ) — to be without faithविश्वास से रहित·तदा (tadā) — thenतब·तम् (tam) — himउसे·अग्रतः (agrataḥ) — in front of oneselfअपने सामने·ध्यायेत् (dhyāyet) — one should visualiseध्यान करे·स्फुरन्तम् (sphurantam) — shiningचमकता हुआ·चन्द्र-सूर्य-वत् (candra-sūrya-vat) — like the moon or the sunचन्द्रमा या सूर्य की तरह

ततः (tataḥ) — thenफिर·निज-हृद्-अम्भोज-बोध-अम्बर-तल-उदिताम् (nija-hṛd-ambhoja-bodha-ambara-tala-uditām) — risen in the sky of awareness within the lotus of his own heartअपने हृदय-कमल के भीतर बोध के आकाश में उठी हुई·स्वर्भानु-मलिनाम् (svarbhānu-malinām) — dark like Rāhuराहु की तरह काली·ध्यायेत् (dhyāyet) — should meditate onध्यान करे·वामाम् (vāmām) — Vāmāवामा·शक्तिम् (śaktim) — śaktiशक्ति·विमोहनीम् (vimohanīm) — which deludesमोहित करने वाली

वाम-आचार-क्रमेण (vāma-ācāra-krameṇa) — by the leftward courseबाईं ओर के क्रम से·एनाम् (enām) — herउसे·निःसृताम् (niḥsṛtām) — going outबाहर निकलती हुई·साध्य-गामिनीम् (sādhya-gāminīm) — moving towards the targetलक्ष्य की ओर जाती हुई·चिन्तयित्वा (cintayitvā) — having imaginedसोचकर·तया (tayā) — by herउसके द्वारा·ग्रस्त-प्रकाशम् (grasta-prakāśam) — whose light has been swallowedजिसका प्रकाश निगल लिया गया·तम् (tam) — himउसे·विचिन्तयेत् (vicintayet) — should pictureध्यान में देखे

अनेन (anena) — by thisइस·क्रम-योगेन (krama-yogena) — step-by-step methodक्रमबद्ध विधि से·मूढ-बुद्धेः (mūḍha-buddheḥ) — of the dull-mindedमूढ़ बुद्धि वाले·दुरात्मनः (durātmanaḥ) — wicked oneदुष्ट के·विज्ञान-मन्त्र-विद्या-आद्याः (vijñāna-mantra-vidyā-ādyāḥ) — knowledge, mantras, vidyās and the restज्ञान, मन्त्र, विद्या आदि·प्रकुर्वन्ति (prakurvanti) — bring aboutकरने लगते हैं·अपकारिताम् (apakāritām) — harmहानि

ननु (nanu) — but, one may objectपर, कोई कहे·विज्ञानम् (vijñānam) — knowledgeज्ञान·आत्मस्थम् (ātmastham) — settled in the selfआत्मा में बैठा हुआ·कथम् (katham) — howकैसे·हर्तुम् (hartum) — to take awayछीनना·क्षमम् (kṣamam) — possibleसम्भव·भवेत् (bhavet) — can beहो सकता है·अतः (ataḥ) — soतो·विज्ञान-हरणम् (vijñāna-haraṇam) — taking away of knowledgeज्ञान का छीना जाना·कथम् (katham) — howकैसे·श्रीपूर्वे (śrīpūrve) — in the Śrīpūrvaश्रीपूर्व में·उच्यते (ucyate) — is spoken ofकहा गया है

उच्यते (ucyate) — the answer isउत्तर है·न (na) — notनहीं·अस्य (asya) — of thisइस·शिष्यस्य (śiṣyasya) — discipleशिष्य का·विज्ञानम् (vijñānam) — knowledgeज्ञान·रूढिम् (rūḍhim) — rootजड़·आगतम् (āgatam) — has takenपकड़ पाया·तथात्वे (tathātve) — if it hadअगर ऐसा होता·हरणम् (haraṇam) — taking awayछीनना·कस्मात् (kasmāt) — whyक्यों·पूर्ण-योग्यत्व-शालिनः (pūrṇa-yogyatva-śālinaḥ) — from one who has full fitnessपूरी योग्यता वाले से

किंतु (kiṃtu) — ratherबल्कि·एषः (eṣaḥ) — heवह·वामया (vāmayā) — by the Vāmāवामा·शक्त्या (śaktyā) — śaktiशक्ति से·मूढः (mūḍhaḥ) — deludedमोहित·गाढम् (gāḍham) — deeplyगहराई से·विभोः (vibhoḥ) — of the Lordप्रभु की·कृतः (kṛtaḥ) — has been madeकर दिया गया है·स्वभावात् (svabhāvāt) — by their very natureअपने स्वभाव से·एव (eva) — itselfही·तेन (tena) — thereforeइसलिए·अस्य (asya) — hisउसकी·विद्या-आद्यम् (vidyā-ādyam) — vidyā and the restविद्या आदि·अपकारकम् (apakārakam) — harmfulहानिकारक

गुरुः (guruḥ) — the guruगुरु·पुनः (punaḥ) — on the other handदूसरी ओर·शिव-अभिन्नः (śiva-abhinnaḥ) — not different from Śivaशिव से अभिन्न·सन् (san) — beingहोते हुए·यः (yaḥ) — whoजो·पञ्च-विधाम् (pañca-vidhām) — fivefoldपाँच प्रकार का·कृतिम् (kṛtim) — actकार्य·कुर्यात् (kuryāt) — performsकरता है·यदि (yadi) — ifअगर·ततः (tataḥ) — thenतो·पूर्णम् (pūrṇam) — completeपूरा·अधिकारित्वम् (adhikāritvam) — authorityअधिकार·अस्य (asya) — hisउसका·तत् (tat) — thatवह

अतः (ataḥ) — soइसलिए·यथा (yathā) — just asजैसे·शुद्ध-तत्त्व-सृष्टि-स्थित्योः (śuddha-tattva-sṛṣṭi-sthityoḥ) — in creating and maintaining the pure tattvasशुद्ध तत्त्वों की सृष्टि और स्थिति में·मल-अत्यये (mala-atyaye) — in removing impurityमल हटाने में·योजना-अनुग्रहे (yojanā-anugrahe) — in the grace of joining the soul to Śivaआत्मा को शिव से जोड़ने के अनुग्रह में·कार्य-चतुष्के (kārya-catuṣke) — in these four actsइन चार कार्यों में·अधिकृतः (adhikṛtaḥ) — is authorisedअधिकारी है·गुरुः (guruḥ) — the guruगुरु

शिव-अभेदेन (śiva-abhedena) — through his oneness with Śivaशिव से अपनी एकता के कारण·तत् (tat) — thoseउन्हें·कुर्यात् (kuryāt) — doesकरता है·तद्वत् (tadvat) — in the same wayउसी तरह·पञ्चमम् (pañcamam) — the fifthपाँचवाँ·अपि (api) — tooभी·अयम् (ayam) — heवह·तिरोभाव-अभिधम् (tirobhāva-abhidham) — called concealmentतिरोभाव नाम का·कृत्यम् (kṛtyam) — actकार्य·तथा (tathā) — forक्योंकि·असौ (asau) — heवह·शिवता-आत्मकः (śivatā-ātmakaḥ) — is Śiva-nature itselfशिवता-स्वरूप है

अतः (ataḥ) — for thisइसी·एव (eva) — very reasonकारण·शिवे (śive) — in the Śaivaशैव·शास्त्रे (śāstre) — scriptureशास्त्र में·ज्ञाने (jñāne) — in its knowledgeउसके ज्ञान में·च (ca) — andऔर·आश्वास-भाजनम् (āśvāsa-bhājanam) — one who has firm trustपक्का भरोसा रखने वाला·गुरोः (guroḥ) — of the guruगुरु की·मूढतया (mūḍhatayā) — through the foolishnessमूर्खता से·कोप-धाम (kopa-dhāma) — the target of angerक्रोध का निशाना·अपि (api) — even ifभले ही·न (na) — notनहीं·तिरोहितः (tirohitaḥ) — concealedतिरोहित

गुरुः (guruḥ) — the guruगुरु·हि (hi) — forक्योंकि·कुपितः (kupitaḥ) — is angryक्रुद्ध है·यस्य (yasya) — with whomजिस पर·सः (saḥ) — heवह·तिरोहितः (tirohitaḥ) — concealedतिरोहित·उच्यते (ucyate) — is calledकहलाता है·संसारी (saṃsārī) — a worldly manसंसारी·सः (saḥ) — that angry oneवह क्रोध करने वाला·तु (tu) — butपर·देवः (devaḥ) — a godदेव·हि (hi) — indeedतो·गुरुः (guruḥ) — a true guruसच्चा गुरु·न (na) — notनहीं·च (ca) — andऔर·मृषा-विदः (mṛṣā-vidaḥ) — one who knows wronglyगलत जानने वाला

ततः (tataḥ) — for thatइसी·एव (eva) — very reasonकारण·च (ca) — andऔर·शास्त्र-आदि-दूषकः (śāstra-ādi-dūṣakaḥ) — one who runs down the scripture and the restशास्त्र आदि की निन्दा करने वाला·यद्यपि (yadyapi) — even thoughभले ही·क्रुधा (krudhā) — in angerक्रोध से·न (na) — notनहीं·दह्यते (dahyate) — is burntजलाया जाता·असौ (asau) — heवह·गुरुणा (guruṇā) — by the guruगुरु के द्वारा·तथापि (tathāpi) — stillफिर भी·एषः (eṣaḥ) — heवह·तिरोहितः (tirohitaḥ) — is concealedतिरोहित है

अस्मद्-गुरु-आगमः (asmad-guru-āgamaḥ) — the teaching of our gurusहमारे गुरुओं की परम्परा·तु (tu) — andऔर·एषः (eṣaḥ) — this isयह है·तिरोभूते (tirobhūte) — when concealedतिरोहित हो जाए·स्वयम् (svayam) — by his own doingअपने ही कारण·शिशौ (śiśau) — a discipleशिष्य·न (na) — notन·कुप्येत् (kupyet) — should be angryक्रोध करे·न (na) — norन·शपेत् (śapet) — should curseशाप दे·धीमान् (dhīmān) — the wise guruबुद्धिमान गुरु·सः (saḥ) — heवह·हि (hi) — forक्योंकि·अनुग्राहकः (anugrāhakaḥ) — the giver of graceअनुग्रह करने वाला·सदा (sadā) — alwaysसदा

ईश-इच्छा-चोदितः (īśa-icchā-coditaḥ) — driven by the Lord's willईश्वर की इच्छा से प्रेरित·पाशम् (pāśam) — a nooseफंदा·यदि (yadi) — ifअगर·कण्ठे (kaṇṭhe) — around his own neckअपने गले में·निपीडयेत् (nipīḍayet) — tightensकसता है·किम् (kim) — shouldक्या·आचार्येण (ācāryeṇa) — the ācāryaआचार्य को·तत्र (tatra) — in thatउसमें·अस्य (asya) — to himउसकी·कार्या (kāryā) — giveकरनी चाहिए·स्यात् (syāt) — shouldहो·सहकारिता (sahakāritā) — a helping handमदद

शिव-अभिन्नः (śiva-abhinnaḥ) — not different from Śivaशिव से अभिन्न·अपि (api) — thoughहोते हुए भी·हि (hi) — forक्योंकि·गुरुः (guruḥ) — the guruगुरु·अनुग्रह-मयीम् (anugraha-mayīm) — made of graceअनुग्रह-मयी·विभोः (vibhoḥ) — of the Lordप्रभु की·मुख्याम् (mukhyām) — chiefमुख्य·शक्तिम् (śaktim) — śaktiशक्ति·उपासीनः (upāsīnaḥ) — servingकी उपासना करता हुआ·अनुगृह्णीयात् (anugṛhṇīyāt) — should give graceअनुग्रह करे·सः (saḥ) — heवह·सर्वथा (sarvathā) — in every wayहर तरह से

स्वातन्त्र्य-मात्र-ज्ञप्त्यै (svātantrya-mātra-jñaptyai) — only to make the Lord's freedom knownकेवल प्रभु की स्वतन्त्रता बताने के लिए·तु (tu) — butपर·कथितम् (kathitam) — is mentionedकहा गया है·शास्त्रे (śāstre) — in the scriptureशास्त्र में·ईदृशम् (īdṛśam) — such a thingऐसी बात·न (na) — notनहीं·कार्यम् (kāryam) — to be doneकरना चाहिए·पतताम् (patatām) — to those who are fallingगिरते हुओं को·हस्त-आलम्बः (hasta-ālambaḥ) — a supporting handहाथ का सहारा·सह्यः (sahyaḥ) — is the right thingठीक है·न (na) — notनहीं·पातनम् (pātanam) — pushing them downगिराना

अतः (ataḥ) — that isइसी·एव (eva) — whyलिए·स्वतन्त्रत्वात् (svatantratvāt) — because of the freedomस्वतन्त्रता के कारण·इच्छायाः (icchāyāḥ) — of the Lord's willप्रभु की इच्छा की·पुनः (punaḥ) — againफिर से·उन्मुखम् (unmukham) — one who turns towards Śivaशिव की ओर मुड़ने वाले को·प्रायश्चित्तैः (prāyaścittaiḥ) — with acts of atonementप्रायश्चित्तों से·विशोध्य (viśodhya) — having purifiedशुद्ध करके·एनम् (enam) — himउसे·दीक्षेत (dīkṣeta) — should initiateदीक्षा दे·कृपया (kṛpayā) — out of compassionकृपा से·गुरुः (guruḥ) — the guruगुरु

ऊर्ध्व-दृष्टौ (ūrdhva-dṛṣṭau) — to the higher viewऊँची दृष्टि में·प्रपन्नः (prapannaḥ) — having comeआया हुआ·सन् (san) — beingहोकर·अनाश्वस्तः (anāśvastaḥ) — without trust in itउस पर भरोसा न रखने वाला·ततः (tataḥ) — afterउसके·परम् (param) — thatबाद·अधः-शास्त्रम् (adhaḥ-śāstram) — a lower scriptureनीचे के शास्त्र की·प्रपद्य (prapadya) — turning toशरण लेकर·अपि (api) — evenभी·न (na) — notनहीं·श्रेयः-पात्रताम् (śreyaḥ-pātratām) — fitness for the highest goodपरम कल्याण की पात्रता·इयात् (iyāt) — attainsपाता

अधः-दृष्टौ (adhaḥ-dṛṣṭau) — to a lower viewनीची दृष्टि में·प्रपन्नः (prapannaḥ) — one who has comeआया हुआ·तु (tu) — butपर·तद्-अनाश्वस्त-मानसः (tad-anāśvasta-mānasaḥ) — whose mind has no trust in itजिसके मन को उस पर भरोसा नहीं·ऊर्ध्व-शासन-भाक् (ūrdhva-śāsana-bhāk) — who takes up the higher teachingऊँचे शासन को अपनाने वाला·पापम् (pāpam) — sinपाप·तत् (tat) — thatउस·च (ca) — bothऔर·उज्झेत् (ujjhet) — shedsछोड़ देता है·च (ca) — andऔर·शिवीभवेत् (śivībhavet) — becomes Śivaशिव हो जाता है

राज्ञे (rājñe) — against the kingराजा से·द्रुह्यन् (druhyan) — one who plotsद्रोह करने वाला·अमात्य-अङ्ग-भूतः (amātya-aṅga-bhūtaḥ) — one of the minister's own menमन्त्री का अपना आदमी·अपि (api) — even ifभले ही·हि (hi) — indeedही·विहन्यते (vihanyate) — is destroyedमारा जाता है·विपर्ययः (viparyayaḥ) — the reverseउल्टा·तु (tu) — butपर·न (na) — notनहीं·इति (iti) — thusइस·एवम् (evam) — soतरह·ऊर्ध्वाम् (ūrdhvām) — the higherऊँची·दृष्टिम् (dṛṣṭim) — viewदृष्टि का·समाश्रयेत् (samāśrayet) — should hold toसहारा ले

श्रीपूर्व-शास्त्रे (śrīpūrva-śāstre) — in the Śrīpūrva scriptureश्रीपूर्व शास्त्र में·तेन (tena) — thereforeइसलिए·उक्तम् (uktam) — it is saidकहा गया है·यावत् (yāvat) — as long asजब तक·तेन (tena) — by himउसके द्वारा·एव (eva) — himselfही·न (na) — notनहीं·उद्धृतः (uddhṛtaḥ) — lifted upऊपर उठाया गया·अत्र (atra) — hereयहाँ·हि (hi) — indeedही·अर्थः (arthaḥ) — the meaningअर्थ·अयम् (ayam) — thisयह·एतावत् (etāvat) — this muchइतना·पूर्व-उक्त-ज्ञान-वृंहितः (pūrva-ukta-jñāna-vṛṃhitaḥ) — strengthened by the knowledge explained earlierपहले बताए गए ज्ञान से पुष्ट

गुरुः (guruḥ) — the guruगुरु·तावत् (tāvat) — first of allसबसे पहले·सः (saḥ) — heवही·एव (eva) — himselfही·अत्र (atra) — hereयहाँ·तत्-शब्देन (tat-śabdena) — by the word "him""उसके" शब्द से·अवमृश्यते (avamṛśyate) — is meantसमझा जाता है·तादृक्-स्वभ्यस्त-विज्ञान-भाजा (tādṛk-svabhyasta-vijñāna-bhājā) — by one who has such well-practised knowledgeऐसे खूब अभ्यास किए हुए ज्ञान वाले के द्वारा·ऊर्ध्व-पद-शालिना (ūrdhva-pada-śālinā) — by one who stands at the higher stationऊँचे पद पर स्थित के द्वारा

अनुद्धृतस्य (anuddhṛtasya) — for one not lifted up by such a guruऐसे गुरु से ऊपर न उठाए गए के लिए·न (na) — noनहीं·श्रेयः (śreyaḥ) — highest goodकल्याण·एतद्-अन्य-गुरु-उद्धृतेः (etad-anya-guru-uddhṛteḥ) — from being lifted up by a guru other than thisइससे भिन्न किसी गुरु द्वारा ऊपर उठाए जाने से·अतः (ataḥ) — that isइसी·एव (eva) — whyलिए·अम्बुजन्म-अर्क-दृष्टान्तः (ambujanma-arka-dṛṣṭāntaḥ) — the example of the lotus and the sunकमल और सूर्य का दृष्टान्त·अत्र (atra) — thereवहाँ·निरूपितः (nirūpitaḥ) — is givenदिया गया है

त्रिजगत्-ज्योतिषः (trijagat-jyotiṣaḥ) — of the sun that lights the three worldsतीनों लोकों को प्रकाश देने वाले सूर्य का·हि (hi) — indeedही·अन्यत् (anyat) — is one thingकुछ और है·तेजः (tejaḥ) — the lightतेज·अन्यत् (anyat) — anotherकुछ और·च (ca) — andऔर·निशाकृतः (niśākṛtaḥ) — of the moonचन्द्रमा का·ज्ञानम् (jñānam) — the knowledgeज्ञान·अन्यत् (anyat) — is one thingकुछ और है·त्रिक-गुरोः (trika-guroḥ) — of a Trika guruत्रिक गुरु का·अन्यत् (anyat) — anotherकुछ और·तु (tu) — andऔर·अधर-वर्तिनाम् (adhara-vartinām) — of those on lower pathsनीचे के मार्गों वालों का

अतः (ataḥ) — that isइसी·एव (eva) — whyलिए·पुरा-भूत-गुरु-अभावः (purā-bhūta-guru-abhāvaḥ) — the absence of his former guruपहले वाले गुरु का न होना·यदा (yadā) — whenजब·तदा (tadā) — thenतब·तद्-अन्यम् (tad-anyam) — another guruकिसी दूसरे गुरु का·लक्षण-उपेतम् (lakṣaṇa-upetam) — who has the right marksसही लक्षणों वाले·आश्रयेत् (āśrayet) — should take refuge withसहारा ले·पुनः (punaḥ) — againफिर से·उन्मुखः (unmukhaḥ) — one who turns towards Śivaशिव की ओर मुड़ा हुआ

सति (sati) — while he is thereरहते हुए·तस्मिन् (tasmin) — that guruउस गुरु के·तु (tu) — butपर·उन्मुखः (unmukhaḥ) — one turned towards Śivaशिव की ओर मुड़ा हुआ·सन् (san) — beingहोते हुए·कस्मात् (kasmāt) — whyक्यों·जह्यात् (jahyāt) — would leave himछोड़े·यदि (yadi) — unlessअगर·स्फुटम् (sphuṭam) — clearlyसाफ़·स्यात् (syāt) — there isहो·अन्यतर-गः (anyatara-gaḥ) — in one of the twoदोनों में से किसी एक में·दोषः (doṣaḥ) — a faultदोष·यः (yaḥ) — whichजो·अधिकार-अपघातकः (adhikāra-apaghātakaḥ) — destroys the fitnessअधिकार को नष्ट कर देता है

दोषः (doṣaḥ) — a faultदोष·च (ca) — andऔर·इह (iha) — hereयहाँ·न (na) — notनहीं·लोक-स्थः (loka-sthaḥ) — of the worldly kindसांसारिक·दोषत्वेन (doṣatvena) — as a faultदोष के रूप में·निरूप्यते (nirūpyate) — is countedगिना जाता·अज्ञान-ख्यापन-अयुक्त-ख्यापन-आत्मा (ajñāna-khyāpana-ayukta-khyāpana-ātmā) — consisting of ignorance, failure to teach, and teaching what is wrongअज्ञान, न सिखाना और गलत सिखाना — इन रूपों वाला·तु (tu) — ratherबल्कि·असौ (asau) — that faultवह दोष·मतः (mataḥ) — is understoodमाना गया है

शिष्यस्य (śiṣyasya) — of the discipleशिष्य का·अपि (api) — tooभी·तथाभूत-ज्ञान-अनाश्वस्त-रूपता (tathābhūta-jñāna-anāśvasta-rūpatā) — the state of having no trust in such knowledgeऐसे ज्ञान पर भरोसा न होना·मुख्यः (mukhyaḥ) — chiefमुख्य·दोषः (doṣaḥ) — faultदोष·तद्-अन्ये (tad-anye) — the othersबाकी·हि (hi) — forक्योंकि·दोषाः (doṣāḥ) — faultsदोष·तत्-प्रभवाः (tat-prabhavāḥ) — grow out of thatउसी से पैदा होते हैं·यतः (yataḥ) — sinceचूँकि

न (na) — notनहीं·ध्वस्त-व्याधिकः (dhvasta-vyādhikaḥ) — one whose disease has been curedजिसका रोग मिट गया·कः (kaḥ) — whoकौन·हि (hi) — indeedभला·भिषजम् (bhiṣajam) — the doctorवैद्य को·बहु (bahu) — highlyबहुत·मन्यते (manyate) — valuesमानता है·असूयुः (asūyuḥ) — a resentful manईर्ष्यालु·नूनम् (nūnam) — surelyज़रूर·अध्वस्त-व्याधिः (adhvasta-vyādhiḥ) — whose disease is not curedजिसका रोग नहीं मिटा·स्वस्थायते (svasthāyate) — pretends to be wellस्वस्थ होने का ढोंग करता है·बलात् (balāt) — by forceज़बरदस्ती

एवम् (evam) — in the same wayइसी तरह·ज्ञान-समाश्वस्तः (jñāna-samāśvastaḥ) — one who fully trusts the knowledgeज्ञान पर पूरा भरोसा रखने वाला·किम् (kim) — whatक्या·किम् (kim) — whatक्या·न (na) — notनहीं·गुरवे (gurave) — for the guruगुरु के लिए·चरेत् (caret) — would doकरेगा·नो (no) — notनहीं·चेत् (cet) — ifअगर·नूनम् (nūnam) — surelyज़रूर·अविश्वस्तः (aviśvastaḥ) — without trustबिना भरोसे का·विश्वस्तः (viśvastaḥ) — trustingभरोसा रखने वाला·इव (iva) — as ifजैसा·तिष्ठति (tiṣṭhati) — standsबना रहता है

अज्ञान-आदयः (ajñāna-ādayaḥ) — ignorance and the restअज्ञान आदि·एव (eva) — onlyही·एते (ete) — theseये·दोषाः (doṣāḥ) — are the faultsदोष हैं·न (na) — notनहीं·लौकिकाः (laukikāḥ) — worldly onesसांसारिक·गुरोः (guroḥ) — of a guruगुरु के·इति (iti) — thisयह·ख्यापयितुम् (khyāpayitum) — to make clearबताने के लिए·प्रोक्तम् (proktam) — it is saidकहा गया है·मालिनीविजयोत्तरे (mālinīvijayottare) — in the Mālinīvijayottaraमालिनीविजयोत्तर में

न (na) — notनहीं·तस्य (tasya) — hisउसके·अन्वेषयेत् (anveṣayet) — should pry intoछानबीन करे·वृत्तम् (vṛttam) — conductआचरण की·शुभम् (śubham) — goodअच्छा·वा (vā) — whetherचाहे·यदि (yadi) — orया·वा (vā) — elseफिर·अशुभम् (aśubham) — badबुरा·सः (saḥ) — heवह·एव (eva) — himselfही·तत् (tat) — thatयह·विजानाति (vijānāti) — knowsजानता है·युक्तम् (yuktam) — properउचित·च (ca) — andऔर·अयुक्तम् (ayuktam) — improperअनुचित·एव (eva) — indeedही·वा (vā) — orया

अकार्येषु (akāryeṣu) — in forbidden deedsन करने योग्य कामों में·यदा (yadā) — whenजब·सक्तः (saktaḥ) — he is caught upलगा हो·प्राण-द्रव्य-अपहारिषु (prāṇa-dravya-apahāriṣu) — that take life or propertyजो प्राण या धन छीनते हैं·तदा (tadā) — thenतब·निवारणीयः (nivāraṇīyaḥ) — should be held backरोकना चाहिए·असौ (asau) — heउसे·प्रणतेन (praṇatena) — humbly bowingविनम्रता से झुककर·विपश्चिता (vipaścitā) — by the wise discipleसमझदार शिष्य को

विशेषणम् (viśeṣaṇam) — the qualifying phraseविशेषण·अकार्याणाम् (akāryāṇām) — of the forbidden deedsन करने योग्य कामों का·उक्त-अभिप्रायम् (ukta-abhiprāyam) — has the intent stated earlierपहले कहे गए आशय वाला·एव (eva) — exactlyही·यत् (yat) — whichजो·तेन (tena) — soइसलिए·अतिवार्यमाणः (ativāryamāṇaḥ) — being strongly held backबहुत रोके जाने पर·अपि (api) — evenभी·यदि (yadi) — ifअगर·असौ (asau) — heवह·न (na) — notनहीं·निवर्तते (nivartate) — stopsरुकता

तदा (tadā) — thenतब·अन्यत्र (anyatra) — elsewhereकहीं और·क्वचित् (kvacit) — somewhereकिसी जगह·गत्वा (gatvā) — having goneजाकर·शिवम् (śivam) — on Śivaशिव का·एव (eva) — aloneही·अनुचिन्तयेत् (anucintayet) — should meditateचिन्तन करे·न (na) — notनहीं·हि (hi) — forक्योंकि·अस्य (asya) — for the discipleशिष्य के लिए·सः (saḥ) — thatवह·गुरुत्वे (gurutve) — with regard to the guru-bondगुरु-सम्बन्ध के बारे में·स्यात् (syāt) — would beहोगा·दोषः (doṣaḥ) — faultदोष·येन (yena) — such thatजिससे·ऊषरे (ūṣare) — in barren soilबंजर ज़मीन में·कृषिम् (kṛṣim) — ploughingखेती

कुर्यात् (kuryāt) — should doकरता रहे·व्रजेत् (vrajet) — should walk aboutचलता रहे·निशायाम् (niśāyām) — at nightरात में·वा (vā) — orया·सः (saḥ) — that guruवह गुरु·तु (tu) — forतो·अर्थ-प्राण-हारकः (artha-prāṇa-hārakaḥ) — is a taker of wealth and lifeधन और प्राण हरने वाला है·तदीय-अप्रिय-भीरुः (tadīya-apriya-bhīruḥ) — one who fears displeasing himउसे अप्रिय लगने से डरने वाला·तु (tu) — butपर·परम् (param) — onlyबस·तादृशम् (tādṛśam) — in such a wayऐसा·आचरेत् (ācaret) — should actआचरण करे

यतः (yataḥ) — so thatजिससे·तद्-अप्रियम् (tad-apriyam) — what displeases himउसे अप्रिय लगने वाली बात·न (na) — notन·एषः (eṣaḥ) — that guruवह गुरु·शृणुयात् (śṛṇuyāt) — may hearसुने·इति (iti) — thisयह·भाषितम् (bhāṣitam) — is what was saidकहा गया है·श्रीमातङ्गे (śrīmātaṅge) — in the Śrīmataṅgaश्रीमतङ्ग में·तत् (tat) — thatयह·उक्तम् (uktam) — is statedकहा गया है·च (ca) — tooभी·न (na) — notनहीं·अधीतम् (adhītam) — quotedउद्धृत किया·भूम-भीतितः (bhūma-bhītitaḥ) — for fear of lengthविस्तार के डर से

यत् (yat) — whatजो·च (ca) — andऔर·एतत् (etat) — thisयह·उक्तम् (uktam) — was saidकहा गया·एतावत् (etāvat) — this muchइतना·कर्तव्यम् (kartavyam) — is to be doneकरना चाहिए·इति (iti) — thusऐसा·तत् (tat) — thatवह·ध्रुवम् (dhruvam) — without failनिश्चित ही·तीव्र-शक्ति-गृहीतानाम् (tīvra-śakti-gṛhītānām) — for those seized by an intense descent of śaktiजिन्हें शक्ति के तीव्र पात ने पकड़ लिया है, उनके·स्वयम् (svayam) — by itselfअपने आप·एव (eva) — aloneही·हृदि (hṛdi) — in the heartहृदय में·स्फुरेत् (sphuret) — flashes forthकौंध जाता है

उपदेशः (upadeśaḥ) — instructionउपदेश·तु (tu) — butपर·अयम् (ayam) — thisयह·मन्द-मध्य-शक्तेः (manda-madhya-śakteḥ) — for one whose śakti is weak or middlingजिसकी शक्ति मन्द या मध्यम है, उसके लिए·निजाम् (nijām) — his ownअपनी·क्रमात् (kramāt) — step by stepधीरे-धीरे·शक्तिम् (śaktim) — śaktiशक्ति को·ज्वलयितुम् (jvalayitum) — to kindleप्रज्वलित करने के लिए·प्रोक्तः (proktaḥ) — is givenदिया गया है·सा (sā) — itवह·हि (hi) — forक्योंकि·एवम् (evam) — in this wayइस तरह·जाज्वलीति (jājvalīti) — blazes upधधक उठती है·अलम् (alam) — fullyपूरी तरह