बृहत्तन्त्रसारः

६० पञ्चान्तकं शशिधरं बीजं गणपतेर्विदुः । पञ्चान्तकं गकारः ॥६०॥

pañcāntakaṃ śaśidharaṃ bījaṃ gaṇapaterviduḥ | pañcāntakaṃ gakāraḥ ||

६१ अस्य पूजाप्रयोगः : प्रातःकृत्यादिपीठन्यासान्तं विधाय केशरेषु मध्ये च ॐ तीव्रायै नमः, ज्वालिन्यै नन्दायै भोगदायै कामरूपिण्यै उग्रायै तेजोवत्यै सत्यायै विघ्ननाशिन्यै तदुपरि सर्वशक्तिकमलासनाय नमः । सर्वत्र प्रणवादिनमोऽन्तेन पूजयेत् ॥ तथा च निबन्धे : तीव्राख्या ज्वालिनी नन्दा भोगदा कामरूपिणी । उग्रा तेजोवती सत्या नवमी विघ्ननाशिनी । सर्वादिशक्तिकमलासनाय हृदयावधिः । पीठमन्त्रोऽयमेतेन प्रदद्यादासनं विभोः ॥६१॥

asya pūjāprayogaḥ : prātaḥkṛtyādipīṭhanyāsāntaṃ vidhāya keśareṣu madhye ca oṃ tīvrāyai namaḥ, jvālinyai nandāyai bhogadāyai kāmarūpiṇyai ugrāyai tejovatyai satyāyai vighnanāśinyai tadupari sarvaśaktikamalāsanāya namaḥ | sarvatra praṇavādinamo'ntena pūjayet || tathā ca nibandhe : | tīvrākhyā jvālinī nandā bhogadā kāmarūpiṇī | ugrā tejovatī satyā navamī vighnanāśinī | sarvādiśaktikamalāsanāya hṛdayāvadhiḥ | pīṭhamantro'yametena pradadyādāsanaṃ vibhoḥ ||

६२ ततः ऋष्यादिन्यासः : शिरसि गणकऋषये नमः, मुखे निवृच्छन्दसे नमः, हृदि गणेशाय देवतायै नमः ॥६२॥

tataḥ ṛṣyādinyāsaḥ : śirasi gaṇakaṛṣaye namaḥ, mukhe nivṛcchandase namaḥ, hṛdi gaṇeśāya devatāyai namaḥ ||

६३ ततः कराङ्गन्यासौ : गां अंगुष्ठाभ्यां नमः, गीं तर्जनीभ्यां स्वाहा, गूं मध्यमाभ्यां वषट्, गैं अनामिकाभ्यां हुं, गौं कनिष्ठाभ्यां वौषट्, गः करतलपृष्ठाभ्यां फट् एवं गां हृदयाय नमः इत्यादिना हृदयादौ न्यसेत् ॥ तथा च निबन्धे : षड्दीर्घभाजा बीजेन कुर्यादङ्गानि षट्क्रमात् ॥६३॥

tataḥ karāṅganyāsau : gāṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ, gīṃ tarjanībhyāṃ svāhā, gūṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ, gaiṃ anāmikābhyāṃ huṃ, gauṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ, gaḥ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ evaṃ gāṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā hṛdayādau nyaset || tathā ca nibandhe : | ṣaḍdīrghabhājā bījena kuryādaṅgāni ṣaṭkramāt ||

६४ ततो ध्यानम् : सिन्दूराभं त्रिनेत्रं पृथुतरजठरं हस्तपद्मैर्दधानं, दण्डं पाशांकुशेष्टान्युरुकरविलसद्बीजपूराभिरामम् । बालेन्दुद्योतिमौलिं करिपतिवदनं दानपूरार्द्रगण्डं, भोगीन्द्राबद्धभूषं भजत गणपतिं रक्तवस्त्राङ्गरागम् ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्यार्घ्यस्थापनं कुर्यात् ॥६४॥

tato dhyānam : | sindūrābhaṃ trinetraṃ pṛthutarajaṭharaṃ hastapadmairdadhānaṃ, | daṇḍaṃ pāśāṃkuśeṣṭānyurukaravilasadbījapūrābhirāmam | bālendudyotimauliṃ karipativadanaṃ dānapūrārdragaṇḍaṃ, | bhogīndrābaddhabhūṣaṃ bhajata gaṇapatiṃ raktavastrāṅgarāgam | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjyārghyasthāpanaṃ kuryāt ||

६५ ततः पीठपूजां विधाय केशरेषु मध्ये च तीव्रादिपीठमन्वन्तं पूजयेत् । ततो मूलेन मूर्तिं परिकल्प्य पुनर्ध्यात्वा आवाहनादि-पञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं कर्म विधाय आवरणपूजामारभेत । यथा : कर्णिकायां पूर्वादिदिक्षु ॐ गणाधिपतये नमः एवं गणेशाय गणनायकाय गणक्रीडाय । ततः केशरेषु अग्निनिर्ऋतिवायव्येशानकोणेषु मध्ये दिक्षु च गां हृदयाय नमः इत्यादिक्रमेण पूजयेत् । पत्रमध्ये पूर्वादि : वक्रतुण्डमेकदन्तं महोदरगजाननौ । लम्बोदराख्यं विकटं विघ्नराजमनन्तरम् । धूम्रवर्णं दलाग्रेषु ब्राह्म्याद्याः पूजयेत्ततः । वाक्यन्तु : ॐ वक्रतुण्डाय नमः इत्यादिक्रमेण पूजयेत् । दलाग्रेषु ब्राह्म्याद्या मातरः पूर्वादिक्रमेण पूज्याः । तद्बहिरिन्द्रादीन् वज्रादींश्च प्रपूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥६५॥

tataḥ pīṭhapūjāṃ vidhāya keśareṣu madhye ca tīvrādipīṭhamanvantaṃ pūjayet | tato mūlena mūrtiṃ parikalpya punardhyātvā āvāhanādi-pañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ karma vidhāya āvaraṇapūjāmārabheta | yathā : karṇikāyāṃ pūrvādidikṣu oṃ gaṇādhipataye namaḥ evaṃ gaṇeśāya gaṇanāyakāya gaṇakrīḍāya | tataḥ keśareṣu agninirṛtivāyavyeśānakoṇeṣu madhye dikṣu ca gāṃ hṛdayāya namaḥ ityādikrameṇa pūjayet | patramadhye pūrvādi : | vakratuṇḍamekadantaṃ mahodaragajānanau | lambodarākhyaṃ vikaṭaṃ vighnarājamanantaram | dhūmravarṇaṃ dalāgreṣu brāhmyādyāḥ pūjayettataḥ | vākyantu : oṃ vakratuṇḍāya namaḥ ityādikrameṇa pūjayet | dalāgreṣu brāhmyādyā mātaraḥ pūrvādikrameṇa pūjyāḥ | tadbahirindrādīn vajrādīṃśca prapūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

६६ अस्य पुरश्चरणं चतुर्लक्षजपः ॥ तथा च : वेदलक्षं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्ततः । मोदकैः पृथुकैर्लाजैः शक्तुभिः सेक्षुपर्वभिः । नारिकेलैस्तिलैः शुद्धैः सुपक्वैः कदलीफलैः । अष्टद्रव्याणि विघ्नस्य कथितानि मनीषिभिः ॥६६॥

asya puraścaraṇaṃ caturlakṣajapaḥ || tathā ca : | vedalakṣaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttataḥ | modakaiḥ pṛthukairlājaiḥ śaktubhiḥ sekṣuparvabhiḥ | nārikelaistilaiḥ śuddhaiḥ supakvaiḥ kadalīphalaiḥ | aṣṭadravyāṇi vighnasya kathitāni manīṣibhiḥ ||

६७ अथ महागणेशमन्त्रः श्रीशक्तिस्मरभूमिविघ्नबीजानि प्रथमं लिखेत् । ङेन्तं गणपति पश्चाद्वरान्ते वरदं पदम् । उक्त्वा सर्वजनं मेन्ते वशमानय ठद्वयम् । अष्टाविंशत्यक्षरोऽयं ताराद्यो मनुरीरितः ॥६७॥

atha mahāgaṇeśamantraḥ | śrīśaktismarabhūmivighnabījāni prathamaṃ likhet | ṅentaṃ gaṇapati paścādvarānte varadaṃ padam | uktvā sarvajanaṃ mente vaśamānaya ṭhadvayam | aṣṭāviṃśatyakṣaro'yaṃ tārādyo manurīritaḥ ||

६८ भूबीजमाह : स्मृतिस्थं मांसमौविन्दुयुक्तं भूबीजमीरितम् । स्मृतिर्गकारः, मांसं लकारः । तेन ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लौं गं गणपतये वर वरद सर्वजनं मे वशमानय स्वाहा ॥६८॥

bhūbījamāha : | smṛtisthaṃ māṃsamauvinduyuktaṃ bhūbījamīritam | smṛtirgakāraḥ, māṃsaṃ lakāraḥ | tena oṃ śrīṃ hrīṃ klīṃ glauṃ gaṃ gaṇapataye vara varada sarvajanaṃ me vaśamānaya svāhā ||

६९ अस्य पूजाप्रयोगः : प्रातःकृत्यादिपीठन्यासान्तं कर्म विधाय पूर्वोक्ततीव्रादि-पीठमन्वन्तं पीठशक्तीर्विन्यस्य ऋष्यादिन्यासमाचरेत् । शिरसि गणकऋषये नमः, मुखे निवृद्गायत्रीच्छन्दसे नमः, हृदि महागणपतये देवतायै नमः ॥६९॥

asya pūjāprayogaḥ : prātaḥkṛtyādipīṭhanyāsāntaṃ karma vidhāya pūrvoktatīvrādi-pīṭhamanvantaṃ pīṭhaśaktīrvinyasya ṛṣyādinyāsamācaret | śirasi gaṇakaṛṣaye namaḥ, mukhe nivṛdgāyatrīcchandase namaḥ, hṛdi mahāgaṇapataye devatāyai namaḥ ||

६९क ततः कराङ्गन्यासौ : ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं ग्लौं गं गां अंगुष्ठाभ्यां नमः, एवं ॐ ५ गीं तर्जनीभ्यां स्वाहा, ॐ ५ गूं मध्यमाभ्यां वषट्, ॐ ५ गैं अनामिकाभ्यां हुं, ॐ ५ गौं कनिष्ठाभ्यां वौषट्, ॐ ५ गः करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु । केचित्तु ॐ गां हृदयाय नमः इत्यादि वदन्ति तन्न, षड्बीजस्य स्वबीजेन दीर्घभाजा प्रकल्पयेत् । इति प्रपञ्चसारवचनाद्विशिष्टस्यैव ग्रहणात् ॥६९क॥

tataḥ karāṅganyāsau : oṃ śrīṃ hrīṃ klīṃ glauṃ gaṃ gāṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ, evaṃ oṃ ५ gīṃ tarjanībhyāṃ svāhā, oṃ ५ gūṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ, oṃ ५ gaiṃ anāmikābhyāṃ huṃ, oṃ ५ gauṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ, oṃ ५ gaḥ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | kecittu oṃ gāṃ hṛdayāya namaḥ ityādi vadanti tanna, ṣaḍbījasya svabījena dīrghabhājā prakalpayet | iti prapañcasāravacanādviśiṣṭasyaiva grahaṇāt ||

७० ततो ध्यानम् : नवरत्नमयं द्वीपं स्मरेदिक्षुरसाम्बुधौ । तद्रोचिधौतपर्यन्तं मन्दमारुतसेवितम् । मन्दारपारिजातादिकल्पवृक्षलताकुलम् । उद्भूतरत्नच्छायाभिररुणीकृतभूतलम् । उद्यद्दिनकरेन्दुभ्यामुद्भासितदिगन्तरम् । तस्य मध्ये पारिजातं नवरत्नमयं स्मरेत् । ऋतुभिः सेवितं षड्भिरनिशं प्रीतिवर्धनैः । तस्याधस्तान्महापीठे रचिते मातृकाम्बुजे । षट्कोणान्तस्त्रिकोणस्थं महागणपतिं स्मरेत् । हस्तीन्द्राननमिन्दुचूडमरुणच्छायं त्रिनेत्रं रसादाश्लिष्टं, प्रियया सपद्मकरया साङ्कस्थया सङ्गतम् । बीजापूरगदाधनुस्त्रिशिखयुक्चक्राब्जपाशोत्पलं, व्रीह्यग्रस्वविषाणरत्नकलसान् हस्तैर्वहन्तं भजे । गण्डपालीगलद्दानपूरलालसमानसान् । द्विरेफान् कर्ण-तालाभ्यां वारयन्तं मुहुर्मुहुः । कराग्रधृतमाणिक्यकुम्भवक्त्रविनिसृतैः । रत्नवर्षैः प्रीणयन्तं साधकान् मदविह्वलम् । माणिक्यमुकुटोपेतं रत्नाभरणभूषितम् ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य बहिः पूजामारभेत ॥७०॥

tato dhyānam : | navaratnamayaṃ dvīpaṃ smaredikṣurasāmbudhau | tadrocidhautaparyantaṃ mandamārutasevitam | mandārapārijātādikalpavṛkṣalatākulam | udbhūtaratnacchāyābhiraruṇīkṛtabhūtalam | udyaddinakarendubhyāmudbhāsitadigantaram | tasya madhye pārijātaṃ navaratnamayaṃ smaret | ṛtubhiḥ sevitaṃ ṣaḍbhiraniśaṃ prītivardhanaiḥ | tasyādhastānmahāpīṭhe racite mātṛkāmbuje | ṣaṭkoṇāntastrikoṇasthaṃ mahāgaṇapatiṃ smaret | hastīndrānanaminducūḍamaruṇacchāyaṃ trinetraṃ rasādāśliṣṭaṃ, | priyayā sapadmakarayā sāṅkasthayā saṅgatam | bījāpūragadādhanustriśikhayukcakrābjapāśotpalaṃ, | vrīhyagrasvaviṣāṇaratnakalasān hastairvahantaṃ bhaje | gaṇḍapālīgaladdānapūralālasamānasān | dvirephān karṇa-tālābhyāṃ vārayantaṃ muhurmuhuḥ | karāgradhṛtamāṇikyakumbhavaktravinisṛtaiḥ | ratnavarṣaiḥ prīṇayantaṃ sādhakān madavihvalam | māṇikyamukuṭopetaṃ ratnābharaṇabhūṣitam | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya bahiḥ pūjāmārabheta ||

७१ अस्य पूजायन्त्रम् : त्रिकोणं तद्बहिः षट्कोणञ्च, अन्यत् सर्वं मातृकायन्त्रवत् बोध्यम् ॥७१॥

asya pūjāyantram : trikoṇaṃ tadbahiḥ ṣaṭkoṇañca, anyat sarvaṃ mātṛkāyantravat bodhyam ||

७२ ततः शङ्खस्थापनं कृत्वा पीठपूजां विधाय पूर्ववत्पीठशक्तीः पीठमनुञ्च संपूज्य पुनर्ध्यात्वा आवाहनादि पञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय आवरणपूजामारभेत । त्रिकोणबाह्ये पूर्वादि चतुर्दिक्षु पूर्वे विल्ववृक्षाधः श्रियं श्रीपतिं, दक्षिणे वटवृक्षाधः गौरीं गौरीपतिं, पश्चिमे पिप्पलवृक्षाधः रतिं रतिपतिम्, उत्तरे प्रियंगुवृक्षाधः महीं वराहं, देवताग्रे लक्ष्मीं गणनायकं, षट्कोणेषु अग्रकोणे सिद्धिसहितमामोदम्, अग्निकोणे समृद्धिसहितं प्रमोदं, ईशानकोणे कान्तिसहितं सुमुखं, पश्चिमे मदनावतीसहितं दुर्मुखं, नैर्ऋते मद्द्रवासहितं विघ्नं, वायव्ये द्राविणीसहितं विघ्नकर्तारं पूजयेत् । षट्कोणस्योभयपार्श्वयोः ॐ वसुधासहित शङ्खनिधये नमः, ॐ वसुमतीसहित पद्मनिधये नमः । यथा निबंधे : त्रिकोणस्य बहिर्बिल्ववटपिप्पलभूरुहाम् । प्रियङ्गोरप्यधो मन्त्री दिक्षु पूर्वादितो यजेत् । द्वौ द्वौ श्रियं श्रीपतिञ्च गौरीं गौरीपतिं तथा । रतिं रतिपतिञ्चापि महीमपि वराहकम् । अग्रे च पूजयेल्लक्ष्मीसहितं गणनायकम् । अग्रेकोणे तथा सिद्धिसहितामोदमित्यपि । अग्निकोणे समृद्ध्या च सहितञ्च प्रमोदकम् । ईशाने कान्तिसहितं सुमुखं पश्चिमे तथा । दुर्मुखं मदनावत्या सहितं नैर्ऋते तथा । सहितं मद्द्रवया गणस्याप्यधिनायकम् । द्राविण्या सहितं वायौ विघ्नकर्तारमेव च । षट्कोणपार्श्वयोः शङ्खनिधिं वसुधया युतम् । वसुमत्या युतञ्चापि यजेत्पद्मनिधिं द्रुतम् । ततः, केशरेषु अग्न्यादि-कोणे मध्ये दिक्षु च षड्बीजस्थ गां हृदयाय नमः इत्यादिना पूजयेत् । ततः पद्ममध्ये ब्राह्म्याद्याः सम्पूज्य तद्बहिः भूगृहे इन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥७२॥

tataḥ śaṅkhasthāpanaṃ kṛtvā pīṭhapūjāṃ vidhāya pūrvavatpīṭhaśaktīḥ pīṭhamanuñca saṃpūjya punardhyātvā āvāhanādi pañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya āvaraṇapūjāmārabheta | trikoṇabāhye pūrvādi caturdikṣu pūrve vilvavṛkṣādhaḥ śriyaṃ śrīpatiṃ, dakṣiṇe vaṭavṛkṣādhaḥ gaurīṃ gaurīpatiṃ, paścime pippalavṛkṣādhaḥ ratiṃ ratipatim, uttare priyaṃguvṛkṣādhaḥ mahīṃ varāhaṃ, devatāgre lakṣmīṃ gaṇanāyakaṃ, ṣaṭkoṇeṣu agrakoṇe siddhisahitamāmodam, agnikoṇe samṛddhisahitaṃ pramodaṃ, īśānakoṇe kāntisahitaṃ sumukhaṃ, paścime madanāvatīsahitaṃ durmukhaṃ, nairṛte maddravāsahitaṃ vighnaṃ, vāyavye drāviṇīsahitaṃ vighnakartāraṃ pūjayet | ṣaṭkoṇasyobhayapārśvayoḥ oṃ vasudhāsahita śaṅkhanidhaye namaḥ, oṃ vasumatīsahita padmanidhaye namaḥ | yathā nibaṃdhe : | trikoṇasya bahirbilvavaṭapippalabhūruhām | priyaṅgorapyadho mantrī dikṣu pūrvādito yajet | dvau dvau śriyaṃ śrīpatiñca gaurīṃ gaurīpatiṃ tathā | ratiṃ ratipatiñcāpi mahīmapi varāhakam | agre ca pūjayellakṣmīsahitaṃ gaṇanāyakam | agrekoṇe tathā siddhisahitāmodamityapi | agnikoṇe samṛddhyā ca sahitañca pramodakam | īśāne kāntisahitaṃ sumukhaṃ paścime tathā | durmukhaṃ madanāvatyā sahitaṃ nairṛte tathā | sahitaṃ maddravayā gaṇasyāpyadhināyakam | drāviṇyā sahitaṃ vāyau vighnakartārameva ca | ṣaṭkoṇapārśvayoḥ śaṅkhanidhiṃ vasudhayā yutam | vasumatyā yutañcāpi yajetpadmanidhiṃ drutam | tataḥ, keśareṣu agnyādi-koṇe madhye dikṣu ca ṣaḍbījastha gāṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā pūjayet | tataḥ padmamadhye brāhmyādyāḥ sampūjya tadbahiḥ bhūgṛhe indrādīn vajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

७३ अस्य पुरश्चरणजपश्चतुश्चत्वारिंशत्सहस्राधिकश्चतुर्लक्षः । तथा : ध्यायेन्मन्त्रं जपेन्मन्त्री चतुर्लक्षं समाहितः । चतुःसहस्रसंयुक्तं चत्वारिंशत्सहस्रकम् । दशांशं जुहुयाद्द्रव्यैरष्टाभिर्मोदकादिभिः ॥७३॥

asya puraścaraṇajapaścatuścatvāriṃśatsahasrādhikaścaturlakṣaḥ | tathā : | dhyāyenmantraṃ japenmantrī caturlakṣaṃ samāhitaḥ | catuḥsahasrasaṃyuktaṃ catvāriṃśatsahasrakam | daśāṃśaṃ juhuyāddravyairaṣṭābhirmodakādibhiḥ ||

७४ मन्त्रान्तरम् शक्तिरुद्धं निजं बीजं महागणपति वदेत् । ङेन्तमग्निवधुः प्रोक्तो मन्त्रोऽयं द्वादशाक्षरः ॥७४॥

mantrāntaram | śaktiruddhaṃ nijaṃ bījaṃ mahāgaṇapati vadet | ṅentamagnivadhuḥ prokto mantro'yaṃ dvādaśākṣaraḥ ||

७५ अस्य पूजाप्रयोगः : प्रातःकृत्यादितीव्रादिपीठशक्तीः पीठमन्वन्तं पीठमनुञ्च विधाय ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् ॥ निबन्धे : गणकः स्यादृषिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका । उदिता देवता मन्त्रे नाम्ना शक्तिगणाधिपः ॥७५॥

asya pūjāprayogaḥ : prātaḥkṛtyāditīvrādipīṭhaśaktīḥ pīṭhamanvantaṃ pīṭhamanuñca vidhāya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt || nibandhe : | gaṇakaḥ syādṛṣiśchando gāyatrī nivṛdādikā | uditā devatā mantre nāmnā śaktigaṇādhipaḥ ||

७६ ततः कराङ्गन्यासौ : ह्रीं अंगुष्ठाभ्यां नमः । गं तर्जनीभ्यां स्वाहा । ह्रीं मध्यमाभ्यां वषट् । महागणपतये अनामिकाभ्यां हुं । स्वाहा कनिष्ठाभ्यां वौषट् । समुदायमुच्चार्य करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु । तथा च निबन्धे : व्यस्तैः समस्तैर्मन्त्रस्य पदैरङ्गानि कल्पयेत् ॥ तथा : शिरसि गणकऋषये नमः, मुखे निवृद्गायत्रीच्छन्दसे नमः, हृदि शक्तिगणाधिपतये देवतायै नमः ॥७६॥

tataḥ karāṅganyāsau : hrīṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | gaṃ tarjanībhyāṃ svāhā | hrīṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | mahāgaṇapataye anāmikābhyāṃ huṃ | svāhā kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | samudāyamuccārya karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe : | vyastaiḥ samastairmantrasya padairaṅgāni kalpayet | tathā : śirasi gaṇakaṛṣaye namaḥ, mukhe nivṛdgāyatrīcchandase namaḥ, hṛdi śaktigaṇādhipataye devatāyai namaḥ ||

७७ ततो ध्यायेत् : मुक्तागौरं मदगजमुखं चन्द्रचूडं त्रिनेत्रं, हस्तैः स्वीयैर्दधतमरविन्दांकुशौ रत्नकुम्भम् । अङ्कस्थायाः सरसिजरुचेस्तद्ध्वजालम्बिपाणेः, देव्या योनौ विनिहितकरं रत्नमौलिं भजामः ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य शङ्खस्थापनं कुर्यात् ॥७७॥

tato dhyāyet : | muktāgauraṃ madagajamukhaṃ candracūḍaṃ trinetraṃ, | hastaiḥ svīyairdadhatamaravindāṃkuśau ratnakumbham | aṅkasthāyāḥ sarasijarucestaddhvajālambipāṇeḥ, | devyā yonau vinihitakaraṃ ratnamauliṃ bhajāmaḥ | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya śaṅkhasthāpanaṃ kuryāt ||

७८ ततः पीठपूजां विधाय तीव्रादिपीठमन्वन्तं पूजयेत् । पुनर्ध्यात्वा आवाहनादि-पञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय आवरणपूजां कुर्यात् ॥७८॥

tataḥ pīṭhapūjāṃ vidhāya tīvrādipīṭhamanvantaṃ pūjayet | punardhyātvā āvāhanādi-pañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya āvaraṇapūjāṃ kuryāt ||

७८क पूर्वोक्तचत्वारि मिथुनानि श्री श्रीपतिप्रभृतीनि षट्कोणेषु आमोदादीन् केशरेष्वग्न्यादिकोणेषु मध्ये दिक्षु च ह्रीं हृदयाय नमः, गं शिरसे स्वाहा, ह्रीं शिखायै वषट्, महागणपतये कवचाय हुं, स्वाहा नेत्रत्रयाय वौषट्, समुदायमूलमुच्चार्य अस्त्राय फट् । पत्रेषु ब्राह्म्यादिमातृकास्तद्बहिरिन्द्रादीन् वज्रादींश्च सम्पूज्य धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् । यन्त्रन्तु महागणपतियन्त्रवत् ॥७८क॥

pūrvoktacatvāri mithunāni śrī śrīpatiprabhṛtīni ṣaṭkoṇeṣu āmodādīn keśareṣvagnyādikoṇeṣu madhye dikṣu ca hrīṃ hṛdayāya namaḥ, gaṃ śirase svāhā, hrīṃ śikhāyai vaṣaṭ, mahāgaṇapataye kavacāya huṃ, svāhā netratrayāya vauṣaṭ, samudāyamūlamuccārya astrāya phaṭ | patreṣu brāhmyādimātṛkāstadbahirindrādīn vajrādīṃśca sampūjya dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet | yantrantu mahāgaṇapatiyantravat ||

७९ अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः । तथा च : लक्षमेकं जपेन्मन्त्रमपूपैस्तद्दशांशतः । जुहुयादर्चिते वह्नौ दिनेशो देवमर्चयेत् ॥७९॥

asya puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ | tathā ca : | lakṣamekaṃ japenmantramapūpaistaddaśāṃśataḥ | juhuyādarcite vahnau dineśo devamarcayet ||

८० मन्त्रान्तरम् : शक्तिरुद्धं निजं बीजं वशमानय ठद्वयम् । ताराद्यो मनुराख्यातो रुद्रसंख्याक्षरोऽपरः । अस्य पूजायन्त्रञ्च पूर्ववत् ॥८०॥

mantrāntaram : | śaktiruddhaṃ nijaṃ bījaṃ vaśamānaya ṭhadvayam | tārādyo manurākhyāto rudrasaṃkhyākṣaro'paraḥ | asya pūjāyantrañca pūrvavat ||

८१ अङ्गमन्त्रस्तु : एकेन त्रिभिर्द्वाभ्यां समस्तेन प्रकल्पयेत् । ॐ अंगुष्ठाभ्यां नमः । ॐ ह्रीं गं तर्जनीभ्यां स्वाहा । वशं मध्यमाभ्यां वषट् । आनय अनामिकाभ्यां हुं । स्वाहा कनिष्ठाभ्यां वौषट् । समस्तमुच्चार्य करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु । तथा च निबन्धे : एकेनादौ त्रिभिर्द्वाभ्यां त्रिभिर्द्वाभ्यामनन्तरम् । समस्तेनास्त्रमाख्यातमङ्गकॢप्तिरियं मता । एतान्यंगुष्ठादिषु हृदयादिषु विन्यसेत् ॥८१॥

aṅgamantrastu : ekena tribhirdvābhyāṃ samastena prakalpayet | oṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | oṃ hrīṃ gaṃ tarjanībhyāṃ svāhā | vaśaṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | ānaya anāmikābhyāṃ huṃ | svāhā kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | samastamuccārya karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe : | ekenādau tribhirdvābhyāṃ tribhirdvābhyāmanantaram | samastenāstramākhyātamaṅgakḷptiriyaṃ matā | etānyaṃguṣṭhādiṣu hṛdayādiṣu vinyaset ||

८२ ततो ध्यानम् : हस्तैर्विभ्रतमिक्षुदण्डवरदौ पाशांकुशौ पुष्कर-, पृष्ठस्वप्रमदावराङ्गमनयाश्लिष्टं ध्वजाग्रस्पृशा । श्यामाङ्ग्या विधृताब्जया त्रिनयनं चन्द्रार्धचूडं जपा-, रक्तं हस्तिमुखं स्मरामि सततं भोगातिलोलं विभुम् । अन्यत्सर्वं पूर्ववत् । अस्य पुरश्चरणजपो लक्षत्रयम् ।

tato dhyānam : | hastairvibhratamikṣudaṇḍavaradau pāśāṃkuśau puṣkara-, | pṛṣṭhasvapramadāvarāṅgamanayāśliṣṭaṃ dhvajāgraspṛśā | śyāmāṅgyā vidhṛtābjayā trinayanaṃ candrārdhacūḍaṃ japā-, | raktaṃ hastimukhaṃ smarāmi satataṃ bhogātilolaṃ vibhum | anyatsarvaṃ pūrvavat | asya puraścaraṇajapo lakṣatrayam ||

८३ तथा च निबन्धे : लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रमिक्षुदण्डैर्दशांशतः । अपूपैराज्ययुक्तैर्वा जुहुयान्मन्त्रसिद्धये ॥८३॥

tathā ca nibandhe : | lakṣatrayaṃ japenmantramikṣudaṇḍairdaśāṃśataḥ | apūpairājyayuktairvā juhuyānmantrasiddhaye ||

८४ अथ हेरम्बमन्त्रः स च उकारयुक्तो गकारः सविन्दुः प्रणवादिनमोऽन्तश्चतुरक्षरः । तथा च निबन्धे : पञ्चान्तको विन्दुयुक्तो वामकर्णविभूषितः । तारादिहृदयान्तोऽयं हेरम्बमनुरीरितः । चतुर्वर्णात्मको नॄणां चतुर्वर्गफलप्रदः ॥८४॥

atha herambamantraḥ | sa ca ukārayukto gakāraḥ savinduḥ praṇavādinamo'ntaścaturakṣaraḥ | tathā ca nibandhe : | pañcāntako vinduyukto vāmakarṇavibhūṣitaḥ | tārādihṛdayānto'yaṃ herambamanurīritaḥ | caturvarṇātmako nṝṇāṃ caturvargaphalapradaḥ ||

८५ अस्य पूजाप्रयोगः : प्रातःकृत्यादिपीठन्यासान्तं विधाय गणेशोक्तपीठशक्तीः पीठमनुञ्च विन्यस्य ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । अस्य गणकऋषिर्गायत्रीच्छन्दो हेरम्बो देवता गकारो बीजं विन्दुः शक्तिश्चतुर्वर्गसिद्ध्यर्थे विनियोगः । शिरसि गणकऋषये नमः इत्यादि ॥८५॥

asya pūjāprayogaḥ : prātaḥkṛtyādipīṭhanyāsāntaṃ vidhāya gaṇeśoktapīṭhaśaktīḥ pīṭhamanuñca vinyasya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | asya gaṇakaṛṣirgāyatrīcchando herambo devatā gakāro bījaṃ vinduḥ śaktiścaturvargasiddhyarthe viniyogaḥ | śirasi gaṇakaṛṣaye namaḥ ityādi ||

८६ ततः कराङ्गन्यासौ : गां गीं गूं गैं गौं गः इत्येतैः षडङ्गानि कुर्यात् ॥ तथा च : षड्दीर्घभाजा बीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् ॥८६॥

tataḥ karāṅganyāsau : gāṃ gīṃ gūṃ gaiṃ gauṃ gaḥ ityetaiḥ ṣaḍaṅgāni kuryāt || tathā ca : | ṣaḍdīrghabhājā bījena ṣaḍaṅgāni prakalpayet ||

८७ ततो ध्यानम् : मुक्ताकाञ्चननीलकुन्दघुसृणच्छायैस्त्रिनेत्रान्वितैर्, नागास्यैर्हरिवाहनं शशिधरं हेरम्बमर्कप्रभम् । दष्टं दानमभीतिमोदकरदान् टङ्कं शिरोक्षात्मिकां, मालां मुद्गरमंकुशं त्रिशिखकं दोर्भिर्दधानं भजे ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्यार्घ्यस्थापनं कुर्यात् ॥८७॥

tato dhyānam : | muktākāñcananīlakundaghusṛṇacchāyaistrinetrānvitair, | nāgāsyairharivāhanaṃ śaśidharaṃ herambamarkaprabham | daṣṭaṃ dānamabhītimodakaradān ṭaṅkaṃ śirokṣātmikāṃ, | mālāṃ mudgaramaṃkuśaṃ triśikhakaṃ dorbhirdadhānaṃ bhaje | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjyārghyasthāpanaṃ kuryāt ||

८८ ततो गणेशोक्तपीठशक्त्यन्तं सम्पूज्य ॐ हुं हुं महासिंहाय गां हेरम्बासनाय नमः इत्यासनं पूजयेत् । तथा च निबन्धे : प्रणवं कवचद्वन्द्वं महासिंहाय गां ततः । हेरम्बेति पदं पश्चादासनाय हृदन्ततः । अयमासनमन्त्रः स्यात्प्रदद्यादमुनासनम् । पीठन्यासेऽप्ययं मन्त्रः । तथा च निबन्धे : आसने यो मनुः प्रोक्तस्तन्न्यासेऽपि स एव हि । ततः ॐ गमिति मन्त्रेण मूर्तिं कल्पयेत् । तथा च निबन्धे : तारादिविघ्नबीजेन मूर्तिं तस्य प्रकल्पयेत् । ततः पुनर्ध्यात्वा आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधायावरणपूजामारभेत ॥ यथा : अग्न्यादिकोणे मध्ये दिक्षु च गां हृदयाय नमः इत्यादिना पूजयेत् ॥८८॥

tato gaṇeśoktapīṭhaśaktyantaṃ sampūjya oṃ huṃ huṃ mahāsiṃhāya gāṃ herambāsanāya namaḥ ityāsanaṃ pūjayet | tathā ca nibandhe : | praṇavaṃ kavacadvandvaṃ mahāsiṃhāya gāṃ tataḥ | herambeti padaṃ paścādāsanāya hṛdantataḥ | ayamāsanamantraḥ syātpradadyādamunāsanam | pīṭhanyāse'pyayaṃ mantraḥ | tathā ca nibandhe : | āsane yo manuḥ proktastannyāse'pi sa eva hi | tataḥ oṃ gamiti mantreṇa mūrtiṃ kalpayet | tathā ca nibandhe : | tārādivighnabījena mūrtiṃ tasya prakalpayet | tataḥ punardhyātvā āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāmārabheta || yathā : agnyādikoṇe madhye dikṣu ca gāṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā pūjayet ||

८८क पत्रेषु : विघ्नं विनायकं शूरं वीरं वरदसंज्ञकम् । इभवक्त्रञ्चैकरदं लम्बोदरञ्च पूजयेत् । पत्राग्रे लोकपालान् तद्बहिरिन्द्रादीन्वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥८८क॥

patreṣu : | vighnaṃ vināyakaṃ śūraṃ vīraṃ varadasaṃjñakam | ibhavaktrañcaikaradaṃ lambodarañca pūjayet | patrāgre lokapālān tadbahirindrādīnvajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

८९ अस्य पुरश्चरणं त्रिलक्षजपः । तथा च : लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं दशांशं जुहुयात्ततः । होतव्यं पूर्ववत् ॥८९॥

asya puraścaraṇaṃ trilakṣajapaḥ | tathā ca : | lakṣatrayaṃ japenmantraṃ daśāṃśaṃ juhuyāttataḥ | hotavyaṃ pūrvavat ||

९० मन्त्रान्तरम् : गं क्षिप्रप्रसादनाय नमः । तथा च निबन्धे : संवर्तको नेत्रयुतः पार्श्वो वह्न्यासने स्थितः । प्रसादनाय हृन्मन्त्रं स्वबीजाद्यो दशाक्षरः ॥९०॥

mantrāntaram : gaṃ kṣipraprasādanāya namaḥ | tathā ca nibandhe : | saṃvartako netrayutaḥ pārśvo vahnyāsane sthitaḥ | prasādanāya hṛnmantraṃ svabījādyo daśākṣaraḥ ||

९१ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादिपीठन्यासान्तं कर्म विधाय ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि गणकऋषये नमः, मुखे विराट्छन्दसे नमः, हृदि क्षिप्रप्रसादनाय देवतायै नमः । तदुक्तम् : गणको मुनिराख्यातो विराट्छन्द उदीरितम् । क्षिप्रप्रसादनो विघ्नो देवतास्य प्रकीर्तिता । दीर्घयुतेन बीजेन षडङ्गानि प्रकल्पयेत् । एकाक्षरवत् कराङ्गन्यासौ कृत्वा ध्यायेत् ॥९१॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādipīṭhanyāsāntaṃ karma vidhāya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi gaṇakaṛṣaye namaḥ, mukhe virāṭchandase namaḥ, hṛdi kṣipraprasādanāya devatāyai namaḥ | taduktam : | gaṇako munirākhyāto virāṭchanda udīritam | kṣipraprasādano vighno devatāsya prakīrtitā | dīrghayutena bījena ṣaḍaṅgāni prakalpayet | ekākṣaravat karāṅganyāsau kṛtvā dhyāyet ||

९२ ध्यानम् : पाशांकुशौ कल्पलतां विषाणं दधत् स्वशुण्डाहितबीजपूरः । रक्तस्त्रिनेत्रस्तरुणेन्दुमौलिर्हारोज्ज्वलो हस्तिमुखोऽवताद्वः । एवं ध्यात्वा मानसैः संपूज्य शङ्खस्थापनं कुर्यात् ॥९२॥

dhyānam : | pāśāṃkuśau kalpalatāṃ viṣāṇaṃ dadhat svaśuṇḍāhitabījapūraḥ | raktastrinetrastaruṇendumaulirhārojjvalo hastimukho'vatādvaḥ | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ saṃpūjya śaṅkhasthāpanaṃ kuryāt ||

९३ ततः पीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वा आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय आवरणपूजामारभेत । अग्न्यादिकोणे मध्ये दिक्षु च गां हृदयाय नमः इत्यादिना षडङ्गानि पूजयेत् । तथा च निबन्धे : अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य विघ्नानष्टौ यजेत्ततः । पत्रेषु पूजयेदेता ब्राह्म्याद्यास्तदनन्तरम् । पत्रेषु : विघ्नं विनायकं शूरं वीरं वरदसंज्ञकम् । इभवक्त्रञ्चैकरदं लम्बोदरञ्च पूजयेत् । पत्राग्रे : ब्राह्म्याद्यास्तद्बहिरिन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥९३॥

tataḥ pīṭhapūjāṃ vidhāya punardhyātvā āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya āvaraṇapūjāmārabheta | agnyādikoṇe madhye dikṣu ca gāṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā ṣaḍaṅgāni pūjayet | tathā ca nibandhe : | aṅgāni pūrvamabhyarcya vighnānaṣṭau yajettataḥ | patreṣu pūjayedetā brāhmyādyāstadanantaram | patreṣu : | vighnaṃ vināyakaṃ śūraṃ vīraṃ varadasaṃjñakam | ibhavaktrañcaikaradaṃ lambodarañca pūjayet | patrāgre : brāhmyādyāstadbahirindrādīn vajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

९४ अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः । तथा च : लक्षं जपेज्जपस्यान्ते जुहुयादयुतं तिलैः । मधुरत्रितयैर्वापि द्रव्यैरष्टाभिरीरितैः ॥९४॥

asya puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ | tathā ca : | lakṣaṃ japejjapasyānte juhuyādayutaṃ tilaiḥ | madhuratritayairvāpi dravyairaṣṭābhirīritaiḥ ||

९५ अथ हरिद्रागणेशमन्त्राः पञ्चान्तको धरासंस्थो विन्दुभूषितमस्तकः । एकाक्षरो महामन्त्रः सर्वकामफलप्रदः । अस्य वसिष्ठ ऋषिर्गायत्रीच्छन्दो हरिद्रागणपतिर्देवता गकारो बीजं लकारः शक्तिः । बीजेनैव षडङ्गकम् ॥९५॥

atha haridrāgaṇeśamantrāḥ | pañcāntako dharāsaṃstho vindubhūṣitamastakaḥ | ekākṣaro mahāmantraḥ sarvakāmaphalapradaḥ | asya vasiṣṭha ṛṣirgāyatrīcchando haridrāgaṇapatirdevatā gakāro bījaṃ lakāraḥ śaktiḥ | bījenaiva ṣaḍaṅgakam ||

९६ ध्यानन्तु : हरिद्राभं चतुर्बाहुं हारिद्रवसनं विभुम् । पाशांकुशधरं देवं मोदकं दन्तमेव च । एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य शङ्खस्थापनादि तीव्रादिपीठमन्वन्तां पीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वा गणपतिं पूजयेत् ॥९६॥

dhyānantu : | haridrābhaṃ caturbāhuṃ hāridravasanaṃ vibhum | pāśāṃkuśadharaṃ devaṃ modakaṃ dantameva ca | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya śaṅkhasthāpanādi tīvrādipīṭhamanvantāṃ pīṭhapūjāṃ vidhāya punardhyātvā gaṇapatiṃ pūjayet ||

९७ आवरणपूजाविनियोगमेकाक्षरगणपतिवत् ॥९७॥

āvaraṇapūjāviniyogamekākṣaragaṇapativat ||

९८ अस्य पुरश्चरणं चतुर्लक्षजपः । त्रिमधुर-युक्त-हरिद्रा-चूर्ण-मिश्रितैस्तण्डुलैरयुतहोमः ॥९८॥

asya puraścaraṇaṃ caturlakṣajapaḥ | trimadhura-yukta-haridrā-cūrṇa-miśritaistaṇḍulairayutahomaḥ ||

९९ मन्त्रान्तरम् मन्त्रोद्धारमहं वक्ष्ये शृणुष्व कमलानने । इन्द्रबीजं समुद्धृत्य निजबीजं समुद्धरेत् । चतुर्दशस्वरेणाढ्यं विन्दुभूषितमस्तकम् । एकाक्षरी महाविद्या कथिता पद्मयोनिना ॥९९॥

mantrāntaram | mantroddhāramahaṃ vakṣye śṛṇuṣva kamalānane | indrabījaṃ samuddhṛtya nijabījaṃ samuddharet | caturdaśasvareṇāḍhyaṃ vindubhūṣitamastakam | ekākṣarī mahāvidyā kathitā padmayoninā ||

१०० अस्य पूजादिकं सर्वं महागणपतिवत् । कराङ्गन्यासौ तु षड्दीर्घयुक्तेन स्वबीजेन ॥१००॥

asya pūjādikaṃ sarvaṃ mahāgaṇapativat | karāṅganyāsau tu ṣaḍdīrghayuktena svabījena ||

१ अस्य भेदान्तरम् : लक्ष्म्याद्यां वाथ कूर्चाद्यां मायाद्यां वा जपेत् सुधीः । कामाद्यां वधूबीजाद्यां वागाद्यां वा जपेत् सदा । ॐकाराद्यां महाविद्यां निजबीजादिकां तथा ॥१॥

asya bhedāntaram : | lakṣmyādyāṃ vātha kūrcādyāṃ māyādyāṃ vā japet sudhīḥ | kāmādyāṃ vadhūbījādyāṃ vāgādyāṃ vā japet sadā | oṃkārādyāṃ mahāvidyāṃ nijabījādikāṃ tathā ||

२ तथा च : द्व्यक्षरी च महाविद्या त्र्यक्षरी चास्त्रसंयुता । चतुर्वर्णात्मिका विद्या वह्निजायावधिः प्रिये ॥२॥

tathā ca : | dvyakṣarī ca mahāvidyā tryakṣarī cāstrasaṃyutā | caturvarṇātmikā vidyā vahnijāyāvadhiḥ priye ||

३ एषा विद्या महाविद्या त्रैलोक्ये च सुदुर्लभा । चतुर्वर्गप्रदा साक्षान्महापातकनाशिनी । एतासां पूजादिकं महागणपतिमन्त्रवत् ॥३॥

eṣā vidyā mahāvidyā trailokye ca sudurlabhā | caturvargapradā sākṣānmahāpātakanāśinī | etāsāṃ pūjādikaṃ mahāgaṇapatimantravat ||