बृहत्तन्त्रसारः

२ अथ वक्ष्ये महेशस्य मन्त्रान् सर्वसमृद्धिदान् । यैः पूर्वमृषयः प्राप्ताः शिवसायुज्यमञ्जसा ॥२॥

atha vakṣye maheśasya mantrān sarvasamṛddhidān | yaiḥ pūrvamṛṣayaḥ prāptāḥ śivasāyujyamañjasā ||

३ सान्तमौकारसंयुक्तं बिन्दुभूषितमस्तकम् । प्रासादाख्यो मनुः प्रोक्तो भजतां कामदो मणिः ॥३॥

sāntamaukārasaṃyuktaṃ bindubhūṣitamastakam | prāsādākhyo manuḥ prokto bhajatāṃ kāmado maṇiḥ ||

४ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादिप्राणायामान्तं विधाय श्रीकण्ठादिन्यासं मातृकास्थानेषु कुर्यात् । तद्यथा : अं श्रीकण्ठपूर्णोदरीभ्यां नमः । नमः सर्वत्र । आं अनन्तविरजाभ्यां, इं सूक्ष्मशाल्मलीभ्यां, ईं त्रिमूर्तिलोलाक्षीभ्यां, उं अमरेश्वरवर्तुलाक्षीभ्यां, ऊं अर्घीशदीर्घघोणाभ्यां, ऋं भारभूतिसुदीर्घमुखीभ्यां, ॠं अतिथीशगोमुखीभ्यां, ऌं स्थाणुकदीर्घजिह्वाभ्यां, ॡं हरकुण्डोदरीभ्यां, एं झिण्टीशोर्ध्वमुखीभ्यां, ऐं भौतिकेशविकृतमुखीभ्यां, ओं सद्योजातज्वालामुखीभ्यां, औं अनुग्रहेश्वरोल्कामुखीभ्यां, अं अक्रूरसुश्रीमुखीभ्यां, अः महासेनविद्यामुखीभ्यां, कं क्रोधीशसर्वसिद्धिमहाकालीभ्यां, खं चण्डेशसर्वसिद्धिसरस्वतीभ्यां, गं पञ्चान्तकगौरीभ्यां, घं शिवोत्तमत्रैलोक्यविद्याभ्यां, ङं एकरुद्रमन्त्रशक्तिभ्यां, चं कूर्मात्मशक्तिभ्यां, छं एकनेत्रभूतमातृकाभ्यां, जं चतुराननलम्बोदरीभ्यां, झं अजेशद्राविणीभ्यां, ञं सर्वनागरीभ्यां, टं सोमेशखेचरीभ्यां, ठं लाङ्गलिमञ्जरीभ्यां, डं दारुकरूपिणीभ्यां, ढं अर्धनारीश्वरवीरिणीभ्यां, णं उमाकान्तकाकोदरीभ्यां, तं आषाढिपूतनाभ्यां, थं दण्डिभद्रकालीभ्यां, दं अद्रियोगिनीभ्यां, धं मीनशङ्खिनीभ्यां, नं मेषगर्जिनीभ्यां, पं लोहितकालरात्रिभ्यां, फं शिखिकुब्जिकाभ्यां, बं छगलण्डकर्पदिनीभ्यां, भं द्विरण्डेशवज्राभ्यां, मं महाकालजयाभ्यां, यं त्वगात्मबालिसुमुखेश्वरीभ्यां, रं असृगात्मभुजङ्गेशरेवतीभ्यां, लं मांसात्मपिनाकीशमाधवीभ्यां, वं मेदआत्मखड्गीशवारुणीभ्यां, शं अस्थ्यात्मबकेशवायवीभ्यां, षं मज्जात्मश्वेतरक्षोविदारिणीभ्यां, सं शुक्रात्मभृग्वीशसहजाभ्यां, हं प्राणात्मनकुलीशलक्ष्मीभ्यां, ळं बीजात्मशिवव्यापिनीभ्यां, क्षं क्रोधात्मसंवर्तकमायाभ्यां । सर्वत्रनमोऽन्तेन न्यासः । साहित्ये द्विवचनबहुवचने द्वन्द्वसमासो वेति न्यायादविरोधेन एवं वाक्यम् । तथा च निबन्धे श्रीकण्ठोऽनन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिरमरेश्वरः । अर्घीशो भारभूतिश्चातिथीशः स्थाणुको हरः । झिण्टीशो भौतिकः सद्योजातश्चानुग्रहेश्वरः । अक्रूरश्च महासेनः षोडशस्वरमूर्तयः । ततः क्रोधीशचण्डेशपञ्चान्तकशिवोत्तमाः । तथैकरुद्रकूर्मैकनेत्राः सचतुराननाः । अजेशः शर्वः सोमेशस्तथा लाङ्गलिदारुकौ । अर्धनारीश्वरश्चोमाकान्तश्चाषाढिदण्डिनौ । स्युरद्रिमीनमेषाश्च लोहितश्च शिखी तथा । छगलण्डद्विरण्डेशौ समहाकालबालिनौ । भुजङ्गेशः पिनाकीशः खड्गीशश्च बकस्तथा । श्वेतभृग्वीशनकुलिः शिवः संवर्तस्तथा । एते रुद्राः समाख्याता धृतशूलकपालकाः ॥४॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādiprāṇāyāmāntaṃ vidhāya śrīkaṇṭhādinyāsaṃ mātṛkāsthāneṣu kuryāt | tadyathā : aṃ śrīkaṇṭhapūrṇodarībhyāṃ namaḥ | namaḥ sarvatra | āṃ anantavirajābhyāṃ, iṃ sūkṣmaśālmalībhyāṃ, īṃ trimūrtilolākṣībhyāṃ, uṃ amareśvaravartulākṣībhyāṃ, ūṃ arghīśadīrghaghoṇābhyāṃ, ṛṃ bhārabhūtisudīrghamukhībhyāṃ, ṝṃ atithīśagomukhībhyāṃ, ḷṃ sthāṇukadīrghajihvābhyāṃ, ḹṃ harakuṇḍodarībhyāṃ, eṃ jhiṇṭīśordhvamukhībhyāṃ, aiṃ bhautikeśavikṛtamukhībhyāṃ, oṃ sadyojātajvālāmukhībhyāṃ, auṃ anugraheśvarolkāmukhībhyāṃ, aṃ akrūrasuśrīmukhībhyāṃ, aḥ mahāsenavidyāmukhībhyāṃ, kaṃ krodhīśasarvasiddhimahākālībhyāṃ, khaṃ caṇḍeśasarvasiddhisarasvatībhyāṃ, gaṃ pañcāntakagaurībhyāṃ, ghaṃ śivottamatrailokyavidyābhyāṃ, ṅaṃ ekarudramantraśaktibhyāṃ, caṃ kūrmātmaśaktibhyāṃ, chaṃ ekanetrabhūtamātṛkābhyāṃ, jaṃ caturānanalambodarībhyāṃ, jhaṃ ajeśadrāviṇībhyāṃ, ñaṃ sarvanāgarībhyāṃ, ṭaṃ someśakhecarībhyāṃ, ṭhaṃ lāṅgalimañjarībhyāṃ, ḍaṃ dārukarūpiṇībhyāṃ, ḍhaṃ ardhanārīśvaravīriṇībhyāṃ, ṇaṃ umākāntakākodarībhyāṃ, taṃ āṣāḍhipūtanābhyāṃ, thaṃ daṇḍibhadrakālībhyāṃ, daṃ adriyoginībhyāṃ, dhaṃ mīnaśaṅkhinībhyāṃ, naṃ meṣagarjinībhyāṃ, paṃ lohitakālarātribhyāṃ, phaṃ śikhikubjikābhyāṃ, baṃ chagalaṇḍakarpadinībhyāṃ, bhaṃ dviraṇḍeśavajrābhyāṃ, maṃ mahākālajayābhyāṃ, yaṃ tvagātmabālisumukheśvarībhyāṃ, raṃ asṛgātmabhujaṅgeśarevatībhyāṃ, laṃ māṃsātmapinākīśamādhavībhyāṃ, vaṃ medaātmakhaḍgīśavāruṇībhyāṃ, śaṃ asthyātmabakeśavāyavībhyāṃ, ṣaṃ majjātmaśvetarakṣovidāriṇībhyāṃ, saṃ śukrātmabhṛgvīśasahajābhyāṃ, haṃ prāṇātmanakulīśalakṣmībhyāṃ, ḷaṃ bījātmaśivavyāpinībhyāṃ, kṣaṃ krodhātmasaṃvartakamāyābhyāṃ | sarvatranamo'ntena nyāsaḥ | sāhitye dvivacanabahuvacane dvandvasamāso veti nyāyādavirodhena evaṃ vākyam | tathā ca nibandhe | śrīkaṇṭho'nantasūkṣmau ca trimūrtiramareśvaraḥ | arghīśo bhārabhūtiścātithīśaḥ sthāṇuko haraḥ | jhiṇṭīśo bhautikaḥ sadyojātaścānugraheśvaraḥ | akrūraśca mahāsenaḥ ṣoḍaśasvaramūrtayaḥ | tataḥ krodhīśacaṇḍeśapañcāntakaśivottamāḥ | tathaikarudrakūrmaikanetrāḥ sacaturānanāḥ | ajeśaḥ śarvaḥ someśastathā lāṅgalidārukau | ardhanārīśvaraścomākāntaścāṣāḍhidaṇḍinau | syuradrimīnameṣāśca lohitaśca śikhī tathā | chagalaṇḍadviraṇḍeśau samahākālabālinau | bhujaṅgeśaḥ pinākīśaḥ khaḍgīśaśca bakastathā | śvetabhṛgvīśanakuliḥ śivaḥ saṃvartastathā | ete rudrāḥ samākhyātā dhṛtaśūlakapālakāḥ ||

५ पूर्णोदरी स्याद्विरजा शाल्मली तदनन्तरम् । लोलाक्षी वर्तुलाक्षी च दीर्घघोणा समीरिता । सुदीर्घमुखी गोमुख्यौ दीर्घजिह्वा तथैव च । कुण्डोदर्यूर्ध्वमुख्यौ च तथा विकृतमुख्यपि । ज्वालामुखी ततो ज्ञेया पश्चादुल्कामुखी स्मृता । सुश्रीमुखी च विद्यामुख्येताः स्युः स्वरशक्तयः । महाकालीसरस्वत्यौ सर्वसिद्धिसमन्विते । गौरी त्रैलोक्यविद्या स्यान्मन्त्रशक्तिस्ततः परम् । आत्मशक्तिर्भूतमाता तथा लम्बोदरी मता । द्राविणी नागरी भूयः खेचरी चापि मञ्जरी । रूपिणी वीरिणी पश्चात् काकोदर्यपि पूतना । स्याद्भद्रकाली योगिन्यौ शङ्खिनी गर्जिनी तथा । कालरात्रिश्च कुब्जिन्या कर्पदिन्यपि वज्रया । जया च सुमुखेश्वर्या रेवती माधवी ततः । वारुणी वायवी प्रोक्ता पश्चाद्रक्षोविदारिणी । ततश्च सहजा लक्ष्मीर्व्यापिनी माययान्विता । एता रुद्राङ्कपीठस्थाः सिन्दूरारुणविग्रहाः । रक्तोत्पलकपालाभ्यामलंकृतकराम्बुजाः ॥५॥

pūrṇodarī syādvirajā śālmalī tadanantaram | lolākṣī vartulākṣī ca dīrghaghoṇā samīritā | sudīrghamukhī gomukhyau dīrghajihvā tathaiva ca | kuṇḍodaryūrdhvamukhyau ca tathā vikṛtamukhyapi | jvālāmukhī tato jñeyā paścādulkāmukhī smṛtā | suśrīmukhī ca vidyāmukhyetāḥ syuḥ svaraśaktayaḥ | mahākālīsarasvatyau sarvasiddhisamanvite | gaurī trailokyavidyā syānmantraśaktistataḥ param | ātmaśaktirbhūtamātā tathā lambodarī matā | drāviṇī nāgarī bhūyaḥ khecarī cāpi mañjarī | rūpiṇī vīriṇī paścāt kākodaryapi pūtanā | syādbhadrakālī yoginyau śaṅkhinī garjinī tathā | kālarātriśca kubjinyā karpadinyapi vajrayā | jayā ca sumukheśvaryā revatī mādhavī tataḥ | vāruṇī vāyavī proktā paścādrakṣovidāriṇī | tataśca sahajā lakṣmīrvyāpinī māyayānvitā | etā rudrāṅkapīṭhasthāḥ sindūrāruṇavigrahāḥ | raktotpalakapālābhyāmalaṃkṛtakarāmbujāḥ ||

६ ततः सामान्यपूजापद्धत्युक्तपीठन्यासं कृत्वा पीठशक्तिं न्यसेत् । यथा : ॐ वामायै नमः एवं ज्येष्ठायै रौद्र्यै काल्यै कलविकरिण्यै बलविकरिण्यै बलप्रथमन्यै सर्वभूतदमन्यै । एता हृत्पद्मस्य पूर्वादिकेशरेषु विन्यस्य मध्ये ॐ मनोन्मन्यै नमः, तदुपरि ॐ नमो भगवते सकलगुणात्मशक्तियुक्तायानन्ताय योगपीठात्मने नमः । तथा च शारदायाम् वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलपदादिका । विकरिण्याह्वया प्रोक्ता बलादिविकरिण्यथ । बलप्रमथनी पश्चात् सर्वभूतदमन्यपि । मनोन्मनीति संप्रोक्ता शिवस्य पीठशक्तयः । नमो भगवते पश्चात्सकलादि वदेत्ततः । गुणादिशक्तियुक्ताय ततोऽनन्ताय तत्परम् । योगपीठात्मने भूयो नमोऽन्तादिको मनुः । अमुना मनुना पश्चादासनं गिरिजापतेः । मूर्तिं मूलेन सङ्कल्प्य तत्रावाह्य यजेच्छिवम् । ततः ऋष्यादिन्यासः : शिरसि वामदेवाय ऋषये नमः, मुखे पंक्तिच्छन्दसे नमः, हृदि सदाशिवाय देवतायै नमः । शारदायाम् वामदेवो मुनिश्छन्दः पंक्तिर्देवः सदाशिवः ॥६॥

tataḥ sāmānyapūjāpaddhatyuktapīṭhanyāsaṃ kṛtvā pīṭhaśaktiṃ nyaset | yathā : oṃ vāmāyai namaḥ evaṃ jyeṣṭhāyai raudryai kālyai kalavikariṇyai balavikariṇyai balaprathamanyai sarvabhūtadamanyai | etā hṛtpadmasya pūrvādikeśareṣu vinyasya madhye oṃ manonmanyai namaḥ, tadupari oṃ namo bhagavate sakalaguṇātmaśaktiyuktāyānantāya yogapīṭhātmane namaḥ | tathā ca śāradāyām | vāmā jyeṣṭhā tathā raudrī kālī kalapadādikā | vikariṇyāhvayā proktā balādivikariṇyatha | balapramathanī paścāt sarvabhūtadamanyapi | manonmanīti saṃproktā śivasya pīṭhaśaktayaḥ | namo bhagavate paścātsakalādi vadettataḥ | guṇādiśaktiyuktāya tato'nantāya tatparam | yogapīṭhātmane bhūyo namo'ntādiko manuḥ | amunā manunā paścādāsanaṃ girijāpateḥ | mūrtiṃ mūlena saṅkalpya tatrāvāhya yajecchivam | tataḥ ṛṣyādinyāsaḥ : śirasi vāmadevāya ṛṣaye namaḥ, mukhe paṃkticchandase namaḥ, hṛdi sadāśivāya devatāyai namaḥ | śāradāyām | vāmadevo muniśchandaḥ paṃktirdevaḥ sadāśivaḥ ||

७ ततः कराङ्गन्यासौ : ह्रां अंगुष्ठाभ्यां नमः इत्यादि एवं ह्रां हृदयाय नमः इत्यादि । षड्दीर्घयुक्तहकारेण न्यसेत् । तदुक्तम् षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडङ्गविधिरीरितः । तत ईशानाद्याः पञ्चमूर्तीर्न्यसेत् करयोरंगुष्ठाद्यंगुलीषु ॥ यथा : अंगुष्ठयोः हों ईशानाय नमः तर्जन्योः हें तत्पुरुषाय नमः मध्यमयोः हुं अघोराय नमः अनामिकयोः हिं वामदेवाय नमः कनिष्ठयोः हं सद्योजाताय नमः । तथा च ईशानादीर्न्यसेन्मूर्तीरंगुष्ठादिषु देशिकः । ईशानाख्यं तत्पुरुषमघोरं तदनन्तरम् । वामदेवाह्वयं पश्चात् सद्योजातं क्रमाद्बहिः । ओकाराद्यैः पञ्चह्रस्वैर्विलोमात् संयुतं वियत् । तत्तदंगुलीभिर्भूयस्तत्तद्बीजादिकान्न्यसेत् । ततस्तत्तदंगुलीभिः हों ईशानाय नमः इत्यादि शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु पञ्चमूर्तीर्न्यसेत् । तत ऊर्ध्वप्राग्दक्षिणपश्चिमोत्तरेषु मुखेषु तत्तदंगुलीभिस्तत्तद्बीजैस्तत्तन्मूर्तीर्न्यसेत् । शूद्रस्त्वेतत्पर्यन्तं न्यासं कृत्वा ध्यायेत् अन्यत्रानधिकारात् । तत ऊर्ध्वप्राग्दक्षिणपश्चिमोत्तरेषु मुखेषु ईशानस्य पञ्चकलाः ब्रह्मऋचः पदादिकाः प्रणवादिनमोऽन्ता न्यसेत् । तद्यथा : ॐ ईशानः सर्वविद्यानाम् ॐ शशिन्यै कलायै नमः । ईश्वरः सर्वभूतानाम् ॐ अङ्गदायै कलायै नमः । ब्रह्माधिपतिर्ब्रह्मणोऽधिपतिः ॐ ब्रह्मेष्टदायै कलायै नमः । शिवो मेऽस्तु ॐ मरीच्यै कलायै नमः । सदाशिवोम् ॐ अंशुमालिन्यै कलायै नमः । ततः पूर्वपश्चिमदक्षिणोत्तरवक्त्रेषु तत्पुरुषस्य चतस्रः कला विन्यसेत् । यथा : ॐ तत्पुरुषाय विद्महे ॐ शान्त्यै कलायै नमः । महादेवाय धीमहि ॐ विद्यायै कलायै नमः । तन्नो रुद्रः ॐ प्रतिष्ठायै कलायै नमः । प्रचोदयात् ॐ निवृत्त्यै कलायै नमः । ततो हृदये ग्रीवायाम् अंसद्वये नाभौ कुक्षौ पृष्ठे वक्षसि अघोरस्याष्टौ कला न्यसेत् । यथा : ॐ अघोरेभ्यः ॐ उमायै कलायै नमः । अथ घोरेभ्यः मोहायै कलायै नमः । घोर ॐ क्षमायै कलायै नमः । घोरतरेभ्यः ॐ निद्रायै कलायै नमः । सर्वतः सर्व ॐ व्याधये कलायै नमः । सर्वेभ्यः ॐ मृत्यवे कलायै नमः । नमस्तेऽस्तु ॐ क्षुधायै कलायै नमः । रुद्ररूपेभ्यः ॐ तृष्णायै कलायै नमः । ततो गुह्ये अण्डकोषे ऊरुद्वये जानुद्वये जङ्घाद्वये स्फिग्द्वये कट्यां पार्श्वद्वये वामदेवस्य त्रयोदशकला न्यसेत् ॥७॥

tataḥ karāṅganyāsau : hrāṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ ityādi evaṃ hrāṃ hṛdayāya namaḥ ityādi | ṣaḍdīrghayuktahakāreṇa nyaset | taduktam | ṣaḍdīrghayuktabījena ṣaḍaṅgavidhirīritaḥ | tata īśānādyāḥ pañcamūrtīrnyaset karayoraṃguṣṭhādyaṃgulīṣu || yathā : aṃguṣṭhayoḥ hoṃ īśānāya namaḥ tarjanyoḥ heṃ tatpuruṣāya namaḥ madhyamayoḥ huṃ aghorāya namaḥ anāmikayoḥ hiṃ vāmadevāya namaḥ kaniṣṭhayoḥ haṃ sadyojātāya namaḥ | tathā ca | īśānādīrnyasenmūrtīraṃguṣṭhādiṣu deśikaḥ | īśānākhyaṃ tatpuruṣamaghoraṃ tadanantaram | vāmadevāhvayaṃ paścāt sadyojātaṃ kramādbahiḥ | okārādyaiḥ pañcahrasvairvilomāt saṃyutaṃ viyat | tattadaṃgulībhirbhūyastattadbījādikānnyaset | tatastattadaṃgulībhiḥ hoṃ īśānāya namaḥ ityādi śirovadanahṛdguhyapādeṣu pañcamūrtīrnyaset | tata ūrdhvaprāgdakṣiṇapaścimottareṣu mukheṣu tattadaṃgulībhistattadbījaistattanmūrtīrnyaset | śūdrastvetatparyantaṃ nyāsaṃ kṛtvā dhyāyet anyatrānadhikārāt | tata ūrdhvaprāgdakṣiṇapaścimottareṣu mukheṣu īśānasya pañcakalāḥ brahmaṛcaḥ padādikāḥ praṇavādinamo'ntā nyaset | tadyathā : oṃ īśānaḥ sarvavidyānām oṃ śaśinyai kalāyai namaḥ | īśvaraḥ sarvabhūtānām oṃ aṅgadāyai kalāyai namaḥ | brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatiḥ oṃ brahmeṣṭadāyai kalāyai namaḥ | śivo me'stu oṃ marīcyai kalāyai namaḥ | sadāśivom oṃ aṃśumālinyai kalāyai namaḥ | tataḥ pūrvapaścimadakṣiṇottaravaktreṣu tatpuruṣasya catasraḥ kalā vinyaset | yathā : oṃ tatpuruṣāya vidmahe oṃ śāntyai kalāyai namaḥ | mahādevāya dhīmahi oṃ vidyāyai kalāyai namaḥ | tanno rudraḥ oṃ pratiṣṭhāyai kalāyai namaḥ | pracodayāt oṃ nivṛttyai kalāyai namaḥ | tato hṛdaye grīvāyām aṃsadvaye nābhau kukṣau pṛṣṭhe vakṣasi aghorasyāṣṭau kalā nyaset | yathā : oṃ aghorebhyaḥ oṃ umāyai kalāyai namaḥ | atha ghorebhyaḥ mohāyai kalāyai namaḥ | ghora oṃ kṣamāyai kalāyai namaḥ | ghoratarebhyaḥ oṃ nidrāyai kalāyai namaḥ | sarvataḥ sarva oṃ vyādhaye kalāyai namaḥ | sarvebhyaḥ oṃ mṛtyave kalāyai namaḥ | namaste'stu oṃ kṣudhāyai kalāyai namaḥ | rudrarūpebhyaḥ oṃ tṛṣṇāyai kalāyai namaḥ | tato guhye aṇḍakoṣe ūrudvaye jānudvaye jaṅghādvaye sphigdvaye kaṭyāṃ pārśvadvaye vāmadevasya trayodaśakalā nyaset ||

८ यथा : ॐ वामदेवाय नमः ॐ ऊर्जायै कलायै नमः । ज्येष्ठाय नमः ॐ रक्षायै कलायै नमः ॥ रुद्राय नमः ॐ रत्यै कलायै नमः । कालाय नमः ॐ कपालिन्यै कलायै नमः । कल ॐ कामायै कलायै नमः । विकरणाय नमः ॐ संयमिन्यै कलायै नमः । बल ॐ क्रोधायै कलायै नमः । विकरणाय नमः ॐ वृद्ध्यै कलायै नमः । बल ॐ स्थिरायै कलायै नमः । प्रमथनाय ॐ रात्र्यै कलायै नमः । सर्वभूतदमनाय नमः ॐ भ्रामण्यै कलायै नमः । मन ॐ मोहिन्यै कलायै नमः । उन्मनाय नमः ॐ जरायै कलायै नमः । ततः पार्श्वयोः स्तनयोर्नासिकायां मूर्ध्नि बाहुयुग्मे सद्योजातस्याष्टौ कला न्यसेत् । ॐ सद्योजातं प्रपद्यामि ॐ सिद्ध्यै कलायै नमः । सद्योजाताय वै नमः ॐ वृद्ध्यै कलायै नमः । भवे ॐ मत्यै कलायै नमः । अभवे ॐ लक्ष्म्यै कलायै नमः । अनादिभवे ॐ मेधायै कलायै नमः । भजस्व मां ॐ प्रज्ञायै कलायै नमः । भव ॐ प्रभायै कलायै नमः । उद्भवाय नमः । ॐ सुधायै कलायै नमः ॥८॥

yathā : oṃ vāmadevāya namaḥ oṃ ūrjāyai kalāyai namaḥ | jyeṣṭhāya namaḥ oṃ rakṣāyai kalāyai namaḥ || rudrāya namaḥ oṃ ratyai kalāyai namaḥ | kālāya namaḥ oṃ kapālinyai kalāyai namaḥ | kala oṃ kāmāyai kalāyai namaḥ | vikaraṇāya namaḥ oṃ saṃyaminyai kalāyai namaḥ | bala oṃ krodhāyai kalāyai namaḥ | vikaraṇāya namaḥ oṃ vṛddhyai kalāyai namaḥ | bala oṃ sthirāyai kalāyai namaḥ | pramathanāya oṃ rātryai kalāyai namaḥ | sarvabhūtadamanāya namaḥ oṃ bhrāmaṇyai kalāyai namaḥ | mana oṃ mohinyai kalāyai namaḥ | unmanāya namaḥ oṃ jarāyai kalāyai namaḥ | tataḥ pārśvayoḥ stanayornāsikāyāṃ mūrdhni bāhuyugme sadyojātasyāṣṭau kalā nyaset | oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi oṃ siddhyai kalāyai namaḥ | sadyojātāya vai namaḥ oṃ vṛddhyai kalāyai namaḥ | bhave oṃ matyai kalāyai namaḥ | abhave oṃ lakṣmyai kalāyai namaḥ | anādibhave oṃ medhāyai kalāyai namaḥ | bhajasva māṃ oṃ prajñāyai kalāyai namaḥ | bhava oṃ prabhāyai kalāyai namaḥ | udbhavāya namaḥ | oṃ sudhāyai kalāyai namaḥ ||

९ ततः पञ्चांगुलीषु ईशानाद्याः पञ्च ऋचो न्यसेत् । ॐ ईशानः सर्वविद्यानामीश्वरः सर्वभूतानां ब्रह्माधिपतिर्ब्रह्मणोऽधिपतिर्ब्रह्मा शिवो मेऽस्तु सदाशिवोम् । ॐ तत्पुरुषाय विद्महे महादेवाय धीमहि । तन्नो रुद्रः प्रचोदयात् । ॐ अघोरेभ्योऽथ घोरेभ्यो घोरघोरतरेभ्यः सर्वतः सर्वसर्वेभ्यो नमस्तेऽस्तु रुद्ररूपेभ्यः । ॐ वामदेवाय नमो ज्येष्ठाय नमो रुद्राय नमः कालाय नमः बलविकरणाय नमो बलप्रमथनाय नमः सर्वभूतदमनाय नमः मनोन्मनाय नमः । ॐ सद्योजातं प्रपद्यामि सद्योजाताय वै नमः । भवेऽभवेऽनादिभवे भजस्व मां भवोद्भवाय नमः । एवं मूर्धास्यहृदयगुह्यपादेषु एता ऋचो न्यसेत् । ततोऽङ्गन्यासान्तरं कुर्यात् । तद्यथा : ऐं क्लीं व्लूं स्त्रीं सः सर्वज्ञाय हृदयाय नमः । अमृते तेजोज्वालामालिने तृप्तये शिखिब्रह्मणे शिरसे स्वाहा । ज्वलितशिखिशिखाय अनादिबोधाय शिखायै वषट् । वज्रिणे वज्रहस्ताय स्वतन्त्राय कवचाय हुं । शौं चौं हौं परतोऽलुप्तशक्तये नेत्रत्रयाय वौषट् । व्लीं पशु हुं फट् अनन्तशक्तये अस्त्राय फट् । तथा च यामले सर्वज्ञतातृप्तिरनादिबोधः स्वतन्त्रता नित्यमलुप्तशक्तिः । अनन्तशक्तिश्च विभोर्विधिज्ञाः षडाहुरङ्गानि महेश्वरस्य । एवं विन्यस्य ध्यायेत् ॥९॥

tataḥ pañcāṃgulīṣu īśānādyāḥ pañca ṛco nyaset | oṃ īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me'stu sadāśivom | oṃ tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi | tanno rudraḥ pracodayāt | oṃ aghorebhyo'tha ghorebhyo ghoraghoratarebhyaḥ sarvataḥ sarvasarvebhyo namaste'stu rudrarūpebhyaḥ | oṃ vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namo rudrāya namaḥ kālāya namaḥ balavikaraṇāya namo balapramathanāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namaḥ manonmanāya namaḥ | oṃ sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namaḥ | bhave'bhave'nādibhave bhajasva māṃ bhavodbhavāya namaḥ | evaṃ mūrdhāsyahṛdayaguhyapādeṣu etā ṛco nyaset | tato'ṅganyāsāntaraṃ kuryāt | tadyathā : aiṃ klīṃ vlūṃ strīṃ saḥ sarvajñāya hṛdayāya namaḥ | amṛte tejojvālāmāline tṛptaye śikhibrahmaṇe śirase svāhā | jvalitaśikhiśikhāya anādibodhāya śikhāyai vaṣaṭ | vajriṇe vajrahastāya svatantrāya kavacāya huṃ | śauṃ cauṃ hauṃ parato'luptaśaktaye netratrayāya vauṣaṭ | vlīṃ paśu huṃ phaṭ anantaśaktaye astrāya phaṭ | tathā ca yāmale | sarvajñatātṛptiranādibodhaḥ svatantratā nityamaluptaśaktiḥ | anantaśaktiśca vibhorvidhijñāḥ ṣaḍāhuraṅgāni maheśvarasya | evaṃ vinyasya dhyāyet ||

१० यथा मुक्तापीतपयोदमौक्तिकजवावर्णैर्मुखैः पञ्चभिस्त्र्यक्षैरञ्चितमीशमिन्दुमुकुटं पूर्णेन्दुकोटिप्रभम् । शूलं टङ्ककृपाणवज्रदहनान्नागेन्द्रघण्टांकुशान् पाशं भीतिहरं दधानममिताकल्पोज्ज्वलाङ्गं भजे ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्यार्घ्यस्थापनं कुर्यात् । अत्र शङ्खनिषेधः । सर्वत्रैव प्रशस्तोऽब्जः शिवसूर्यार्चनं विना । इति ॥१०॥

yathā | muktāpītapayodamauktikajavāvarṇairmukhaiḥ pañcabhistryakṣairañcitamīśamindumukuṭaṃ pūrṇendukoṭiprabham | śūlaṃ ṭaṅkakṛpāṇavajradahanānnāgendraghaṇṭāṃkuśān pāśaṃ bhītiharaṃ dadhānamamitākalpojjvalāṅgaṃ bhaje | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjyārghyasthāpanaṃ kuryāt | atra śaṅkhaniṣedhaḥ | sarvatraiva praśasto'bjaḥ śivasūryārcanaṃ vinā | iti ||

११ ततः शैवोक्तपीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वा मूलेन मूर्तिं सङ्कल्प्य आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधायावरणपूजामारभेत् । यथा : ऐशान्यां ॐ ईशानाय नमः पूर्वे ॐ तत्पुरुषाय नमः दक्षिणे ॐ अघोराय नमः उत्तरे ॐ वामदेवाय नमः पश्चिमे ॐ सद्योजाताय नमः । ईशानादिकोणेषु ॐ निवृत्त्यै नमः एवं प्रतिष्ठायै विद्यायै शान्त्यै । ततोऽष्टपत्रेषु पूर्वादिक्रमेण ॐ अनन्ताय नमः एवं सूक्ष्माय शिवोत्तमाय एकनेत्राय एकरुद्राय त्रिमूर्तये श्रीकण्ठाय शिखण्डिने तद्बाह्ये उत्तरादिक्रमेण ॐ उमायै नमः एवं चण्डेश्वराय नन्दिने महाबलाय गणेशाय वृषाय भृङ्गरीटाय स्कन्दाय । तद्बाह्ये पूर्वादिक्रमेण इन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥११॥

tataḥ śaivoktapīṭhapūjāṃ vidhāya punardhyātvā mūlena mūrtiṃ saṅkalpya āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāmārabhet | yathā : aiśānyāṃ oṃ īśānāya namaḥ pūrve oṃ tatpuruṣāya namaḥ dakṣiṇe oṃ aghorāya namaḥ uttare oṃ vāmadevāya namaḥ paścime oṃ sadyojātāya namaḥ | īśānādikoṇeṣu oṃ nivṛttyai namaḥ evaṃ pratiṣṭhāyai vidyāyai śāntyai | tato'ṣṭapatreṣu pūrvādikrameṇa oṃ anantāya namaḥ evaṃ sūkṣmāya śivottamāya ekanetrāya ekarudrāya trimūrtaye śrīkaṇṭhāya śikhaṇḍine tadbāhye uttarādikrameṇa oṃ umāyai namaḥ evaṃ caṇḍeśvarāya nandine mahābalāya gaṇeśāya vṛṣāya bhṛṅgarīṭāya skandāya | tadbāhye pūrvādikrameṇa indrādīn vajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

१२ अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः । तथा च एवं ध्यात्वा जपेन्मन्त्रं पञ्चलक्षं मधुप्लुतैः । प्रसूनैः करवीरोत्थैर्जुहुयात्तद्दशांशतः ॥१२॥

asya puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ | tathā ca | evaṃ dhyātvā japenmantraṃ pañcalakṣaṃ madhuplutaiḥ | prasūnaiḥ karavīrotthairjuhuyāttaddaśāṃśataḥ ||

१३ मन्त्रान्तरम् भुवनेशो प्रणवं नमः शिवाय भुवनेशो पुनरष्टाक्षरो मनुः ॥१३॥

mantrāntaram | bhuvaneśo praṇavaṃ namaḥ śivāya bhuvaneśo punaraṣṭākṣaro manuḥ ||

१४ तथा च निबन्धे षडक्षरः शक्तिरुद्धः कथितोऽष्टाक्षरो मनुः । अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादि-शैवोक्तपीठमन्त्रान्तं पीठन्यासं विधाय ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि वामदेवाय ऋषये नमः, मुखे पंक्तिच्छन्दसे नमः, हृदि उमापतये देवतायै नमः ॥१४॥

tathā ca nibandhe | ṣaḍakṣaraḥ śaktiruddhaḥ kathito'ṣṭākṣaro manuḥ | asya pūjā : prātaḥkṛtyādi-śaivoktapīṭhamantrāntaṃ pīṭhanyāsaṃ vidhāya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi vāmadevāya ṛṣaye namaḥ, mukhe paṃkticchandase namaḥ, hṛdi umāpataye devatāyai namaḥ ||

१५ ततः कराङ्गन्यासौ : ॐ अंगुष्ठाभ्यां नमः । नं तर्जनीभ्यां स्वाहा । मं मध्यमाभ्यां वषट् । शि अनामिकाभ्यां हुं । वां कनिष्ठाभ्यां वौषट् । यं करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु ॥१५॥

tataḥ karāṅganyāsau : oṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | naṃ tarjanībhyāṃ svāhā | maṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | śi anāmikābhyāṃ huṃ | vāṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | yaṃ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu ||

१६ ततो ध्यानम् बन्धूकाभं त्रिनेत्रं शशिकलधरं स्मेरवक्त्रं वहन्तं हस्तैः शूलं कपालं वरदमभयदं चारुहासं नमामि । वामोरुस्तम्भगायाः करतलविलसच्चारुरक्तोत्पलायाः हस्तेनाश्लिष्टदेहं मणिमयविलसद्भूषणायाः प्रियायाः ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्यार्घ्यस्थापनं कृत्वा शैवोक्तपीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वा आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधायावरणपूजामारभेत् । यथा : केशरेष्वग्निनिर्ऋतिवायव्येशानकोणेषु मध्ये दिक्षु च ॐ हृदयाय नमः, नं शिरसे स्वाहा, मं शिखायै वषट्, शि कवचाय हुं, वां नेत्रत्रयाय वौषट्, यं अस्त्राय फट् । ततः पूर्वादिदिक्षु च ॐ ह्रल्लेखायै नमः, एवं गगनायै रक्तायै करालिकायै महोच्छुष्मायै । ततः पत्रेषु पूर्वादि वृषभादीन्पूजयेत् । ॐ वृषभाय नमः एवं क्षेत्रपालाय चण्डेश्वराय दुर्गायै कार्तिकेयाय नन्दिने विघ्ननाशकाय सेनापतये । ततः पूर्ववत्पत्रेषु उमादीन्पूजयेत् । तद्बाह्ये ब्राह्म्याद्या मातरः पूज्याः । ब्राह्मी माहेश्वरी कौमारी वैष्णवी वाराही इन्द्राणी चामुण्डा महालक्ष्मीः । तद्बहिरिन्द्रादीन्वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥१६॥

tato dhyānam | bandhūkābhaṃ trinetraṃ śaśikaladharaṃ smeravaktraṃ vahantaṃ hastaiḥ śūlaṃ kapālaṃ varadamabhayadaṃ cāruhāsaṃ namāmi | vāmorustambhagāyāḥ karatalavilasaccāruraktotpalāyāḥ hastenāśliṣṭadehaṃ maṇimayavilasadbhūṣaṇāyāḥ priyāyāḥ | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjyārghyasthāpanaṃ kṛtvā śaivoktapīṭhapūjāṃ vidhāya punardhyātvā āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāmārabhet | yathā : keśareṣvagninirṛtivāyavyeśānakoṇeṣu madhye dikṣu ca oṃ hṛdayāya namaḥ, naṃ śirase svāhā, maṃ śikhāyai vaṣaṭ, śi kavacāya huṃ, vāṃ netratrayāya vauṣaṭ, yaṃ astrāya phaṭ | tataḥ pūrvādidikṣu ca oṃ hrallekhāyai namaḥ, evaṃ gaganāyai raktāyai karālikāyai mahocchuṣmāyai | tataḥ patreṣu pūrvādi vṛṣabhādīnpūjayet | oṃ vṛṣabhāya namaḥ evaṃ kṣetrapālāya caṇḍeśvarāya durgāyai kārtikeyāya nandine vighnanāśakāya senāpataye | tataḥ pūrvavatpatreṣu umādīnpūjayet | tadbāhye brāhmyādyā mātaraḥ pūjyāḥ | brāhmī māheśvarī kaumārī vaiṣṇavī vārāhī indrāṇī cāmuṇḍā mahālakṣmīḥ | tadbahirindrādīnvajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

१७ अस्य पुरश्चरणं चतुर्दशलक्षजपः । तथा च मनुलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं यथाविधि । जुहुयान्मधुरासिक्तैरारग्वधसमिद्वरैः । आरग्वधः शोणालुः ॥१७॥

asya puraścaraṇaṃ caturdaśalakṣajapaḥ | tathā ca | manulakṣaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ yathāvidhi | juhuyānmadhurāsiktairāragvadhasamidvaraiḥ | āragvadhaḥ śoṇāluḥ ||

१८ मन्त्रान्तरम् तारो माया प्रासादं नमः शिवायाष्टाक्षरो मनुः । तथा च निबन्धे तारो माया वियद्बिन्दुमनुस्वारसमन्वितम् । पञ्चाक्षरसमायुक्तो वसुवर्णो मनुर्मतः ॥१८॥

mantrāntaram | tāro māyā prāsādaṃ namaḥ śivāyāṣṭākṣaro manuḥ | tathā ca nibandhe | tāro māyā viyadbindumanusvārasamanvitam | pañcākṣarasamāyukto vasuvarṇo manurmataḥ ||

१९ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादिशैवोक्तपीठन्यासान्तं विधाय पूर्वोक्तऋष्यादिन्यास-कराङ्गन्यासान्कुर्यात् ॥१९॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādiśaivoktapīṭhanyāsāntaṃ vidhāya pūrvoktaṛṣyādinyāsa-karāṅganyāsānkuryāt ||

२० ततो ध्यानम् वन्दे सिन्दूरवर्णं मणिमुकुटलसच्चारुचन्द्रावतंसं भालोद्यन्नेत्रमीशं स्मितमुखकमलं दिव्यभूषाङ्गरागम् । वामोरुन्यस्तपाणेररुणकुवलयं संदधत्याः प्रियाया वृत्तोत्तुङ्गस्तनाग्रे निहितकरतलं वेदटङ्केष्टहस्तम् ॥२०॥

tato dhyānam | vande sindūravarṇaṃ maṇimukuṭalasaccārucandrāvataṃsaṃ bhālodyannetramīśaṃ smitamukhakamalaṃ divyabhūṣāṅgarāgam | vāmorunyastapāṇeraruṇakuvalayaṃ saṃdadhatyāḥ priyāyā vṛttottuṅgastanāgre nihitakaratalaṃ vedaṭaṅkeṣṭahastam ||

२१ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य, अर्घ्यस्थापनादिपीठपूजान्तं विधाय, आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधायावरणपूजां कुर्यात् । पूर्ववदङ्गादि सम्पूज्य पत्रेष्वनन्तादीन्पत्राग्रेषु उमादीन्पूजयेत् । तद्बहिरिन्द्रादीन्वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् । अस्य पुरश्चरणमष्टलक्षजपः ॥ तथा च अष्टलक्षं जपेदेनं मनुं मन्त्रविदां वरः । तत्सहस्रं प्रजुहुयात्पायसान्नैर्घृतप्लुतैः ॥२१॥

evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya, arghyasthāpanādipīṭhapūjāntaṃ vidhāya, āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāṃ kuryāt | pūrvavadaṅgādi sampūjya patreṣvanantādīnpatrāgreṣu umādīnpūjayet | tadbahirindrādīnvajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet | asya puraścaraṇamaṣṭalakṣajapaḥ | tathā ca | aṣṭalakṣaṃ japedenaṃ manuṃ mantravidāṃ varaḥ | tatsahasraṃ prajuhuyātpāyasānnairghṛtaplutaiḥ ||

२२ मृत्युञ्जयमन्त्रः तारं स्थिरा सकर्णेन्दुर्भृगुः सर्गसमन्वितः । त्र्यक्षरात्मा निगदितो मन्त्रो मृत्युञ्जयात्मकः । स्थिरा जकारः कर्ण ऊकारः भृगुः सकारः ॥२२॥

mṛtyuñjayamantraḥ | tāraṃ sthirā sakarṇendurbhṛguḥ sargasamanvitaḥ | tryakṣarātmā nigadito mantro mṛtyuñjayātmakaḥ | sthirā jakāraḥ karṇa ūkāraḥ bhṛguḥ sakāraḥ ||

२३ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादि-शैवोक्तं पीठन्यासान्तं विधाय ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि कहोलऋषये नमः । मुखे देवीगायत्रीच्छन्दसे नमः । हृदि मृत्युञ्जयाय महादेवाय देवतायै नमः । तथा च ऋषिः कहोलो देव्यादिगायत्रीच्छन्द ईरितम् । मृत्युञ्जयो महादेवो देवतास्य प्रकीर्तिता ॥२३॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādi-śaivoktaṃ pīṭhanyāsāntaṃ vidhāya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi kaholaṛṣaye namaḥ | mukhe devīgāyatrīcchandase namaḥ | hṛdi mṛtyuñjayāya mahādevāya devatāyai namaḥ | tathā ca | ṛṣiḥ kaholo devyādigāyatrīcchanda īritam | mṛtyuñjayo mahādevo devatāsya prakīrtitā ||

२४ ततः कराङ्गन्यासौ : सां अंगुष्ठाभ्यां नमः । सीं तर्जनीभ्यां स्वाहा । सूं मध्यमाभ्यां वषट् । सैं अनामिकाभ्यां हुं । सौं कनिष्ठाभ्यां वौषट् । सः करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु षड्दीर्घभाजा सकारेण कुर्यात् । तथा च निबन्धे भृगुणा दीर्घयुक्तेन कुर्यादङ्गक्रियां मनोः ॥२४॥

tataḥ karāṅganyāsau : sāṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | sīṃ tarjanībhyāṃ svāhā | sūṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | saiṃ anāmikābhyāṃ huṃ | sauṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | saḥ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu ṣaḍdīrghabhājā sakāreṇa kuryāt | tathā ca nibandhe | bhṛguṇā dīrghayuktena kuryādaṅgakriyāṃ manoḥ ||

२५ ततो ध्यानम् चन्द्रार्काग्निविलोचनं स्मितमुखं पद्मद्वयान्तःस्थितं मुद्रापाशमृगाक्षसूत्रविलसत्पाणिं हिमांशुप्रभम् । कोटीरेन्दुगलत्सुधाप्लुततनुं हारादिभूषोज्ज्वलं कान्त्या विश्वविमोहनं पशुपतिं मृत्युञ्जयं भावयेत् ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य अर्घ्यस्थापनादि-पीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वा आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधायावरणपूजां कुर्यात् । तद्यथा : केशरेषु अग्न्यादिकोणेषु मध्ये दिक्षु च सां हृदयाय नमः इत्यादिना षडङ्गानि सम्पूज्य, तद्बहिरिन्द्रादीन्वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥२५॥

tato dhyānam | candrārkāgnivilocanaṃ smitamukhaṃ padmadvayāntaḥsthitaṃ mudrāpāśamṛgākṣasūtravilasatpāṇiṃ himāṃśuprabham | koṭīrendugalatsudhāplutatanuṃ hārādibhūṣojjvalaṃ kāntyā viśvavimohanaṃ paśupatiṃ mṛtyuñjayaṃ bhāvayet | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya arghyasthāpanādi-pīṭhapūjāṃ vidhāya punardhyātvā āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāṃ kuryāt | tadyathā : keśareṣu agnyādikoṇeṣu madhye dikṣu ca sāṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā ṣaḍaṅgāni sampūjya, tadbahirindrādīnvajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

२५क अस्य पुरश्चरणं लक्षत्रयजपः ॥ तथा च गुणलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं विशालधीः । जुहुयादमृताखण्डैः शुद्धदुग्धाज्यलोडितैः ॥२५क॥

asya puraścaraṇaṃ lakṣatrayajapaḥ | tathā ca | guṇalakṣaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ viśāladhīḥ | juhuyādamṛtākhaṇḍaiḥ śuddhadugdhājyaloḍitaiḥ ||

२६ अथापरमृत्युञ्जयमन्त्रः मृत्युञ्जय समुद्धृत्य पालयद्वितयं वदेत् । मृत्युञ्जयं समुच्चार्य पुनरेवं विलोमतः । द्वादशार्णोऽयं मन्त्रः स्यान्मृत्युञ्जयाभिधोऽपरः । ध्यानपूजादिकं सर्वं पूर्ववच्च समाचरेत् ॥२६॥

athāparamṛtyuñjayamantraḥ | mṛtyuñjaya samuddhṛtya pālayadvitayaṃ vadet | mṛtyuñjayaṃ samuccārya punarevaṃ vilomataḥ | dvādaśārṇo'yaṃ mantraḥ syānmṛtyuñjayābhidho'paraḥ | dhyānapūjādikaṃ sarvaṃ pūrvavacca samācaret ||

२७ मन्त्रान्तरम् प्रणवो हृदयं पश्चात्ततो भगवते पदम् । ङेऽन्ताञ्च दक्षिणामूर्तिं मह्यं मेधामुदीरयेत् । प्रयच्छ ठद्वयान्तोऽयं द्वाविंशत्यक्षरो मनुः ॥२७॥

mantrāntaram | praṇavo hṛdayaṃ paścāttato bhagavate padam | ṅe'ntāñca dakṣiṇāmūrtiṃ mahyaṃ medhāmudīrayet | prayaccha ṭhadvayānto'yaṃ dvāviṃśatyakṣaro manuḥ ||

२८ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादिशैवोक्तपीठमन्त्रान्तं विन्यस्य ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि चतुर्मुखाय ऋषये नमः । मुखे देवीगायत्रीच्छन्दसे नमः । हृदि दक्षिणामूर्तये देवतायै नमः ॥२८॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādiśaivoktapīṭhamantrāntaṃ vinyasya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi caturmukhāya ṛṣaye namaḥ | mukhe devīgāyatrīcchandase namaḥ | hṛdi dakṣiṇāmūrtaye devatāyai namaḥ ||

२९ ततः कराङ्गन्यासौ : ॐ आं ॐ अंगुष्ठाभ्यां नमः । ॐ ईं ॐ तर्जनीभ्यां स्वाहा । ॐ ऊं ॐ मध्यमाभ्यां वषट् । ॐ ऐं ॐ अनामिकाभ्यां हुं । ॐ औं ॐ कनिष्ठाभ्यां वौषट् । ॐ अः ॐ करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु । तथा च निबन्धे ताररुद्धैः स्वरैर्दीर्घैः षडभिरङ्गानि कल्पयेत् । अथवा मन्त्रसम्भूतैः पदैर्वा कल्पयेत् क्रमात् । तथा च मानसोल्लासे त्रिभिश्चतुर्भिः षडभिश्च चतुर्भिस्त्रिभिरक्षिभिः । मन्त्रवर्णैर्विभक्तैर्वा कुर्यादङ्गक्रियां मनोरिति ॥२९॥

tataḥ karāṅganyāsau : oṃ āṃ oṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | oṃ īṃ oṃ tarjanībhyāṃ svāhā | oṃ ūṃ oṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | oṃ aiṃ oṃ anāmikābhyāṃ huṃ | oṃ auṃ oṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | oṃ aḥ oṃ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe | tāraruddhaiḥ svarairdīrghaiḥ ṣaḍabhiraṅgāni kalpayet | athavā mantrasambhūtaiḥ padairvā kalpayet kramāt | tathā ca mānasollāse | tribhiścaturbhiḥ ṣaḍabhiśca caturbhistribhirakṣibhiḥ | mantravarṇairvibhaktairvā kuryādaṅgakriyāṃ manoriti ||

३० ततो ध्यानम् वटवृक्षं महोच्छ्रायं पद्मरागफलोज्ज्वलम् । गारुत्मतमयैः पत्रैर्विचित्रैरुपशोभितम् । नवरत्नमहाकल्पैर्लम्बमानैरलंकृतम् । विचिन्त्य वटमूलस्थं चिन्तयेल्लोकनायकम् । स्फटिकरजतवर्णं मौक्तिकीमक्षमालाममृतकलसविद्याज्ञानमुद्राः कराब्जैः । दधतमुरगकक्षं चन्द्रचूडं त्रिनेत्रं विधृतविविधभूषं दक्षिणामूर्तिमीडे ॥३०॥

tato dhyānam | vaṭavṛkṣaṃ mahocchrāyaṃ padmarāgaphalojjvalam | gārutmatamayaiḥ patrairvicitrairupaśobhitam | navaratnamahākalpairlambamānairalaṃkṛtam | vicintya vaṭamūlasthaṃ cintayellokanāyakam | sphaṭikarajatavarṇaṃ mauktikīmakṣamālāmamṛtakalasavidyājñānamudrāḥ karābjaiḥ | dadhatamuragakakṣaṃ candracūḍaṃ trinetraṃ vidhṛtavividhabhūṣaṃ dakṣiṇāmūrtimīḍe ||

३१ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य अर्घ्यस्थापनादिशैवोक्तपीठपूजान्तं विधाय पुनर्ध्यात्वा, आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय, आवरणपूजां कुर्यात् । केशरेषु अग्न्यादिकोणेषु मध्ये दिक्षु च ॐ आं ॐ हृदयाय नमः इत्यादिना षडङ्गानि पूजयेत् । पत्रेषु पूर्वादि ॐ सरस्वत्यै नमः, एवं ब्रह्मणे सनकाय सनन्दाय सनातनाय सनत्कुमाराय शुकाय व्यासाय । तद्बहिः पूर्वादि सिद्धाय गन्धर्वाय योगीन्द्राय विद्याधराय तद्बहिरिन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् । अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः । तथा च लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं ब्रह्मचारी व्रते स्थितः । जुहुयात् सघृतैः पद्मैर्दशांशं संस्कृतेऽनले ॥३१॥

evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya arghyasthāpanādiśaivoktapīṭhapūjāntaṃ vidhāya punardhyātvā, āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya, āvaraṇapūjāṃ kuryāt | keśareṣu agnyādikoṇeṣu madhye dikṣu ca oṃ āṃ oṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā ṣaḍaṅgāni pūjayet | patreṣu pūrvādi oṃ sarasvatyai namaḥ, evaṃ brahmaṇe sanakāya sanandāya sanātanāya sanatkumārāya śukāya vyāsāya | tadbahiḥ pūrvādi siddhāya gandharvāya yogīndrāya vidyādharāya tadbahirindrādīn vajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet | asya puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ | tathā ca | lakṣamekaṃ japenmantraṃ brahmacārī vrate sthitaḥ | juhuyāt saghṛtaiḥ padmairdaśāṃśaṃ saṃskṛte'nale ||

३२ मन्त्रान्तरम् अग्निसंवर्तकादित्यरानिलौषष्ठबिन्दुमत् । चिन्तामणिरिति ख्यातं बीजं सर्वसमृद्धिदम् ॥ अस्यार्थः : अग्नी रेफः, संवर्तकः क्षकारः, आदित्यो मकारः, रः रेफः, अनिलो यकारः, औ स्वरूपं, षष्ठ ऊकारः ॥३२॥

mantrāntaram | agnisaṃvartakādityarānilauṣaṣṭhabindumat | cintāmaṇiriti khyātaṃ bījaṃ sarvasamṛddhidam | asyārthaḥ : agnī rephaḥ, saṃvartakaḥ kṣakāraḥ, ādityo makāraḥ, raḥ rephaḥ, anilo yakāraḥ, au svarūpaṃ, ṣaṣṭha ūkāraḥ ||

३३ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादि-शैवोक्तं पीठमन्त्रान्तं विन्यस्य ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि कश्यपऋषये नमः । मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः । हृदि अर्धनारीश्वराय देवतायै नमः ॥३३॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādi-śaivoktaṃ pīṭhamantrāntaṃ vinyasya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi kaśyapaṛṣaye namaḥ | mukhe anuṣṭupchandase namaḥ | hṛdi ardhanārīśvarāya devatāyai namaḥ ||

३४ ततः कराङ्गन्यासौ : रं अंगुष्ठाभ्यां नमः । कं तर्जनीभ्यां स्वाहा । यं मध्यमाभ्यां वषट् । मं अनामिकाभ्यां हुं । रं कनिष्ठाभ्यां वौषट् । यं करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु । तथा च निबन्धे रेफादिव्यञ्जनैः षड्भिः कुर्यादङ्गानि फट् क्रमात् ॥३४॥

tataḥ karāṅganyāsau : raṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | kaṃ tarjanībhyāṃ svāhā | yaṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | maṃ anāmikābhyāṃ huṃ | raṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | yaṃ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe | rephādivyañjanaiḥ ṣaḍbhiḥ kuryādaṅgāni phaṭ kramāt ||

३५ ततो ध्यानम् नीलप्रवालरुचिरं विलसत्त्रिनेत्रं पाशारुणोत्पलकपालकशूलहस्तम् । अर्धाम्बिकेशमनिशं प्रविभक्तभूषं बालेन्दुबद्धमुकुटं प्रणमामि रूपम् ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य अर्घ्यस्थापनं कुर्यात् । ततः शैवोक्तपीठपूजां विधाय, पुनर्ध्यात्वा, आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय, आवरणपूजामारभेत् । तद्यथा : केशरेषु अग्न्यादिकोणेषु मध्ये दिक्षु च रं हृदयाय नमः इत्यादिना पूजयेत् । ततः पत्रेषु पूर्ववद्वृषभादीन्, पत्राग्रेषु ब्राह्मीं माहेश्वरीं कौमारीं वैष्णवीं वाराहीं इन्द्राणीं चामुण्डां महालक्ष्मीश्च पूजयेत् । तद्बहिरिन्द्रादीन् वज्रादींश्च सम्पूज्य धूपादि-विसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥३५॥

tato dhyānam | nīlapravālaruciraṃ vilasattrinetraṃ pāśāruṇotpalakapālakaśūlahastam | ardhāmbikeśamaniśaṃ pravibhaktabhūṣaṃ bālendubaddhamukuṭaṃ praṇamāmi rūpam | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya arghyasthāpanaṃ kuryāt | tataḥ śaivoktapīṭhapūjāṃ vidhāya, punardhyātvā, āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya, āvaraṇapūjāmārabhet | tadyathā : keśareṣu agnyādikoṇeṣu madhye dikṣu ca raṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā pūjayet | tataḥ patreṣu pūrvavadvṛṣabhādīn, patrāgreṣu brāhmīṃ māheśvarīṃ kaumārīṃ vaiṣṇavīṃ vārāhīṃ indrāṇīṃ cāmuṇḍāṃ mahālakṣmīśca pūjayet | tadbahirindrādīn vajrādīṃśca sampūjya dhūpādi-visarjanāntaṃ karma samāpayet ||

३६ अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः । तथा च लक्षमेकं जपेन्मन्त्रमित्थं मन्त्री विचिन्तयन् । अयुतं मधुरासिक्तैर्जुहुयात्तिलतण्डुलैः ॥३६॥

asya puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ | tathā ca | lakṣamekaṃ japenmantramitthaṃ mantrī vicintayan | ayutaṃ madhurāsiktairjuhuyāttilataṇḍulaiḥ ||

३७ मन्त्रान्तरम् पार्श्वो वह्निसमारूढस्तारखानाद्यबीजकम् । धान्तो वह्निसमारूढस्तूर्यस्वरसमन्वितः । बिन्दुमांस्तु द्वितीयः स्यात् टान्तः सर्गी तृतीयकः । शारदायाम् लोहितोऽग्न्यासनः सत्यमिन्दुमान् प्रथमं पुनः । द्वितीया वह्निबीजस्था दीर्घा शान्तीन्दुभूषिता । तृतीयो लाङ्गली सर्गी मन्त्रो बीजत्रयान्वितः । नीलकण्ठात्मको मन्त्रो विषद्वयहरः परः ॥३७॥

mantrāntaram | pārśvo vahnisamārūḍhastārakhānādyabījakam | dhānto vahnisamārūḍhastūryasvarasamanvitaḥ | bindumāṃstu dvitīyaḥ syāt ṭāntaḥ sargī tṛtīyakaḥ | śāradāyām | lohito'gnyāsanaḥ satyamindumān prathamaṃ punaḥ | dvitīyā vahnibījasthā dīrghā śāntīndubhūṣitā | tṛtīyo lāṅgalī sargī mantro bījatrayānvitaḥ | nīlakaṇṭhātmako mantro viṣadvayaharaḥ paraḥ ||

३८ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादिशैवोक्तपीठन्यासान्तं विधाय ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि अरुणऋषये नमः । मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः । हृदि नीलकण्ठाय देवतायै नमः ॥३८॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādiśaivoktapīṭhanyāsāntaṃ vidhāya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi aruṇaṛṣaye namaḥ | mukhe anuṣṭupchandase namaḥ | hṛdi nīlakaṇṭhāya devatāyai namaḥ ||

३९ ततः कराङ्गन्यासौ : यथा : हर हर स्वाहा अंगुष्ठाभ्यां नमः । कर्पर्दिने स्वाहा तर्जनीभ्यां स्वाहा । नीलकण्ठाय स्वाहा मध्यमाभ्यां वषट् । कालकूटविषभक्षणाय हुं फट् अनामिकाभ्यां हुं । नीलकण्ठिने स्वाहा कनिष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु । तथा च निबन्धे हरद्वयं वह्निजाया हृदयं परिकीर्तितम् । कर्पर्दिने ठद्वयञ्च शिरोमन्त्र उदाहृतः । नीलकण्ठाय ठद्वन्द्वं शिखामन्त्रः समीरितः । कालकूटपदस्यान्ते ङेयुतं विषभक्षणम् । हुं फट् कवचमाख्यातं विद्वद्भिर्नीलकण्ठिने । स्वाहान्तमन्त्रमेतानि पञ्चाङ्गानि मनोर्विदुः ॥ ततो मन्त्रन्यासः : मस्तके प्रों नमः, कण्ठे त्रीं नमः, हृदि ठं नमः । तथा च मूर्ध्नि कण्ठे हृदम्भोजे क्रमाद्बीजत्रयं न्यसेत् । ततः समाहितो भूत्वा नीलकण्ठं विचिन्तयेदिति ॥३९॥

tataḥ karāṅganyāsau : yathā : hara hara svāhā aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | karpardine svāhā tarjanībhyāṃ svāhā | nīlakaṇṭhāya svāhā madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | kālakūṭaviṣabhakṣaṇāya huṃ phaṭ anāmikābhyāṃ huṃ | nīlakaṇṭhine svāhā kaniṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe | haradvayaṃ vahnijāyā hṛdayaṃ parikīrtitam | karpardine ṭhadvayañca śiromantra udāhṛtaḥ | nīlakaṇṭhāya ṭhadvandvaṃ śikhāmantraḥ samīritaḥ | kālakūṭapadasyānte ṅeyutaṃ viṣabhakṣaṇam | huṃ phaṭ kavacamākhyātaṃ vidvadbhirnīlakaṇṭhine | svāhāntamantrametāni pañcāṅgāni manorviduḥ | tato mantranyāsaḥ : mastake proṃ namaḥ, kaṇṭhe trīṃ namaḥ, hṛdi ṭhaṃ namaḥ | tathā ca | mūrdhni kaṇṭhe hṛdambhoje kramādbījatrayaṃ nyaset | tataḥ samāhito bhūtvā nīlakaṇṭhaṃ vicintayediti ||

४० ततो ध्यानम् बालार्कायुततेजसं धृतजटाजूटेन्दुखण्डोज्ज्वलं नागेन्द्रैः कृतशेखरं जपवटीं शूलं कपालं करैः । खट्वाङ्गं दधतं त्रिनेत्रविलसत्पञ्चाननं सुन्दरं व्याघ्रत्वक्परिधानमब्जनिलयं श्रीनीलकण्ठं भजे ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य, अर्घ्यस्थापनं कृत्वा, शैवोक्तपीठपूजां विधाय, पुनर्ध्यात्वा, आवाहनादि-पञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय, आवरणपूजामारभेत् । केशरेष्वग्न्यादिकोणे मध्ये दिक्षु च हर हर स्वाहा हृदयाय नमः इत्यादिना पूजयेत् । ततः इन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥४०॥

tato dhyānam | bālārkāyutatejasaṃ dhṛtajaṭājūṭendukhaṇḍojjvalaṃ nāgendraiḥ kṛtaśekharaṃ japavaṭīṃ śūlaṃ kapālaṃ karaiḥ | khaṭvāṅgaṃ dadhataṃ trinetravilasatpañcānanaṃ sundaraṃ vyāghratvakparidhānamabjanilayaṃ śrīnīlakaṇṭhaṃ bhaje | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya, arghyasthāpanaṃ kṛtvā, śaivoktapīṭhapūjāṃ vidhāya, punardhyātvā, āvāhanādi-pañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya, āvaraṇapūjāmārabhet | keśareṣvagnyādikoṇe madhye dikṣu ca hara hara svāhā hṛdayāya namaḥ ityādinā pūjayet | tataḥ indrādīn vajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

४१ अस्य पुरश्चरणं त्रिलक्षजपः । तथा च लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं ससर्पिषा । हविषा जुहुयात्सम्यक्संस्कृते हव्यवाहने ॥४१॥

asya puraścaraṇaṃ trilakṣajapaḥ | tathā ca | lakṣatrayaṃ japenmantraṃ taddaśāṃśaṃ sasarpiṣā | haviṣā juhuyātsamyaksaṃskṛte havyavāhane ||

१ मन्त्रान्तरम् प्रणवो हृन्नीलकण्ठायाष्टाक्षरोऽपरः ॥१॥

mantrāntaram | praṇavo hṛnnīlakaṇṭhāyāṣṭākṣaro'paraḥ ||

२ कल्पे तारो हृन्नीलकण्ठाय मन्त्रश्चाष्टाक्षरः परः ॥२॥

kalpe | tāro hṛnnīlakaṇṭhāya mantraścāṣṭākṣaraḥ paraḥ ||

३ अस्य पूजादिकं सर्वं पूर्ववत्, विशेषस्तु ब्रह्मा ऋषिर्गायत्रीच्छन्दः नीलकण्ठो देवता ॥३॥

asya pūjādikaṃ sarvaṃ pūrvavat, viśeṣastu brahmā ṛṣirgāyatrīcchandaḥ nīlakaṇṭho devatā ||

४ अथापरमन्त्रः हृदयं वपरं साक्षि लान्तोऽनन्तान्वितो महत् । पञ्चाक्षरो मनुः प्रोक्तस्ताराद्योऽयं षडक्षरः ॥४॥

athāparamantraḥ | hṛdayaṃ vaparaṃ sākṣi lānto'nantānvito mahat | pañcākṣaro manuḥ proktastārādyo'yaṃ ṣaḍakṣaraḥ ||

५ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादि-शैवोक्तपीठमन्त्रान्तं समाप्य ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि वामदेवाय ऋषये नमः । मुखे पंक्तिच्छन्दसे नमः, हृदि ईशानाय देवतायै नमः ॥५॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādi-śaivoktapīṭhamantrāntaṃ samāpya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi vāmadevāya ṛṣaye namaḥ | mukhe paṃkticchandase namaḥ, hṛdi īśānāya devatāyai namaḥ ||

६ ततो मूर्तिन्यासः : तर्जन्योः नं तत्पुरुषाय नमः । मध्यमयोः मं अघोराय नमः । कनिष्ठयोः शि सद्योजाताय नमः । अनामिकयोः वां वामदेवाय नमः । अंगुष्ठयोः यं ईशानाय नमः । तथा च निबन्धे ताः स्युस्तत्पुरुषाघोरसद्योवामेशसंज्ञकाः । मन्त्रवर्णादिका न्यसेत्पञ्चमूर्तीर्यथाक्रमम् ॥ तर्जनीमध्यमयोरन्त्यानामिकांगुष्ठके पुनः । एवं वक्त्रे हृदये पादद्वये गुह्ये मूर्ध्नि ता न्यसेत् । एवं प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषु ता न्यसेत् ॥ ततः कराङ्गन्यासौ : ॐ अंगुष्ठाभ्यां नमः । नं तर्जनीभ्यां स्वाहा इत्यादि । एवं हृदयादिषु । तथा च निबन्धे षड्भिर्वर्णैः षडङ्गानि कुर्यान्मन्त्रस्य देशिकः । ततो गोलकन्यासः : हृदि ॐ नमः, वक्त्रे नं नमः, अंसयोः मं नमः शि नमः, ऊर्वोः वां नमः यं नमः । एवं कण्ठे नाभौ पार्श्वद्वये पृष्ठे हृदि मूर्ध्नि वदने नेत्रयोः नसोः । एवं करपत्तसन्धिषु साग्रेषु । एवं शिरोवदनहृत्कुक्षिऊरुपादद्वयेषु च । एवं हृदि वक्त्रे टङ्कमृगाभयवरेषु । एवं वक्त्रांसहृत्पादोरुजठरेषु । ततः पुनरपि मूर्ध्नि भालोदरहृद्गुह्येषु च ताः पञ्चमूर्तीर्न्यसेत् ॥६॥

tato mūrtinyāsaḥ : tarjanyoḥ naṃ tatpuruṣāya namaḥ | madhyamayoḥ maṃ aghorāya namaḥ | kaniṣṭhayoḥ śi sadyojātāya namaḥ | anāmikayoḥ vāṃ vāmadevāya namaḥ | aṃguṣṭhayoḥ yaṃ īśānāya namaḥ | tathā ca nibandhe | tāḥ syustatpuruṣāghorasadyovāmeśasaṃjñakāḥ | mantravarṇādikā nyasetpañcamūrtīryathākramam | tarjanīmadhyamayorantyānāmikāṃguṣṭhake punaḥ | evaṃ vaktre hṛdaye pādadvaye guhye mūrdhni tā nyaset | evaṃ prāgyāmyavāruṇodīcyamadhyavaktreṣu tā nyaset | tataḥ karāṅganyāsau : oṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | naṃ tarjanībhyāṃ svāhā ityādi | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe | ṣaḍbhirvarṇaiḥ ṣaḍaṅgāni kuryānmantrasya deśikaḥ | tato golakanyāsaḥ : hṛdi oṃ namaḥ, vaktre naṃ namaḥ, aṃsayoḥ maṃ namaḥ śi namaḥ, ūrvoḥ vāṃ namaḥ yaṃ namaḥ | evaṃ kaṇṭhe nābhau pārśvadvaye pṛṣṭhe hṛdi mūrdhni vadane netrayoḥ nasoḥ | evaṃ karapattasandhiṣu sāgreṣu | evaṃ śirovadanahṛtkukṣiūrupādadvayeṣu ca | evaṃ hṛdi vaktre ṭaṅkamṛgābhayavareṣu | evaṃ vaktrāṃsahṛtpādorujaṭhareṣu | tataḥ punarapi mūrdhni bhālodarahṛdguhyeṣu ca tāḥ pañcamūrtīrnyaset ||

७ ततो व्यापकन्यासं कुर्यात् । ॐ नमोऽस्तु भूताय ज्योतिर्लिङ्गामृतात्मने । चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासिताङ्गाय शम्भवे । इत्यनेन व्यापकन्यासं कुर्यात् ॥७॥

tato vyāpakanyāsaṃ kuryāt | oṃ namo'stu bhūtāya jyotirliṅgāmṛtātmane | caturmūrtivapuśchāyābhāsitāṅgāya śambhave | ityanena vyāpakanyāsaṃ kuryāt ||

८ ततो ध्यानम् ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् । पद्मासीनं समन्तात् स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम् ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य, अर्घ्यस्थापनं कुर्यात् ॥८॥

tato dhyānam | dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucandrāvataṃsaṃ ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam | padmāsīnaṃ samantāt stutamamaragaṇairvyāghrakṛttiṃ vasānaṃ viśvādyaṃ viśvabījaṃ nikhilabhayaharaṃ pañcavaktraṃ trinetram | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya, arghyasthāpanaṃ kuryāt ||

९ ततः शैवोक्तपीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वा आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधायावरणपूजामारभेत् । यथा : कर्णिकायां पूर्ववदीशानादि पञ्चमूर्तीः सम्पूज्य केशरेषु निवृत्त्यादिकलां पूर्ववत्पूजयेत् । ततोऽग्न्यादिकोणेषु मध्ये दिक्षु च ॐ हृदयाय नमः, नं शिरसे स्वाहा, मं शिखायै वषट्, शि कवचाय हुं, वां नेत्रत्रयाय वौषट्, यं अस्त्राय फट् । इति पूजयेत् । ततः पूर्ववदनन्तादीन्पूजयेत् । तत उत्तरादिक्रमेण वामावर्तेन उमादीन्पूजयेत् । ततो इन्द्रादीन्वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥९॥

tataḥ śaivoktapīṭhapūjāṃ vidhāya punardhyātvā āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāmārabhet | yathā : karṇikāyāṃ pūrvavadīśānādi pañcamūrtīḥ sampūjya keśareṣu nivṛttyādikalāṃ pūrvavatpūjayet | tato'gnyādikoṇeṣu madhye dikṣu ca oṃ hṛdayāya namaḥ, naṃ śirase svāhā, maṃ śikhāyai vaṣaṭ, śi kavacāya huṃ, vāṃ netratrayāya vauṣaṭ, yaṃ astrāya phaṭ | iti pūjayet | tataḥ pūrvavadanantādīnpūjayet | tata uttarādikrameṇa vāmāvartena umādīnpūjayet | tato indrādīnvajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

१० अस्य पुरश्चरणं षट्त्रिंशल्लक्षजपः । पायसैराज्यसम्मिश्रैः षट्त्रिंशत्सहस्रहोमः । तथा च तत्त्वलक्षं जपेन्मन्त्रं दीक्षितः शैववर्त्मना । तावत्संख्यसहस्राणि जुहुयात्पायसैः शुभैः ॥ अत्र तत्त्वशब्देन षट्त्रिंशत्तत्त्वमुच्यते अन्तरङ्गत्वात् ॥१०॥

asya puraścaraṇaṃ ṣaṭtriṃśallakṣajapaḥ | pāyasairājyasammiśraiḥ ṣaṭtriṃśatsahasrahomaḥ | tathā ca | tattvalakṣaṃ japenmantraṃ dīkṣitaḥ śaivavartmanā | tāvatsaṃkhyasahasrāṇi juhuyātpāyasaiḥ śubhaiḥ | atra tattvaśabdena ṣaṭtriṃśattattvamucyate antaraṅgatvāt ||

११ मन्त्रान्तरम् अर्घीशो वह्निशिखरो लान्तस्थो दान्त ईरितः । फडन्तश्चण्डमन्त्रोऽयं त्रिवर्णात्मा समीरितः ॥११॥

mantrāntaram | arghīśo vahniśikharo lāntastho dānta īritaḥ | phaḍantaścaṇḍamantro'yaṃ trivarṇātmā samīritaḥ ||

१२ अस्य पूजा : प्रातःकृत्यादिशैवोक्तपीठन्यासान्तं विधाय ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । यथा : शिरसि त्रितऋषये नमः, मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः, हृदि चण्डेश्वराय देवतायै नमः । तथा च निबन्धे अस्य त्रितो मुनिः प्रोक्तश्छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम् । चण्डेश्वरो देवता इत्यादि ॥१२॥

asya pūjā : prātaḥkṛtyādiśaivoktapīṭhanyāsāntaṃ vidhāya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | yathā : śirasi tritaṛṣaye namaḥ, mukhe anuṣṭupchandase namaḥ, hṛdi caṇḍeśvarāya devatāyai namaḥ | tathā ca nibandhe | asya trito muniḥ proktaśchando'nuṣṭubudāhṛtam | caṇḍeśvaro devatā ityādi ||

१३ ततः कराङ्गन्यासौ : दीप्त फट् अंगुष्ठाभ्यां नमः । ज्वल फट् तर्जनीभ्यां स्वाहा । ज्वालिनि फट् मध्यमाभ्यां वषट् । ज्ञेय फट् अनामिकाभ्यां हुं । हन फट् कनिष्ठाभ्यां वौषट् । सर्वज्वालिनि फट् करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु ॥ तथा च प्रपञ्चसारे दीप्तज्वलज्वालिनीति ज्ञेयेन तु हनेन च । सर्वज्वालिनिसंयुक्तैः फडन्तैरङ्गमाचरेत् ॥१३॥

tataḥ karāṅganyāsau : dīpta phaṭ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | jvala phaṭ tarjanībhyāṃ svāhā | jvālini phaṭ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | jñeya phaṭ anāmikābhyāṃ huṃ | hana phaṭ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | sarvajvālini phaṭ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca prapañcasāre | dīptajvalajvālinīti jñeyena tu hanena ca | sarvajvālinisaṃyuktaiḥ phaḍantairaṅgamācaret ||

१४ ततो ध्यानम् चण्डेश्वरं रक्ततनुं त्रिनेत्रं रक्तांशुकाढ्यं हृदि भावयामि । टङ्कं त्रिशूलं स्फटिकाक्षमालां कमण्डलुं बिभ्रतमिन्दुचूडम् ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्यार्घ्यस्थापनं कुर्यात् ॥१४॥

tato dhyānam | caṇḍeśvaraṃ raktatanuṃ trinetraṃ raktāṃśukāḍhyaṃ hṛdi bhāvayāmi | ṭaṅkaṃ triśūlaṃ sphaṭikākṣamālāṃ kamaṇḍaluṃ bibhrataminducūḍam | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjyārghyasthāpanaṃ kuryāt ||

१५ ततः शैवोक्तपीठपूजां विधाय ठमिति बीजेन मूर्तिं सङ्कल्प्य, पुनर्ध्यात्वा आवाहनादि पञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं आवरणपूजामारभेत् । तद्यथा : अङ्गैः प्रथममावरणं मातृभिर्द्वितीयं इन्द्रादिभिस्तृतीयं वज्रादिभिश्चतुर्थम् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥१५॥

tataḥ śaivoktapīṭhapūjāṃ vidhāya ṭhamiti bījena mūrtiṃ saṅkalpya, punardhyātvā āvāhanādi pañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ āvaraṇapūjāmārabhet | tadyathā : aṅgaiḥ prathamamāvaraṇaṃ mātṛbhirdvitīyaṃ indrādibhistṛtīyaṃ vajrādibhiścaturtham | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

१६ अस्य पुरश्चरणं त्रिलक्षजपः । तथा च वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं होमः कुर्याद्दशांशतः । मधुरत्रयसंयुक्तैः शुद्धैश्च तिलतण्डुलैः । इति शिवमन्त्राः ॥१६॥

asya puraścaraṇaṃ trilakṣajapaḥ | tathā ca | varṇalakṣaṃ japenmantraṃ homaḥ kuryāddaśāṃśataḥ | madhuratrayasaṃyuktaiḥ śuddhaiśca tilataṇḍulaiḥ | iti śivamantrāḥ ||