बृहत्तन्त्रसारः

६६ तत्र पूजायन्त्रम् । तदुक्तं दशपटल्याम् : षट्कोणं पूर्वमालिख्य मध्ये विद्यां लिखेत्सुधीः । वीप्सया तान्तु षट्कोणकोणेषु क्रमतो लिखेत् । बाह्ये वसुदलं कुर्याद्दीर्घस्वरविभूषितम् । चतुरस्रं चतुर्द्वारभूषितं मण्डलं लिखेत् । मध्ये देवीं समावाह्य ध्यायेत्सर्वसमृद्धिदाम् ॥६६॥

tatra pūjāyantram | taduktaṃ daśapaṭalyām : | ṣaṭkoṇaṃ pūrvamālikhya madhye vidyāṃ likhetsudhīḥ | vīpsayā tāntu ṣaṭkoṇakoṇeṣu kramato likhet | bāhye vasudalaṃ kuryāddīrghasvaravibhūṣitam | caturasraṃ caturdvārabhūṣitaṃ maṇḍalaṃ likhet | madhye devīṃ samāvāhya dhyāyetsarvasamṛddhidām ||

६७ अस्याः पूजाप्रयोगः : ततः प्रातःकृत्यादि पीठन्यासान्तं कर्म विधाय भुवनेश्वरीमन्त्रोक्तजयादिपीठमन्वन्तं विन्यस्य ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । तद्यथा : शिरसि सम्मोहनाय ऋषये नमः, मुखे गायत्र्यै छन्दसे नमः, हृदि त्रिपुटायै देवतायै नमः । ततः कराङ्गन्यासौ : श्रीं अंगुष्ठाभ्यां नमः । ह्रीं तर्जनीभ्यां स्वाहा, क्लीं मध्यमाभ्यां वषट्, श्रीं अनामिकाभ्यां हुं, ह्रीं कनिष्ठाभ्यां वौषट्, क्लीं करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं श्रीं हृदयाय नमः इत्यादि । तथा च निबन्धे : ऋषिः सम्मोहनश्छन्दो गायत्री देवता पुनः । त्रिपुटाख्या द्विरुक्तैस्तद्बीजैरङ्गानि षट्क्रमात् ॥६७॥

asyāḥ pūjāprayogaḥ : tataḥ prātaḥkṛtyādi pīṭhanyāsāntaṃ karma vidhāya bhuvaneśvarīmantroktajayādipīṭhamanvantaṃ vinyasya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | tadyathā : śirasi sammohanāya ṛṣaye namaḥ, mukhe gāyatryai chandase namaḥ, hṛdi tripuṭāyai devatāyai namaḥ | tataḥ karāṅganyāsau : śrīṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | hrīṃ tarjanībhyāṃ svāhā, klīṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ, śrīṃ anāmikābhyāṃ huṃ, hrīṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ, klīṃ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ śrīṃ hṛdayāya namaḥ ityādi | tathā ca nibandhe : | ṛṣiḥ sammohanaśchando gāyatrī devatā punaḥ | tripuṭākhyā dviruktaistadbījairaṅgāni ṣaṭkramāt ||

६८ ततो ध्यानम् : पारिजातवने रम्ये मण्डपे मणिकुट्टिमे । रत्नसिंहासने रम्ये पद्मे षट्कोणशोभिते । अधस्तात्कल्पवृक्षस्य निषण्णां देवतां स्मरेत् । चापं पाशाम्बुजसरसिजान्यंकुशं पुष्पबाणान्, संविभ्राणां करसरसिजैः रत्नमौलिं त्रिनेत्राम् । हेमाब्जाभां कुचभारनतां रत्नमञ्जीरकाञ्चीं, ग्रैवेयाद्यैर्विलसिततनुं भावयेच्छक्तिमाद्याम् ॥ चामरादर्शताम्बूलकरण्डकसमुद्गकान् । वहन्तीभिः कुचार्ताभिर्दूतीभिः परिवारिताम् । करुणामृतवर्षिण्या पश्यन्तीं साधकं दृशा । अम्बुजं पद्मं न तु शङ्खं, दधतीं पद्मयुगलमिति दक्षिणामूर्तिवचनात् । एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य शङ्खस्थापनं कुर्यात् ॥६८॥

tato dhyānam : | pārijātavane ramye maṇḍape maṇikuṭṭime | ratnasiṃhāsane ramye padme ṣaṭkoṇaśobhite | adhastātkalpavṛkṣasya niṣaṇṇāṃ devatāṃ smaret | cāpaṃ pāśāmbujasarasijānyaṃkuśaṃ puṣpabāṇān, saṃvibhrāṇāṃ karasarasijaiḥ ratnamauliṃ trinetrām | hemābjābhāṃ kucabhāranatāṃ ratnamañjīrakāñcīṃ, graiveyādyairvilasitatanuṃ bhāvayecchaktimādyām | cāmarādarśatāmbūlakaraṇḍakasamudgakān | vahantībhiḥ kucārtābhirdūtībhiḥ parivāritām | karuṇāmṛtavarṣiṇyā paśyantīṃ sādhakaṃ dṛśā | ambujaṃ padmaṃ na tu śaṅkhaṃ, dadhatīṃ padmayugalamiti dakṣiṇāmūrtivacanāt | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya śaṅkhasthāpanaṃ kuryāt ||

६९ ततः सामान्यपूजापद्धत्युक्तपीठपूजां विधाय केशरेषु भुवनेश्वरीमन्त्रोक्तजयादिपीठमन्वन्तं सम्पूज्य पुनर्ध्यात्वा आवाहनादि-पञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय आवरणपूजां कुर्यात् । तद्यथा : अग्न्यादिषट्कोणेषु ॐ लक्ष्म्यै नमः, ॐ हरये नमः, एवं गौर्यै, शिवाय, रत्यै, कामाय, षट्कोणस्योभयतः पार्श्वयोः ॐ शङ्खनिधये नमः, ॐ पद्मनिधये नमः । ततः केशरेषु अग्न्यादिकोणचतुष्टयेषु मध्ये दिक्षु च श्रीं हृदयाय नमः । इत्यादिना षडङ्गानि पूजयेत् ॥६९॥

tataḥ sāmānyapūjāpaddhatyuktapīṭhapūjāṃ vidhāya keśareṣu bhuvaneśvarīmantroktajayādipīṭhamanvantaṃ sampūjya punardhyātvā āvāhanādi-pañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya āvaraṇapūjāṃ kuryāt | tadyathā : agnyādiṣaṭkoṇeṣu oṃ lakṣmyai namaḥ, oṃ haraye namaḥ, evaṃ gauryai, śivāya, ratyai, kāmāya, ṣaṭkoṇasyobhayataḥ pārśvayoḥ oṃ śaṅkhanidhaye namaḥ, oṃ padmanidhaye namaḥ | tataḥ keśareṣu agnyādikoṇacatuṣṭayeṣu madhye dikṣu ca śrīṃ hṛdayāya namaḥ | ityādinā ṣaḍaṅgāni pūjayet ||

७० ततः पत्रेषु ब्राह्म्याद्या मातरः पूज्याः । तथा च निबन्धे : हृल्लेखाविहिते पीठे पूजयेत्तां समाहितः । अग्न्यादिषट्सु कोणेषु लक्ष्म्याद्याः पूजयेद्ध्रुवम् । लक्ष्मीं हेमप्रभां तन्वीं स-वराब्जयुगाभयाम् । शङ्खचक्रगदाम्भोजधरं हेमनिभं हरिम् । पाशांकुशाभयाभीष्टधरां गौरीं जवारुणाम् । मृगटङ्काभयाभीष्टधरं हेमनिभं हरम् । नीलोत्पलकरां सौम्यां रतिं काञ्चनसन्निभाम् । धृतपाशांकुशेष्वासं पुष्पेषुमरुणं स्मरन् । पूर्ववन्निधियुग्मन्तु यजेदुभयपार्श्वयोः । बहिरङ्गानि सम्पूज्य पूज्याः पत्रेषु मातर इति । तद्बहिरिन्द्रादीन्वनितारूपान्पूजयेत् ॥७०॥

tataḥ patreṣu brāhmyādyā mātaraḥ pūjyāḥ | tathā ca nibandhe : | hṛllekhāvihite pīṭhe pūjayettāṃ samāhitaḥ | agnyādiṣaṭsu koṇeṣu lakṣmyādyāḥ pūjayeddhruvam | lakṣmīṃ hemaprabhāṃ tanvīṃ sa-varābjayugābhayām | śaṅkhacakragadāmbhojadharaṃ hemanibhaṃ harim | pāśāṃkuśābhayābhīṣṭadharāṃ gaurīṃ javāruṇām | mṛgaṭaṅkābhayābhīṣṭadharaṃ hemanibhaṃ haram | nīlotpalakarāṃ saumyāṃ ratiṃ kāñcanasannibhām | dhṛtapāśāṃkuśeṣvāsaṃ puṣpeṣumaruṇaṃ smaran | pūrvavannidhiyugmantu yajedubhayapārśvayoḥ | bahiraṅgāni sampūjya pūjyāḥ patreṣu mātara iti | tadbahirindrādīnvanitārūpānpūjayet ||

७१ निबन्धे : लोकेशान्वनितारूपानर्चयेत्सौम्यविग्रहान् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् । अस्य पुरश्चरणजपो द्वादशलक्षः ।

nibandhe : lokeśānvanitārūpānarcayetsaumyavigrahān | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet | asya puraścaraṇajapo dvādaśalakṣaḥ ||

७२ तथा च : भानुलक्षं जपेदेनं मनुं तावत्सहस्रकम् । विल्वारग्वधसम्भूतैर्मधुराक्तैः समिद्वरैः । जवापुष्पैश्च जुहुयात्तोषयेद्वसुना गुरुम् । आरग्वधः शोणालुः । अयं मन्त्रस्त्रिधा भवति । परादिर्वा भवेद्देवि कामादिर्वा भवेदियमिति दक्षिणामूर्तिवचनात् ॥७२॥

tathā ca : | bhānulakṣaṃ japedenaṃ manuṃ tāvatsahasrakam | vilvāragvadhasambhūtairmadhurāktaiḥ samidvaraiḥ | javāpuṣpaiśca juhuyāttoṣayedvasunā gurum | āragvadhaḥ śoṇāluḥ | ayaṃ mantrastridhā bhavati | parādirvā bhaveddevi kāmādirvā bhavediyamiti dakṣiṇāmūrtivacanāt ||

७३ अथ त्वरितामन्त्राः अथाभिधास्ये त्वरितां त्वरितं फलदायिनीम् । तारो माया वर्मबीजम् ऋद्धिरीशस्वरान्विता । कूर्मस्तदन्त्यो भगवान्क्षस्त्री दीर्घतनुच्छदम् । संवर्तो भगवान्माया फडन्तो द्वादशाक्षरः । माया भुवनेशी, वर्म हुं, ऋद्धिः खकारः, ईश्वरः एकारः, कूर्मश्चकारः, तदन्त्यश्छकारः, भग एकारस्तद्युक्तः क्षः, स्त्री स्वरूपं दीर्घतनुच्छदं हुं, संवर्तः क्षकारः भग एकारस्तद्युक्तः, पुनर्भुवनेश्वरी फट् ॥७३॥

atha tvaritāmantrāḥ | athābhidhāsye tvaritāṃ tvaritaṃ phaladāyinīm | tāro māyā varmabījam ṛddhirīśasvarānvitā | kūrmastadantyo bhagavānkṣastrī dīrghatanucchadam | saṃvarto bhagavānmāyā phaḍanto dvādaśākṣaraḥ | māyā bhuvaneśī, varma huṃ, ṛddhiḥ khakāraḥ, īśvaraḥ ekāraḥ, kūrmaścakāraḥ, tadantyaśchakāraḥ, bhaga ekārastadyuktaḥ kṣaḥ, strī svarūpaṃ dīrghatanucchadaṃ huṃ, saṃvartaḥ kṣakāraḥ bhaga ekārastadyuktaḥ, punarbhuvaneśvarī phaṭ ||

७४ अस्यार्जुनऋषिर्विराट् छन्दः त्वरिता देवता पुरुषार्थचतुष्टयसिद्ध्यर्थे विनियोगः । तथा च निबन्धे : मुनिरर्जुन आख्यातो विराट् छन्द उदाहृतम् । त्वरिता देवता प्रोक्ता पुरुषार्थफलप्रदा ॥७४॥

asyārjunaṛṣirvirāṭ chandaḥ tvaritā devatā puruṣārthacatuṣṭayasiddhyarthe viniyogaḥ | tathā ca nibandhe : | munirarjuna ākhyāto virāṭ chanda udāhṛtam | tvaritā devatā proktā puruṣārthaphalapradā ||

७५ अस्याः पूजापद्धतिः । तत्र पूजायन्त्रं दक्षिणामूर्तौ : अष्टपत्रं लिखेत्पद्मं वह्निभूविन्दुमालिखेत् । प्रत्येकं वसुकोणेषु कवचञ्चाष्टधा लिखेत् । मध्ये तु भुवनेशानीं वेष्टयेन्मातृकाक्षरैः । सर्वरक्षाकरं नाम यन्त्रमेतदुदाहृतम् । यन्त्रावाह्य महेशानीमुपचारैः समर्चयेत् ॥७५॥

asyāḥ pūjāpaddhatiḥ | tatra pūjāyantraṃ dakṣiṇāmūrtau : | aṣṭapatraṃ likhetpadmaṃ vahnibhūvindumālikhet | pratyekaṃ vasukoṇeṣu kavacañcāṣṭadhā likhet | madhye tu bhuvaneśānīṃ veṣṭayenmātṛkākṣaraiḥ | sarvarakṣākaraṃ nāma yantrametadudāhṛtam | yantrāvāhya maheśānīmupacāraiḥ samarcayet ||

७६ ततः प्रातःकृत्यः पीठादिन्यासान्तं कर्म समाप्य केशरेषु भुवनेश्वरीमन्त्रोक्तजयादिपीठशक्तीर्विन्यस्य मध्ये क्षं हुं हं वज्रदेह घुरु घुरु हिंगुलु हिंगुलु गर्ज गर्ज हं हूं क्षां पञ्चाननाय नमः । इति मन्त्रं न्यसेत् । तथा च निबन्धे : संवर्तको विन्दुयुतः कवचं सकलं वियत् । वज्रदेह घुरुद्वन्द्वमाभाष्य हिंगुलुद्वयम् । गर्ज गर्ज वियत्सेन्दु वर्मान्त्यो दीर्घविन्दुवान् । पञ्चाननाय हृदयं पीठमन्त्रः प्रकीर्तितः ॥७६॥

tataḥ prātaḥkṛtyaḥ pīṭhādinyāsāntaṃ karma samāpya keśareṣu bhuvaneśvarīmantroktajayādipīṭhaśaktīrvinyasya madhye kṣaṃ huṃ haṃ vajradeha ghuru ghuru hiṃgulu hiṃgulu garja garja haṃ hūṃ kṣāṃ pañcānanāya namaḥ | iti mantraṃ nyaset | tathā ca nibandhe : | saṃvartako vinduyutaḥ kavacaṃ sakalaṃ viyat | vajradeha ghurudvandvamābhāṣya hiṃguludvayam | garja garja viyatsendu varmāntyo dīrghavinduvān | pañcānanāya hṛdayaṃ pīṭhamantraḥ prakīrtitaḥ ||

७७ ततः ऋष्यादिन्यासः : शिरसि अर्जुनऋषये नमः, मुखे विराट् छन्दसे नमः, हृदि त्वरितायै देवतायै नमः । ततो मन्त्रन्यासः : मूर्ध्नि ॐ नमः, भाले हुं नमः, गले खे नमः, हृदि च नमः, नाभौ छे नमः, गुह्ये क्ष नमः, ऊर्वोः स्त्री नमः, जानुनोः हुं नमः, जङ्घयोः क्षे नमः, पादद्वन्द्वे फट् नमः । मूलेन व्यापकं कुर्यात् ॥७७॥

tataḥ ṛṣyādinyāsaḥ : śirasi arjunaṛṣaye namaḥ, mukhe virāṭ chandase namaḥ, hṛdi tvaritāyai devatāyai namaḥ | tato mantranyāsaḥ : mūrdhni oṃ namaḥ, bhāle huṃ namaḥ, gale khe namaḥ, hṛdi ca namaḥ, nābhau che namaḥ, guhye kṣa namaḥ, ūrvoḥ strī namaḥ, jānunoḥ huṃ namaḥ, jaṅghayoḥ kṣe namaḥ, pādadvandve phaṭ namaḥ | mūlena vyāpakaṃ kuryāt ||

७८ तथा च निबन्धे : मायाविवर्जितान् वर्णान्मूर्ध्नि भाले गले हृदि । नाभिगुह्योरुयुगे च जानुजङ्घापदेषु च । विन्यस्य व्यापकं कुर्यात्समस्तेनैव साधकः ॥७८॥

tathā ca nibandhe : | māyāvivarjitān varṇānmūrdhni bhāle gale hṛdi | nābhiguhyoruyuge ca jānujaṅghāpadeṣu ca | vinyasya vyāpakaṃ kuryātsamastenaiva sādhakaḥ ||

७९ ततः कराङ्गन्यासौ : चछे अंगुष्ठाभ्यां नमः, छेक्ष तर्जनीभ्यां स्वाहा, क्षस्त्री मध्यमाभ्यां वषट्, स्त्रीहुं अनामिकाभ्यां हुं, हूंक्षे कनिष्ठाभ्यां वौषट्, क्षेफट् करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं चछे हृदयाय नमः इत्यादिना हृदयादिषु । तथा च निबन्धे : कूर्माद्यैः सप्तभिर्वर्णैः पूर्वपूर्वविवर्जितैः । द्वाभ्यां द्वाभ्यां षडङ्गानि कुर्यात्साधकसत्तमः ॥७९॥

tataḥ karāṅganyāsau : cache aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ, chekṣa tarjanībhyāṃ svāhā, kṣastrī madhyamābhyāṃ vaṣaṭ, strīhuṃ anāmikābhyāṃ huṃ, hūṃkṣe kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ, kṣephaṭ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ cache hṛdayāya namaḥ ityādinā hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe : | kūrmādyaiḥ saptabhirvarṇaiḥ pūrvapūrvavivarjitaiḥ | dvābhyāṃ dvābhyāṃ ṣaḍaṅgāni kuryātsādhakasattamaḥ ||

८० ततो ध्यानम् : श्यामां वर्हिकलापशेखरयुतामाबद्धपर्णांशुकां, गुञ्जाहारलसत्पयोधरनतामष्टाहिपान्विभ्रतीम् । ताडाङ्काङ्गदमेखलागुणरणन्मञ्जीरतां प्रापितान्, कैरातीं वरदाभयोद्यतकरां देवीं त्रिनेत्रां भजे ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य शङ्खस्थापनं कुर्यात् ॥८०॥

tato dhyānam : | śyāmāṃ varhikalāpaśekharayutāmābaddhaparṇāṃśukāṃ, | guñjāhāralasatpayodharanatāmaṣṭāhipānvibhratīm | tāḍāṅkāṅgadamekhalāguṇaraṇanmañjīratāṃ prāpitān, | kairātīṃ varadābhayodyatakarāṃ devīṃ trinetrāṃ bhaje | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya śaṅkhasthāpanaṃ kuryāt ||

८१ ततः सामान्योक्तपीठपूजां विधाय पद्मस्य केशरेषु पूर्वादिक्रमेण जया-विजया-अजिता-अपराजिता-नित्या-विलासिनी-दोग्ध्री-अघोरा-मङ्गलाः, प्रणवादिनमोऽन्तेन पूज्याः । मध्ये क्षं हुं हं वज्रदेह घुरु घुरु हिंगुलु हिंगुलु गर्ज गर्ज हं हूं क्षां पञ्चाननाय नमः । ततः पूर्ववद्ध्यात्वा आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय आवरणपूजामारभेत । अग्न्यादिकोणेषु चछे गायत्र्यै हृदयाय नमः, छेक्ष गायत्र्यै शिरसे स्वाहा, क्षस्त्री गायत्र्यै शिखायै वषट्, स्त्रीहूं गायत्र्यै कवचाय हुं, हूंक्षे गायत्र्यै नेत्रत्रयाय वौषट् । दिक्षु क्षे फट् गायत्र्यै अस्त्राय फट् । इति सम्पूज्य उत्तरेशानयोः प्रणीतां गायत्रीञ्च पूजयेत् । तथा च निबन्धे : अङ्गैः प्रणीतां गायत्रीं केशरेष्वर्चयेत्क्रमात् । दलेषु पूजयेदेताः श्रीबीजाद्याः सुभूषिताः । हुंकारीं खेचरीं चण्डां छेदिनीं क्षेपिणीं स्त्रियम् । हूंकारीं क्षेमकारीञ्च लोके सायुधभूषणाम् । फट्कारीमग्रतो बाह्ये कोदण्डशरधारिणीम् । वाक्यन्तु : श्रीं हुंकार्यै नमः, बाह्ये अग्रतः ॐ फट्कारिण्यै नमः इत्यादि ॥८१॥

tataḥ sāmānyoktapīṭhapūjāṃ vidhāya padmasya keśareṣu pūrvādikrameṇa jayā-vijayā-ajitā-aparājitā-nityā-vilāsinī-dogdhrī-aghorā-maṅgalāḥ, praṇavādinamo'ntena pūjyāḥ | madhye kṣaṃ huṃ haṃ vajradeha ghuru ghuru hiṃgulu hiṃgulu garja garja haṃ hūṃ kṣāṃ pañcānanāya namaḥ | tataḥ pūrvavaddhyātvā āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya āvaraṇapūjāmārabheta | agnyādikoṇeṣu cache gāyatryai hṛdayāya namaḥ, chekṣa gāyatryai śirase svāhā, kṣastrī gāyatryai śikhāyai vaṣaṭ, strīhūṃ gāyatryai kavacāya huṃ, hūṃkṣe gāyatryai netratrayāya vauṣaṭ | dikṣu kṣe phaṭ gāyatryai astrāya phaṭ | iti sampūjya uttareśānayoḥ praṇītāṃ gāyatrīñca pūjayet | tathā ca nibandhe : | aṅgaiḥ praṇītāṃ gāyatrīṃ keśareṣvarcayetkramāt | daleṣu pūjayedetāḥ śrībījādyāḥ subhūṣitāḥ | huṃkārīṃ khecarīṃ caṇḍāṃ chedinīṃ kṣepiṇīṃ striyam | hūṃkārīṃ kṣemakārīñca loke sāyudhabhūṣaṇām | phaṭkārīmagrato bāhye kodaṇḍaśaradhāriṇīm | vākyantu : śrīṃ huṃkāryai namaḥ, bāhye agrataḥ oṃ phaṭkāriṇyai namaḥ ityādi ||

८१क द्वारस्योभयपार्श्वयोः ॐ जयायै नमः, ॐ विजयायै नमः । तद्बाह्ये किङ्कराय रक्ष रक्ष त्वरिताज्ञास्थिरो भव हुं फट् इति मन्त्रेण किङ्करं पूजयेत् । तथा च निबन्धे : द्वारस्य पार्श्वयोः पूज्ये हेमवेत्रकराम्बुजे । जयाख्या विजयाख्या च किङ्कराय पदं ततः । रक्ष रक्ष पदस्यान्ते त्वरिताज्ञास्थिरो भव । वर्मास्त्रान्तेन मनुना किङ्करं तद्बहिर्यजेत् । लगुडं विभ्रतं कृष्णं कृष्णचर्चरमूर्धजम् । आरण्यैररुणैः पुष्पैरतिरम्यैः सुगन्धिभिः । पूजयेद्धूपदीपाद्यैर्नृत्यगीतैर्महोत्सवैरिति । अत्र न इन्द्रादिपूजा अनुक्तत्वात् ॥८१क॥

dvārasyobhayapārśvayoḥ oṃ jayāyai namaḥ, oṃ vijayāyai namaḥ | tadbāhye kiṅkarāya rakṣa rakṣa tvaritājñāsthiro bhava huṃ phaṭ iti mantreṇa kiṅkaraṃ pūjayet | tathā ca nibandhe : | dvārasya pārśvayoḥ pūjye hemavetrakarāmbuje | jayākhyā vijayākhyā ca kiṅkarāya padaṃ tataḥ | rakṣa rakṣa padasyānte tvaritājñāsthiro bhava | varmāstrāntena manunā kiṅkaraṃ tadbahiryajet | laguḍaṃ vibhrataṃ kṛṣṇaṃ kṛṣṇacarcaramūrdhajam | āraṇyairaruṇaiḥ puṣpairatiramyaiḥ sugandhibhiḥ | pūjayeddhūpadīpādyairnṛtyagītairmahotsavairiti | atra na indrādipūjā anuktatvāt ||

८२ ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् । अस्य पुरश्चरणजपो लक्षसंख्यकः । तद्दशांशं बिल्वस्य समिद्भिस्त्रिमध्वक्तैर्होमयेत् । तथा च : लक्षं संजप्य मन्त्रज्ञो मन्त्रमेतं जितेन्द्रियः । दशांशं जुहुयाद्बिल्वैस्त्रिमध्वक्तैः समिद्वरैः ॥८२॥

tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet | asya puraścaraṇajapo lakṣasaṃkhyakaḥ | taddaśāṃśaṃ bilvasya samidbhistrimadhvaktairhomayet | tathā ca : | lakṣaṃ saṃjapya mantrajño mantrametaṃ jitendriyaḥ | daśāṃśaṃ juhuyādbilvaistrimadhvaktaiḥ samidvaraiḥ ||

८३ अथ नित्यामन्त्रः वाग्भवं कामबीजञ्च नित्यक्लिन्ने मदौ पुनः । द्रवे वह्निवधूमन्त्रो द्वादशार्णोऽयमीरितः ॥८३॥

atha nityāmantraḥ | vāgbhavaṃ kāmabījañca nityaklinne madau punaḥ | drave vahnivadhūmantro dvādaśārṇo'yamīritaḥ ||

८४ अस्याः पूजाप्रयोगः : प्रातःकृत्यादि पीठन्यासान्तं विधाय केशरेषु पूर्वादिक्रमेण जयादि ह्रीं सर्वशक्तिकमलासनाय नमः इत्यन्तं विन्यस्य ऋष्यादिन्यासं समाचरेत् । तद्यथा : शिरसि सम्मोहनऋषये नमः, मुखे निवृच्छन्दसे नमः, हृदि नित्यायै देवतायै नमः । तथा च निबन्धे : ऋषिः सम्मोहनश्छन्दो निवृन्नित्या च देवता इति ॥८४॥

asyāḥ pūjāprayogaḥ : prātaḥkṛtyādi pīṭhanyāsāntaṃ vidhāya keśareṣu pūrvādikrameṇa jayādi hrīṃ sarvaśaktikamalāsanāya namaḥ ityantaṃ vinyasya ṛṣyādinyāsaṃ samācaret | tadyathā : śirasi sammohanaṛṣaye namaḥ, mukhe nivṛcchandase namaḥ, hṛdi nityāyai devatāyai namaḥ | tathā ca nibandhe : ṛṣiḥ sammohanaśchando nivṛnnityā ca devatā iti ||

८५ ततः कराङ्गन्यासौ : ऐं अंगुष्ठाभ्यां नमः, ऐं तर्जनीभ्यां स्वाहा, ऐं मध्यमाभ्यां वषट्, ऐं अनामिकाभ्यां हुँ, ऐं कनिष्ठाभ्यां वौषट्, ऐं करतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु ऐं हृदयाय नमः इत्यादिना षडङ्गेषु न्यसेत् ॥ तथा च निबन्धे : वाचा कृत्वा षडङ्गानि नित्यां ध्यायेद्यथाविधि ॥८५॥

tataḥ karāṅganyāsau : aiṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ, aiṃ tarjanībhyāṃ svāhā, aiṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ, aiṃ anāmikābhyāṃ hum̐, aiṃ kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ, aiṃ karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu aiṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā ṣaḍaṅgeṣu nyaset || tathā ca nibandhe : | vācā kṛtvā ṣaḍaṅgāni nityāṃ dhyāyedyathāvidhi ||

८६ ततो ध्यानम् : अर्धेन्दुमौलिमरुणाममराभिवन्द्यामम्भोजपाशसृणिपूर्णकपालहस्ताम् । रक्ताङ्गरागवसनाभरणां त्रिनेत्रां ध्यायेच्छिवस्य वनितां मदविह्वलाङ्गीम् ॥ एवं ध्यात्वा मानसैः संपूज्य शङ्खस्थापनं कुर्यात् ॥८६॥

tato dhyānam : | ardhendumaulimaruṇāmamarābhivandyāmambhojapāśasṛṇipūrṇakapālahastām | raktāṅgarāgavasanābharaṇāṃ trinetrāṃ dhyāyecchivasya vanitāṃ madavihvalāṅgīm | evaṃ dhyātvā mānasaiḥ saṃpūjya śaṅkhasthāpanaṃ kuryāt ||

८७ ततः पीठपूजां विधाय केशरेषु जयादिपीठशक्तीः संपूज्य मध्ये ह्रीं सर्वशक्तिकमलासनाय नमः इत्यन्तं सम्पूज्य पुनर्ध्यात्वा आवाहनादि पञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय आवरणपूजामारभेत । तद्यथा : अग्न्यादिकोणचतुष्टये मध्ये दिक्षु च ऐं हृदयाय नमः, ऐं शिरसे स्वाहा, ऐं शिखायै वषट्, ऐं कवचाय हुं, मध्ये ऐं नेत्रत्रयाय वौषट्, चतुर्दिक्षु ऐं अस्त्राय फट् । अष्टदलेषु ॐ नित्यायै निरञ्जनायै, क्लिन्नायै, क्लेदिन्यै, मदनातुरायै, मदद्रवायै, द्राविण्यै, द्रविण्यै, सर्वत्र प्रणवादिनमोऽन्तेन पूजयेत् । तथा च निबन्धे : नित्या निरञ्जना क्लिन्ना क्लेदिनी मदनातुरा । मदद्रवा द्राविणी च द्रविणीत्यष्टशक्तयः । नीलोत्पलकपालाढ्यकरा रक्ताम्बुजप्रभा इति । तद्बाह्ये इन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥८७॥

tataḥ pīṭhapūjāṃ vidhāya keśareṣu jayādipīṭhaśaktīḥ saṃpūjya madhye hrīṃ sarvaśaktikamalāsanāya namaḥ ityantaṃ sampūjya punardhyātvā āvāhanādi pañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya āvaraṇapūjāmārabheta | tadyathā : agnyādikoṇacatuṣṭaye madhye dikṣu ca aiṃ hṛdayāya namaḥ, aiṃ śirase svāhā, aiṃ śikhāyai vaṣaṭ, aiṃ kavacāya huṃ, madhye aiṃ netratrayāya vauṣaṭ, caturdikṣu aiṃ astrāya phaṭ | aṣṭadaleṣu oṃ nityāyai nirañjanāyai, klinnāyai, kledinyai, madanāturāyai, madadravāyai, drāviṇyai, draviṇyai, sarvatra praṇavādinamo'ntena pūjayet | tathā ca nibandhe : | nityā nirañjanā klinnā kledinī madanāturā | madadravā drāviṇī ca draviṇītyaṣṭaśaktayaḥ | nīlotpalakapālāḍhyakarā raktāmbujaprabhā iti | tadbāhye indrādīn vajrādīṃśca pūjayet | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

८८ अस्य पुरश्चरणजपश्चतुर्लक्षः । तथा च : चतुर्लक्षं जपित्वा च मधुराक्तैर्मधूकजैः । कुसुमैरयुतं हुत्वा तोषयेद्गुरुमात्मनः ॥८८॥

asya puraścaraṇajapaścaturlakṣaḥ | tathā ca : | caturlakṣaṃ japitvā ca madhurāktairmadhūkajaiḥ | kusumairayutaṃ hutvā toṣayedgurumātmanaḥ ||

८९ अथ वज्रप्रस्तारिणीमन्त्राः वाङ्मायानन्तरं भूयो नित्यक्लिन्ने मदद्रवे । स्वाहान्तो रविसंख्यार्णो मन्त्रो वश्यप्रदायकः ॥८९॥

atha vajraprastāriṇīmantrāḥ | vāṅmāyānantaraṃ bhūyo nityaklinne madadrave | svāhānto ravisaṃkhyārṇo mantro vaśyapradāyakaḥ ||

९० अस्याः पूजायन्त्रम् : षट्कोणं द्वादशदलं चतुर्द्वारं चतुरस्रञ्च ॥९०॥

asyāḥ pūjāyantram : ṣaṭkoṇaṃ dvādaśadalaṃ caturdvāraṃ caturasrañca ||

९१ ततः पूजा : प्रातःकृत्यादिपीठन्यासान्तं विधाय केशरेषु जयादिपीठमन्वन्तं विन्यस्य ऋष्यादिन्यासं कुर्यात् । शिरसि अङ्गिरसे ऋषये नमः, मुखे त्रिष्टुप्छन्दसे नमः, हृदि वज्रप्रस्तारिण्यै देवतायै नमः । तथा च निबन्धे : अङ्गिराः स्यादृषिस्त्रिष्टुप्छन्दो मुनिभिरीरितम् । वज्रप्रस्तारिणी प्रोक्ता देवताभीष्टदायिनीति ॥९१॥

tataḥ pūjā : prātaḥkṛtyādipīṭhanyāsāntaṃ vidhāya keśareṣu jayādipīṭhamanvantaṃ vinyasya ṛṣyādinyāsaṃ kuryāt | śirasi aṅgirase ṛṣaye namaḥ, mukhe triṣṭupchandase namaḥ, hṛdi vajraprastāriṇyai devatāyai namaḥ | tathā ca nibandhe : | aṅgirāḥ syādṛṣistriṣṭupchando munibhirīritam | vajraprastāriṇī proktā devatābhīṣṭadāyinīti ||

९२ ततः कराङ्गन्यासौ : ऐं अंगुष्ठाभ्यां नमः इत्यादि, ऐं हृदयाय नमः इत्यादिना हृदयादिषु । तथा च निबन्धे : वाग्भवेन षडङ्गानि विदध्यान्मन्त्रवित्तमः ॥९२॥

tataḥ karāṅganyāsau : aiṃ aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ ityādi, aiṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe : | vāgbhavena ṣaḍaṅgāni vidadhyānmantravittamaḥ ||

९३ ततो ध्यानम् : रक्ताब्धौ रक्तपोते रविदलकमलाभ्यन्तरे सन्निषण्णां, रक्ताक्षीं रक्तमौलिस्फुरितशशिकलां स्मेरवक्त्रां त्रिनेत्राम् । बीजापूरेषुपाशांकुशमदनधनुःसत्कपालानि हस्तैर्विभ्राणामानताङ्गीं स्तनभारनमितामम्बिकामाश्रयामः ॥९३॥

tato dhyānam : | raktābdhau raktapote ravidalakamalābhyantare sanniṣaṇṇāṃ, raktākṣīṃ raktamaulisphuritaśaśikalāṃ smeravaktrāṃ trinetrām | bījāpūreṣupāśāṃkuśamadanadhanuḥsatkapālāni hastairvibhrāṇāmānatāṅgīṃ stanabhāranamitāmambikāmāśrayāmaḥ ||

९३क एवं ध्यात्वा मानसैः सम्पूज्य शङ्खस्थापनं विधाय पूर्ववत् पीठपूजां कृत्वा पुनर्ध्यात्वा आवाहनादिपञ्चपुष्पाञ्जलिदानपर्यन्तं विधाय आवरणपूजामारभेत । अग्न्यादिकोणेषु मध्ये दिक्षु च ऐं हृदयाय नमः इत्यादिना संपूज्य द्वादशदलेषु पूर्वादिक्रमेण ॐ हृल्लेखायै नमः एवं क्लेदिन्यै, क्लिन्नायै, क्षोभिण्यै, मदनातुरायै, निरञ्जनायै, रागवत्यै, मदनावत्यै, मेखलायै, द्राविण्यै, वेगवत्यै, स्मरायै, सर्वत्र प्रणवादिनमोऽन्तेन पूजयेत् । तथा च निबन्धे : हृल्लेखा क्लेदिनी क्लिन्ना क्षोभिणी मदनातुरा । निरञ्जना रागवती सप्तमी मदनावती । मेखला द्राविणी पश्चाद्वेगवत्यपरा स्मरेति । कपालोत्पलधारिण्यः शक्तयो रक्तविग्रहाः । तद्बाह्ये ब्राह्म्यादि मातॄः पूजयेत् । तद्बहिरिन्द्रादीन् वज्रादींश्च पूजयेत् । तथा च निबन्धे : मातरो दिग्विदिक्ष्वर्च्याः पुनः पूज्या दिगीश्वराः । ततो धूपादिविसर्जनान्तं कर्म समापयेत् ॥९३क॥

evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjya śaṅkhasthāpanaṃ vidhāya pūrvavat pīṭhapūjāṃ kṛtvā punardhyātvā āvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyantaṃ vidhāya āvaraṇapūjāmārabheta | agnyādikoṇeṣu madhye dikṣu ca aiṃ hṛdayāya namaḥ ityādinā saṃpūjya dvādaśadaleṣu pūrvādikrameṇa oṃ hṛllekhāyai namaḥ evaṃ kledinyai, klinnāyai, kṣobhiṇyai, madanāturāyai, nirañjanāyai, rāgavatyai, madanāvatyai, mekhalāyai, drāviṇyai, vegavatyai, smarāyai, sarvatra praṇavādinamo'ntena pūjayet | tathā ca nibandhe : | hṛllekhā kledinī klinnā kṣobhiṇī madanāturā | nirañjanā rāgavatī saptamī madanāvatī | mekhalā drāviṇī paścādvegavatyaparā smareti | kapālotpaladhāriṇyaḥ śaktayo raktavigrahāḥ | tadbāhye brāhmyādi mātṝḥ pūjayet | tadbahirindrādīn vajrādīṃśca pūjayet | tathā ca nibandhe : | mātaro digvidikṣvarcyāḥ punaḥ pūjyā digīśvarāḥ | tato dhūpādivisarjanāntaṃ karma samāpayet ||

९४ अस्य पुरश्चरणं लक्षजपः । तथा च : मन्त्रं मन्त्री जपेल्लक्षं जपान्ते जुहुयात्ततः । अयुतं राजवृक्षोत्थैर्घृतसिक्तैः समिद्वरैः । राजवृक्षः शोणालुः ॥९४॥

asya puraścaraṇaṃ lakṣajapaḥ | tathā ca : | mantraṃ mantrī japellakṣaṃ japānte juhuyāttataḥ | ayutaṃ rājavṛkṣotthairghṛtasiktaiḥ samidvaraiḥ | rājavṛkṣaḥ śoṇāluḥ ||