श्रीश्रीकुलार्णवतन्त्रम्

शृणु देवि (śṛṇu devi) — listen, O Devīसुनो देवि·प्रवक्ष्यामि (pravakṣyāmi) — I shall declareमैं कहता हूँ·यन्मां त्वं परिपृच्छसि (yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi) — what you ask of meजो तुम मुझसे पूछती हो·तस्य श्रवणमात्रेण (tasya śravaṇamātreṇa) — by merely hearing itउसके श्रवण मात्र से·मन्त्रतत्त्वं (mantratattvaṃ) — the essence of mantraमन्त्र-तत्त्व·प्रकाशते (prakāśate) — shines forthप्रकाशित होता है

जपयज्ञात् परः (japayajñāt paraḥ) — higher than the sacrifice of japaजपयज्ञ से पर·यज्ञः (yajñaḥ) — a sacrificeयज्ञ·नापरोऽस्तीह (nāparo'stīha) — there is no other hereयहाँ दूसरा नहीं है·कश्चन (kaścana) — any at allकोई भी·तस्माज्जपेन (tasmājjapena) — therefore by japaइसलिए जप से·धर्मार्थकाममोक्षांश्च (dharmārthakāmamokṣāṃśca) — dharma, artha, kāma and mokṣaधर्म, अर्थ, काम और मोक्ष·साधयेत् (sādhayet) — one should accomplishसाधे

सर्वपादान् परित्यज्य (sarvapādān parityajya) — abandoning all other pathsसब (अन्य) मार्गों को छोड़कर·मन्त्रपादं (mantrapādaṃ) — the path of mantraमन्त्र-मार्ग का·समभ्यसेत् (samabhyaset) — one should practise diligentlyअभ्यास करे·अप्रमादाद् भवेत् सिद्धिः (apramādād bhavet siddhiḥ) — from non-negligence comes siddhiअप्रमाद से सिद्धि होती है·प्रमादादशुभं फलम् (pramādādaśubhaṃ phalam) — from negligence, an inauspicious resultप्रमाद से अशुभ फल

भोगापवर्गसङ्कल्पकल्पव्रतशुभः (bhogāpavargasaṅkalpakalpavrataśubhaḥ) — auspicious as a wish-fulfilling vow for the resolve of enjoyment and liberationभोग और अपवर्ग (मोक्ष) के संकल्प के लिए कल्पव्रत-सा शुभ·जपः (japaḥ) — japaजप·जपध्यानमयं योगं (japadhyānamayaṃ yogaṃ) — the yoga consisting of japa and meditationजप-ध्यानमय योग·तस्माद्देवि (tasmāddevi) — therefore, O Devīइसलिए, हे देवि·समाचरेत् (samācaret) — one should practiseआचरण करे

आब्रह्मबीजदोषाश्च (ābrahmabījadoṣāśca) — and the faults down from Brahmā to the seedब्रह्मा से बीज तक के दोष·नियमातिक्रमोद्भवाः (niyamātikramodbhavāḥ) — arising from transgression of the rulesनियम के अतिक्रम से उत्पन्न·ज्ञानाज्ञानकृताः (jñānājñānakṛtāḥ) — done knowingly or unknowinglyजानते-अनजाने किए·सर्वं (sarvaṃ) — allसब·प्रणश्यन्ति (praṇaśyanti) — perishनष्ट होते हैं·जपात् प्रिये (japāt priye) — through japa, O belovedजप से, हे प्रिये

संसारे दुःखभूयिष्ठे (saṃsāre duḥkhabhūyiṣṭhe) — in this world abounding in sufferingदुःख-बहुल संसार में·यदीच्छेत् (yadīcchet) — if one desiresयदि चाहे·सिद्धिमात्मनः (siddhimātmanaḥ) — siddhi for oneselfअपनी सिद्धि·पञ्चाङ्गोपासनेनैव (pañcāṅgopāsanenaiva) — by the five-limbed worship aloneपंचांग उपासना से ही·मन्त्रजापी (mantrajāpī) — the reciter of mantraमन्त्र-जापी·व्रजेत् सुखम् (vrajet sukham) — attains happinessसुख पाता है

पूजा त्रैकालिकी नित्यं (pūjā traikālikī nityaṃ) — daily worship at the three timesनित्य त्रैकालिक पूजा·जपः (japaḥ) — japaजप·तर्पणमेव च (tarpaṇameva ca) — and tarpaṇaऔर तर्पण·होमः (homaḥ) — homaहोम·ब्राह्मणभुक्तिश्च (brāhmaṇabhuktiśca) — and the feeding of brāhmaṇasऔर ब्राह्मण-भोजन·पुरश्चरणमुच्यते (puraścaraṇamucyate) — is called puraścaraṇaपुरश्चरण कहलाता है

यद् यदङ्गं विहीयेत (yad yadaṅgaṃ vihīyeta) — whatever limb is omittedजो-जो अंग छूट जाए·तत्संख्याद्विगुणः जपः (tatsaṃkhyādviguṇaḥ japaḥ) — japa double its numberउसकी संख्या का दुगुना जप·कुर्याद् (kuryād) — one should performकरे·द्वित्रिचतुःपञ्चसंख्यां वा (dvitricatuḥpañcasaṃkhyāṃ vā) — or two, three, four or five times the numberया दो, तीन, चार, पाँच गुना संख्या·साधकः प्रिये (sādhakaḥ priye) — the sādhaka, O belovedसाधक, हे प्रिये

कुर्वीत (kurvīta) — one should performकरे·चाङ्गसिद्ध्यर्थं (cāṅgasiddhyarthaṃ) — for the accomplishment of the limbsअंग-सिद्धि के लिए·तदशक्तौ (tadaśaktau) — when unable to do soउसमें असमर्थ होने पर·स भक्तितः (sa bhaktitaḥ) — that with devotionवह भक्ति से·तच्चेदङ्गं विहीयेत (taccedaṅgaṃ vihīyeta) — if that limb is omittedयदि वह अंग छूट जाए·मन्त्री (mantrī) — the mantrinमन्त्री·नेष्टमवाप्नुयात् (neṣṭamavāpnuyāt) — does not obtain what is desiredइष्ट नहीं पाता

अन्नैश्चतुर्विधैर्देवि (annaiścaturvidhairdevi) — with the four kinds of food, O Devīचार प्रकार के अन्नों से, हे देवि·पदार्थैः षड्रसान्वितैः (padārthaiḥ ṣaḍrasānvitaiḥ) — with dishes endowed with the six flavoursषड्रस युक्त पदार्थों से·सुभोजितेषु विप्रेषु (subhojiteṣu vipreṣu) — when brāhmaṇas have been well fedविप्रों को भली प्रकार भोजन कराने पर·सर्वं हि सफलं भवेत् (sarvaṃ hi saphalaṃ bhavet) — everything indeed becomes fruitfulसब सफल होता है

सम्यक्सिद्धैकमन्त्रस्य (samyaksiddhaikamantrasya) — of one whose single mantra is fully perfectedजिसका एक मन्त्र सम्यक् सिद्ध है·पञ्चाङ्गोपासनेन च (pañcāṅgopāsanena ca) — and by the five-limbed worshipऔर पंचांग उपासना से·सर्वमन्त्राश्च सिध्यन्ति (sarvamantrāśca sidhyanti) — all mantras become perfectedसब मन्त्र सिद्ध होते हैं·त्वत्प्रसादात् (tvatprasādāt) — by your graceतुम्हारे प्रसाद से·कुलेश्वरि (kuleśvari) — O Kuleśvarīहे कुलेश्वरि

उपदेशस्य सामर्थ्यात् (upadeśasya sāmarthyāt) — from the power of the instructionउपदेश के सामर्थ्य से·श्रीगुरोश्च प्रसादतः (śrīgurośca prasādataḥ) — and from the grace of the Śrī Guruऔर श्रीगुरु के प्रसाद से·मन्त्रप्रभावाद् (mantraprabhāvād) — from the potency of the mantraमन्त्र के प्रभाव से·भक्त्या च (bhaktyā ca) — and from devotionऔर भक्ति से·मन्त्रसिद्धिः प्रजायते (mantrasiddhiḥ prajāyate) — mantra-siddhi arisesमन्त्र-सिद्धि होती है

सिद्धमन्त्राद् गुरोः (siddhamantrād guroḥ) — from a guru whose mantra is perfectedसिद्ध-मन्त्र गुरु से·लब्धः मन्त्रः यः (labdhaḥ mantraḥ yaḥ) — the mantra that is receivedजो मन्त्र प्राप्त है·सिद्धिभाग्भवेत् (siddhibhāgbhavet) — partakes of siddhiसिद्धि का भागी होता है·पूर्वजन्मकृताभ्यासात् (pūrvajanmakṛtābhyāsāt) — from practice done in a previous birthपूर्वजन्म के अभ्यास से·मन्त्रः वा (mantraḥ vā) — or a mantraया मन्त्र·शीघ्रसिद्धिदः (śīghrasiddhidaḥ) — gives swift siddhiशीघ्र सिद्धि देता है

दीक्षापूर्वं (dīkṣāpūrvaṃ) — preceded by dīkṣāदीक्षा-पूर्वक·कुलेशानि (kuleśāni) — O Mistress of the Kulaहे कुलेशानि·पारम्पर्यक्रमागतम् (pāramparyakramāgatam) — come down through the sequence of lineageपरम्परा-क्रम से आया·न्यायलब्धश्च यः मन्त्रः (nyāyalabdhaśca yaḥ mantraḥ) — and the mantra that is rightly obtainedऔर जो मन्त्र न्याय से प्राप्त है·स च सिद्धः (sa ca siddhaḥ) — that is perfectedवह सिद्ध है·न संशयः (na saṃśayaḥ) — no doubtसन्देह नहीं

मासमात्रं (māsamātraṃ) — for a month onlyएक मास मात्र·जपेन्मन्त्रं (japenmantraṃ) — one should recite the mantraमन्त्र जपे·भूतलिप्या तु संपुटम् (bhūtalipyā tu saṃpuṭam) — enclosed in the bhūtalipiभूतलिपि से संपुटित·क्रमोत्क्रमात् (kramotkramāt) — in direct and reverse orderक्रम और उत्क्रम से·सहस्रन्तु (sahasrantu) — a thousand timesहज़ार बार·तस्य (tasya) — hisउसका·सिद्धः भवेन्मनुः (siddhaḥ bhavenmanuḥ) — mantra becomes perfectedमन्त्र सिद्ध हो जाता है

त्रिषष्ट्यक्षरसंयुक्तमातृकाक्षरसंपुटम् (triṣaṣṭyakṣarasaṃyuktamātṛkākṣarasaṃpuṭam) — enclosed in the letters of the mātṛkā joined with its sixty-three lettersतिरसठ अक्षरों सहित मातृका-अक्षरों से संपुटित·मण्डलं पूजयेत् (maṇḍalaṃ pūjayet) — one should worship the maṇḍalaमण्डल की पूजा करे·मन्त्रं (mantraṃ) — the mantraमन्त्र·मातृकावर्णमुच्चरन् (mātṛkāvarṇamuccaran) — uttering the letters of the mātṛkāमातृका-वर्णों का उच्चारण करते

मातृकाजपमात्रेण (mātṛkājapamātreṇa) — by the mere japa of the mātṛkāमातृका-जप मात्र से·मन्त्राणां कोटिकोटयः (mantrāṇāṃ koṭikoṭayaḥ) — crores of crores of mantrasकरोड़ों-करोड़ मन्त्र·जपिताः स्युः (japitāḥ syuḥ) — are recitedजपे हुए होते हैं·न सन्देहः (na sandehaḥ) — no doubtसन्देह नहीं·यतः (yataḥ) — sinceक्योंकि·सर्वं तदुद्भवम् (sarvaṃ tadudbhavam) — everything arises from itसब उससे उत्पन्न है

अनेककोटिमन्त्राणि (anekakoṭimantrāṇi) — many crores of mantrasअनेक करोड़ मन्त्र·चित्ताकुलकराणि च (cittākulakarāṇi ca) — only bewilder the mindचित्त को आकुल करने वाले हैं·मन्त्रं गुरुकृपाप्राप्तमेकं (mantraṃ gurukṛpāprāptamekaṃ) — one mantra obtained by the guru's graceगुरु-कृपा से प्राप्त एक मन्त्र·स्यात् सर्वसिद्धिदम् (syāt sarvasiddhidam) — gives all siddhisसब सिद्धियाँ देता है

यदृच्छया श्रुतं मन्त्रं (yadṛcchayā śrutaṃ mantraṃ) — a mantra heard by chanceयदृच्छा से सुना मन्त्र·दृष्टेनापि (dṛṣṭenāpi) — or seenया देखा·छलेन च (chalena ca) — or by deceitया छल से·पत्रे स्थितं वा (patre sthitaṃ vā) — or found on a leafया पत्र पर लिखा मिला·चाध्याप्य (cādhyāpya) — or by having it taughtया (किसी को) पढ़ाकर·तज्जपः (tajjapaḥ) — its japaउसका जप·स्यादनर्थकृत् (syādanarthakṛt) — brings harmअनर्थ करता है

पुस्तके लिखितान्मन्त्रान् (pustake likhitānmantrān) — mantras written in a bookपुस्तक में लिखे मन्त्रों को·विलोक्य (vilokya) — looking atदेखकर·प्रजपन्ति ये (prajapanti ye) — those who reciteजो जपते हैं·ब्रह्महत्यासमं (brahmahatyāsamaṃ) — equal to the killing of a brāhmaṇaब्रह्महत्या के समान·तेषां पातकं (teṣāṃ pātakaṃ) — their sinउनका पातक·व्याधिदुःखदम् (vyādhiduḥkhadam) — bringing disease and sorrowव्याधि और दुःख देने वाला

पुण्यक्षेत्रं (puṇyakṣetraṃ) — a holy fieldपुण्यक्षेत्र·नदीतीरं (nadītīraṃ) — a river bankनदीतट·गुहा (guhā) — a caveगुहा·पर्वतमस्तकम् (parvatamastakam) — a mountain topपर्वत-शिखर·तीर्थप्रदेशाः (tīrthapradeśāḥ) — places of pilgrimageतीर्थ-प्रदेश·सिन्धूनां सङ्गमः (sindhūnāṃ saṅgamaḥ) — the confluence of riversनदियों का संगम·पावनं वनम् (pāvanaṃ vanam) — a pure forestपावन वन

उद्यानानि विविक्तानि (udyānāni viviktāni) — secluded gardensएकान्त उद्यान·विल्वमूलं (vilvamūlaṃ) — the foot of a bilva treeबिल्व-मूल·तटं गिरेः (taṭaṃ gireḥ) — the slope of a hillपर्वत का तट·देवतायतनं (devatāyatanaṃ) — a temple of a deityदेवालय·कूलं समुद्रस्य (kūlaṃ samudrasya) — the shore of the oceanसमुद्र का तट·निजं गृहम् (nijaṃ gṛham) — one's own houseअपना घर

साधनेषु प्रशस्तानि (sādhaneṣu praśastāni) — commended for sādhanasसाधनों में प्रशस्त·स्थानान्येतानि (sthānānyetāni) — these placesये स्थान·मन्त्रिणाम् (mantriṇām) — for mantrinsमन्त्रियों के लिए·अथवा (athavā) — or elseअथवा·निवसेत्तत्र (nivasettatra) — one should dwell thereवहाँ रहे·यत्र चित्तं प्रसीदति (yatra cittaṃ prasīdati) — where the mind is at peaceजहाँ चित्त प्रसन्न हो

सूर्यस्य (sūryasya) — of the sunसूर्य के·अग्नेः (agneḥ) — of fireअग्नि के·गुरोः (guroḥ) — of the guruगुरु के·इन्दोः (indoḥ) — of the moonचन्द्र के·दीपस्य च (dīpasya ca) — and of a lampऔर दीप के·जलस्य च (jalasya ca) — and of waterऔर जल के·गोविप्रकुलवृक्षाणां (goviprakulavṛkṣāṇāṃ) — of cows, brāhmaṇas and kula treesगौ, विप्र और कुलवृक्षों के·सन्निधौ (sannidhau) — in the presenceसन्निधान में·शस्यते जपः (śasyate japaḥ) — japa is commendedजप प्रशस्त है

गृहे शतगुणं विद्याद् (gṛhe śataguṇaṃ vidyād) — know it to be a hundredfold in a houseघर में सौ गुना जाने·गोष्ठे लक्षगुणं भवेत् (goṣṭhe lakṣaguṇaṃ bhavet) — in a cowshed it is a lakh-foldगोशाला में लाख गुना होता है·कोटिर्देवालये (koṭirdevālaye) — a crore-fold in a templeदेवालय में करोड़·पुण्यमनन्तं (puṇyamanantaṃ) — the merit is endlessपुण्य अनन्त·शिवसन्निधौ (śivasannidhau) — in the presence of Śivaशिव के सन्निधान में

म्लेच्छदुष्टमृगव्यालशङ्कातङ्कविवर्जितः (mlecchaduṣṭamṛgavyālaśaṅkātaṅkavivarjitaḥ) — free from the fear and dread of mlecchas, wicked men, beasts and snakesम्लेच्छ, दुष्ट, हिंस्र पशु, सर्प की शंका और भय से रहित·एकान्तपावने (ekāntapāvane) — in a secluded and pure placeएकान्त पावन में·निन्दारहिते (nindārahite) — free from censureनिन्दा-रहित·भक्तिसंयुते (bhaktisaṃyute) — endowed with devotionभक्ति-युक्त

स्वदेशे (svadeśe) — in one's own countryस्वदेश में·धार्मिके देशे (dhārmike deśe) — in a righteous landधार्मिक देश में·सुभिक्षे (subhikṣe) — where food is plentifulसुभिक्ष में·निरुपद्रवे (nirupadrave) — free from disturbanceउपद्रव-रहित·राजभक्तजनस्थाने (rājabhaktajanasthāne) — in a place whose people are loyal to the kingराजभक्त जनों के स्थान में·निवसेत् (nivaset) — one should dwellरहे·तापसाश्रये (tāpasāśraye) — in a hermitage of asceticsतपस्वियों के आश्रय में

राजानः (rājānaḥ) — kingsराजा·सचिवा राज्ञां (sacivā rājñāṃ) — ministers of kingsराजाओं के मन्त्री·पुरुषाः (puruṣāḥ) — their menउनके पुरुष·प्रभवः जनाः (prabhavaḥ janāḥ) — powerful peopleप्रभावशाली लोग·चरन्ति येन मार्गेण (caranti yena mārgeṇa) — by whatever road they moveजिस मार्ग से चलते हैं·न वसेत्तत्र (na vasettatra) — one should not dwell thereवहाँ न रहे·मन्त्रवित् (mantravit) — the knower of mantraमन्त्रवेत्ता

जीर्णदेवालयोद्यानगृहवृक्षतलेषु च (jīrṇadevālayodyānagṛhavṛkṣataleṣu ca) — in a ruined temple, garden or house, or under a treeजीर्ण देवालय, उद्यान, घर या वृक्ष के नीचे·नदीतडागकूपेषु (nadītaḍāgakūpeṣu) — at rivers, ponds and wellsनदी, तड़ाग, कूप पर·भूच्छिद्रादिषु (bhūcchidrādiṣu) — in holes in the ground and the likeभूमि के छिद्र आदि में·नो वसेत् (no vaset) — one should not dwellन रहे

दीपनाथमयष्ट्वा (dīpanāthamayaṣṭvā) — without having worshipped the lord of the lampदीपनाथ की पूजा किए बिना·यः (yaḥ) — whoजो·जपपूजादिकं चरेत् (japapūjādikaṃ caret) — performs japa, worship and the restजप, पूजा आदि करे·तत्फलं गृह्यते तेन (tatphalaṃ gṛhyate tena) — its fruit is taken by himउसका फल वह (दीपनाथ) ले लेता है·तस्यायासः फलं भवेत् (tasyāyāsaḥ phalaṃ bhavet) — his only fruit is the labourउसका श्रम ही फल होता है

वंशाश्मधरणीदारुतृणपल्लवनिर्मितम् (vaṃśāśmadharaṇīdārutṛṇapallavanirmitam) — made of bamboo, stone, bare earth, wood, grass or leavesबाँस, पत्थर, नंगी भूमि, लकड़ी, तृण, पल्लव से बना·वर्जयेदासनं (varjayedāsanaṃ) — one should avoid such a seatऐसा आसन त्याग दे·धीमान् (dhīmān) — the wise oneबुद्धिमान्·दारिद्र्यव्याधिदुःखदम् (dāridryavyādhiduḥkhadam) — which brings poverty, disease and sorrowदरिद्रता, व्याधि, दुःख देने वाला

तूलकम्बलवस्त्राणां (tūlakambalavastrāṇāṃ) — of cotton, wool or clothरुई, कम्बल, वस्त्र का·सिंहव्याघ्रमृगाजिनम् (siṃhavyāghramṛgājinam) — the skin of a lion, tiger or deerसिंह, बाघ, मृग का चर्म·कल्पयेदासनं (kalpayedāsanaṃ) — one should make a seatआसन बनाए·धीमान् (dhīmān) — the wise oneबुद्धिमान्·सौभाग्यज्ञानवृद्धिदम् (saubhāgyajñānavṛddhidam) — which increases good fortune and knowledgeसौभाग्य और ज्ञान बढ़ाने वाला

पद्मस्वस्तिकवीरादिषु (padmasvastikavīrādiṣu) — in padma, svastika, vīra and the otherपद्म, स्वस्तिक, वीर आदि·आसनेषूपविश्य च (āsaneṣūpaviśya ca) — having sat in the posturesआसनों में बैठकर·जपार्चनादिकं कुर्याद् (japārcanādikaṃ kuryād) — one should perform japa, worship and the restजप, अर्चन आदि करे·अन्यथा (anyathā) — otherwiseअन्यथा·निष्फलं भवेत् (niṣphalaṃ bhavet) — it becomes fruitlessनिष्फल होता है

द्वादशावर्तयन् (dvādaśāvartayan) — repeating twelve timesबारह बार आवर्तन करते·बुद्ध्या (buddhyā) — mentallyबुद्धि से·प्रणवन्तु त्रिमात्रकम् (praṇavantu trimātrakam) — the praṇava of three mātrāsत्रिमात्रा प्रणव·मुञ्चेत् पिङ्गलया (muñcet piṅgalayā) — one should release through the piṅgalāपिंगला से छोड़े·वायुमन्तःस्थं (vāyumantaḥsthaṃ) — the breath held withinभीतर स्थित वायु को·रेचकः भवेत् (recakaḥ bhavet) — this is recakaरेचक होता है

षोडशावर्तयन् तारं (ṣoḍaśāvartayan tāraṃ) — repeating the tāra sixteen timesसोलह बार तार का आवर्तन करते·पूरयेद् बाह्यमारुतम् (pūrayed bāhyamārutam) — one should draw in the outer airबाह्य वायु भरे·शनकैरिडया (śanakairiḍayā) — slowly through the iḍāधीरे-धीरे इडा से·बद्ध्वा (baddhvā) — holdingरोककर·पूरकं परिकीर्तितम् (pūrakaṃ parikīrtitam) — this is declared to be pūrakaपूरक कहा गया

द्वादशावर्तयन् तारं (dvādaśāvartayan tāraṃ) — repeating the tāra twelve timesबारह बार तार का आवर्तन करते·वायुं मध्ये च कुम्भयेत् (vāyuṃ madhye ca kumbhayet) — one should hold the breath in the middleवायु को मध्य में कुम्भित करे·शोषयेद्वायुबीजेन (śoṣayedvāyubījena) — one should dry with the seed of windवायु-बीज से शोषण करे·देहशोषणमीरितम् (dehaśoṣaṇamīritam) — this is called the drying of the bodyदेह-शोषण कहा गया

पुनश्च पूर्ववद् (punaśca pūrvavad) — again as beforeफिर पूर्ववत्·वायुं विरेच्य (vāyuṃ virecya) — having exhaled the breathवायु को निकालकर·आपूर्य (āpūrya) — having inhaledभरकर·कुम्भयेत् (kumbhayet) — one should retainकुम्भित करे·दहेत् दहनबीजेन (dahet dahanabījena) — one should burn with the seed of fireदहन-बीज से जलाए·देहदाहनमीरितम् (dehadāhanamīritam) — this is called the burning of the bodyदेह-दाहन कहा गया

पुनश्च पूर्ववद् (punaśca pūrvavad) — again as beforeफिर पूर्ववत्·वायुं विरेच्य (vāyuṃ virecya) — having exhaled the breathवायु को निकालकर·आपूर्य (āpūrya) — having inhaledभरकर·कुम्भयेत् (kumbhayet) — one should retainकुम्भित करे·शिवकुण्डलिनीयोगस्यन्दनामृतधारया (śivakuṇḍalinīyogasyandanāmṛtadhārayā) — with the stream of nectar flowing from the union of Śiva and Kuṇḍalinīशिव-कुण्डलिनी योग से झरती अमृत-धारा से·आपादमस्तकं देवि (āpādamastakaṃ devi) — from foot to head, O Devīपैर से सिर तक, हे देवि·प्लावयेत् (plāvayet) — one should floodप्लावित करे·प्लावनं भवेत् (plāvanaṃ bhavet) — this is the floodingप्लावन होता है

जपध्यानं विना (japadhyānaṃ vinā) — without japa and meditationजप-ध्यान के बिना·अगर्भः (agarbhaḥ) — it is agarbhaअगर्भ है·सगर्भः (sagarbhaḥ) — sagarbhaसगर्भ·तद्विपर्ययात् (tadviparyayāt) — by the reverse of thatउसके विपरीत से·अगर्भाद् (agarbhād) — than agarbhaअगर्भ से·गर्भसंयुक्तः प्राणायामः (garbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥ) — prāṇāyāma joined with garbhaगर्भ-युक्त प्राणायाम·शताधिकः (śatādhikaḥ) — is a hundred times greaterसौ गुना अधिक है

तपांसि (tapāṃsi) — austeritiesतप·तीर्थयात्राद्याः (tīrthayātrādyāḥ) — pilgrimages and the likeतीर्थयात्रा आदि·मखदानव्रतादयः (makhadānavratādayaḥ) — sacrifices, gifts, vows and the restयज्ञ, दान, व्रत आदि·प्राणायामस्य तस्य (prāṇāyāmasya tasya) — of that prāṇāyāmaउस प्राणायाम की·एते (ete) — theseये·कलां नार्हन्ति षोडशीम् (kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm) — are not worth a sixteenth partसोलहवीं कला के योग्य नहीं

मानसं वाचिकं पापं (mānasaṃ vācikaṃ pāpaṃ) — sin of mind and speechमानसिक, वाचिक पाप·कायिकं वापि (kāyikaṃ vāpi) — or of bodyया कायिक भी·यत् कृतम् (yat kṛtam) — whatever has been doneजो किया गया·तत् सर्वं निर्दहेच्छीघ्रं (tat sarvaṃ nirdahecchīghraṃ) — all that is swiftly burnt awayवह सब शीघ्र जल जाता है·प्राणायामत्रयं (prāṇāyāmatrayaṃ) — by three prāṇāyāmasतीन प्राणायामों से·शिवे (śive) — O Śivāहे शिवे

दह्यते (dahyate) — is burnt awayजल जाता है·ध्मार्यमानानां धातूनाञ्च (dhmāryamānānāṃ dhātūnāñca) — of metals being smeltedधौंके जाते धातुओं का·यथा मलम् (yathā malam) — as the drossजैसे मल·तथेन्द्रियाणां (tathendriyāṇāṃ) — so of the sensesवैसे इन्द्रियों के·दह्यन्ते दोषाः (dahyante doṣāḥ) — the faults are burnt awayदोष जल जाते हैं·प्राणस्य संयमात् (prāṇasya saṃyamāt) — by restraint of the breathप्राण के संयम से

प्राणायामैर्विशुद्धात्मा (prāṇāyāmairviśuddhātmā) — one whose self is purified by prāṇāyāmasप्राणायामों से विशुद्ध आत्मा वाला·यद् यत् कर्म करोति हि (yad yat karma karoti hi) — whatever act he doesजो-जो कर्म करता है·तत्तत् फलति (tattat phalati) — that bears fruitवह-वह फलता है·असन्देहः (asandehaḥ) — without doubtनिःसन्देह·तु अप्रयत्नेन वा कृतम् (tu aprayatnena vā kṛtam) — even if done without effortबिना प्रयत्न किया हुआ भी

आगमोक्तेन मार्गेण (āgamoktena mārgeṇa) — by the path declared in the Āgamasआगमोक्त मार्ग से·अभ्यासं नित्यं करोति यः (abhyāsaṃ nityaṃ karoti yaḥ) — who practises dailyजो नित्य अभ्यास करता है·देवताभावमाप्नोति (devatābhāvamāpnoti) — attains the state of the deityदेवताभाव पाता है·मन्त्रसिद्धिः प्रजायते (mantrasiddhiḥ prajāyate) — mantra-siddhi arisesमन्त्र-सिद्धि होती है

यः (yaḥ) — whoजो·न्यासकवचच्छन्दः (nyāsakavacacchandaḥ) — with nyāsa, kavaca and chandasन्यास, कवच, छन्द सहित·मन्त्रं जपति (mantraṃ japati) — recites the mantraमन्त्र जपता है·तं प्रिये (taṃ priye) — him, O belovedउसे, हे प्रिये·विघ्ना दृष्ट्वा पलायन्ते (vighnā dṛṣṭvā palāyante) — obstacles flee at the sight ofदेखकर विघ्न भाग जाते हैं·सिंहं दृष्ट्वा यथा गजाः (siṃhaṃ dṛṣṭvā yathā gajāḥ) — as elephants at the sight of a lionजैसे सिंह को देखकर हाथी

अक्षमाला द्विधा प्रोक्ता (akṣamālā dvidhā proktā) — the akṣamālā is said to be twofoldअक्षमाला दो प्रकार की कही गई·कल्पिता अकल्पिता इति च (kalpitā akalpitā iti ca) — as kalpitā and akalpitāकल्पिता और अकल्पिता·कल्पिता मणिभिः कॢप्ता (kalpitā maṇibhiḥ kḷptā) — the kalpitā is formed of beadsकल्पिता मणियों से बनी·मातृका स्यादकल्पिता (mātṛkā syādakalpitā) — the mātṛkā is the akalpitāमातृका अकल्पिता है

आदिक्षान्ताक्षवर्णत्वात् (ādikṣāntākṣavarṇatvāt) — because it consists of the letters (akṣa) from a to kṣaअ से क्ष तक अक्षरों (अक्ष) से बनी होने से·अक्षमालेति कीर्तिता (akṣamāleti kīrtitā) — it is called akṣamālāअक्षमाला कहलाती है·अनुलोमविलोमाभ्यां (anulomavilomābhyāṃ) — in direct and reverse orderअनुलोम और विलोम से·गणयेत् (gaṇayet) — one should countगणना करे·मन्त्रवित्तमः (mantravittamaḥ) — the best knower of mantraमन्त्रवित्तम

एकैकं (ekaikaṃ) — singleएक-एक·अङ्गुलीभिः स्यात् (aṅgulībhiḥ syāt) — the fruit is with the fingersअंगुलियों से होता है·रेखाभिः दशधा फलम् (rekhābhiḥ daśadhā phalam) — tenfold with the finger-linesरेखाओं से दस गुना फल·मणिभिः शतसाहस्रं (maṇibhiḥ śatasāhasraṃ) — a hundred thousandfold with beadsमणियों से लाख गुना·माणिक्यात् अनन्तमुच्यते (māṇikyāt anantamucyate) — with rubies it is said to be endlessमाणिक्य से अनन्त कहा गया

त्रिंशद्भिः स्याद्धनं (triṃśadbhiḥ syāddhanaṃ) — with thirty (beads) comes wealthतीस (मणियों) से धन·पुष्टिः सप्तविंशतिभिर्भवेत् (puṣṭiḥ saptaviṃśatibhirbhavet) — with twenty-seven comes nourishmentसत्ताईस से पुष्टि होती है·पञ्चविंशतिभिर्मोक्षं (pañcaviṃśatibhirmokṣaṃ) — with twenty-five, liberationपच्चीस से मोक्ष·पञ्चदश्याभिचारके (pañcadaśyābhicārake) — fifteen in abhicāraपन्द्रह अभिचार में·पञ्चाशद्भिः कुलेशानि (pañcāśadbhiḥ kuleśāni) — with fifty, O Mistress of the Kulaपचास से, हे कुलेशानि·सर्वसिद्धिरुदीरिता (sarvasiddhirudīritā) — all siddhis are declaredसर्वसिद्धि कही गई

अङ्गुष्ठेन च मोक्षः स्यात् (aṅguṣṭhena ca mokṣaḥ syāt) — with the thumb comes liberationअंगूठे से मोक्ष होता है·तर्जनी शत्रुनाशिनी (tarjanī śatrunāśinī) — the forefinger destroys enemiesतर्जनी शत्रुनाशिनी·मध्यमां धनदां विद्यात् (madhyamāṃ dhanadāṃ vidyāt) — know the middle finger to give wealthमध्यमा को धनदा जाने·शान्तिकर्मणि अनामिका (śāntikarmaṇi anāmikā) — the ring finger in rites of pacificationशान्तिकर्म में अनामिका·कनिष्ठा (kaniṣṭhā) — the little fingerकनिष्ठा·स्तम्भनी आकर्षणी (stambhanī ākarṣaṇī) — paralyses and attractsस्तम्भन और आकर्षण करने वाली·अङ्गुली सुप्रकीर्तिता (aṅgulī suprakīrtitā) — the finger is well declaredअंगुली भली प्रकार कही गई

एतज्जपिष्यामि इति (etajjapiṣyāmi iti) — "I shall recite this much""मैं इतना जप करूँगा" ऐसा·आदौ सङ्कल्प्य (ādau saṅkalpya) — having first resolvedपहले संकल्प कर·मन्त्रवित्तमः (mantravittamaḥ) — the best knower of mantraमन्त्रवित्तम·स्थिरासनः (sthirāsanaḥ) — seated firmlyस्थिर आसन·जपित्वा अथ (japitvā atha) — having recitedफिर जप करके·देव्यै (devyai) — to the Devīदेवी को·सोदकमर्पयेत् (sodakamarpayet) — should offer it with waterजल सहित समर्पित करे

उच्चैर्जपः अधमः प्रोक्तः (uccairjapaḥ adhamaḥ proktaḥ) — loud japa is said to be the lowestउच्च (ज़ोर से) जप अधम कहा गया·उपांशुर्मध्यमः स्मृतः (upāṃśurmadhyamaḥ smṛtaḥ) — whispered japa is held to be middlingउपांशु मध्यम माना गया·उत्तमः मानसः देवि (uttamaḥ mānasaḥ devi) — mental japa is the highest, O Devīउत्तम मानस है, हे देवि·त्रिविधः कथितः जपः (trividhaḥ kathitaḥ japaḥ) — japa is declared to be threefoldजप तीन प्रकार का कहा गया

अतिह्रस्वः व्याधिहेतुः (atihrasvaḥ vyādhihetuḥ) — too short causes diseaseअति ह्रस्व व्याधि का कारण·अतिदीर्घः तपःक्षयः (atidīrghaḥ tapaḥkṣayaḥ) — too long wastes one's tapasअति दीर्घ तप का क्षय·अक्षराक्षरसंयुक्तः (akṣarākṣarasaṃyuktaḥ) — with letters run into lettersअक्षर से अक्षर मिला हुआ·यः मन्त्रः (yaḥ mantraḥ) — the mantra whichजो मन्त्र·स न सिध्यति (sa na sidhyati) — does not succeedवह सिद्ध नहीं होता

मनसा यः स्मरेत् स्तोत्रं (manasā yaḥ smaret stotraṃ) — who recites a hymn mentallyजो मन से स्तोत्र स्मरण करे·वचसा वा मनुं जपेत् (vacasā vā manuṃ japet) — or recites a mantra aloudया वाणी से मन्त्र जपे·उभयं निष्फलं देवि (ubhayaṃ niṣphalaṃ devi) — both are fruitless, O Devīदोनों निष्फल हैं, हे देवि·भिन्नभाण्डोदकं यथा (bhinnabhāṇḍodakaṃ yathā) — like water in a cracked potजैसे फूटे बर्तन का जल

जातसूतकमादौ स्यात् (jātasūtakamādau syāt) — at the beginning there is the impurity of birthआदि में जात-सूतक (जन्म की अशुद्धि) होता है·तदन्ते मृतसूतकम् (tadante mṛtasūtakam) — at its end the impurity of deathअन्त में मृत-सूतक·सूतकद्वयसंयुक्तः (sūtakadvayasaṃyuktaḥ) — joined with the two impuritiesदो सूतकों से युक्त·यः मन्त्रः (yaḥ mantraḥ) — the mantra whichजो मन्त्र·स न सिध्यति (sa na sidhyati) — does not succeedवह सिद्ध नहीं होता

आद्यन्तरहितं कृत्वा (ādyantarahitaṃ kṛtvā) — having made it without beginning and endआदि-अन्त रहित करके·मन्त्रमावर्तयेत् (mantramāvartayet) — one should repeat the mantraमन्त्र का आवर्तन करे·धिया (dhiyā) — with the mindबुद्धि से·सूतकद्वयनिर्मुक्तः (sūtakadvayanirmuktaḥ) — freed from the two impuritiesदो सूतकों से मुक्त·यः मन्त्रः (yaḥ mantraḥ) — the mantra whichजो मन्त्र·सर्वसिद्धिदः (sarvasiddhidaḥ) — gives all siddhisसब सिद्धियाँ देता है

मन्त्रार्थं (mantrārthaṃ) — the meaning of the mantraमन्त्रार्थ·मन्त्रचैतन्यं (mantracaitanyaṃ) — the consciousness of the mantraमन्त्र-चैतन्य·योनिमुद्रां (yonimudrāṃ) — the yoni-mudrāयोनिमुद्रा·न वेत्ति यः (na vetti yaḥ) — who does not knowजो नहीं जानता·शतकोटिजपेनापि (śatakoṭijapenāpi) — even with a hundred crore recitationsसौ करोड़ जप से भी·तस्य सिद्धिर्न जायते (tasya siddhirna jāyate) — siddhi does not arise for himउसकी सिद्धि नहीं होती

सुप्तबीजाश्च ये मन्त्राः (suptabījāśca ye mantrāḥ) — mantras whose seed is asleepजिन मन्त्रों का बीज सुप्त है·न दास्यन्ति फलं प्रिये (na dāsyanti phalaṃ priye) — will not give fruit, O belovedवे फल नहीं देंगे, हे प्रिये·मन्त्राश्चैतन्यसहिताः (mantrāścaitanyasahitāḥ) — mantras endowed with consciousnessचैतन्य-सहित मन्त्र·सर्वसिद्धिकराः स्मृताः (sarvasiddhikarāḥ smṛtāḥ) — are held to bring all siddhisसब सिद्धियाँ देने वाले माने गए

चैतन्यरहिता मन्त्राः (caitanyarahitā mantrāḥ) — mantras devoid of consciousnessचैतन्य-रहित मन्त्र·प्रोक्ता वर्णास्तु केवलम् (proktā varṇāstu kevalam) — are said to be mere lettersकेवल वर्ण कहे गए·फलं नैव प्रयच्छन्ति (phalaṃ naiva prayacchanti) — they give no fruit at allफल नहीं देते·लक्षकोटिजपादपि (lakṣakoṭijapādapi) — even with a lakh of crores of recitationsलाख करोड़ जप से भी

मन्त्रोच्चारे कृते (mantroccāre kṛte) — when the mantra is utteredमन्त्रोच्चार करने पर·यादृक् स्वरूपं प्रथमं भवेत् (yādṛk svarūpaṃ prathamaṃ bhavet) — whatever form arises at firstजैसा स्वरूप पहले हो·शतैः सहस्रैर्लक्षैर्वा (śataiḥ sahasrairlakṣairvā) — by hundreds, thousands or lakhsसैकड़ों, हज़ारों या लाखों से·कोटिजापेन (koṭijāpena) — by a crore of recitationsकरोड़ जप से·तत् फलम् (tat phalam) — that is the fruitवह फल है

हृत्कण्ठग्रन्थिभेदश्च (hṛtkaṇṭhagranthibhedaśca) — the piercing of the knots of heart and throatहृदय और कण्ठ की ग्रन्थि का भेद·सर्वावयववर्द्धनम् (sarvāvayavavarddhanam) — the swelling of all the limbsसब अंगों का पुष्ट होना·आनन्दाश्रु च (ānandāśru ca) — and tears of blissऔर आनन्द के अश्रु·पुलकः (pulakaḥ) — horripilationरोमांच·देहावेशः (dehāveśaḥ) — possession of the bodyदेह में आवेश·कुलेश्वरि (kuleśvari) — O Kuleśvarīहे कुलेश्वरि·गद्गदोक्तिश्च (gadgadoktiśca) — and faltering speechऔर गद्गद वाणी·सहसा जायते (sahasā jāyate) — arise suddenlyसहसा उत्पन्न होते हैं·नात्र संशयः (nātra saṃśayaḥ) — there is no doubt in thisइसमें सन्देह नहीं

सकृदुच्चरिते अपि (sakṛduccarite api) — even when uttered onceएक बार उच्चारण पर भी·एवं (evaṃ) — thusइस प्रकार·मन्त्रे चैतन्यसंयुते (mantre caitanyasaṃyute) — in a mantra endowed with consciousnessचैतन्य-युक्त मन्त्र में·दृश्यन्ते प्रत्यया यत्र (dṛśyante pratyayā yatra) — where the signs are seenजहाँ प्रत्यय (लक्षण) दिखते हैं·पारम्पर्यं तदुच्यते (pāramparyaṃ taducyate) — that is called the lineageवह परम्परा कहलाती है

रुद्धः (ruddhaḥ) — obstructedरुद्ध·कूटाक्षरः (kūṭākṣaraḥ) — of tangled lettersकूटाक्षर·मुग्धः (mugdhaḥ) — bewilderedमुग्ध·बद्धः (baddhaḥ) — boundबद्ध·क्रुद्धश्च (kruddhaśca) — and angryऔर क्रुद्ध·भेदितः (bheditaḥ) — splitभेदित·बालः (bālaḥ) — childबाल·कुमारः (kumāraḥ) — youthकुमार·युवकः (yuvakaḥ) — young manयुवक·प्रौढः (prauḍhaḥ) — matureप्रौढ़·वृद्धश्च (vṛddhaśca) — and oldऔर वृद्ध·गर्वितः (garvitaḥ) — proudगर्वित

स्तम्भितः (stambhitaḥ) — paralysedस्तम्भित·मूर्च्छितः (mūrcchitaḥ) — swoonedमूर्च्छित·मत्तः (mattaḥ) — intoxicatedमत्त·कीलितः (kīlitaḥ) — nailedकीलित·खण्डितः (khaṇḍitaḥ) — brokenखण्डित·शठः (śaṭhaḥ) — deceitfulशठ·मन्दः (mandaḥ) — dullमन्द·पराङ्मुखः (parāṅmukhaḥ) — avertedपराङ्मुख·छिन्नः (chinnaḥ) — cutछिन्न·बधिरः (badhiraḥ) — deafबधिर·अन्धः (andhaḥ) — blindअन्ध·तु अचेतनः (tu acetanaḥ) — and unconsciousऔर अचेतन

किङ्करः (kiṅkaraḥ) — servantकिंकर·क्षुधितः (kṣudhitaḥ) — hungryक्षुधित·स्तब्धः (stabdhaḥ) — stunnedस्तब्ध·स्थानभ्रष्टञ्च (sthānabhraṣṭañca) — and fallen from its placeऔर स्थानभ्रष्ट·पीडितः (pīḍitaḥ) — afflictedपीड़ित·निःस्नेहः (niḥsnehaḥ) — lovelessनिःस्नेह·विकलः (vikalaḥ) — impairedविकल·ध्वस्तः (dhvastaḥ) — ruinedध्वस्त·निर्जीवः (nirjīvaḥ) — lifelessनिर्जीव·खण्डितारिकः (khaṇḍitārikaḥ) — with broken enemyखण्डितारि (जिसका शत्रु खण्डित)

सुप्तः (suptaḥ) — asleepसुप्त·तिरस्कृतः (tiraskṛtaḥ) — despisedतिरस्कृत·नीचः (nīcaḥ) — lowनीच·मलिनश्च (malinaśca) — and stainedऔर मलिन·दुरासदः (durāsadaḥ) — unapproachableदुरासद·निःसत्त्वः (niḥsattvaḥ) — without strengthनिःसत्त्व·निर्जितः (nirjitaḥ) — vanquishedनिर्जित·दग्धः (dagdhaḥ) — burntदग्ध·चपलश्च (capalaśca) — and fickleऔर चपल·भयङ्करः (bhayaṅkaraḥ) — terrifyingभयंकर

निस्त्रिंशः (nistriṃśaḥ) — mercilessनिस्त्रिंश (निर्दय)·निन्दितः (ninditaḥ) — censuredनिन्दित·क्रूरः (krūraḥ) — cruelक्रूर·फलहीनः (phalahīnaḥ) — fruitlessफलहीन·निकृन्तनः (nikṛntanaḥ) — cuttingनिकृन्तन (काटने वाला)·निर्वीर्यः (nirvīryaḥ) — powerlessनिर्वीर्य·भ्रमितः (bhramitaḥ) — confusedभ्रमित·शप्त (śapta) — cursedशप्त·ऋणक्लिष्टः (ṛṇakliṣṭaḥ) — afflicted by debtऋण-क्लिष्ट·अङ्गहीनकः (aṅgahīnakaḥ) — lacking a limbअंगहीन·जडः (jaḍaḥ) — inertजड़·रिपुः (ripuḥ) — enemyरिपु·उदासीनः (udāsīnaḥ) — indifferentउदासीन·लज्जितः (lajjitaḥ) — ashamedलज्जित·मोहितः (mohitaḥ) — deludedमोहित·अलसः (alasaḥ) — lazyअलस

षष्टि एतान् मन्त्रदोषांश्च (ṣaṣṭi etān mantradoṣāṃśca) — these sixty faults of mantrasये साठ मन्त्र-दोष·यः अज्ञात्वा (yaḥ ajñātvā) — who, not knowingजो न जानकर·प्रजपेन्मनुम् (prajapenmanum) — recites the mantraमन्त्र जपे·सिद्धिर्न जायते तस्य (siddhirna jāyate tasya) — siddhi does not arise for himउसकी सिद्धि नहीं होती·लक्षकोटिजपादपि (lakṣakoṭijapādapi) — even with a lakh of crores of recitationsलाख करोड़ जप से भी

कथ्यन्ते (kathyante) — are declaredकहे जाते हैं·दश संस्काराः (daśa saṃskārāḥ) — the ten saṃskārasदस संस्कार·मन्त्रदोषहराः प्रिये (mantradoṣaharāḥ priye) — which remove the faults of mantras, O belovedमन्त्र-दोष हरने वाले, हे प्रिये·जननं (jananaṃ) — janana (birth)जनन·जीवनं (jīvanaṃ) — jīvana (enlivening)जीवन·पश्चात्ताडनं (paścāttāḍanaṃ) — then tāḍana (beating)फिर ताड़न·बोधनं ततः (bodhanaṃ tataḥ) — then bodhana (awakening)फिर बोधन

अभिषेकः अथ (abhiṣekaḥ atha) — then abhiṣeka (consecration)फिर अभिषेक·विमलीकरण आप्यायने तथा (vimalīkaraṇa āpyāyane tathā) — vimalīkaraṇa (purification) and āpyāyana (nourishing)विमलीकरण और आप्यायन·तर्पणं (tarpaṇaṃ) — tarpaṇa (satiation)तर्पण·दीपनं (dīpanaṃ) — dīpana (illumining)दीपन·गुप्तिः (guptiḥ) — gupti (concealment)गुप्ति·संस्काराः कुलनायिके (saṃskārāḥ kulanāyike) — these are the saṃskāras, O Leader of the Kulaये संस्कार हैं, हे कुलनायिके

शाणोल्लोढानि शस्त्राणि (śāṇolloḍhāni śastrāṇi) — weapons whetted on a grindstoneसान पर घिसे शस्त्र·यथा स्युः निशितानि वै (yathā syuḥ niśitāni vai) — as they become sharpजैसे तीखे हो जाते हैं·मन्त्राश्च स्फूर्तिमायान्ति (mantrāśca sphūrtimāyānti) — so mantras attain vitalityवैसे मन्त्र स्फूर्ति पाते हैं·संस्कारैर्दशभिः तथा (saṃskārairdaśabhiḥ tathā) — through the ten saṃskārasदस संस्कारों से

भक्ष्यं हविष्यं (bhakṣyaṃ haviṣyaṃ) — eatables, sacrificial foodभक्ष्य, हविष्य·शाकादि (śākādi) — vegetables and the likeशाक आदि·विहितानि फलान्यपि (vihitāni phalānyapi) — and the permitted fruitsऔर विहित फल भी·मूलं (mūlaṃ) — rootsमूल (कन्द)·शक्तुं (śaktuṃ) — barley-mealसत्तू·यवानाञ्च (yavānāñca) — and of barleyऔर जौ का·शस्तान्येतानि मन्त्रिणाम् (śastānyetāni mantriṇām) — these are commended for mantrinsये मन्त्रियों के लिए प्रशस्त हैं

यस्य अन्नपानपुष्टाङ्गः (yasya annapānapuṣṭāṅgaḥ) — nourished in body by whose food and drinkजिसके अन्न-पान से पुष्ट अंग वाला·कुरुते धर्मसञ्चयम् (kurute dharmasañcayam) — one accumulates dharmaधर्म-संचय करता है·अन्नदातुः फलं च अर्द्धं (annadātuḥ phalaṃ ca arddhaṃ) — half the fruit is the food-giver'sअन्नदाता का आधा फल·कर्तुश्च अर्द्धं (kartuśca arddhaṃ) — and half the doer'sऔर कर्ता का आधा·न संशयः (na saṃśayaḥ) — no doubtसन्देह नहीं

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन (tasmāt sarvaprayatnena) — therefore with every effortइसलिए सब प्रयत्न से·परान्नं वर्जयेत् सुधीः (parānnaṃ varjayet sudhīḥ) — the wise should avoid another's foodसुधी परान्न त्याग दे·पुरश्चरणकाले च (puraścaraṇakāle ca) — during puraścaraṇaऔर पुरश्चरण-काल में·काम्यकर्मसु अपि (kāmyakarmasu api) — and in rites for desired endsकाम्य कर्मों में भी·ईश्वरि (īśvari) — O Īśvarīहे ईश्वरि

जिह्वा दग्धा परान्नेन (jihvā dagdhā parānnena) — the tongue is burnt by another's foodजिह्वा परान्न से दग्ध·करौ दग्धौ प्रतिग्रहात् (karau dagdhau pratigrahāt) — the hands are burnt by accepting giftsहाथ प्रतिग्रह (दान लेने) से दग्ध·मनः दग्धं परस्त्रीभिः (manaḥ dagdhaṃ parastrībhiḥ) — the mind is burnt by others' wivesमन परस्त्रियों से दग्ध·कार्यसिद्धिः कथं भवेत् (kāryasiddhiḥ kathaṃ bhavet) — how can the work succeed?कार्य-सिद्धि कैसे हो?

इन्द्र (indra) — Indra (14)इन्द्र (14)·अग्नि (agni) — fire (3)अग्नि (3)·रुद्र (rudra) — Rudra (11)रुद्र (11)·ग्रह (graha) — planets (9)ग्रह (9)·दृक् (dṛk) — eyes (2)दृक् (नेत्र, 2)·वेद (veda) — Vedas (4)वेद (4)·अर्क (arka) — suns (12)अर्क (सूर्य, 12)·दिक् (dik) — directions (10)दिक् (10)·षट् (ṣaṭ) — sixछह·अष्टसु (aṣṭasu) — in eightआठ में·षोडश (ṣoḍaśa) — sixteenसोलह·मनु (manu) — Manus (14)मनु (14)·बाण (bāṇa) — arrows (5)बाण (5)·अब्धि (abdhi) — oceans (7)अब्धि (समुद्र, 7)·तिथि (tithi) — tithis (15)तिथि (15)·त्रयोदशसु अपि (trayodaśasu api) — and in thirteenऔर तेरह में

लिखेत् षोडशकोष्ठेषु (likhet ṣoḍaśakoṣṭheṣu) — one should write in the sixteen cellsसोलह कोष्ठों में लिखे·मातृकार्णान् (mātṛkārṇān) — the letters of the mātṛkāमातृका-वर्ण·विचक्षणः (vicakṣaṇaḥ) — the discerning oneविचक्षण·स्वनामाद्यक्षराद् (svanāmādyakṣarād) — from the first letter of one's own nameअपने नाम के आद्याक्षर से·यावत् मन्त्राद्यक्षरदर्शनम् (yāvat mantrādyakṣaradarśanam) — up to the sight of the first letter of the mantraमन्त्र के आद्याक्षर के दर्शन तक

सिद्धादीन् कल्पयेत् मन्त्री (siddhādīn kalpayet mantrī) — the mantrin should assign siddha and the restमन्त्री सिद्ध आदि की कल्पना करे·कुर्यात् साध्यादिभिः पुनः (kuryāt sādhyādibhiḥ punaḥ) — and again with sādhya and the restफिर साध्य आदि से करे·चतुश्चतुर्विभागेन (catuścaturvibhāgena) — by division into foursचार-चार के विभाग से·सिद्धादीन् गणयेत् पुनः (siddhādīn gaṇayet punaḥ) — one should again count siddha and the restसिद्ध आदि की फिर गणना करे

सिद्धसिद्धः (siddhasiddhaḥ) — siddha-siddhaसिद्ध-सिद्ध·जपात् सिद्धः (japāt siddhaḥ) — is perfected by the (prescribed) japa(विहित) जप से सिद्ध होता है·द्विगुणात् (dviguṇāt) — by doubleदुगुने से·सिद्धसाध्यकः (siddhasādhyakaḥ) — siddha-sādhyaसिद्ध-साध्य·सिद्धसुसिद्धः अर्द्धजपात् (siddhasusiddhaḥ arddhajapāt) — siddha-susiddha by half the japaसिद्ध-सुसिद्ध आधे जप से·सिद्धारिः (siddhāriḥ) — siddha-ariसिद्ध-अरि·हन्ति बान्धवान् (hanti bāndhavān) — kills one's kinsmenबान्धवों को मारता है

साध्यसिद्धः (sādhyasiddhaḥ) — sādhya-siddhaसाध्य-सिद्ध·अतिसंक्लेशात् (atisaṃkleśāt) — through great hardshipअति क्लेश से·साध्यसाध्यः निरर्थकः (sādhyasādhyaḥ nirarthakaḥ) — sādhya-sādhya is uselessसाध्य-साध्य निरर्थक·साध्यसुसिद्धः भजनात् (sādhyasusiddhaḥ bhajanāt) — sādhya-susiddha through worshipसाध्य-सुसिद्ध भजन से·साध्यारिः (sādhyāriḥ) — sādhya-ariसाध्य-अरि·हन्ति गोत्रजान् (hanti gotrajān) — kills one's clansmenगोत्रजों को मारता है

सुसिद्धसिद्धः (susiddhasiddhaḥ) — susiddha-siddhaसुसिद्ध-सिद्ध·अर्द्धजपात् (arddhajapāt) — by half the japaआधे जप से·तत्साध्यस्तु (tatsādhyastu) — and its sādhyaऔर उसका साध्य·यथोक्ततः (yathoktataḥ) — by the japa as prescribedयथोक्त (जप) से·तत्सुसिद्धः (tatsusiddhaḥ) — its susiddhaउसका सुसिद्ध·ग्रहादेव (grahādeva) — by mere receptionग्रहण से ही·सुसिद्धारिः (susiddhāriḥ) — susiddha-ariसुसिद्ध-अरि·स्वगोत्रहा (svagotrahā) — kills one's own clanअपने गोत्र को मारने वाला

अरिसिद्धः (arisiddhaḥ) — ari-siddhaअरि-सिद्ध·सुतं हन्यात् (sutaṃ hanyāt) — kills the sonपुत्र को मारे·अरिसाध्यस्तु योषितम् (arisādhyastu yoṣitam) — ari-sādhya the wifeअरि-साध्य स्त्री को·तत्सुसिद्धः कुलं हन्ति (tatsusiddhaḥ kulaṃ hanti) — its susiddha kills the familyउसका सुसिद्ध कुल को मारता है·स्वात्मानं हन्ति तद्रिपुः (svātmānaṃ hanti tadripuḥ) — its ari kills oneselfउसका रिपु अपने को मारता है

सिद्धार्णाः (siddhārṇāḥ) — the siddha lettersसिद्ध वर्ण·बान्धवाः प्रोक्ताः (bāndhavāḥ proktāḥ) — are called kinsmenबान्धव कहे गए·साध्याः ते सेवकाः स्मृताः (sādhyāḥ te sevakāḥ smṛtāḥ) — the sādhya ones are held to be servantsसाध्य सेवक माने गए·सुसिद्धाः पोषकाः ज्ञेयाः (susiddhāḥ poṣakāḥ jñeyāḥ) — the susiddha are to be known as nourishersसुसिद्ध पोषक जानने चाहिए·शत्रवः घातकाः स्मृताः (śatravaḥ ghātakāḥ smṛtāḥ) — the ari ones are held to be slayersशत्रु घातक माने गए

बान्धवाः (bāndhavāḥ) — the kinsmenबान्धव·नववार्णकाः स्युः (navavārṇakāḥ syuḥ) — are the nine-letter groupनौ वर्ण वाले हैं·द्विषड्दश सेवकाः (dviṣaḍdaśa sevakāḥ) — the two, six and ten are servantsदो, छह, दस सेवक·वह्निरुद्रसुताश्चैव (vahnirudrasutāścaiva) — the three, eleven and the sonsवह्नि (3), रुद्र (11) और सुत·द्वादशाः (dvādaśāḥ) — the twelvesबारह·पोषकाः स्मृताः (poṣakāḥ smṛtāḥ) — are held to be nourishersपोषक माने गए

प्रापलाभो (prāpalābho) — prāpa-lābhoप्रापलाभो·पटु (paṭu) — paṭuपटु·प्राह्यं (prāhyaṃ) — prāhyaṃप्राह्यं·रुद्रस्याद्रिरुरुः (rudrasyādriruruḥ) — rudrasyādrirurūḥरुद्रस्याद्रिरुरुः·करम् (karam) — karamकरम्·लोक (loka) — lokaलोक·लोप (lopa) — lopaलोप·पटु (paṭu) — paṭuपटु·प्रायः (prāyaḥ) — prāyaḥप्रायः·खलौ (khalau) — khalauखलौ·घो (gho) — ghoघो·भेषु (bheṣu) — bheṣuभेषु·भेदिताः (bheditāḥ) — are dividedविभक्त हैं·वर्णाः क्रमात् (varṇāḥ kramāt) — the letters, in orderवर्ण क्रम से·स्वरान्तौ तु (svarāntau tu) — ending with the vowelsस्वरों के अन्त वाले·रेवत्यंशगतौ तदा (revatyaṃśagatau tadā) — then fall to the portion of Revatīतब रेवती के अंश में जाते हैं

जन्म (janma) — janma (birth)जन्म·सम्पद् (sampad) — sampad (prosperity)सम्पद्·विपत् (vipat) — vipat (misfortune)विपत्·क्षेम (kṣema) — kṣema (welfare)क्षेम·प्रत्यरिः (pratyariḥ) — pratyari (adversary)प्रत्यरि·साधकः (sādhakaḥ) — sādhaka (accomplisher)साधक·वधः (vadhaḥ) — vadha (death)वध·मित्रं (mitraṃ) — mitra (friend)मित्र·परममित्रञ्च (paramamitrañca) — and parama-mitra (best friend)और परममित्र·जन्मादीनि पुनः पुनः (janmādīni punaḥ punaḥ) — janma and the rest again and againजन्म आदि बार-बार

वालं (vālaṃ) — vālaṃवालं·गौरं (gauraṃ) — gauraṃगौरं·खुरं (khuraṃ) — khuraṃखुरं·शोणं (śoṇaṃ) — śoṇaṃशोणं·शमीशोभेति (śamīśobheti) — śamīśobhetiशमीशोभेति·राशिषु (rāśiṣu) — among the zodiacal signsराशियों में·क्रमेण भेदिताः वर्णाः (krameṇa bheditāḥ varṇāḥ) — the letters are divided in orderक्रम से वर्ण विभक्त हैं·कन्यायां (kanyāyāṃ) — in Virgoकन्या में·शादयः स्मृताः (śādayaḥ smṛtāḥ) — śa and the following are held to beश आदि माने गए

लग्नः (lagnaḥ) — the ascendantलग्न·धनं (dhanaṃ) — wealthधन·भ्रातृ (bhrātṛ) — brothersभ्राता·बन्धु (bandhu) — kinबन्धु·पुत्र (putra) — sonsपुत्र·शत्रु (śatru) — enemiesशत्रु·कलत्रकाः (kalatrakāḥ) — wifeकलत्र (स्त्री)·मरणं (maraṇaṃ) — deathमरण·धर्म (dharma) — dharmaधर्म·कर्म (karma) — karmaकर्म·आय (āya) — incomeआय·व्ययाः (vyayāḥ) — expenditureव्यय·द्वादश राशयः (dvādaśa rāśayaḥ) — the twelve signs (houses)बारह राशियाँ (भाव)

स्वराशेः (svarāśeḥ) — from one's own signअपनी राशि से·मन्त्रराश्यन्तं (mantrarāśyantaṃ) — up to the sign of the mantraमन्त्र की राशि तक·गणनीयं (gaṇanīyaṃ) — it should be countedगणना करनी चाहिए·विचक्षणैः (vicakṣaṇaiḥ) — by the discerningविचक्षणों द्वारा·अज्ञाते राशिनक्षत्रे (ajñāte rāśinakṣatre) — when the sign and nakṣatra are unknownराशि-नक्षत्र अज्ञात होने पर·नामाद्यक्षरराशितः (nāmādyakṣararāśitaḥ) — from the sign of the first letter of the nameनाम के आद्याक्षर की राशि से

नामाद्यक्षरमारभ्य (nāmādyakṣaramārabhya) — beginning from the first letter of the nameनाम के आद्याक्षर से आरम्भ कर·यावन्मन्त्रादिमाक्षरम् (yāvanmantrādimākṣaram) — up to the first letter of the mantraमन्त्र के आद्याक्षर तक·त्रिधा कृत्वा (tridhā kṛtvā) — having divided into threeतीन भाग करके·स्वरैः भिन्द्यात् (svaraiḥ bhindyāt) — one should divide by the vowelsस्वरों से भाग दे·तदन्यत् विपरीतकम् (tadanyat viparītakam) — the other (count) is the reverseउससे अन्य विपरीत है

कृत्वा (kṛtvā) — having done soकरके·अधिकं ऋणं ज्ञेयं (adhikaṃ ṛṇaṃ jñeyaṃ) — the excess is to be known as debtअधिक को ऋण जाने·ऋणी चेत् (ṛṇī cet) — if in debtयदि ऋणी हो·मन्त्रवित्तमः (mantravittamaḥ) — the best knower of mantraमन्त्रवित्तम·स्वयमृणी चेत् (svayamṛṇī cet) — if one is oneself the debtorयदि स्वयं ऋणी हो·तन्मन्त्रं जपेत् (tanmantraṃ japet) — one should recite that mantraउस मन्त्र को जपे·पूर्वमृणी यतः (pūrvamṛṇī yataḥ) — since one was the debtor beforeक्योंकि पहले ऋणी था

पञ्च ह्रस्वाः (pañca hrasvāḥ) — five short (vowels)पाँच ह्रस्व·पञ्च दीर्घाः (pañca dīrghāḥ) — five longपाँच दीर्घ·बिन्द्वन्ताः (bindvantāḥ) — ending with binduबिन्दु-अन्त वाले·सन्धिसम्भवाः (sandhisambhavāḥ) — those born of sandhiसन्धि से उत्पन्न·कादयः पञ्चशः (kādayaḥ pañcaśaḥ) — ka and the following, in fivesक आदि पाँच-पाँच·षक्षसहान्ताश्च (ṣakṣasahāntāśca) — and those ending with ṣa, kṣa, sa and haऔर ष, क्ष, स, ह अन्त वाले·प्रकीर्तिताः (prakīrtitāḥ) — are declaredकहे गए हैं

वायु अग्नि भू जल आकाशाः (vāyu agni bhū jala ākāśāḥ) — wind, fire, earth, water and etherवायु, अग्नि, भूमि, जल, आकाश·पञ्चाशल्लिपयः क्रमात् (pañcāśallipayaḥ kramāt) — the fifty letters in orderपचास लिपियाँ क्रम से·महीसलिलयोः मित्रम् (mahīsalilayoḥ mitram) — earth and water are friendsभूमि और जल मित्र हैं·अनिलानलयोरपि (anilānalayorapi) — so too wind and fireवायु और अग्नि भी·शात्रवं वैपरीत्येन (śātravaṃ vaiparītyena) — enmity by the reverseविपरीत से शत्रुता·मैत्रं सर्वत्र चापरम् (maitraṃ sarvatra cāparam) — and the other (ether) is friendly everywhereऔर अन्य (आकाश) सर्वत्र मित्र

परस्परविरुद्धानां वर्णानां (parasparaviruddhānāṃ varṇānāṃ) — of mutually hostile lettersपरस्पर विरुद्ध वर्णों की·यत्र सङ्गतिः (yatra saṅgatiḥ) — where there is a conjunctionजहाँ संगति हो·वर्जयेत्तादृशं मन्त्रं (varjayettādṛśaṃ mantraṃ) — one should avoid such a mantraऐसे मन्त्र को त्याग दे·नाशकृत्तत् (nāśakṛttat) — it brings destructionवह नाश करता है·कुलेश्वरि (kuleśvari) — O Kuleśvarīहे कुलेश्वरि

एकाक्षरे (ekākṣare) — in a single-syllable mantraएकाक्षर में·तथा कूटे (tathā kūṭe) — likewise in a kūṭa mantraवैसे कूट में·त्रैपुरे (traipure) — in the Traipura mantraत्रैपुर में·मन्त्रनायिके (mantranāyike) — O Mistress of mantrasहे मन्त्रनायिके·स्त्रीदत्ते (strīdatte) — in one given by a womanस्त्री से दिए में·स्वप्नलब्धे च (svapnalabdhe ca) — and in one obtained in a dreamऔर स्वप्न में प्राप्त में·सिद्धादीन्नैव शोधयेत् (siddhādīnnaiva śodhayet) — one need not test siddha and the restसिद्ध आदि का शोधन न करे

मन्त्रसिद्धोपदिष्टेषु (mantrasiddhopadiṣṭeṣu) — in those taught by one who has perfected the mantraमन्त्र-सिद्ध द्वारा उपदिष्ट में·चतुराम्नायजेषु च (caturāmnāyajeṣu ca) — and in those born of the four āmnāyasऔर चार आम्नायों से उत्पन्न में·मालामन्त्रेषु (mālāmantreṣu) — in mālā-mantrasमाला-मन्त्रों में·देवेशि (deveśi) — O Mistress of godsहे देवेशि·सिद्धादीन्नैव शोधयेत् (siddhādīnnaiva śodhayet) — one need not test siddha and the restसिद्ध आदि का शोधन न करे

नृसिंहार्कवराहाणां (nṛsiṃhārkavarāhāṇāṃ) — of Nṛsiṃha, the Sun and Varāhaनृसिंह, सूर्य, वराह के·प्रासादप्रणवस्य च (prāsādapraṇavasya ca) — and of the Prāsāda and the Praṇavaऔर प्रासाद और प्रणव के·सपिण्डाक्षरमन्त्राणां (sapiṇḍākṣaramantrāṇāṃ) — of mantras with piṇḍa-syllablesपिण्डाक्षर मन्त्रों के·सिद्धादीन्नैव शोधयेत् (siddhādīnnaiva śodhayet) — one need not test siddha and the restसिद्ध आदि का शोधन न करे

मनः अन्यत्र (manaḥ anyatra) — the mind elsewhereमन अन्यत्र·शिवः अन्यत्र (śivaḥ anyatra) — Śiva elsewhereशिव अन्यत्र·शक्तिः अन्यत्र (śaktiḥ anyatra) — Śakti elsewhereशक्ति अन्यत्र·मारुतः (mārutaḥ) — the breath (elsewhere)प्राण (अन्यत्र)·न सिध्यति (na sidhyati) — it does not succeedसिद्ध नहीं होता·वरारोहे (varārohe) — O fair-hipped oneहे वरारोहे·लक्षकोटिजपादपि (lakṣakoṭijapādapi) — even with a lakh of crores of recitationsलाख करोड़ जप से भी

वादार्थं पठ्यते विद्या (vādārthaṃ paṭhyate vidyā) — knowledge is studied for the sake of debateवाद के लिए विद्या पढ़ी जाती है·परार्थं क्रियते जपः (parārthaṃ kriyate japaḥ) — japa is done for the sake of othersदूसरों के लिए जप किया जाता है·ख्यात्यर्थं दीयते दानं (khyātyarthaṃ dīyate dānaṃ) — gifts are given for the sake of fameख्याति के लिए दान दिया जाता है·कथं सिद्धिः (kathaṃ siddhiḥ) — how can there be siddhiसिद्धि कैसे·वरानने (varānane) — O fair-faced oneहे वरानने

धनार्थं गम्यते तीर्थं (dhanārthaṃ gamyate tīrthaṃ) — pilgrimage is made for the sake of wealthधन के लिए तीर्थ जाया जाता है·दम्भार्थं क्रियते तपः (dambhārthaṃ kriyate tapaḥ) — austerity is done for the sake of showदम्भ के लिए तप किया जाता है·कार्यार्थे देवतापूजा (kāryārthe devatāpūjā) — worship of the deity for the sake of some endकार्य के लिए देवता-पूजा·कथं सिद्धिर्नु जायते (kathaṃ siddhirnu jāyate) — how indeed can siddhi arise?सिद्धि कैसे हो?

अमेध्येन तु देहेन (amedhyena tu dehena) — with an impure bodyअशुद्ध देह से·न्यासं (nyāsaṃ) — nyāsaन्यास·देवार्चनं (devārcanaṃ) — worship of the deityदेवार्चन·जपम् (japam) — japaजप·होमं (homaṃ) — homaहोम·कुर्वन्ति चेन्मूढाः (kurvanti cenmūḍhāḥ) — if fools performयदि मूढ़ करें·तत् सर्वं निष्फलं भवेत् (tat sarvaṃ niṣphalaṃ bhavet) — all that becomes fruitlessवह सब निष्फल होता है

विण्मूत्रत्यागशेषादियुक्तः (viṇmūtratyāgaśeṣādiyuktaḥ) — with the remains of passing stool and urine and the like upon himमल-मूत्र त्याग के शेष आदि से युक्त·कर्म करोति यः (karma karoti yaḥ) — who performs a riteजो कर्म करता है·जपार्चनादिकं सर्वम् (japārcanādikaṃ sarvam) — all his japa, worship and the restउसका जप, अर्चन आदि सब·अपवित्रं भवेत् प्रिये (apavitraṃ bhavet priye) — becomes impure, O belovedअपवित्र होता है, हे प्रिये

मलिनाम्बरकेशादि (malināmbarakeśādi) — with soiled clothes, hair and the likeमलिन वस्त्र, केश आदि·मुखदौर्गन्धसंयुतः (mukhadaurgandhasaṃyutaḥ) — and with a foul-smelling mouthऔर मुख की दुर्गन्ध से युक्त·यः जपेत् (yaḥ japet) — whoever recitesजो जपे·तं दहत्याशु (taṃ dahatyāśu) — swiftly burns himउसे शीघ्र जला देती है·देवता सुजुगुप्सिता (devatā sujugupsitā) — the deity, greatly disgustedअति घृणा करती देवता

आलस्यं (ālasyaṃ) — slothआलस्य·जृम्भणं (jṛmbhaṇaṃ) — yawningजँभाई·निद्रां (nidrāṃ) — sleepनिद्रा·क्षुतं (kṣutaṃ) — sneezingछींक·निष्ठीवनं (niṣṭhīvanaṃ) — spittingथूकना·भयम् (bhayam) — fearभय·नीचाङ्गस्पर्शनं (nīcāṅgasparśanaṃ) — touching the lower limbsनीच अंगों का स्पर्श·कोपं (kopaṃ) — angerकोप·जपकाले विवर्जयेत् (japakāle vivarjayet) — one should avoid during japaजप-काल में त्याग दे

अत्याहारः (atyāhāraḥ) — overeatingअत्याहार·प्रलापश्च (pralāpaśca) — and prattlingऔर प्रलाप·प्रजल्पः (prajalpaḥ) — gossipप्रजल्प (गप)·नियमाग्रहः (niyamāgrahaḥ) — obstinacy about rulesनियम का आग्रह·अन्यासङ्गश्च (anyāsaṅgaśca) — and attachment to other thingsऔर अन्य में आसक्ति·लौल्यञ्च (laulyañca) — and greedऔर लोलुपता·षड्भिर्मन्त्रः न सिध्यति (ṣaḍbhirmantraḥ na sidhyati) — by these six the mantra does not succeedइन छह से मन्त्र सिद्ध नहीं होता

उष्णीशी (uṣṇīśī) — wearing a turbanपगड़ी बाँधे·कञ्चुकी (kañcukī) — wearing a jacketकंचुकी पहने·नग्नः (nagnaḥ) — nakedनग्न·मुक्तकेशः (muktakeśaḥ) — with loosened hairखुले केश·गणावृतः (gaṇāvṛtaḥ) — surrounded by a crowdभीड़ से घिरा·अपवित्रोत्तरीयश्च (apavitrottarīyaśca) — with an impure upper clothऔर अपवित्र उत्तरीय वाला·अशुचिः (aśuciḥ) — uncleanअशुचि·गच्छंश्च (gacchaṃśca) — and while walkingऔर चलते हुए·नो जपेत् (no japet) — one should not reciteन जपे

जाड्यं (jāḍyaṃ) — dullnessजड़ता·दुःखं (duḥkhaṃ) — sorrowदुःख·तृणच्छेदं (tṛṇacchedaṃ) — plucking grassतृण तोड़ना·विवादं वा (vivādaṃ vā) — or quarrellingया विवाद·मनोरथम् (manoratham) — daydreamingमनोरथ (कल्पना)·बहिस्तु देहवायुञ्च (bahistu dehavāyuñca) — and letting the bodily winds outऔर बाहर देह-वायु (छोड़ना)·जपकाले विवर्जयेत् (japakāle vivarjayet) — one should avoid during japaजप-काल में त्याग दे

शान्तः (śāntaḥ) — calmशान्त·शुचिः (śuciḥ) — pureशुचि·मिताहारः (mitāhāraḥ) — of moderate dietमिताहारी·भूशायी (bhūśāyī) — sleeping on the groundभूमि पर शयन करने वाला·भक्तिमान् (bhaktimān) — devoutभक्तिमान्·वशी (vaśī) — self-controlledवशी (संयमी)·निर्द्वन्द्वः (nirdvandvaḥ) — free from the pairs of oppositesनिर्द्वन्द्व·स्थिरधीः (sthiradhīḥ) — of steady mindस्थिर बुद्धि·मौनी (maunī) — silentमौनी·संयतात्मा (saṃyatātmā) — with restrained selfसंयत आत्मा·जपेत् प्रिये (japet priye) — one should recite, O belovedजपे, हे प्रिये

विश्वास (viśvāsa) — trustविश्वास·आस्तिक्य (āstikya) — faith in the sacredआस्तिक्य·करुणा (karuṇā) — compassionकरुणा·श्रद्धा (śraddhā) — reverenceश्रद्धा·नियम (niyama) — disciplineनियम·निश्चयैः (niścayaiḥ) — and resolveऔर निश्चय से·सन्तोष (santoṣa) — contentmentसन्तोष·औत्सुक्य (autsukya) — eagernessऔत्सुक्य·धर्मादिगुणैः (dharmādiguṇaiḥ) — dharma and the other virtuesधर्म आदि गुणों से·युक्तः जपेन्नरः (yuktaḥ japennaraḥ) — endowed with these a man should reciteयुक्त मनुष्य जपे

सुगन्धिपुष्पाभरणवस्त्रादिभिः (sugandhipuṣpābharaṇavastrādibhiḥ) — with fragrant flowers, ornaments, clothes and the likeसुगन्धित पुष्प, आभूषण, वस्त्र आदि से·अलङ्कृतः (alaṅkṛtaḥ) — adornedअलंकृत·तस्य हस्तगता सिद्धिः (tasya hastagatā siddhiḥ) — siddhi is in his handउसके हाथ में सिद्धि है·नान्यस्य (nānyasya) — not another'sदूसरे की नहीं·जपकोटितः (japakoṭitaḥ) — even by a crore of recitationsकरोड़ जप से भी

तन्निष्ठः (tanniṣṭhaḥ) — devoted to itतन्निष्ठ·तद्गतप्राणः (tadgataprāṇaḥ) — with life-breath gone into itउसमें गए प्राण वाला·तच्चित्तः (taccittaḥ) — with mind on itउसमें चित्त वाला·तत्परायणः (tatparāyaṇaḥ) — wholly given to itतत्परायण·तत्पदार्थानुसन्धानं कुर्वन् (tatpadārthānusandhānaṃ kurvan) — contemplating the meaning of its wordsउसके पदार्थ का अनुसन्धान करते·मन्त्रं जपेत् प्रिये (mantraṃ japet priye) — one should recite the mantra, O belovedमन्त्र जपे, हे प्रिये

जपात् श्रान्तः (japāt śrāntaḥ) — tired of japaजप से थका·पुनर्ध्यायेत् (punardhyāyet) — one should meditate againफिर ध्यान करे·ध्यानात् श्रान्तः (dhyānāt śrāntaḥ) — tired of meditationध्यान से थका·पुनर्जपेत् (punarjapet) — one should recite againफिर जपे·जपध्यानादियुक्तस्य (japadhyānādiyuktasya) — for one joined to japa, meditation and the restजप-ध्यान आदि से युक्त का·क्षिप्रं मन्त्रः प्रसिध्यति (kṣipraṃ mantraḥ prasidhyati) — the mantra is swiftly perfectedशीघ्र मन्त्र सिद्ध होता है

इति ते कथितं किञ्चित् (iti te kathitaṃ kiñcit) — thus something has been told to youइस प्रकार तुम्हें कुछ कहा गया·पुरश्चरणलक्षणम् (puraścaraṇalakṣaṇam) — of the characteristics of puraścaraṇaपुरश्चरण के लक्षण·समासेन (samāsena) — in briefसंक्षेप में·कुलेशानि (kuleśāni) — O Mistress of the Kulaहे कुलेशानि·किं भूयः श्रोतुमिच्छसि (kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi) — what more do you wish to hear?और क्या सुनना चाहती हो?