श्रीश्रीकुलार्णवतन्त्रम्

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि (śṛṇu devi pravakṣyāmi) — listen, O Devī, I shall declareसुनो देवि, मैं कहता हूँ·यन्मां त्वं परिपृच्छसि (yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi) — what you ask of meजो तुम मुझसे पूछती हो·तस्य श्रवणमात्रेण (tasya śravaṇamātreṇa) — by merely hearing itउसके श्रवण मात्र से·चित्तशुद्धिः प्रजायते (cittaśuddhiḥ prajāyate) — purity of mind arisesचित्तशुद्धि उत्पन्न होती है

विना दीक्षां (vinā dīkṣāṃ) — without dīkṣāदीक्षा के बिना·न मोक्षः स्यात् (na mokṣaḥ syāt) — there is no liberationमोक्ष नहीं होता·तदुक्तं शिवशासने (taduktaṃ śivaśāsane) — so it is said in Śiva's teachingऐसा शिव-शासन में कहा गया है·सा च न स्यात् (sā ca na syāt) — and it cannot beऔर वह नहीं हो सकती·विना आचार्यम् (vinā ācāryam) — without an ācāryaआचार्य के बिना·इति आचार्यपरम्परा (iti ācāryaparamparā) — hence the lineage of ācāryasइसलिए आचार्य-परम्परा

तस्मात् (tasmāt) — thereforeइसलिए·सिद्धान्तं सम्प्राप्य (siddhāntaṃ samprāpya) — having obtained the settled doctrineसिद्धान्त को प्राप्त कर·सम्प्रदायादिहेतुभिः (sampradāyādihetubhiḥ) — through the means of tradition and the restसम्प्रदाय आदि हेतुओं से·अन्तरेण उपदेष्टारं (antareṇa upadeṣṭāraṃ) — without an instructorउपदेशक के बिना·मन्त्राः स्युः निष्फलाः यतः (mantrāḥ syuḥ niṣphalāḥ yataḥ) — because mantras become fruitlessक्योंकि मन्त्र निष्फल हो जाते हैं

देवाः तम् एव शंसन्ति (devāḥ tam eva śaṃsanti) — the gods praise him aloneदेवता उसी की प्रशंसा करते हैं·पारम्पर्यप्रवर्तकम् (pāramparyapravartakam) — the one who carries on the lineageपरम्परा को चलाने वाले·गुरुं मन्त्रागमाभिज्ञं (guruṃ mantrāgamābhijñaṃ) — the guru versed in mantra and Āgamaमन्त्र और आगम के ज्ञाता गुरु·समयाचारपालकम् (samayācārapālakam) — the keeper of the samaya-conductसमयाचार का पालक

गुरुः (guruḥ) — the guruगुरु·शिष्याधिकारार्थं (śiṣyādhikārārthaṃ) — for the sake of the disciple's authorityशिष्य के अधिकार के लिए·विरक्तः अपि (viraktaḥ api) — though detachedविरक्त होकर भी·शिवाज्ञया (śivājñayā) — by Śiva's commandशिव की आज्ञा से·किञ्चित्कालं विधाय (kiñcitkālaṃ vidhāya) — having practised for some timeकुछ काल (साधना) करके·इत्थं (itthaṃ) — thusइस प्रकार·स्वशिष्याय समर्पयेत् (svaśiṣyāya samarpayet) — should hand over to his own discipleअपने शिष्य को समर्पित करे

तस्य अर्पिताधिकारस्य (tasya arpitādhikārasya) — for him who has handed over his authorityजिसने अधिकार समर्पित कर दिया, उसका·योगः साक्षात् परे शिवे (yogaḥ sākṣāt pare śive) — there is direct union with supreme Śivaपर शिव में साक्षात् योग·देहान्ते शाश्वती मुक्तिः (dehānte śāśvatī muktiḥ) — at the end of the body, everlasting liberationदेहान्त में शाश्वत मुक्ति·इति शङ्करभाषितम् (iti śaṅkarabhāṣitam) — so has Śaṅkara saidयह शंकर का कथन है

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन (tasmāt sarvaprayatnena) — therefore with every effortइसलिए सब प्रयत्न से·साक्षात् परशिवोदितम् (sākṣāt paraśivoditam) — declared directly by supreme Śivaसाक्षात् परशिव द्वारा कहा गया·सम्प्रदायम् अविच्छिन्नं (sampradāyam avicchinnaṃ) — the unbroken traditionअविच्छिन्न सम्प्रदाय·सदा कुर्यात् गुरुः प्रिये (sadā kuryāt guruḥ priye) — the guru should always maintain, O belovedगुरु सदा चलाए, हे प्रिये

शक्तिसिद्धिसुसिद्ध्यर्थं (śaktisiddhisusiddhyarthaṃ) — for the full attainment of the siddhi of Śaktiशक्ति-सिद्धि की सुसिद्धि के लिए·परीक्ष्य विधिवद् गुरुः (parīkṣya vidhivad guruḥ) — the guru, having tested according to ruleगुरु विधिवत् परीक्षा कर·पश्चाद् उपदिशेत् मन्त्रम् (paścād upadiśet mantram) — should afterwards impart the mantraबाद में मन्त्र का उपदेश करे·अन्यथा निष्फलं भवेत् (anyathā niṣphalaṃ bhavet) — otherwise it becomes fruitlessअन्यथा निष्फल होता है

अन्यायेन तु यः दद्यात् (anyāyena tu yaḥ dadyāt) — but he who gives improperlyपर जो अन्याय से दे·गृह्णाति अन्यायतः च यः (gṛhṇāti anyāyataḥ ca yaḥ) — and he who receives improperlyऔर जो अन्याय से ग्रहण करे·ददता गृह्णता देवि (dadatā gṛhṇatā devi) — for the giver and the receiver, O Devīदेने और लेने वाले को, हे देवि·कुलशापः भविष्यति (kulaśāpaḥ bhaviṣyati) — there will be the curse of the Kulaकुल का शाप होगा

गुरुशिष्यौ उभौ (guruśiṣyau ubhau) — both guru and discipleगुरु और शिष्य दोनों·मोहात् (mohāt) — out of delusionमोह से·अपरीक्ष्य परस्परम् (aparīkṣya parasparam) — without testing one anotherपरस्पर बिना परीक्षा·उपदेशं ददद् गृह्णन् (upadeśaṃ dadad gṛhṇan) — giving and receiving instructionउपदेश देते-लेते·प्राप्नुयातां पिशाचताम् (prāpnuyātāṃ piśācatām) — would both attain the state of piśācasदोनों पिशाचता पाते हैं

अशास्त्रीयोपदेशं च (aśāstrīyopadeśaṃ ca) — and unscriptural instructionऔर अशास्त्रीय उपदेश·यः गृह्णाति ददाति हि (yaḥ gṛhṇāti dadāti hi) — he who receives or givesजो लेता या देता है·भुञ्जाते तौ उभौ (bhuñjāte tau ubhau) — those two both experienceवे दोनों भोगते हैं·घोरान् नरकान् एकविंशतिम् (ghorān narakān ekaviṃśatim) — the twenty-one terrible hellsइक्कीस घोर नरक

असंस्कृतोपदेशं च (asaṃskṛtopadeśaṃ ca) — and instruction to one unconsecratedऔर असंस्कृत को उपदेश·यः करोति स पातकी (yaḥ karoti sa pātakī) — he who gives it is a sinnerजो करता है वह पातकी है·विनश्यति च तन्मन्त्रं (vinaśyati ca tanmantraṃ) — and that mantra perishesऔर वह मन्त्र नष्ट हो जाता है·सैकते शालिबीजवत् (saikate śālibījavat) — like rice-seed on sandबालू में धान के बीज की तरह

अनर्हे (anarhe) — in one unworthyअनधिकारी में·मन्त्रविज्ञानं (mantravijñānaṃ) — the knowledge of mantraमन्त्र-विज्ञान·न तिष्ठति कदाचन (na tiṣṭhati kadācana) — never abidesकभी नहीं ठहरता·तस्मात् परीक्ष्य कर्तव्यम् (tasmāt parīkṣya kartavyam) — therefore it must be done after testingइसलिए परीक्षा करके करना चाहिए·अन्यथा निष्फलं भवेत् (anyathā niṣphalaṃ bhavet) — otherwise it becomes fruitlessअन्यथा निष्फल होता है

कृत्वा समयदीक्षां च (kṛtvā samayadīkṣāṃ ca) — having performed the samaya-dīkṣāऔर समय-दीक्षा करके·दत्त्वा समयपादुकाम् (dattvā samayapādukām) — and given the samaya-pādukāसमय-पादुका देकर·सन्निधाय आत्मनः शिष्यं (sannidhāya ātmanaḥ śiṣyaṃ) — having brought the disciple into his presenceशिष्य को अपने सन्निधान में लाकर·वदेत् मन्त्रं (vadet mantraṃ) — he should speak the mantraमन्त्र कहे·न च अन्यथा (na ca anyathā) — and not otherwiseऔर अन्यथा नहीं

सच्छिष्याय अतिभक्ताय (sacchiṣyāya atibhaktāya) — to a good and deeply devoted discipleअतिभक्त सच्छिष्य को·यत् ज्ञानम् उपदिश्यते (yat jñānam upadiśyate) — the knowledge that is impartedजो ज्ञान उपदिष्ट किया जाता है·तत् ज्ञानं तत् तु शास्त्रार्थं (tat jñānaṃ tat tu śāstrārthaṃ) — that knowledge and the meaning of the scriptureवह ज्ञान और वह शास्त्रार्थ·तत् विदध्यात् अखण्डितम् (tat vidadhyāt akhaṇḍitam) — he should establish unbrokenउसे अखण्डित स्थापित करे

असच्छिष्येषु अभक्तेषु (asacchiṣyeṣu abhakteṣu) — to bad and undevoted disciplesअसच्छिष्यों, अभक्तों में·यत् ज्ञानम् उपदिश्यते (yat jñānam upadiśyate) — the knowledge that is impartedजो ज्ञान उपदिष्ट किया जाता है·तत् प्रयाति अपवित्रत्वं (tat prayāti apavitratvaṃ) — that becomes impureवह अपवित्रता को जाता है·गोक्षीरं श्वघृतात् इव (gokṣīraṃ śvaghṛtāt iva) — like cow's milk from dog's gheeकुत्ते के घी से गौ-दूध की तरह

धनेच्छाभयलोभाद्यैः (dhanecchābhayalobhādyaiḥ) — from desire for wealth, fear, greed and the likeधन की इच्छा, भय, लोभ आदि से·अयोग्यं यदि दीक्षयेत् (ayogyaṃ yadi dīkṣayet) — if he initiates an unfit personयदि अयोग्य को दीक्षा दे·देवताशापम् आप्नोति (devatāśāpam āpnoti) — he incurs the curse of the deityदेवता का शाप पाता है·कृतं च निष्फलं भवेत् (kṛtaṃ ca niṣphalaṃ bhavet) — and what is done becomes fruitlessऔर किया हुआ निष्फल होता है

ज्ञानेन क्रियया वापि (jñānena kriyayā vāpi) — by knowledge or by actionज्ञान से या क्रिया से·गुरुः शिष्यं परीक्षयेत् (guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet) — the guru should test the discipleगुरु शिष्य की परीक्षा करे·संवत्सरं (saṃvatsaraṃ) — for a yearएक वर्ष·तदर्धं वा (tadardhaṃ vā) — or half of thatया उसका आधा·तदर्धं वा (tadardhaṃ vā) — or half of that againया उसका भी आधा·प्रयत्नतः (prayatnataḥ) — with careयत्नपूर्वक

उत्तमान् च अधमे कुर्यात् (uttamān ca adhame kuryāt) — he should set the high-born to low workउत्तमों को अधम (कार्य) में लगाए·नीचान् उत्तमकर्मणि (nīcān uttamakarmaṇi) — and the low-born to high workऔर नीचों को उत्तम कर्म में·प्राणद्रव्यप्रणामाद्यैः (prāṇadravyapraṇāmādyaiḥ) — by demands touching life, wealth, obeisance and the restप्राण, द्रव्य, प्रणाम आदि से·आदेशैः च स्वयं समैः (ādeśaiḥ ca svayaṃ samaiḥ) — and by commands given by himself equallyऔर स्वयं समान आदेशों से

तत्कर्मसूचकैः वाक्यैः (tatkarmasūcakaiḥ vākyaiḥ) — by words hinting at that taskउस कर्म का संकेत करने वाले वाक्यों से·मायाभिः (māyābhiḥ) — by feintsमायाओं से·क्रूरचेष्टितैः (krūraceṣṭitaiḥ) — by harsh behaviourक्रूर चेष्टाओं से·पक्षपातैः उदासीनैः (pakṣapātaiḥ udāsīnaiḥ) — by partiality and by indifferenceपक्षपात और उदासीनता से·अनेकैः च मुहुर्मुहुः (anekaiḥ ca muhurmuhuḥ) — and by many other means, again and againऔर अनेक (उपायों) से बार-बार

आकृष्टः ताडितः वापि (ākṛṣṭaḥ tāḍitaḥ vāpi) — though dragged or beatenखींचा या पीटा गया भी·यः विषादं न याति च (yaḥ viṣādaṃ na yāti ca) — he who does not fall into despairजो विषाद को नहीं जाता·गुरुः कृपां करोति इति (guruḥ kṛpāṃ karoti iti) — "the guru is showing grace""गुरु कृपा कर रहे हैं" ऐसा·मुदा सञ्चिन्तयेत् सदा (mudā sañcintayet sadā) — he should always think with joyसदा प्रसन्नता से सोचे

श्रीगुरोः स्मरणे चापि (śrīguroḥ smaraṇe cāpi) — at the remembrance of the Śrī-guruश्रीगुरु के स्मरण में भी·कीर्तनं दर्शने अपि च (kīrtanaṃ darśane api ca) — at praising him, at seeing himकीर्तन में, दर्शन में भी·वन्दने परिचर्यायाम् (vandane paricaryāyām) — at saluting him, at serving himवन्दन में, परिचर्या में·आह्वाने प्रेषणे प्रिये (āhvāne preṣaṇe priye) — at being called or sent, O belovedआह्वान और प्रेषण में, हे प्रिये

आनन्दकम्परोमाञ्च- (ānandakamparomāñca-) — bliss, trembling, horripilationआनन्द, कम्प, रोमांच·स्वरनेत्रादिविक्रियाः (svaranetrādivikriyāḥ) — changes of voice, eyes and the restस्वर, नेत्र आदि के विकार·येषां स्युः (yeṣāṃ syuḥ) — in whom these ariseजिनमें हों·ते अत्र योग्याः च (te atra yogyāḥ ca) — they are here the fit onesवे यहाँ योग्य हैं·दीक्षासंस्कारकर्मणि (dīkṣāsaṃskārakarmaṇi) — for the rite of consecration by dīkṣāदीक्षा-संस्कार के कर्म में

शिष्यः अपि (śiṣyaḥ api) — the disciple tooशिष्य भी·लक्षणैः एतैः (lakṣaṇaiḥ etaiḥ) — by these signsइन लक्षणों से·कुर्यात् गुरुपरीक्षणम् (kuryāt guruparīkṣaṇam) — should test the guruगुरु की परीक्षा करे·आनन्दाद्यैः (ānandādyaiḥ) — by bliss and the restआनन्द आदि से·जपस्तोत्रध्यानहोमार्चनादिषु (japastotradhyānahomārcanādiṣu) — in japa, hymn, meditation, homa, worship and the restजप, स्तोत्र, ध्यान, होम, अर्चन आदि में

ज्ञानोपदेशसामर्थ्यं (jñānopadeśasāmarthyaṃ) — the capacity to impart knowledgeज्ञान-उपदेश का सामर्थ्य·मन्त्रसिद्धिम् अपि ईश्वरि (mantrasiddhim api īśvari) — and mantra-siddhi too, O Īśvarīऔर मन्त्र-सिद्धि भी, हे ईश्वरि·वेधकत्वं परिज्ञाय (vedhakatvaṃ parijñāya) — having ascertained his power of piercingवेधकत्व को जानकर·शिष्यः भूयात् (śiṣyaḥ bhūyāt) — one should become a discipleशिष्य बने·न च अन्यथा (na ca anyathā) — and not otherwiseऔर अन्यथा नहीं

आदिमध्यावसानेषु (ādimadhyāvasāneṣu) — at the beginning, middle and endआदि, मध्य और अन्त में·योग्याः शक्तिनिपातिताः (yogyāḥ śaktinipātitāḥ) — fit ones on whom Śakti has descendedयोग्य, जिन पर शक्तिपात हुआ·अधमाः मध्यमाः श्रेष्ठाः (adhamāḥ madhyamāḥ śreṣṭhāḥ) — lowest, middling and bestअधम, मध्यम, श्रेष्ठ·शिष्याः देवि प्रकीर्तिताः (śiṣyāḥ devi prakīrtitāḥ) — disciples are declared, O Devīशिष्य कहे गए हैं, हे देवि

आदौ भक्तिः भवेत् देवि (ādau bhaktiḥ bhavet devi) — at first there is devotion, O Devīआदि में भक्ति हो, हे देवि·दीक्षार्थं समुदन्ति ये (dīkṣārthaṃ samudanti ye) — those who rise up eager for dīkṣāजो दीक्षा के लिए उत्सुक होते हैं·पुनः विपुलहृष्टाः ते (punaḥ vipulahṛṣṭāḥ te) — and are then greatly delightedफिर अति प्रसन्न होते हैं·आदियोग्याः इति ईरिताः (ādiyogyāḥ iti īritāḥ) — they are called fit-at-the-beginningवे "आदियोग्य" कहे गए

दीक्षासमयसम्प्राप्ताः (dīkṣāsamayasamprāptāḥ) — those who have come to the time of dīkṣāदीक्षा के समय पर आए·ज्ञानविज्ञानवर्जिताः (jñānavijñānavarjitāḥ) — devoid of knowledge and discernmentज्ञान-विज्ञान से रहित·भक्त्या प्रध्वस्तपर्यायाः (bhaktyā pradhvastaparyāyāḥ) — whose (worldly) course is destroyed by devotionभक्ति से जिनका (सांसारिक) क्रम ध्वस्त·मध्ययोग्याः च ते स्मृताः (madhyayogyāḥ ca te smṛtāḥ) — they are held to be fit-in-the-middleवे "मध्ययोग्य" माने गए

आदौ भक्तिविहीनाः ये (ādau bhaktivihīnāḥ ye) — those without devotion at firstजो आदि में भक्ति-रहित·मध्यभक्ताः तु ये नराः (madhyabhaktāḥ tu ye narāḥ) — and men devoted in the middleऔर मध्य में भक्त मनुष्य·अन्तप्रवृद्धभक्ताः च (antapravṛddhabhaktāḥ ca) — whose devotion grows great at the endऔर अन्त में प्रवृद्ध भक्त·अन्तयोग्याः भवन्ति ते (antayogyāḥ bhavanti te) — they are fit-at-the-endवे "अन्तयोग्य" होते हैं·उत्तमज्ञानसंज्ञाः च (uttamajñānasaṃjñāḥ ca) — and those termed of highest knowledgeऔर उत्तम ज्ञान वाले कहलाते हैं·इति उपदेशः त्रिधा प्रिये (iti upadeśaḥ tridhā priye) — thus instruction is threefold, O belovedइस प्रकार उपदेश तीन प्रकार का है, हे प्रिये

यथा पिपीलिका (yathā pipīlikā) — as an antजैसे चींटी·मन्दमन्दं (mandamandaṃ) — very slowlyधीरे-धीरे·वृक्षाग्रगं फलम् (vṛkṣāgragaṃ phalam) — the fruit at the top of a treeवृक्ष के अग्र का फल·चिरेण आप्नोति (cireṇa āpnoti) — reaches after a long timeदेर से पाती है·कर्मोपदेशः चापि तथा स्मृतः (karmopadeśaḥ cāpi tathā smṛtaḥ) — so too is the instruction through action held to beकर्म-उपदेश भी वैसा माना गया

यथा कपिः च (yathā kapiḥ ca) — as a monkeyऔर जैसे बन्दर·शाखायां शाखाम् उल्लङ्घ्य (śākhāyāṃ śākhām ullaṅghya) — leaping from branch to branchशाखा से शाखा लाँघकर·यत्नतः फलं प्राप्नोति (yatnataḥ phalaṃ prāpnoti) — with effort reaches the fruitयत्न से फल पाता है·धर्मस्य च उपदेशः तथा प्रिये (dharmasya ca upadeśaḥ tathā priye) — so is the instruction through dharma, O belovedवैसे धर्म का उपदेश है, हे प्रिये

यथा वियद्गमः (yathā viyadgamaḥ) — as a sky-goer (bird)जैसे आकाशगामी (पक्षी)·शीघ्रं फले एव निषीदति (śīghraṃ phale eva niṣīdati) — swiftly alights right on the fruitशीघ्र फल पर ही बैठता है·तथा ज्ञानोपदेशः च (tathā jñānopadeśaḥ ca) — so is the instruction through knowledgeवैसे ज्ञान-उपदेश है·कथितः कुलनायिके (kathitaḥ kulanāyike) — declared, O Mistress of the Kulaकहा गया, हे कुलनायिके

स्पर्शाख्या देवि (sparśākhyā devi) — called "touch", O Devī"स्पर्श" नामक, हे देवि·दृक्संज्ञा (dṛksaṃjñā) — termed "sight""दृक्" (दृष्टि) नामक·मानसाख्या महेश्वरि (mānasākhyā maheśvari) — called "mental", O Maheśvarī"मानस" नामक, हे महेश्वरि·क्रियायासादिरहिता (kriyāyāsādirahitā) — free from ritual, exertion and the likeक्रिया, श्रम आदि से रहित·देवि दीक्षा त्रिधा स्मृता (devi dīkṣā tridhā smṛtā) — O Devī, dīkṣā is held to be threefoldहे देवि, दीक्षा तीन प्रकार की मानी गई

यथा पक्षी (yathā pakṣī) — as a birdजैसे पक्षी·स्वपक्षाभ्यां (svapakṣābhyāṃ) — with its own wingsअपने पंखों से·शिशून् संवर्धयेत् शनैः (śiśūn saṃvardhayet śanaiḥ) — gradually rears its youngबच्चों को धीरे-धीरे बढ़ाता है·स्पर्शदीक्षोपदेशः च (sparśadīkṣopadeśaḥ ca) — the instruction by touch-dīkṣāस्पर्श-दीक्षा का उपदेश·तादृशः कथितः प्रिये (tādṛśaḥ kathitaḥ priye) — is declared to be like that, O belovedवैसा कहा गया, हे प्रिये

स्वापत्यानि यथा मत्स्यः (svāpatyāni yathā matsyaḥ) — as a fish its own offspringजैसे मछली अपनी सन्तान को·वीक्षणेन एव पोषयेत् (vīkṣaṇena eva poṣayet) — nourishes by its gaze aloneदेखने से ही पोषण करती है·दृग्भ्यां दीक्षोपदेशः च (dṛgbhyāṃ dīkṣopadeśaḥ ca) — the instruction by dīkṣā through the eyesनेत्रों से दीक्षा का उपदेश·तादृशः परमेश्वरि (tādṛśaḥ parameśvari) — is like that, O supreme Īśvarīवैसा है, हे परमेश्वरि

यथा कूर्मः स्वतनयान् (yathā kūrmaḥ svatanayān) — as a tortoise its own youngजैसे कछुआ अपने बच्चों को·ध्यानमात्रेण पोषयेत् (dhyānamātreṇa poṣayet) — nourishes by mere contemplationध्यान मात्र से पोषण करता है·वेधदीक्षोपदेशः च (vedhadīkṣopadeśaḥ ca) — the instruction by vedha-dīkṣāवेध-दीक्षा का उपदेश·मानसः स्यात् तथाविधः (mānasaḥ syāt tathāvidhaḥ) — being mental, is of that kindमानस, उसी प्रकार का है

शक्तिपातानुसारेण (śaktipātānusāreṇa) — according to the descent of Śaktiशक्तिपात के अनुसार·शिष्यः अनुग्रहम् अर्हति (śiṣyaḥ anugraham arhati) — the disciple deserves graceशिष्य अनुग्रह के योग्य है·यत्र शक्तिः न पतति (yatra śaktiḥ na patati) — where Śakti does not descendजहाँ शक्ति नहीं गिरती·तत्र सिद्धिः न जायते (tatra siddhiḥ na jāyate) — there siddhi does not ariseवहाँ सिद्धि नहीं होती

क्रियावर्णकलास्पर्श- (kriyāvarṇakalāsparśa-) — ritual, letters, kalās, touchक्रिया, वर्ण, कला, स्पर्श·वाग्दृङ्मानससंज्ञया (vāgdṛṅmānasasaṃjñayā) — speech, sight and mind — by these namesवाक्, दृक्, मानस — इन नामों से·दीक्षा मोक्षप्रदा देवि (dīkṣā mokṣapradā devi) — dīkṣā, the giver of liberation, O Devīमोक्ष देने वाली दीक्षा, हे देवि·सप्तधा परिकीर्तिता (saptadhā parikīrtitā) — is declared to be sevenfoldसात प्रकार की कही गई है

समयाख्या (samayākhyā) — called samayaसमय नामक·विशेषा च (viśeṣā ca) — and viśeṣāऔर विशेषा·साधिका (sādhikā) — sādhikāसाधिका·पुत्रिकाह्वया (putrikāhvayā) — named putrikāपुत्रिका नामक·वेधका (vedhakā) — vedhakāवेधका·पूर्णसंज्ञा च (pūrṇasaṃjñā ca) — and that termed pūrṇāऔर पूर्णा नामक·आचार्या (ācāryā) — ācāryāआचार्या·निर्वाणसंज्ञिका (nirvāṇasaṃjñikā) — termed nirvāṇaनिर्वाण नामक

क्रियादीक्षा अष्टधा प्रोक्ता (kriyādīkṣā aṣṭadhā proktā) — kriyā-dīkṣā is declared eightfoldक्रिया-दीक्षा आठ प्रकार की कही गई·कुण्डमण्डपपूर्विका (kuṇḍamaṇḍapapūrvikā) — preceded by the fire-pit and pavilionकुण्ड और मण्डप पूर्वक·कलसादिसमायुक्ता (kalasādisamāyuktā) — furnished with the jar and the restकलश आदि से युक्त·कर्तव्या गुरुणा बहिः (kartavyā guruṇā bahiḥ) — to be performed by the guru outwardlyगुरु द्वारा बाहर करनी चाहिए·देवेशि (deveśi) — O Lady of the godsहे देवेशि·देहशुद्ध्यर्थं (dehaśuddhyarthaṃ) — for the purification of the bodyदेहशुद्धि के लिए·पूर्वोक्तविधिना आचरेत् (pūrvoktavidhinā ācaret) — he should perform it by the rule stated beforeपूर्वोक्त विधि से करे

वर्णदीक्षा त्रिधा प्रोक्ता (varṇadīkṣā tridhā proktā) — varṇa-dīkṣā is declared threefoldवर्ण-दीक्षा तीन प्रकार की कही गई·द्विचत्वारिंशदक्षरैः (dvicatvāriṃśadakṣaraiḥ) — with forty-two lettersबयालीस अक्षरों से·पञ्चाशद्वर्णैः वा देवि (pañcāśadvarṇaiḥ vā devi) — or with fifty letters, O Devīया पचास वर्णों से, हे देवि·द्विषष्टिलिपिभिः तु वा (dviṣaṣṭilipibhiḥ tu vā) — or with sixty-two written signsया बासठ लिपियों से

वर्णान् शिष्यतनौ न्यस्य (varṇān śiṣyatanau nyasya) — having placed the letters on the disciple's bodyवर्णों को शिष्य के देह में न्यास कर·प्रतिलोमेन संहरेत् (pratilomena saṃharet) — he should withdraw them in reverse orderप्रतिलोम से संहार करे·परमात्मनि संयोज्य (paramātmani saṃyojya) — uniting them with the supreme Selfपरमात्मा में संयोजित कर·तत् चैतन्यं गुरुः प्रिये (tat caitanyaṃ guruḥ priye) — the guru (unites) that consciousness, O belovedउस चैतन्य को गुरु, हे प्रिये

तस्मात् उत्पाद्य तान् वर्णान् (tasmāt utpādya tān varṇān) — then, generating those letters againफिर उन वर्णों को उत्पन्न कर·न्यसेत् शिष्यतनौ पुनः (nyaset śiṣyatanau punaḥ) — he should place them once more on the disciple's bodyशिष्य के देह में फिर न्यास करे·सृष्टिक्रमेण विधिना (sṛṣṭikrameṇa vidhinā) — by the rule of the order of creationसृष्टि-क्रम की विधि से·चैतन्यं च प्रयोजयेत् (caitanyaṃ ca prayojayet) — and set consciousness to workऔर चैतन्य को प्रयोजित करे

जायते देवताभावः (jāyate devatābhāvaḥ) — the state of divinity arisesदेवताभाव उत्पन्न होता है·परानन्दमयः शिशोः (parānandamayaḥ śiśoḥ) — full of supreme bliss, in the pupilपरानन्दमय, शिष्य में·एषा वर्णमयी प्रोक्ता (eṣā varṇamayī proktā) — this is called the dīkṣā made of lettersयह वर्णमयी कही गई·दीक्षा पाशहरा प्रिये (dīkṣā pāśaharā priye) — the dīkṣā that removes the bonds, O belovedपाश हरने वाली दीक्षा, हे प्रिये

कलादीक्षा त्रिधा ज्ञेया (kalādīkṣā tridhā jñeyā) — kalā-dīkṣā is to be known as threefoldकला-दीक्षा तीन प्रकार की जाननी चाहिए·कर्तव्या विधिवत् प्रिये (kartavyā vidhivat priye) — to be done according to rule, O belovedविधिवत् करनी चाहिए, हे प्रिये·निवृत्तिः (nivṛttiḥ) — Nivṛttiनिवृत्ति·जानुपर्यन्तं (jānuparyantaṃ) — up to the kneesघुटनों तक·तलात् आरभ्य संस्थिता (talāt ārabhya saṃsthitā) — abides, beginning from the solesतलवों से आरम्भ कर स्थित है

जानुनोः नाभिपर्यन्तं (jānunoḥ nābhiparyantaṃ) — from the knees up to the navelघुटनों से नाभि तक·प्रतिष्ठा तिष्ठति प्रिये (pratiṣṭhā tiṣṭhati priye) — Pratiṣṭhā abides, O belovedप्रतिष्ठा स्थित है, हे प्रिये·नाभेः कण्ठावधि व्याप्ता विद्या (nābheḥ kaṇṭhāvadhi vyāptā vidyā) — Vidyā pervades from the navel to the throatनाभि से कण्ठ तक विद्या व्याप्त है·शान्तिः ततः परम् (śāntiḥ tataḥ param) — Śānti beyond thatउससे परे शान्ति

कण्ठात् ललाटपर्यन्तं व्याप्ता (kaṇṭhāt lalāṭaparyantaṃ vyāptā) — pervading from the throat to the foreheadकण्ठ से ललाट तक व्याप्त·तस्मात् शिरोऽवधि (tasmāt śiro'vadhi) — from there up to the crownवहाँ से सिर तक·शान्त्यतीता कला च एषा (śāntyatītā kalā ca eṣā) — is this kalā Śāntyatītāयह शान्त्यतीता कला है·कलाव्याप्तिः इति ईरिता (kalāvyāptiḥ iti īritā) — this is called the pervasion of the kalāsयह कला-व्याप्ति कही गई

संहारक्रमयोगेन (saṃhārakramayogena) — by the method of the order of withdrawalसंहार-क्रम के योग से·स्थानात् स्थानान्तरं प्रिये (sthānāt sthānāntaraṃ priye) — from one seat to the next, O belovedएक स्थान से दूसरे स्थान, हे प्रिये·संयोज्य विधिवत् सम्यक् (saṃyojya vidhivat samyak) — joining them rightly according to ruleविधिवत् सम्यक् संयोजित कर·विधिवेत्ता शिरोऽवधि (vidhivettā śiro'vadhi) — the knower of the rule, up to the crownविधिज्ञ सिर तक

इयं प्रोक्ता कुलेशानि (iyaṃ proktā kuleśāni) — this is declared, O Mistress of the Kulaयह कही गई, हे कुलेशानि·दिव्यभावप्रदायिनी (divyabhāvapradāyinī) — the giver of the divine dispositionदिव्यभाव देने वाली·अष्टत्रिंशत्कलाभिः वा (aṣṭatriṃśatkalābhiḥ vā) — either with thirty-eight kalāsअड़तीस कलाओं से·पञ्चाशद्भिः अथापि वा (pañcāśadbhiḥ athāpi vā) — or else with fiftyअथवा पचास से

तत्त्वन्यासक्रमेण एव (tattvanyāsakrameṇa eva) — by the very order of the tattva-nyāsaतत्त्व-न्यास के क्रम से ही·सृष्टिसंहारमार्गतः (sṛṣṭisaṃhāramārgataḥ) — along the path of creation and withdrawalसृष्टि-संहार के मार्ग से·ज्ञात्वा गुरुमुखात् देवि (jñātvā gurumukhāt devi) — having learnt it from the guru's mouth, O Devīगुरुमुख से जानकर, हे देवि·शिष्ये संयोज्य वेधयेत् (śiṣye saṃyojya vedhayet) — he should join it in the disciple and pierce himशिष्य में संयोजित कर वेध करे

जायते देवताभावः (jāyate devatābhāvaḥ) — the state of divinity arisesदेवताभाव उत्पन्न होता है·योगिनीवीरमेलनम् (yoginīvīramelanam) — the meeting of Yoginīs and Vīrasयोगिनी-वीर-मेलन·कलादीक्षा समुद्दिष्टा (kalādīkṣā samuddiṣṭā) — kalā-dīkṣā is describedकला-दीक्षा कही गई·पशुपाशापहारिणी (paśupāśāpahāriṇī) — as removing the bonds of the paśuपशु-पाश हरने वाली

हस्ते शिवं गुरुं ध्यात्वा (haste śivaṃ guruṃ dhyātvā) — meditating on the guru as Śiva in his handहाथ में शिवरूप गुरु का ध्यान कर·जपेत् मूलाङ्गमालिनीम् (japet mūlāṅgamālinīm) — he should recite the mūla-mantra, the aṅgas and the Mālinīमूल, अंग और मालिनी का जप करे·गुरुः स्पृशेत् शिष्यतनुं (guruḥ spṛśet śiṣyatanuṃ) — the guru should touch the disciple's bodyगुरु शिष्य के देह का स्पर्श करे·स्पर्शदीक्षा भवेत् इयम् (sparśadīkṣā bhavet iyam) — this is touch-dīkṣāयह स्पर्श-दीक्षा है

चित्तं तत्त्वे समाधाय (cittaṃ tattve samādhāya) — fixing the mind on the tattvaचित्त को तत्त्व में समाहित कर·परतत्त्वोपबृंहितान् (paratattvopabṛṃhitān) — swelled with the supreme tattvaपरतत्त्व से पुष्ट·उच्चरेत् संहतान् मन्त्रान् (uccaret saṃhatān mantrān) — he should utter the mantras gathered togetherसंहत मन्त्रों का उच्चारण करे·वाग्दीक्षा इति निगद्यते (vāgdīkṣā iti nigadyate) — this is called speech-dīkṣāयह वाक्-दीक्षा कही जाती है

निमील्य नयने ध्यात्वा (nimīlya nayane dhyātvā) — closing the eyes and meditatingनेत्र मूँदकर ध्यान कर·परतत्त्वप्रसन्नधीः (paratattvaprasannadhīḥ) — his mind serene in the supreme tattvaपरतत्त्व में प्रसन्न बुद्धि·सम्यक् पश्येत् गुरुः शिष्यं (samyak paśyet guruḥ śiṣyaṃ) — the guru should gaze fully upon the discipleगुरु शिष्य को सम्यक् देखे·दृग्दीक्षा च भवेत् प्रिये (dṛgdīkṣā ca bhavet priye) — and that is sight-dīkṣā, O belovedऔर यह दृक्-दीक्षा है, हे प्रिये

गुरोः आलोकमात्रेण (guroḥ ālokamātreṇa) — by the mere look of the guruगुरु के अवलोकन मात्र से·भाषणात् स्पर्शनात् अपि (bhāṣaṇāt sparśanāt api) — by his speech, or even by his touchभाषण से, स्पर्श से भी·सद्यः सञ्जायते ज्ञानं (sadyaḥ sañjāyate jñānaṃ) — knowledge arises at onceतत्काल ज्ञान उत्पन्न होता है·सा दीक्षा शाम्भवी मता (sā dīkṣā śāmbhavī matā) — that dīkṣā is held to be Śāmbhavīवह दीक्षा शाम्भवी मानी गई

मनोदीक्षा द्विधा प्रोक्ता (manodīkṣā dvidhā proktā) — mind-dīkṣā is declared twofoldमनो-दीक्षा दो प्रकार की कही गई·तीव्रा तीव्रतरा अपि च (tīvrā tīvratarā api ca) — intense and more intenseतीव्रा और तीव्रतरा भी·अध्वानं षड्विधं ज्ञात्वा (adhvānaṃ ṣaḍvidhaṃ jñātvā) — knowing the sixfold pathछह प्रकार के अध्वा को जानकर·शिष्यदेहे स्मरन् प्रिये (śiṣyadehe smaran priye) — calling it to mind in the disciple's body, O belovedशिष्य के देह में स्मरण करते, हे प्रिये

कल्पयेत् भुवनं तत्त्वं (kalpayet bhuvanaṃ tattvaṃ) — he should conceive the worlds, the tattvasभुवन, तत्त्व की कल्पना करे·कलां वर्णं पदं मनुम् (kalāṃ varṇaṃ padaṃ manum) — the kalās, the letters, the words and the mantrasकला, वर्ण, पद, मन्त्र·आजानुनाभिहृत्कण्ठ- (ājānunābhihṛtkaṇṭha-) — from the knees, navel, heart, throatघुटनों, नाभि, हृदय, कण्ठ·तालुमूर्धान्तम् अम्बिके (tālumūrdhāntam ambike) — palate up to the crown, O Ambikāतालु से मूर्धा तक, हे अम्बिके

गुरूपदिष्टमार्गेण (gurūpadiṣṭamārgeṇa) — by the path taught by the guruगुरु द्वारा उपदिष्ट मार्ग से·वेधं कुर्यात् विचक्षणः (vedhaṃ kuryāt vicakṣaṇaḥ) — the discerning one should perform the piercingविचक्षण वेध करे·पाशयुक्तः क्षणात् शिष्यः (pāśayuktaḥ kṣaṇāt śiṣyaḥ) — the disciple bound by fetters, in an instantपाश-युक्त शिष्य क्षण में·छिन्नपाशः तदा भवेत् (chinnapāśaḥ tadā bhavet) — then has his fetters cutतब छिन्न-पाश हो जाता है·एषा मुक्तिप्रदा प्रोक्ता (eṣā muktipradā proktā) — this is declared the giver of liberationयह मुक्ति देने वाली कही गई·तीव्रदीक्षा कुलेश्वरि (tīvradīkṣā kuleśvari) — the intense dīkṣā, O Mistress of the Kulaतीव्र-दीक्षा, हे कुलेश्वरि

देवि तीव्रतरा चापि (devi tīvratarā cāpi) — O Devī, and the more intense oneहे देवि, और तीव्रतरा भी·गुरुणा स्मृतमात्रतः (guruṇā smṛtamātrataḥ) — by the guru's mere remembranceगुरु के स्मरण मात्र से·सम्यक् संवेधिनः (samyak saṃvedhinaḥ) — of one who pierces perfectlyसम्यक् वेध करने वाले के·शिष्यः छिन्नपापः तदा भवेत् (śiṣyaḥ chinnapāpaḥ tadā bhavet) — the disciple is then freed of sinशिष्य तब छिन्न-पाप हो जाता है

यत् अस्ति वेधकाले (yat asti vedhakāle) — what there is at the time of piercingवेध-काल में जो है·तत् स्वयम् एव अनुभूयते (tat svayam eva anubhūyate) — that is experienced by oneselfवह स्वयं ही अनुभव किया जाता है·प्रबुद्धः सन् (prabuddhaḥ san) — when awakenedप्रबुद्ध होकर·न शक्नोति तत् सुखं वक्तुम् ईश्वरि (na śaknoti tat sukhaṃ vaktum īśvari) — he cannot describe that bliss, O Īśvarīवह सुख कह नहीं सकता, हे ईश्वरि

वेधविद्धः शिवः साक्षात् (vedhaviddhaḥ śivaḥ sākṣāt) — pierced by vedha he is Śiva himselfवेध से विद्ध साक्षात् शिव है·न पुनर्जन्मभाक् भवेत् (na punarjanmabhāk bhavet) — he does not partake of rebirthफिर जन्म का भागी नहीं होता·एषा तीव्रतरा दीक्षा (eṣā tīvratarā dīkṣā) — this is the more intense dīkṣāयह तीव्रतरा दीक्षा है·भवबन्धविमोचनी (bhavabandhavimocanī) — releasing from the bonds of existenceभव-बन्धन से मुक्त करने वाली·शिवभावप्रदा साक्षात् (śivabhāvapradā sākṣāt) — directly bestowing the state of Śivaसाक्षात् शिवभाव देने वाली·त्वां शपे कुलनायिके (tvāṃ śape kulanāyike) — I swear to you, O Mistress of the Kulaतुम्हारी शपथ, हे कुलनायिके

आनन्दः च एव (ānandaḥ ca eva) — blissआनन्द·कम्पः च (kampaḥ ca) — tremblingऔर कम्प·उद्भवः (udbhavaḥ) — rising upउद्भव (उठना)·घूर्णा कुलेश्वरि (ghūrṇā kuleśvari) — reeling, O Mistress of the Kulaघूर्णा (घूमना), हे कुलेश्वरि·निद्रा मूर्च्छा च (nidrā mūrcchā ca) — sleep and swoonनिद्रा और मूर्च्छा·वेधस्य षडवस्थाः प्रकीर्तिताः (vedhasya ṣaḍavasthāḥ prakīrtitāḥ) — are declared the six states of piercingवेध की छह अवस्थाएँ कही गई हैं

दृश्यन्ते षड्गुणाः हि एते (dṛśyante ṣaḍguṇāḥ hi ete) — these six qualities are seenये छह गुण दिखते हैं·वेधकाले कुलेश्वरि (vedhakāle kuleśvari) — at the time of piercing, O Mistress of the Kulaवेध-काल में, हे कुलेश्वरि·वेधितः यत्र कुत्रापि तिष्ठेत् (vedhitaḥ yatra kutrāpi tiṣṭhet) — wherever the pierced one may dwellवेधित जहाँ-कहीं भी रहे·मुक्तः न संशयः (muktaḥ na saṃśayaḥ) — he is liberated, no doubtमुक्त है, सन्देह नहीं

वेधदीक्षाकरः लोके (vedhadīkṣākaraḥ loke) — one who gives vedha-dīkṣā, in this worldवेध-दीक्षा करने वाला लोक में·श्रीगुरुः दुर्लभः प्रिये (śrīguruḥ durlabhaḥ priye) — such a Śrī-guru is hard to find, O belovedश्रीगुरु दुर्लभ है, हे प्रिये·शिष्यः अपि दुर्लभः तादृक् (śiṣyaḥ api durlabhaḥ tādṛk) — such a disciple too is hard to findवैसा शिष्य भी दुर्लभ है·पुण्ययोगेन लभ्यते (puṇyayogena labhyate) — he is found through a conjunction of meritपुण्य-योग से मिलता है·न दद्यात् यस्य कस्यापि (na dadyāt yasya kasyāpi) — one should not give it to just anyoneजिस-किसी को न दे·इति आज्ञा परमेश्वरि (iti ājñā parameśvari) — this is the command, O supreme Īśvarīयह आज्ञा है, हे परमेश्वरि

कुलद्रव्यैः समभ्यर्च्य (kuladravyaiḥ samabhyarcya) — having worshipped with the Kula substancesकुलद्रव्यों से पूजा कर·कुलचक्रं विधानतः (kulacakraṃ vidhānataḥ) — the Kula-cakra according to the ordinanceकुलचक्र की विधान से·शिष्याय दर्शयेत् देवि (śiṣyāya darśayet devi) — he should show it to the disciple, O Devīशिष्य को दिखाए, हे देवि·दीक्षा एषा कौलिकी स्मृता (dīkṣā eṣā kaulikī smṛtā) — this dīkṣā is held to be Kaulikīयह दीक्षा कौलिकी मानी गई

कुलद्रव्यं मुखे पूर्य (kuladravyaṃ mukhe pūrya) — filling the mouth with the Kula substanceकुलद्रव्य मुख में भरकर·पञ्चगव्यामृतान्वितम् (pañcagavyāmṛtānvitam) — mixed with the pañcagavya and amṛtaपंचगव्य और अमृत सहित·अभिषिञ्चेत् गुरुः शिष्यं (abhiṣiñcet guruḥ śiṣyaṃ) — the guru should sprinkle the discipleगुरु शिष्य का अभिषेक करे·गण्डूषाख्या समीरिता (gaṇḍūṣākhyā samīritā) — this is called the gaṇḍūṣā (mouthful)यह गण्डूषा (कुल्ला) कही गई

सजीवमीनयुक्तेन (sajīvamīnayuktena) — containing a live fishजीवित मछली सहित·सुरया पूरितेन च (surayā pūritena ca) — and filled with wineऔर सुरा से भरे·पञ्चामृतैः सुसम्पूर्ण- (pañcāmṛtaiḥ susampūrṇa-) — well filled with the five nectarsपंचामृत से परिपूर्ण·शङ्खेन कलसेन वा (śaṅkhena kalasena vā) — with a conch or a jarशंख या कलश से·अभिषेकं ततः कुर्यात् (abhiṣekaṃ tataḥ kuryāt) — he should then perform the abhiṣekaफिर अभिषेक करे·बाह्ये तत् कथितं प्रिये (bāhye tat kathitaṃ priye) — that is said to be the outer one, O belovedवह बाह्य कहा गया, हे प्रिये

मीनः तु लम्बिका देवि (mīnaḥ tu lambikā devi) — the fish is the uvula (lambikā), O Devīमीन तो लम्बिका है, हे देवि·वक्त्रं कलसः उच्यते (vaktraṃ kalasaḥ ucyate) — the mouth is called the jarमुख कलश कहलाता है·पञ्चगव्यामृतापूर्णं (pañcagavyāmṛtāpūrṇaṃ) — filled with the pañcagavya and amṛtaपंचगव्य और अमृत से पूर्ण·शिष्यं तेन अभिषेचयेत् (śiṣyaṃ tena abhiṣecayet) — with that he should sprinkle the discipleउससे शिष्य का अभिषेक करे

अयं सिद्धाभिषेकः स्यात् (ayaṃ siddhābhiṣekaḥ syāt) — this is the siddha-abhiṣekaयह सिद्धाभिषेक है·आचार्यस्य अपि पार्वति (ācāryasya api pārvati) — even for an ācārya, O Pārvatīआचार्य के लिए भी, हे पार्वति·त्रिकालं दन्तकाष्ठं च (trikālaṃ dantakāṣṭhaṃ ca) — at the three times, the tooth-stickतीन काल, दन्तकाष्ठ·पुष्पाञ्जलिः अपि प्रिये (puṣpāñjaliḥ api priye) — and the handful of flowers too, O belovedपुष्पांजलि भी, हे प्रिये

शङ्खे वेदकलान्यासः (śaṅkhe vedakalānyāsaḥ) — the nyāsa of the four kalās on the conchशंख में चार कलाओं का न्यास·तत् ज्ञानं च अष्टधा भवेत् (tat jñānaṃ ca aṣṭadhā bhavet) — and that knowledge becomes eightfoldऔर वह ज्ञान आठ प्रकार का होता है·समयी दन्तकाष्ठेन (samayī dantakāṣṭhena) — the samayin by the tooth-stickसमयी दन्तकाष्ठ से·साधकः कुसुमाञ्जलिः (sādhakaḥ kusumāñjaliḥ) — the sādhaka by the handful of flowersसाधक पुष्पांजलि से

पुत्रं शङ्खाभिषेकेण (putraṃ śaṅkhābhiṣekeṇa) — the putraka by the conch-abhiṣekaपुत्रक शंखाभिषेक से·बोधकः वेधसंज्ञया (bodhakaḥ vedhasaṃjñayā) — the bodhaka by what is termed vedhaबोधक वेध नामक से·पूर्णाभिषेकेण आचार्यः (pūrṇābhiṣekeṇa ācāryaḥ) — the ācārya by the full abhiṣekaपूर्णाभिषेक से आचार्य·पञ्चावस्थाः प्रकीर्तिताः (pañcāvasthāḥ prakīrtitāḥ) — the five states are declaredपाँच अवस्थाएँ कही गई हैं

कुलाचारैकनिरताः (kulācāraikaniratāḥ) — wholly devoted to the Kula conductकुलाचार में एकनिष्ठ·गुरुभक्ताः दृढव्रताः (gurubhaktāḥ dṛḍhavratāḥ) — devoted to the guru, firm in their vowsगुरुभक्त, दृढ़व्रती·पूर्णाभिषेकपूताः ये (pūrṇābhiṣekapūtāḥ ye) — those purified by the full abhiṣekaजो पूर्णाभिषेक से पवित्र हैं·ते मुक्ताः च इह जन्मनि (te muktāḥ ca iha janmani) — they are liberated in this very birthवे इसी जन्म में मुक्त हैं

पूर्णाभिषेकपूताः ये (pūrṇābhiṣekapūtāḥ ye) — those purified by the full abhiṣekaजो पूर्णाभिषेक से पवित्र हैं·मृताः च कुलनायिके (mṛtāḥ ca kulanāyike) — who have died, O Mistress of the Kulaऔर मर गए, हे कुलनायिके·पुनः लब्ध्वा उत्तमं जन्म (punaḥ labdhvā uttamaṃ janma) — having obtained again an excellent birthफिर उत्तम जन्म पाकर·गुरुणा शिवरूपिणा (guruṇā śivarūpiṇā) — (are purified) by a guru of the form of Śivaशिवरूपी गुरु द्वारा

पूर्णा[दीक्षा]भिषेकहीनः यः (pūrṇā[dīkṣā]bhiṣekahīnaḥ yaḥ) — he who lacks the full [dīkṣā-]abhiṣekaजो पूर्ण (दीक्षा) अभिषेक से हीन है·कौलिकः म्रियते यदि (kaulikaḥ mriyate yadi) — if a Kaulika dies (thus)यदि कौलिक (ऐसे) मरे·पिशाचत्वम् अवाप्नोति (piśācatvam avāpnoti) — he attains the state of a piśācaपिशाचत्व पाता है·यावत् आहूतसंप्लवम् (yāvat āhūtasaṃplavam) — until the dissolution of allआभूतसंप्लव (महाप्रलय) तक

दीक्षा च द्विविधा प्रोक्ता (dīkṣā ca dvividhā proktā) — and dīkṣā is declared twofoldऔर दीक्षा दो प्रकार की कही गई·बाह्याभ्यन्तरभेदतः (bāhyābhyantarabhedataḥ) — by the division of outer and innerबाह्य और आभ्यन्तर के भेद से·क्रियादीक्षा भवेत् बाह्या (kriyādīkṣā bhavet bāhyā) — kriyā-dīkṣā is the outerक्रिया-दीक्षा बाह्य है·वेधाख्या आभ्यन्तरी मता (vedhākhyā ābhyantarī matā) — that called vedha is held to be the innerवेध नामक आभ्यन्तरी मानी गई

अन्तःशुद्धिः बहिःशुद्धिः (antaḥśuddhiḥ bahiḥśuddhiḥ) — inner purity and outer purityअन्तःशुद्धि और बहिःशुद्धि·द्विविधा परिकीर्तिता (dvividhā parikīrtitā) — are declared as twofoldदो प्रकार की कही गई·अन्तरा च क्रियाशुद्धिः (antarā ca kriyāśuddhiḥ) — and within, purity through ritualऔर भीतर क्रिया से शुद्धि·बहिःशुद्धिः च दीक्षया (bahiḥśuddhiḥ ca dīkṣayā) — and outer purity through dīkṣāऔर बहिःशुद्धि दीक्षा से

दीक्षया मोक्षदीपेन (dīkṣayā mokṣadīpena) — by dīkṣā, the lamp of liberationमोक्ष-दीप दीक्षा से·चण्डालः अपि विमुच्यते (caṇḍālaḥ api vimucyate) — even a caṇḍāla is freedचण्डाल भी मुक्त होता है·आभ्यां विना कुलेशानि (ābhyāṃ vinā kuleśāni) — without these two, O Mistress of the Kulaइन दोनों के बिना, हे कुलेशानि·कौलिकः न एव मुच्यते (kaulikaḥ na eva mucyate) — a Kaulika is not freed at allकौलिक मुक्त नहीं होता

शरीरस्य न संस्कारः जायते (śarīrasya na saṃskāraḥ jāyate) — no consecration arises of the bodyशरीर का संस्कार नहीं होता·न च कर्मणः (na ca karmaṇaḥ) — nor of actionन कर्म का·आत्मनः कारयेत् दीक्षाम् (ātmanaḥ kārayet dīkṣām) — one should have dīkṣā performed for the Selfआत्मा की दीक्षा कराए·अनादिकुलकुण्डलीम् (anādikulakuṇḍalīm) — the beginningless Kula-Kuṇḍalīअनादि कुल-कुण्डली

दीक्षाः हि एताः (dīkṣāḥ hi etāḥ) — these dīkṣās indeedये दीक्षाएँ·कर्मसाम्ये (karmasāmye) — though alike in ritualकर्म में समान होकर भी·भिन्नार्थप्रतिपादिकाः (bhinnārthapratipādikāḥ) — bring about different resultsभिन्न फल देती हैं·अभिसन्धानतः देवि (abhisandhānataḥ devi) — according to the intention, O Devīअभिसन्धान (संकल्प) से, हे देवि·देशिकोत्तमशिष्ययोः (deśikottamaśiṣyayoḥ) — of the best of gurus and the discipleश्रेष्ठ गुरु और शिष्य के

मन्त्रौषधेः यथा हन्यात् (mantrauṣadheḥ yathā hanyāt) — as by mantra and herb one destroysजैसे मन्त्र और औषधि से नष्ट करे·विषशक्तिं कुलेश्वरि (viṣaśaktiṃ kuleśvari) — the power of poison, O Mistress of the Kulaविष-शक्ति को, हे कुलेश्वरि·पशुपाशं तथा छिन्द्यात् (paśupāśaṃ tathā chindyāt) — so one cuts the bonds of the paśuवैसे पशु-पाश को काटे·दीक्षया मन्त्रवित् क्षणात् (dīkṣayā mantravit kṣaṇāt) — by dīkṣā, the knower of mantra, in an instantदीक्षा से मन्त्रज्ञ क्षण में

उपपातकलक्षाणि (upapātakalakṣāṇi) — lakhs of minor sinsलाखों उपपातक·महापातककोटिशः (mahāpātakakoṭiśaḥ) — crores of great sinsकरोड़ों महापातक·क्षणात् दहति देवेशि (kṣaṇāt dahati deveśi) — burns up in an instant, O Lady of the godsक्षण में जला देती है, हे देवेशि·दीक्षा हि विधिना कृता (dīkṣā hi vidhinā kṛtā) — dīkṣā performed according to ruleविधि से की गई दीक्षा

यया च उन्मीलितात्मानः (yayā ca unmīlitātmānaḥ) — by which, with the Self unveiledजिससे उन्मीलित आत्मा वाले·भवन्ति पशवः शिवाः (bhavanti paśavaḥ śivāḥ) — paśus become Śivasपशु शिव हो जाते हैं·सा दीक्षा हि उदिता देवि (sā dīkṣā hi uditā devi) — that dīkṣā is declared, O Devīवह दीक्षा कही गई, हे देवि·पशुपाशविमोचिका (paśupāśavimocikā) — the releaser from the bonds of the paśuपशु-पाश से मुक्त करने वाली

यया दीक्षितमात्रेण (yayā dīkṣitamātreṇa) — by which, upon mere initiationजिससे दीक्षित होने मात्र से·जायन्ते प्रत्ययाः प्रिये (jāyante pratyayāḥ priye) — signs of conviction arise, O belovedप्रत्यय (प्रतीति) उत्पन्न होते हैं, हे प्रिये·सा दीक्षा मोक्षदा ज्ञेया (sā dīkṣā mokṣadā jñeyā) — that dīkṣā is to be known as liberatingवह दीक्षा मोक्षदा जाननी चाहिए·शेषाः तु जनसेविकाः (śeṣāḥ tu janasevikāḥ) — the rest merely serve the peopleशेष तो जनसेविका (लोकरंजन) हैं

उपासनाशतेन अपि (upāsanāśatena api) — even by a hundred acts of worshipसौ उपासनाओं से भी·यां विना न एव सिध्यति (yāṃ vinā na eva sidhyati) — without which nothing succeedsजिसके बिना सिद्ध नहीं होता·तां दीक्षाम् आश्रयेत् यत्नात् (tāṃ dīkṣām āśrayet yatnāt) — one should carefully resort to that dīkṣāउस दीक्षा का यत्न से आश्रय ले·श्रीगुरोः मन्त्रसिद्धये (śrīguroḥ mantrasiddhaye) — from the Śrī-guru, for mantra-siddhiश्रीगुरु से, मन्त्र-सिद्धि के लिए

रसेन्द्रेण यथा विद्धम् (rasendreṇa yathā viddham) — as, pierced by mercuryजैसे रसेन्द्र (पारद) से विद्ध·अयः सुवर्णतां व्रजेत् (ayaḥ suvarṇatāṃ vrajet) — iron turns to goldलोहा सुवर्ण हो जाता है·दीक्षाविद्धः तथा हि आत्मा (dīkṣāviddhaḥ tathā hi ātmā) — so the Self pierced by dīkṣāवैसे दीक्षा से विद्ध आत्मा·शिवत्वं लभते प्रिये (śivatvaṃ labhate priye) — attains Śiva-hood, O belovedशिवत्व पाता है, हे प्रिये

दीक्षाग्निदग्धकर्मा असौ (dīkṣāgnidagdhakarmā asau) — he whose karma is burnt by the fire of dīkṣāदीक्षा-अग्नि से दग्ध कर्म वाला वह·मायाविच्छिन्नबन्धनः (māyāvicchinnabandhanaḥ) — whose bonds of māyā are severedमाया के बन्धन छिन्न·गतः परां ज्ञानकाष्ठां (gataḥ parāṃ jñānakāṣṭhāṃ) — having reached the utmost limit of knowledgeज्ञान की परम सीमा पहुँचा·निर्बीजः तु शिवः भवेत् (nirbījaḥ tu śivaḥ bhavet) — seedless, he becomes Śivaनिर्बीज होकर शिव हो जाता है

गतं शूद्रस्य शूद्रत्वं (gataṃ śūdrasya śūdratvaṃ) — gone is the śūdra-hood of the śūdraशूद्र का शूद्रत्व गया·विप्रस्य अपि च विप्रता (viprasya api ca vipratā) — and the brahmin-hood of the brahminऔर विप्र का विप्रत्व भी·दीक्षासंस्कारसम्पन्ने (dīkṣāsaṃskārasampanne) — in one endowed with the consecration of dīkṣāदीक्षा-संस्कार से सम्पन्न में·जातिभेदः न विद्यते (jātibhedaḥ na vidyate) — there is no distinction of casteजातिभेद नहीं होता

शिवलिङ्गे शिलाबुद्धिं कुर्वन् (śivaliṅge śilābuddhiṃ kurvan) — regarding a Śiva-liṅga as a stoneशिवलिंग में शिला-बुद्धि करते·यत् पापम् अश्नुते (yat pāpam aśnute) — the sin one incursजो पाप पाता है·दीक्षितः च अपि (dīkṣitaḥ ca api) — an initiated person tooदीक्षित भी·पूर्वत्वस्मृत्या (pūrvatvasmṛtyā) — by recalling his former stateपूर्व अवस्था की स्मृति से·तत् पापम् आप्नुयात् (tat pāpam āpnuyāt) — would incur that same sinवह पाप पाता है

दार्वश्मलौहमृद्रत्न- (dārvaśmalauhamṛdratna-) — of wood, stone, iron, clay or gemलकड़ी, पत्थर, लोहा, मिट्टी, रत्न·जातिलिङ्गप्रतिष्ठितम् (jātiliṅgapratiṣṭhitam) — a liṅga installed, whatever its kindजाति (प्रकार) का प्रतिष्ठित लिंग·यथा उच्यते (yathā ucyate) — as it is called (Śiva)जैसे (शिव) कहलाता है·तथा शुद्धाः (tathā śuddhāḥ) — so are pureवैसे शुद्ध हैं·सर्ववर्णाः तु दीक्षिताः (sarvavarṇāḥ tu dīkṣitāḥ) — initiated persons of all castesसब वर्णों के दीक्षित

येन पूजितमात्रेण (yena pūjitamātreṇa) — by merely worshipping whomजिसकी पूजा मात्र से·च आब्रह्मभुवनान्तिकम् (ca ābrahmabhuvanāntikam) — all up to the world of Brahmāब्रह्मलोक तक·पूजितं तेन सर्वं स्यात् (pūjitaṃ tena sarvaṃ syāt) — everything is worshipped by himउसके द्वारा सब पूजित हो जाता है·दीक्षितेन न संशयः (dīkṣitena na saṃśayaḥ) — by the initiated — no doubtदीक्षित द्वारा, सन्देह नहीं

दीक्षितस्य न कार्यं स्यात् (dīkṣitasya na kāryaṃ syāt) — the initiated has no needदीक्षित को आवश्यकता नहीं·तपोभिः नियमव्रतैः (tapobhiḥ niyamavrataiḥ) — of austerities, restraints and vowsतप, नियम, व्रतों की·न तीर्थक्षेत्रगमनैः (na tīrthakṣetragamanaiḥ) — nor of journeys to tīrthas and sacred sitesन तीर्थ-क्षेत्र जाने की·न च शरीरयन्त्रणैः (na ca śarīrayantraṇaiḥ) — nor of mortifications of the bodyन शरीर-यन्त्रणा की

अदीक्षिताः ये कुर्वन्ति (adīkṣitāḥ ye kurvanti) — the uninitiated who performअदीक्षित जो करते हैं·जपपूजादिकाः क्रियाः (japapūjādikāḥ kriyāḥ) — rites such as japa and pūjāजप, पूजा आदि क्रियाएँ·न फलन्ति प्रिये तेषां (na phalanti priye teṣāṃ) — these bear no fruit for them, O belovedउनके लिए फल नहीं देतीं, हे प्रिये·शिलायाम् उप्तबीजवत् (śilāyām uptabījavat) — like seed sown on a rockशिला पर बोए बीज की तरह

देवि दीक्षाविहीनस्य (devi dīkṣāvihīnasya) — O Devī, for one without dīkṣāहे देवि, दीक्षा-हीन की·न सिद्धिः न च सद्गतिः (na siddhiḥ na ca sadgatiḥ) — there is neither siddhi nor a good destinyन सिद्धि न सद्गति·तस्मात् सर्वप्रयत्नेन (tasmāt sarvaprayatnena) — therefore with every effortइसलिए सब प्रयत्न से·गुरुणा दीक्षितः भवेत् (guruṇā dīkṣitaḥ bhavet) — one should be initiated by a guruगुरु से दीक्षित हो

द्विजः यः दीक्षितः पश्चात् (dvijaḥ yaḥ dīkṣitaḥ paścāt) — a twice-born who is initiated laterजो द्विज बाद में दीक्षित हुआ·अन्त्यजः पूर्वदीक्षितः (antyajaḥ pūrvadīkṣitaḥ) — an outcaste who was initiated earlierअन्त्यज पहले दीक्षित·द्विजः कनिष्ठः स ज्येष्ठः (dvijaḥ kaniṣṭhaḥ sa jyeṣṭhaḥ) — the twice-born is the junior, the other the seniorद्विज कनिष्ठ, वह ज्येष्ठ·इति शास्त्रार्थनिर्णयः (iti śāstrārthanirṇayaḥ) — this is the settled meaning of the scripturesयह शास्त्रार्थ का निर्णय है

गुरुशक्तिसुतानां च (guruśaktisutānāṃ ca) — among the guru's Śakti and sonsऔर गुरु-शक्ति और पुत्रों में·यः वा स्यात् पूर्वदीक्षितः (yaḥ vā syāt pūrvadīkṣitaḥ) — whoever was initiated earlierजो पहले दीक्षित हो·गुरुवत् तेन ते पूज्याः (guruvat tena te pūjyāḥ) — they are therefore to be honoured like the guruगुरु की तरह इसलिए वे पूज्य हैं·न अवमान्याः कथञ्चन (na avamānyāḥ kathañcana) — and never to be slightedकिसी प्रकार अपमान्य नहीं

शिष्यः दीक्षितमात्रः चेत् (śiṣyaḥ dīkṣitamātraḥ cet) — if the disciple has only just been initiatedयदि शिष्य अभी दीक्षित मात्र हो·यदि स्वर्गं गतः गुरुः (yadi svargaṃ gataḥ guruḥ) — and the guru has gone to heavenऔर गुरु स्वर्ग चले गए हों·एकसन्तानकेन एव (ekasantānakena eva) — by one of the same lineage aloneएक सन्तान (परम्परा) वाले से ही·पूर्णसंस्कारम् आचरेत् (pūrṇasaṃskāram ācaret) — he should have the full consecration performedपूर्ण संस्कार कराए

दर्शनेषु च सर्वेषु (darśaneṣu ca sarveṣu) — and in all the systemsऔर सब दर्शनों में·गुरुणा ज्ञानशालिना (guruṇā jñānaśālinā) — by a guru endowed with knowledgeज्ञानशाली गुरु द्वारा·दीक्षितः यः तु विधिना (dīkṣitaḥ yaḥ tu vidhinā) — he who is initiated according to ruleजो विधि से दीक्षित है·स मुक्तः न अपरः प्रिये (sa muktaḥ na aparaḥ priye) — he is liberated, no other, O belovedवह मुक्त है, दूसरा नहीं, हे प्रिये

अधिवासनपूर्वं तु (adhivāsanapūrvaṃ tu) — preceded by the adhivāsanaअधिवासन पूर्वक·चक्रपूजापुरःसरम् (cakrapūjāpuraḥsaram) — with the cakra-pūjā firstचक्रपूजा-पूर्वक·दीक्षया शोधयेत् शिष्यम् (dīkṣayā śodhayet śiṣyam) — he should purify the disciple by dīkṣāदीक्षा से शिष्य को शुद्ध करे·अन्यथा निष्फलं भवेत् (anyathā niṣphalaṃ bhavet) — otherwise it becomes fruitlessअन्यथा निष्फल होता है

शूद्रसङ्करजातीनाम् (śūdrasaṅkarajātīnām) — for śūdras and those of mixed casteशूद्र और संकर जातियों की·आदिशुद्धिः विधीयते (ādiśuddhiḥ vidhīyate) — a preliminary purification is prescribedआदिशुद्धि विधान की गई है·पादोदकप्रदानाद्यैः (pādodakapradānādyaiḥ) — by the giving of foot-water and the likeपादोदक (चरणामृत) देने आदि से·कुर्यात् पापविमोचनम् (kuryāt pāpavimocanam) — he should effect release from sinपाप-विमोचन करे

एकाब्देन द्विजः योग्यः (ekābdena dvijaḥ yogyaḥ) — a brahmin becomes fit in one yearएक वर्ष में द्विज योग्य·क्षत्रियः वत्सरद्वयात् (kṣatriyaḥ vatsaradvayāt) — a kṣatriya after two yearsक्षत्रिय दो वर्ष से·वैश्यः योग्यः त्रिभिः वर्षैः (vaiśyaḥ yogyaḥ tribhiḥ varṣaiḥ) — a vaiśya is fit after three yearsवैश्य तीन वर्ष से योग्य·चतुर्भिः शूद्रः एव च (caturbhiḥ śūdraḥ eva ca) — and a śūdra after fourऔर शूद्र चार से

विधवायाः सुतादेशात् (vidhavāyāḥ sutādeśāt) — for a widow, by her son's directionविधवा के लिए पुत्र के आदेश से·कन्यायाः पितुः आज्ञया (kanyāyāḥ pituḥ ājñayā) — for a maiden, by her father's permissionकन्या के लिए पिता की आज्ञा से·न अधिकारः स्वतः नार्याः (na adhikāraḥ svataḥ nāryāḥ) — a woman has no authority on her ownनारी को स्वतः अधिकार नहीं·भार्यायाः भर्तुः आज्ञया (bhāryāyāḥ bhartuḥ ājñayā) — for a wife, by her husband's permissionभार्या के लिए पति की आज्ञा से

स्यात् वेदाध्ययने शूद्रः (syāt vedādhyayane śūdraḥ) — as a śūdra, in the study of the Vedaजैसे वेदाध्ययन में शूद्र·न अधिकारी यथा प्रिये (na adhikārī yathā priye) — has no authority, O belovedअधिकारी नहीं, हे प्रिये·तथा एव अदीक्षितः च अपि (tathā eva adīkṣitaḥ ca api) — so too the uninitiatedवैसे ही अदीक्षित भी·न अधिकारी कुलेश्वरि (na adhikārī kuleśvari) — has no authority, O Mistress of the Kulaअधिकारी नहीं, हे कुलेश्वरि

श्रीगुरुं गुरुपत्नीं च (śrīguruṃ gurupatnīṃ ca) — the Śrī-guru and the guru's wifeश्रीगुरु और गुरुपत्नी को·तत्पुत्रं शक्तिकौलिकान् (tatputraṃ śaktikaulikān) — his son, the Śaktis and the Kaulikasउनके पुत्र, शक्तियों, कौलिकों को·दीक्षितः तोषयेत् देवि (dīkṣitaḥ toṣayet devi) — the initiated should gratify, O Devīदीक्षित सन्तुष्ट करे, हे देवि·यथाविभवविस्तरम् (yathāvibhavavistaram) — to the full extent of his meansयथावैभव विस्तार से

इति ते कथितं किञ्चित् (iti te kathitaṃ kiñcit) — thus something has been told to youइस प्रकार तुम्हें कुछ कहा गया·परीक्षा गुरुशिष्ययोः (parīkṣā guruśiṣyayoḥ) — the testing of guru and discipleगुरु और शिष्य की परीक्षा·दीक्षाभेदादिकं देवि (dīkṣābhedādikaṃ devi) — the kinds of dīkṣā and the rest, O Devīदीक्षा-भेद आदि, हे देवि·किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि (kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi) — what more do you wish to hear?और क्या सुनना चाहती हो?