Bṛhat Parāśara Horā Śāstra अध्यायाः Chapter 6

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥

बृहत्पाराशरहोराशास्त्रम्

अध्यायाः
Chapter Six · On the Sixteen Divisional Charts · Verses 1–53

अथ षोडशवर्गाध्यायः

Maitreya, having already heard the natures of the planets and signs, asks Parāśara to explain their divisions, and Parāśara answers with the full scheme of sixteen divisional charts (ṣoḍaśavarga) that Brahmā himself first taught. He takes them up one by one: the sign itself, the horā (ruled by the Pitṛs by night and the gods by day), the dreṣkāṇa (under Nārada, Agastya and Durvāsa), the turyāṃśa (the four Kumāras), the saptamāṃśa (named for seven liquids from salt water to pure water), the navāṃśa (cycling through god, human and demon natures), the daśāṃśa (the ten guardians of the directions), the dvādaśāṃśa (Gaṇeśa, the Aśvins, Yama and the Serpent), the ṣoḍaśāṃśa (Brahmā, Viṣṇu, Śiva and Sūrya), the vimśāṃśa (twenty goddesses, one list for odd signs and another for even), the siddhāṃśa (twelve deities from Skanda to Bhīma), the bhāṃśa (the twenty-seven nakṣatra-lords themselves), the triṃśāṃśa (five planets ruling unequal spans of five, five, eight, seven and five degrees), the khavedāṃśa (twelve deities from Viṣṇu to Varuṇa), the akṣavedāṃśa (Brahmā, Viṣṇu and Śiva rotating through forty-five divisions), and finally the ṣaṣṭyaṃśa, whose ruling planet is found by a short calculation and whose sixty divisions each carry their own name and their own benefic or malefic character. Having laid out all sixteen, Parāśara turns to how they are judged together: under the sixfold, sevenfold, tenfold and full sixteenfold reckonings, a planet earns a special name — Kiṃśuka, Pārijāta, and so on up through Śrīvallabha — according to how many of its vargas agree with each other, and he closes by teaching that the divisions of a planet's own exaltation, mūlatrikoṇa and own sign, and of the lords of the angles from the Ārūḍha pada, are auspicious, while the divisions of a planet that is combust, defeated in planetary war, debilitated or otherwise weak give rise instead to yogas that destroy the good ones. ग्रहों और राशियों के गुण पहले ही सुन चुके मैत्रेय अब पराशर से उनके भेद बताने का अनुरोध करते हैं, और पराशर उन्हें सोलह वर्गों (षोडशवर्ग) की वह सम्पूर्ण योजना बताते हैं जिसे स्वयं ब्रह्मा ने सबसे पहले सिखाया था। वे इन्हें एक-एक करके लेते हैं: राशि स्वयं, होरा (रात्रि में पितरगण और दिन में देवगण द्वारा शासित), द्रेष्काण (नारद, अगस्त्य और दुर्वासा के अधीन), तुर्यांश (चारों कुमार), सप्तांश (खारे जल से लेकर शुद्ध जल तक सात द्रव्यों के नाम पर), नवांश (देव, मनुष्य और राक्षस स्वभावों के चक्र में घूमने वाला), दशांश (दस दिक्पाल), द्वादशांश (गणेश, अश्विनीकुमार, यम और सर्प), षोडशांश (ब्रह्मा, विष्णु, शिव और सूर्य), विंशांश (बीस देवियाँ, विषम राशियों के लिए एक सूची और सम राशियों के लिए दूसरी), सिद्धांश (स्कन्द से भीम तक बारह देवता), भांश (स्वयं सत्ताईस नक्षत्रों के स्वामी), त्रिंशांश (पाँच, पाँच, आठ, सात और पाँच अंश के असमान भागों पर शासन करने वाले पाँच ग्रह), खवेदांश (विष्णु से वरुण तक बारह देवता), अक्षवेदांश (पैंतालीस भागों में घूमते हुए ब्रह्मा, विष्णु और शिव), और अन्त में षष्ट्यंश, जिसका स्वामी ग्रह एक संक्षिप्त गणना से ज्ञात होता है और जिसके साठ भागों में से प्रत्येक का अपना नाम और अपना शुभ या अशुभ स्वभाव है। सोलहों वर्गों को इस प्रकार बताने के बाद, पराशर इस ओर मुड़ते हैं कि इन्हें साथ मिलाकर कैसे परखा जाए: षड्वर्ग, सप्तवर्ग, दिग्वर्ग और सम्पूर्ण षोडशवर्ग की गणनाओं में, कोई ग्रह अपने कितने वर्गों की परस्पर सहमति के अनुसार एक विशेष नाम अर्जित करता है — किंशुक, पारिजात, और इसी तरह श्रीवल्लभ तक — और वे यह सिखाकर समाप्त करते हैं कि ग्रह की अपनी उच्च, मूलत्रिकोण और स्वराशि के, तथा आरूढ पद से केन्द्रों के स्वामियों के वर्ग शुभ होते हैं, जबकि अस्त, ग्रहयुद्ध में पराजित, नीचस्थ अथवा अन्यथा दुर्बल ग्रह के वर्गों से इसके बजाय ऐसे योग उत्पन्न होते हैं जो शुभ योगों को नष्ट कर देते हैं।

Begin verses ↓

Verse 1

१1 श्रुता ग्रहगुणास्त्वत्तस्तथा राशिगुण मुने । श्रोतुमिच्छामि भावानां भेदांस्तान् कृपया वद ॥१॥

śrutā grahaguṇāstvattastathā rāśiguṇa mune | śrotumicchāmi bhāvānāṃ bhedāṃstān kṛpayā vada ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.1. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुने! मैं आपसे ग्रहों के गुण और राशियों के गुण पहले ही सुन चुका हूँ। अब मैं उनके भेद सुनना चाहता हूँ — कृपा करके मुझे बताइए।

O sage, I have already heard from you the natures of the planets and of the signs. Now I wish to hear their divisions — kindly tell me those.

Word by wordपदार्थ

श्रुताः (śrutāḥ) — have been heardसुने गए हैंग्रहगुणाः (grahaguṇāḥ) — the natures of the planetsग्रहों के गुणत्वत्तः (tvattaḥ) — from youआपसेतथा (tathā) — and likewiseतथाराशिगुण (rāśiguṇa) — the natures of the signsराशियों के गुणमुने (mune) — O sageहे मुनिश्रोतुम् (śrotum) — to hearसुनने कीइच्छामि (icchāmi) — I wishइच्छा हैभावानाम् (bhāvānām) — of these (the sign's states)इनके (राशि के भावों के)भेदान् (bhedān) — the divisionsभेदों कोतान् (tān) — thoseउन्हेंकृपया (kṛpayā) — kindlyकृपा करकेवद (vada) — tellकहिए

Verse 2

२2 वर्गान् षोडश यानाह ब्रह्मा लोकपितामहः । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि मैत्रेय श्रूयतामिति ॥२॥

vargān ṣoḍaśa yānāha brahmā lokapitāmahaḥ | tānahaṃ sampravakṣyāmi maitreya śrūyatāmiti ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.2. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

लोकों के पितामह ब्रह्मा ने जिन सोलह वर्गों को कहा है, हे मैत्रेय, मैं तुम्हें उन्हें भली-भाँति बताऊँगा। सुनिए।

The sixteen divisions that Brahmā, the grandfather of the worlds, has spoken of — I shall tell you those fully, Maitreya. Listen.

Word by wordपदार्थ

वर्गान् (vargān) — the divisionsवर्गों कोषोडश (ṣoḍaśa) — sixteenसोलहयान् (yān) — whichजिनकोआह (āha) — has spoken ofकहा हैब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्मा नेलोकपितामहः (lokapitāmahaḥ) — the grandfather of the worldsलोकों के पितामहतान् (tān) — thoseउन्हेंअहम् (aham) — Iमैंसम्प्रवक्ष्यामि (sampravakṣyāmi) — shall fully tellभली-भाँति कहूँगामैत्रेय (maitreya) — O Maitreyaहे मैत्रेयश्रूयताम् (śrūyatām) — let it be heardसुनिएइति (iti) — thusइस प्रकार

Verse 3

३3 क्षेत्रं होरा च द्रेष्काणस्तुर्यांशः सप्तमांशकः । नवांशो दशमांशश्च द्वादशांशः ततः षोडशांशकः ॥३॥

kṣetraṃ horā ca dreṣkāṇasturyāṃśaḥ saptamāṃśakaḥ | navāṃśo daśamāṃśaśca dvādaśāṃśaḥ tataḥ ṣoḍaśāṃśakaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.3. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राशि स्वयं, होरा, द्रेष्काण, तुर्यांश, सप्तमांश, नवांश, दशमांश, द्वादशांश, और फिर षोडशांश —

The sign itself, the horā, the dreṣkāṇa, the turyāṃśa, the saptamāṃśa, the navāṃśa, the daśamāṃśa, the dvādaśāṃśa, and then the ṣoḍaśāṃśa —

Word by wordपदार्थ

क्षेत्रम् (kṣetram) — the sign itself (kṣetra)राशि स्वयं (क्षेत्र)होरा (horā) — the horāहोराच (ca) — andऔरद्रेष्काणः (dreṣkāṇaḥ) — the dreṣkāṇaद्रेष्काणतुर्यांशः (turyāṃśaḥ) — the turyāṃśa (a quarter-division)तुर्यांश (चतुर्थांश)सप्तमांशकः (saptamāṃśakaḥ) — the saptamāṃśaसप्तमांशनवांशः (navāṃśaḥ) — the navāṃśaनवांशदशमांशः (daśamāṃśaḥ) — the daśamāṃśaदशमांशच (ca) — andऔरद्वादशांशः (dvādaśāṃśaḥ) — the dvādaśāṃśaद्वादशांशततः (tataḥ) — thenफिरषोडशांशकः (ṣoḍaśāṃśakaḥ) — the ṣoḍaśāṃśaषोडशांश

Verse 4

४4 विंशांशो वेदवाह्वंशो भांशस्त्रिंशांशकस्ततः । खवेदांशोऽक्षवेदांशः षष्ठ्यंशश्च ततः परम् ॥४॥

viṃśāṃśo vedavāhvaṃśo bhāṃśastriṃśāṃśakastataḥ | khavedāṃśo'kṣavedāṃśaḥ ṣaṣṭhyaṃśaśca tataḥ param ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.4. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— विंशांश, सिद्धांश, भांश, त्रिंशांश, फिर खवेदांश, अक्षवेदांश, और सबसे अन्त में षष्ट्यंश: ये सोलह वर्ग हैं।

— the viṃśāṃśa, the siddhāṃśa, the bhāṃśa, the triṃśāṃśa, then the khavedāṃśa, the akṣavedāṃśa, and last of all the ṣaṣṭyaṃśa: these are the sixteen.

Word by wordपदार्थ

विंशांशः (viṃśāṃśaḥ) — the viṃśāṃśaविंशांशवेदवाह्वंशः (vedavāhvaṃśaḥ) — the siddhāṃśa (the twenty-fourth division)सिद्धांश (चतुर्विंशांश)भांशः (bhāṃśaḥ) — the bhāṃśaभांशत्रिंशांशकः (triṃśāṃśakaḥ) — the triṃśāṃśaत्रिंशांशततः (tataḥ) — thenफिरखवेदांशः (khavedāṃśaḥ) — the khavedāṃśaखवेदांशअक्षवेदांशः (akṣavedāṃśaḥ) — the akṣavedāṃśaअक्षवेदांशषष्ठ्यंशः (ṣaṣṭhyaṃśaḥ) — the ṣaṣṭyaṃśaषष्ट्यंशच (ca) — andऔरततः परम् (tataḥ param) — after that, last of allउसके बाद, सबसे अन्त में

Verse 5

५5 तत्क्षेत्रं तस्य खेटस्य राशेर्यो यस्य नायकः । सूर्येन्द्वोर्विषमे राशौ समे तद्विपरीतकम् ॥५॥

tatkṣetraṃ tasya khaṭasya rāśeryo yasya nāyakaḥ | sūryendvorviṣame rāśau same tadviparītakam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.5. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

किसी ग्रह का क्षेत्र वही राशि है जिसका वह स्वामी है। विषम राशि में होरा सूर्य से आरम्भ होकर फिर चन्द्रमा की होती है; सम राशि में यह क्रम उल्टा होता है।

A planet's kṣetra is simply the sign whose lord it is. In an odd sign the horā runs Sun then Moon; in an even sign it is the reverse.

Word by wordपदार्थ

तत्क्षेत्रम् (tatkṣetram) — that is the kṣetra (sign)वह क्षेत्र (राशि) हैतस्य खेटस्य (tasya khaṭasya) — of that planetउस ग्रह कीराशेः (rāśeḥ) — of the signराशि कीयः (yaḥ) — whichजोयस्य (yasya) — of which (planet)जिस (ग्रह) कानायकः (nāyakaḥ) — is the lordस्वामी हैसूर्येन्द्वोः (sūryendvoḥ) — of the Sun and Moon (their horā)सूर्य और चन्द्रमा की (होरा)विषमे राशौ (viṣame rāśau) — in an odd signविषम राशि मेंसमे (same) — in an even (sign)सम (राशि) मेंतद्विपरीतकम् (tadviparītakam) — that in reverseवह उल्टे क्रम से

Verse 6

६6 पितरश्चन्द्रहोरेशा देवाः सूर्यस्य कीर्तिताः । राशेरर्द्धं भवेद्धोरा ताश्चतुर्विंशतिः स्मृता । मेषादि तासां होराणां परिवृत्तिद्वयं भवेत् ॥६॥

pitaraścandrahoreśā devāḥ sūryasya kīrtitāḥ | rāśerarddhaṃ bhavaddhorā tāścaturviṃśatiḥ smṛtā | meṣādi tāsāṃ horāṇāṃ parivṛttidvayaṃ bhavet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.6. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

चन्द्रमा की होरा के अधिष्ठाता पितरगण हैं, और सूर्य की होरा के अधिष्ठाता देवगण हैं। राशि का आधा भाग एक होरा होता है, इसलिए मेष से गिनते हुए कुल चौबीस होराएँ होती हैं — यह पूरा क्रम राशिचक्र में दो बार चलता है।

The presiding deities of the Moon's horā are the Pitṛs, and of the Sun's horā, the gods. Half a sign makes one horā, so there are twenty-four of them in all, counted from Aries — the whole set runs through the zodiac twice.

Word by wordपदार्थ

पितरः (pitaraḥ) — the Pitṛs (ancestral spirits)पितरगणचन्द्रहोरेशाः (candrahoreśāḥ) — the presiding deities of the Moon's horāचन्द्रमा की होरा के अधिष्ठाता देवदेवाः (devāḥ) — the godsदेवगणसूर्यस्य (sūryasya) — of the Sun's (horā)सूर्य की (होरा के)कीर्तिताः (kīrtitāḥ) — are said to beकहे गए हैंराशेः अर्द्धम् (rāśeḥ ardham) — half of a signराशि का आधा भागभवेत् होरा (bhavet horā) — is a horāहोरा होता हैताः (tāḥ) — theyवेचतुर्विंशतिः (caturviṃśatiḥ) — twenty-fourचौबीसस्मृताः (smṛtāḥ) — are countedगिनी गई हैंमेषादि (meṣādi) — starting from Ariesमेष से आरम्भ होकरतासाम् होराणाम् (tāsām horāṇām) — of those horāsउन होराओं कापरिवृत्तिद्वयम् (parivṛttidvayam) — a double cycleदो आवृत्तियाँभवेत् (bhavet) — there isहोती हैं

Verse 7

७7 राशित्रिभागाद्रेष्काणास्ते च षट्त्रिंशदीरिताः । परिवृत्तित्रयं तेषां मेषादेः क्रमशो भवेत् ॥७॥

rāśitribhāgādreṣkāṇāste ca ṣaṭtriṃśadīritāḥ | parivṛttitrayaṃ teṣāṃ meṣādeḥ kramaśo bhavet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.7. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राशि का तीसरा भाग एक द्रेष्काण होता है, और ये कुल छत्तीस कहे गए हैं — यह क्रम मेष से आरम्भ होकर राशिचक्र में तीन बार क्रमशः चलता है।

A third part of a sign makes a dreṣkāṇa, and these are said to be thirty-six in all — the set runs through the zodiac three times in order, starting from Aries.

Word by wordपदार्थ

राशित्रिभागात् (rāśitribhāgāt) — from a third part of a signराशि के तीसरे भाग सेद्रेष्काणाः (dreṣkāṇāḥ) — the dreṣkāṇas ariseद्रेष्काण बनते हैंते (te) — theyवेच (ca) — andऔरषट्त्रिंशत् (ṣaṭtriṃśat) — thirty-sixछत्तीसईरिताः (īritāḥ) — are said to beकहे गए हैंपरिवृत्तित्रयम् (parivṛttitrayam) — a triple cycleतीन आवृत्तियाँतेषाम् (teṣām) — of themउनकीमेषादेः (meṣādeḥ) — starting from Ariesमेष से आरम्भ होकरक्रमशः (kramaśaḥ) — in orderक्रमशःभवेत् (bhavet) — there isहोती है

Verse 8

८8 स्वपञ्चनवमानां च राशीनां क्रमशश्च ते । नारदाऽगस्तिदुर्वासा द्रेष्काणेशाश्चरादिषु ॥८॥

svapañcanavamānāṃ ca rāśīnāṃ kramaśaśca te | nāradā'gastidurvāsā dreṣkāṇeśāścarādiṣu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.8. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

किसी राशि की अपनी, उससे पाँचवीं और नवीं राशि के स्वामी ही क्रमशः उसके तीन द्रेष्काणों के स्वामी होते हैं। चर राशियों में (और उसी नियम से स्थिर और द्विस्वभाव राशियों में भी) ये तीन द्रेष्काण क्रमशः नारद, अगस्त्य और दुर्वासा मुनि द्वारा शासित हैं।

The lords of a sign's own, fifth, and ninth signs are, in order, the lords of its three dreṣkāṇas. In movable signs (and the fixed and dual signs that follow the same rule from their own position), these three dreṣkāṇas are ruled by the sages Nārada, Agastya, and Durvāsa.

Word by wordपदार्थ

स्वपञ्चनवमानाम् (svapañcanavamānām) — of the sign itself, the fifth and the ninth from itस्वयं राशि, उससे पाँचवीं और नवीं राशि कीच (ca) — andऔरराशीनाम् (rāśīnām) — of the signsराशियों कीक्रमशः (kramaśaḥ) — in order (are the lords)क्रमशः (स्वामी होते हैं)च (ca) — andऔरते (te) — theyवेनारद-अगस्ति-दुर्वासाः (nārada-agasti-durvāsāḥ) — Nārada, Agastya and Durvāsaनारद, अगस्त्य और दुर्वासाद्रेष्काणेशाः (dreṣkāṇeśāḥ) — the lords of the dreṣkāṇasद्रेष्काणों के स्वामीचरादिषु (carādiṣu) — beginning with the movable signsचर आदि राशियों में

Verse 9

९9 स्वर्क्षादिकेन्द्रपतयस्तुर्यांशेशाः क्रियादिषु । सनकश्च सनन्दश्च कुमारश्च सनातनः ॥९॥

svarkṣādikendrapatayasturyāṃśeśāḥ kriyādiṣu | sanakaśca sanandaśca kumāraśca sanātanaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.9. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रत्येक राशि में उसके चार तुर्यांशों के स्वामी उसी राशि से गिने गए केन्द्रों के स्वामी होते हैं — अर्थात् क्रमशः सनक, सनन्द, कुमार और सनातन देवगण।

In every sign, the lords of the four turyāṃśas are the lords of the angles counted from that sign itself — that is, the deities Sanaka, Sananda, Kumāra, and Sanātana, in order.

Word by wordपदार्थ

स्वर्क्षादिकेन्द्रपतयः (svarkṣādikendrapatayaḥ) — the lords of the angles counted from the sign itselfस्वयं राशि से गिने गए केन्द्रों के स्वामीतुर्यांशेशाः (turyāṃśeśāḥ) — are the lords of the turyāṃśasतुर्यांशों के स्वामी हैंक्रियादिषु (kriyādiṣu) — in Aries and the other signsमेष आदि राशियों मेंसनकः (sanakaḥ) — Sanakaसनकच (ca) — andऔरसनन्दः (sanandaḥ) — Sanandaसनन्दच (ca) — andऔरकुमारः (kumāraḥ) — Kumāraकुमारच (ca) — andऔरसनातनः (sanātanaḥ) — Sanātanaसनातन

Verse 10

१०10 सप्तांशपास्त्वोजगृहे गणनीया निजेशतः । युग्मराशौ तु विज्ञेयाः सप्तमर्क्षादिनायकात् ॥१०॥

saptāṃśapāstvojagṛhe gaṇanīyā nijeśataḥ | yugmarāśau tu vijñeyāḥ saptamarkṣādināyakāt ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.10. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सप्तांशों के स्वामी विषम राशि होने पर स्वयं उसी राशि से गिनने चाहिए। सम राशि होने पर इसके बजाय उससे सातवीं राशि से गिनने चाहिए।

The lords of the seven saptāṃśas are counted starting from the sign itself when the sign is odd. When it is even, they are counted starting from the seventh sign from it instead.

Word by wordपदार्थ

सप्तांशपाः (saptāṃśapāḥ) — the lords of the saptāṃśasसप्तांशों के स्वामीतु (tu) — indeedहीओजगृहे (ojagṛhe) — in an odd signविषम राशि मेंगणनीयाः (gaṇanīyāḥ) — are to be countedगिनने चाहिएनिजेशतः (nijeśataḥ) — from its own lord (i.e. the sign itself)उसके अपने स्वामी से (अर्थात् स्वयं राशि से)युग्मराशौ (yugmarāśau) — in an even signसम राशि मेंतु (tu) — butपरन्तुविज्ञेयाः (vijñeyāḥ) — are to be knownजानने चाहिएसप्तमर्क्षादिनायकात् (saptamarkṣādināyakāt) — from the lord of the seventh sign onwardसातवीं राशि के स्वामी से आरम्भ करके

Verse 11

११11 क्षारक्षीरौ च दध्याज्यौ तथेक्षुरससम्भवः । मद्यशुद्धजलावोजे समे शुद्धजलादिकाः ॥११॥

kṣārakṣīrau ca dadhyājyau tathekṣurasasambhavaḥ | madyaśuddhajalāvoje same śuddhajalādikāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.11. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विषम राशि में सातों सप्तांशों के नाम क्रमशः हैं: खारा जल, दूध, दही, घी, ईख का रस, मदिरा और शुद्ध जल। सम राशि में यही सातों उल्टे क्रम में, शुद्ध जल से आरम्भ होकर, चलते हैं।

In an odd sign, the seven saptāṃśas are named, in order: salt water, milk, curds, ghee, sugarcane juice, wine, and pure water. In an even sign the same seven run in reverse, beginning with pure water.

Word by wordपदार्थ

क्षारक्षीरौ (kṣāra-kṣīrau) — salt water and milkखारा जल और दूधच (ca) — andऔरदध्याज्यौ (dadhi-ājyau) — curds and gheeदही और घीतथा (tathā) — andतथाइक्षुरससम्भवः (ikṣurasa-sambhavaḥ) — that born of sugarcane juiceईख के रस से उत्पन्न (इक्षुरस)मद्यशुद्धजलौ (madya-śuddhajalau) — wine and pure waterमदिरा और शुद्ध जलओजे (oje) — in an odd sign (this order)विषम राशि में (यह क्रम)समे (same) — in an even signसम राशि मेंशुद्धजलादिकाः (śuddhajala-ādikāḥ) — beginning with pure water (in reverse)शुद्ध जल से आरम्भ (उल्टे क्रम में)

Verse 12

१२12 नवांशेशाश्चरे तस्मात्स्थिरे तन्नवमादितः । उभये तत्पञ्चमादेरिति चिन्त्यं विचक्षणैः । देवा नृराक्षसाश्चैव चरादिषु गृहेषु च ॥१२॥

navāṃśeśāścare tasmātsthire tannavamāditaḥ | ubhaye tatpañcamāderiti cintyaṃ vicakṣaṇaiḥ | devā nṛrākṣasāścaiva carādiṣu gṛheṣu ca ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.12. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नवांश चर राशि होने पर स्वयं उसी राशि से, स्थिर राशि होने पर उससे नवीं राशि से, और द्विस्वभाव राशि होने पर उससे पाँचवीं राशि से गिनने चाहिए — बुद्धिमानों को इसी प्रकार विचार करना चाहिए। इनके अधिष्ठाता क्रमशः देव, मनुष्य और राक्षस होते हैं, जो चर, स्थिर और द्विस्वभाव सभी राशियों में तीन-तीन के चक्र में चलते हैं।

The nine navāṃśas are counted from the sign itself if it is movable, from the ninth sign from it if fixed, and from the fifth sign from it if dual — the wise should reckon it this way. Their presiding natures, repeating in cycles of three, are god, human, and demon, running through movable, fixed and dual signs alike.

Word by wordपदार्थ

नवांशेशाः (navāṃśeśāḥ) — the lords of the navāṃśasनवांशों के स्वामीचरे (care) — in a movable signचर राशि मेंतस्मात् (tasmāt) — from that itselfउसी सेस्थिरे (sthire) — in a fixed signस्थिर राशि मेंतन्नवमादितः (tannavamāditaḥ) — from the ninth sign from itउससे नवीं राशि सेउभये (ubhaye) — in a dual signद्विस्वभाव राशि मेंतत्पञ्चमादेः (tatpañcamādeḥ) — from the fifth sign from itउससे पाँचवीं राशि सेइति (iti) — thusइस प्रकारचिन्त्यम् (cintyam) — should be reckonedविचार करना चाहिएविचक्षणैः (vicakṣaṇaiḥ) — by the wiseबुद्धिमानों कोदेवाः (devāḥ) — godsदेवतानृ (nṛ) — humansमनुष्यराक्षसाः (rākṣasāḥ) — demonsराक्षसच एव (ca eva) — and indeedऔर हीचरादिषु गृहेषु (carādiṣu gṛheṣu) — in movable and other signsचर आदि राशियों मेंच (ca) — andऔर

Verse 13

१३13 दशमांशाः स्वतश्चौजे युग्मे तन्नवमात् स्मृताः । दश पूर्वादिदिक्पाला इन्द्राऽग्नियमराक्षसाः ॥१३॥

daśamāṃśāḥ svataścauje yugme tannavamāt smṛtāḥ | daśa pūrvādidikpālā indrā'gniyamarākṣasāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.13. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दशांश विषम राशि में स्वयं उसी राशि से, और सम राशि में उससे नवीं राशि से गिने जाते हैं। इनके दस स्वामी पूर्व दिशा से आरम्भ होने वाले दिक्पाल हैं: इन्द्र, अग्नि, यम और राक्षस (निर्ऋति) —

The ten daśāṃśas are counted from the sign itself in an odd sign, and from the ninth sign from it in an even one. Their ten lords are the guardians of the directions, starting from the east: Indra, Agni, Yama, and Rākṣasa (Nirṛti) —

Word by wordपदार्थ

दशमांशाः (daśamāṃśāḥ) — the daśamāṃśasदशमांशस्वतः (svataḥ) — from itselfस्वयं राशि सेच (ca) — andऔरओजे (oje) — in an odd signविषम राशि मेंयुग्मे (yugme) — in an even signसम राशि मेंतन्नवमात् (tannavamāt) — from the ninth sign from itउससे नवीं राशि सेस्मृताः (smṛtāḥ) — are reckonedगिने जाते हैंदश (daśa) — tenदसपूर्वादिदिक्पालाः (pūrvādidikpālāḥ) — the guardians of the directions, beginning with the eastपूर्व आदि दिशाओं के दिक्पालइन्द्र-अग्नि-यम-राक्षसाः (indra-agni-yama-rākṣasāḥ) — Indra, Agni, Yama and Rākṣasa (Nirṛti)इन्द्र, अग्नि, यम और राक्षस (निर्ऋति)

Verse 14

१४14 वरुणो मारुतश्चैव कुबेरेशानपद्मजाः । अनन्तश्च क्रमादोजे समे वा व्युत्क्रमेण तु ॥१४॥

varuṇo mārutaścaiva kubereśānapadmajāḥ | anantaśca kramādoje same vā vyutkrameṇa tu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.14. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— वरुण, मारुत (वायु), कुबेर, ईशान, पद्मज (ब्रह्मा) और अनन्त — विषम राशि में इसी क्रम में, और सम राशि में उल्टे क्रम में।

— Varuṇa, Māruta (Vāyu), Kubera, Īśāna, Padmaja (Brahmā), and Ananta, in this order for an odd sign, and in the reverse order for an even one.

Word by wordपदार्थ

वरुणः (varuṇaḥ) — Varuṇaवरुणमारुतः (mārutaḥ) — Māruta (Vāyu)मारुत (वायु)च एव (ca eva) — and indeedऔर हीकुबेर-ईशान-पद्मजाः (kubera-īśāna-padmajāḥ) — Kubera, Īśāna, and Padmaja (Brahmā)कुबेर, ईशान और पद्मज (ब्रह्मा)अनन्तः (anantaḥ) — Anantaअनन्तच (ca) — andऔरक्रमात् (kramāt) — in this orderइसी क्रम मेंओजे (oje) — in an odd signविषम राशि मेंसमे वा (same vā) — or in an even signअथवा सम राशि मेंव्युत्क्रमेण (vyutkrameṇa) — in reverse orderउल्टे क्रम मेंतु (tu) — butपरन्तु

Verse 15

१५15 द्वादशांशस्य गणना तत्तत्क्षेत्राद्विनिर्दिशेत् । तेषामधीशाः क्रमशो गणेशाऽश्वियमाहयाः ॥१५॥

dvādaśāṃśasya gaṇanā tattatkṣetrādvinirdiśet | teṣāmadhīśāḥ kramaśo gaṇeśā'śviyamāhayāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.15. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

द्वादशांश की गणना स्वयं उसी राशि से आरम्भ होती है। इनके स्वामी क्रमशः — बारह भागों में तीन बार आवृत्त होकर — गणेश, दोनों अश्विनीकुमार, यम और सर्प (अहि) हैं।

The twelve dvādaśāṃśas are counted starting from the sign itself. Their lords, in order — repeating three times over the twelve — are Gaṇeśa, the two Aśvins, Yama, and the Serpent (Ahi).

Word by wordपदार्थ

द्वादशांशस्य (dvādaśāṃśasya) — of the dvādaśāṃśaद्वादशांश कीगणना (gaṇanā) — the countingगणनातत्तत्क्षेत्रात् (tattatkṣetrāt) — from that same signउसी-उसी राशि सेविनिर्दिशेत् (vinirdiśet) — should be shown (begins)दर्शानी चाहिए (आरम्भ होती है)तेषाम् (teṣām) — of themउनकेअधीशाः (adhīśāḥ) — the lordsस्वामीक्रमशः (kramaśaḥ) — in orderक्रमशःगणेश (gaṇeśa) — Gaṇeśaगणेशअश्वि (aśvi) — the two Aśvinsदोनों अश्विनीकुमारयम (yama) — Yamaयमअहयः (ahayaḥ) — the Serpent (Ahi/Śeṣa)सर्प (अहि/शेष)

Verse 16

१६16 अजसिंहाऽश्वितो ज्ञेया षोडशांशाश्चरादिषु । अजविष्णू हरः सूर्यो ह्योजे युग्मे प्रतीपकम् ॥१६॥

ajasiṃhā'śvito jñeyā ṣoḍaśāṃśāścarādiṣu | ajaviṣṇū haraḥ sūryo hyoje yugme pratīpakam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.16. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

षोडशांश चर राशियों में मेष से, स्थिर राशियों में सिंह से, और द्विस्वभाव राशियों में धनु (अश्व-राशि) से आरम्भ होकर जानने चाहिए। इनके स्वामी, सोलह भागों में चार बार आवृत्त होकर, निश्चय ही अज (ब्रह्मा), विष्णु, हर (शिव) और सूर्य हैं — विषम राशि में इसी क्रम में, और सम राशि में उल्टे क्रम में।

The sixteen ṣoḍaśāṃśas should be known as beginning from Aries for movable signs, from Leo for fixed signs, and from Sagittarius (the horse-sign) for dual signs. Their lords, repeating four times over, are indeed Aja (Brahmā), Viṣṇu, Hara (Śiva), and Sūrya, in this order for an odd sign and in reverse for an even one.

Word by wordपदार्थ

अज-सिंह-अश्वितः (aja-siṃha-aśvitaḥ) — from Aries, Leo, and the horse-sign (Sagittarius)मेष, सिंह और अश्व-राशि (धनु) सेज्ञेयाः (jñeyāḥ) — are to be knownजानने चाहिएषोडशांशाः (ṣoḍaśāṃśāḥ) — the sixteen divisionsसोलह भागचरादिषु (carādiṣu) — in movable and other signsचर आदि राशियों मेंअज (aja) — Aja (Brahmā, "the unborn")अज (ब्रह्मा)विष्णू (viṣṇū) — and Viṣṇuऔर विष्णुहरः (haraḥ) — Hara (Śiva)हर (शिव)सूर्यः (sūryaḥ) — Sūryaसूर्यहि (hi) — indeedनिश्चय हीओजे (oje) — in an odd signविषम राशि मेंयुग्मे (yugme) — in an even signसम राशि मेंप्रतीपकम् (pratīpakam) — in reverseउल्टे क्रम में

Verse 17

१७17 अथ विंशतिभागानामधिपा ब्रह्मणोदिताः । क्रियाच्चरे स्थिरे चापान् मृगेन्द्राद् द्विस्वभावके ॥१७॥

atha viṃśatibhāgānāmadhipā brahmaṇoditāḥ | kriyāccare sthire cāpān mṛgendrād dvisvabhāvake ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.17. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अब बीस विंशांशों के स्वामी, जैसा स्वयं ब्रह्मा ने कहा है: ये चर राशि में मेष से, स्थिर राशि में धनु से, और द्विस्वभाव राशि में सिंह से आरम्भ होते हैं।

Now, the lords of the twenty vimśāṃśas, as Brahmā himself has declared: they begin from Aries for a movable sign, from Sagittarius for a fixed sign, and from Leo for a dual sign.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — nowअबविंशतिभागानाम् (viṃśatibhāgānām) — of the twenty divisions (vimśāṃśas)बीस भागों (विंशांशों) कीअधिपाः (adhipāḥ) — the lordsस्वामीब्रह्मणा (brahmaṇā) — by Brahmāब्रह्मा द्वाराउदिताः (uditāḥ) — have been declaredकहे गए हैंक्रियात् (kriyāt) — from Ariesमेष सेचरे (care) — in a movable signचर राशि मेंस्थिरे (sthire) — in a fixed signस्थिर राशि मेंचापात् (cāpāt) — from Sagittarius (the bow)धनु (चाप) सेमृगेन्द्रात् (mṛgendrāt) — from Leo (the lion)सिंह (मृगेन्द्र) सेद्विस्वभावके (dvisvabhāvake) — in a dual signद्विस्वभाव राशि में

Verse 18

१८18 काली गौरी जया लक्ष्मीविजया विमला सती । तारा ज्वालामुखी श्वेता ललिता बगलामुखी ॥१८॥

kālī gaurī jayā lakṣmīvijayā vimalā satī | tārā jvālāmukhī śvetā lalitā bagalāmukhī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.18. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विषम राशि में बीस विंशांशों के स्वामी क्रमशः हैं — काली, गौरी, जया, लक्ष्मी, विजया, विमला, सती, तारा, ज्वालामुखी, श्वेता, ललिता और बगलामुखी —

In an odd sign the twenty vimśāṃśas are ruled, in order, by Kālī, Gaurī, Jayā, Lakṣmī, Vijayā, Vimalā, Satī, Tārā, Jvālāmukhī, Śvetā, Lalitā, and Bagalāmukhī —

Word by wordपदार्थ

काली (kālī) — the goddess Kālīदेवी कालीगौरी (gaurī) — the goddess Gaurīदेवी गौरीजया (jayā) — the goddess Jayāदेवी जयालक्ष्मीः (lakṣmīḥ) — the goddess Lakṣmīदेवी लक्ष्मीविजया (vijayā) — the goddess Vijayāदेवी विजयाविमला (vimalā) — the goddess Vimalāदेवी विमलासती (satī) — the goddess Satīदेवी सतीतारा (tārā) — the goddess Tārāदेवी ताराज्वालामुखी (jvālāmukhī) — the goddess Jvālāmukhīदेवी ज्वालामुखीश्वेता (śvetā) — the goddess Śvetāदेवी श्वेताललिता (lalitā) — the goddess Lalitāदेवी ललिताबगलामुखी (bagalāmukhī) — the goddess Bagalāmukhīदेवी बगलामुखी

Verse 19

१९19 प्रत्यङ्गिरा शची रौद्री भवानी वरदा जया । त्रिपुरा सुमुखी चेति विषमे परिचिन्तयेत् ॥१९॥

pratyaṅgirā śacī raudrī bhavānī varadā jayā | tripurā sumukhī ceti viṣame paricintayet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.19. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— प्रत्यङ्गिरा, शची, रौद्री, भवानी, वरदा, दूसरी जया, त्रिपुरा और सुमुखी: विषम राशि के लिए यही बीस नामों की सूची समझनी चाहिए।

— Pratyaṅgirā, Śacī, Raudrī, Bhavānī, Varadā, a second Jayā, Tripurā, and Sumukhī: this whole list of twenty is to be understood for an odd sign.

Word by wordपदार्थ

प्रत्यङ्गिरा (pratyaṅgirā) — the goddess Pratyaṅgirāदेवी प्रत्यङ्गिराशची (śacī) — the goddess Śacīदेवी शचीरौद्री (raudrī) — the goddess Raudrīदेवी रौद्रीभवानी (bhavānī) — the goddess Bhavānīदेवी भवानीवरदा (varadā) — the goddess Varadāदेवी वरदाजया (jayā) — the goddess Jayā (a second)देवी जया (दूसरी)त्रिपुरा (tripurā) — the goddess Tripurāदेवी त्रिपुरासुमुखी (sumukhī) — the goddess Sumukhīदेवी सुमुखीच (ca) — andऔरइति (iti) — thusइस प्रकारविषमे (viṣame) — in an odd signविषम राशि मेंपरिचिन्तयेत् (paricintayet) — one should considerविचार करना चाहिए

Verse 20

२०20 समराशौ दया मेधा छिन्नशीर्षा पिशाचिनी । धूमावती च मातङ्गी बाला भद्राऽरुणानला ॥२०॥

samarāśau dayā medhā chinnaśīrṣā piśācinī | dhūmāvatī ca mātaṅgī bālā bhadrā'ruṇānalā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.20. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सम राशि में बीस विंशांशों के स्वामी क्रमशः हैं — दया, मेधा, छिन्नशीर्षा, पिशाचिनी, धूमावती, मातङ्गी, बाला, भद्रा, अरुणा और अनला —

In an even sign, the twenty vimśāṃśas are ruled, in order, by Dayā, Medhā, Chinnaśīrṣā, Piśācinī, Dhūmāvatī, Mātaṅgī, Bālā, Bhadrā, Aruṇā, and Analā —

Word by wordपदार्थ

समराशौ (samarāśau) — in an even signसम राशि मेंदया (dayā) — the goddess Dayāदेवी दयामेधा (medhā) — the goddess Medhāदेवी मेधाछिन्नशीर्षा (chinnaśīrṣā) — the goddess Chinnaśīrṣā (Chinnamastā)देवी छिन्नशीर्षा (छिन्नमस्ता)पिशाचिनी (piśācinī) — the goddess Piśācinīदेवी पिशाचिनीधूमावती (dhūmāvatī) — the goddess Dhūmāvatīदेवी धूमावतीच (ca) — andऔरमातङ्गी (mātaṅgī) — the goddess Mātaṅgīदेवी मातङ्गीबाला (bālā) — the goddess Bālāदेवी बालाभद्रा (bhadrā) — the goddess Bhadrāदेवी भद्राअरुणा (aruṇā) — the goddess Aruṇāदेवी अरुणाअनला (analā) — the goddess Analāदेवी अनला

Verse 21

२१21 पिङ्गला छुच्छुका घोरा वाराही वैष्णवी सिता । भुवनेशी भैरवी च मङ्गला ह्यपराजिता ॥२१॥

piṅgalā chuchchukā ghorā vārāhī vaiṣṇavī sitā | bhuvaneśī bhairavī ca maṅgalā hyaparājitā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.21. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— पिङ्गला, छुच्छुका, घोरा, वाराही, वैष्णवी, सिता, भुवनेशी, भैरवी, मङ्गला और अपराजिता: सम राशि के लिए यही बीस नामों की सूची समझनी चाहिए।

— Piṅgalā, Chuchchukā, Ghorā, Vārāhī, Vaiṣṇavī, Sitā, Bhuvaneśī, Bhairavī, Maṅgalā, and Aparājitā: this whole list of twenty is to be understood for an even sign.

Word by wordपदार्थ

पिङ्गला (piṅgalā) — the goddess Piṅgalāदेवी पिङ्गलाछुच्छुका (chuchchukā) — the goddess Chuchchukāदेवी छुच्छुकाघोरा (ghorā) — the goddess Ghorāदेवी घोरावाराही (vārāhī) — the goddess Vārāhīदेवी वाराहीवैष्णवी (vaiṣṇavī) — the goddess Vaiṣṇavīदेवी वैष्णवीसिता (sitā) — the goddess Sitāदेवी सिताभुवनेशी (bhuvaneśī) — the goddess Bhuvaneśīदेवी भुवनेशीभैरवी (bhairavī) — the goddess Bhairavīदेवी भैरवीच (ca) — andऔरमङ्गला (maṅgalā) — the goddess Maṅgalāदेवी मङ्गलाहि (hi) — indeedनिश्चय हीअपराजिता (aparājitā) — the goddess Aparājitāदेवी अपराजिता

Verse 22

२२22 सिद्धांशकानामधिपाः सिंहादोजभगे ग्रहे । कर्कद्युग्मभगे खेटे स्कन्दः पर्शुधरोऽनलः ॥२२॥

siddhāṃśakānāmadhipāḥ siṃhādojabhage grahe | karkadyugmabhage khaṭe skandaḥ parśudharo'nalaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.22. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सिद्धांशों के स्वामी विषम राशि में स्थित ग्रह के लिए सिंह से, और सम राशि में स्थित ग्रह के लिए कर्क से गिने जाते हैं। क्रमशः ये हैं स्कन्द, पर्शुधर (कुठार धारण करने वाला) और अनल —

The lords of the siddhāṃśas are counted from Leo for a planet in an odd sign, and from Cancer for a planet in an even sign. In order, they are Skanda, Paraśudhara (the axe-bearer), Anala —

Word by wordपदार्थ

सिद्धांशकानाम् (siddhāṃśakānām) — of the siddhāṃśasसिद्धांशों कीअधिपाः (adhipāḥ) — the lordsस्वामीसिंहात् (siṃhāt) — from Leoसिंह सेओजभगे ग्रहे (ojabhage grahe) — for a planet in an odd signविषम राशि में स्थित ग्रह के लिएकर्कात् (karkāt) — from Cancerकर्क सेयुग्मभगे खेटे (yugmabhage khaṭe) — for a planet in an even signसम राशि में स्थित ग्रह के लिएस्कन्दः (skandaḥ) — Skandaस्कन्दपर्शुधरः (parśudharaḥ) — Paraśudhara (the axe-bearer)पर्शुधर (कुठार धारण करने वाला)अनलः (analaḥ) — Analaअनल

Verse 23

२३23 विश्वकर्मा भगो मित्रो मयोऽन्तकवृषध्वजाः । गोविन्दो मदनो भीमः सिंहादौ विषमे क्रमात् । कर्कादौ समभे भीमाद्विलोमेन विचिन्तयेत् ॥२३॥

viśvakarmā bhago mitro mayo'ntakavṛṣadhvajāḥ | govindo madano bhīmaḥ siṃhādau viṣame kramāt | karkādau samabhe bhīmādvilomena vicintayet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.23. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— विश्वकर्मा, भग, मित्र, मय, अन्तक, वृषध्वज (शिव), गोविन्द, मदन और भीम। ये बारह नाम, चौबीस सिद्धांशों में दो बार आवृत्त होकर, विषम राशि में सिंह से इसी सीधे क्रम में चलते हैं। सम राशि में इन्हें कर्क से आरम्भ करके भीम से उल्टे क्रम में गिनना चाहिए।

— Viśvakarmā, Bhaga, Mitra, Maya, Antaka, Vṛṣadhvaja (Śiva), Govinda, Madana, and Bhīma. These twelve, repeating twice over the twenty-four siddhāṃśas, run in this direct order from Leo for an odd sign. For an even sign, reckon them in reverse, starting from Bhīma, from Cancer.

Word by wordपदार्थ

विश्वकर्मा (viśvakarmā) — Viśvakarmāविश्वकर्माभगः (bhagaḥ) — Bhagaभगमित्रः (mitraḥ) — Mitraमित्रमयः (mayaḥ) — Mayaमयअन्तकः (antakaḥ) — Antakaअन्तकवृषध्वजः (vṛṣadhvajaḥ) — Vṛṣadhvaja (Śiva, "bull-bannered")वृषध्वज (शिव)गोविन्दः (govindaḥ) — Govindaगोविन्दमदनः (madanaḥ) — Madanaमदनभीमः (bhīmaḥ) — Bhīmaभीमसिंहादौ (siṃhādau) — beginning from Leoसिंह से आरम्भ होकरविषमे (viṣame) — in an odd signविषम राशि मेंक्रमात् (kramāt) — in direct orderसीधे क्रम मेंकर्कादौ (karkādau) — beginning from Cancerकर्क से आरम्भ होकरसमभे (samabhe) — in an even signसम राशि मेंभीमात् (bhīmāt) — starting from Bhīmaभीम से आरम्भ करकेविलोमेन (vilomena) — in reverseउल्टे क्रम मेंविचिन्तयेत् (vicintayet) — one should reckonविचार करना चाहिए

Verse 24

२४24 भांशाधिपाः क्रमाद्दस्रयमवह्निपितामहाः । चन्द्रेशादितिजीवाहिपितरो भगसञ्ज्ञिताः ॥२४॥

bhāṃśādhipāḥ kramāddasrayamavahnipitāmahāḥ | candreśāditijīvāhipitaro bhagasañjñitāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.24. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सत्ताईस भांशों के स्वामी क्रमशः हैं: अश्विनीकुमार दस्र, यम, अग्नि (वह्नि), ब्रह्मा (पितामह), चन्द्र, शिव (ईश), अदिति, बृहस्पति (जीव), सर्प (अहि), पितरगण, और भग नाम वाला देव —

The lords of the twenty-seven bhāṃśas, in order, are: the Aśvin Dasra, Yama, Agni (Vahni), Brahmā (Pitāmaha), Chandra, Śiva (Īśa), Aditi, Bṛhaspati (Jīva), the Serpent (Ahi), the Pitṛs, and the one named Bhaga —

Word by wordपदार्थ

भांशाधिपाः (bhāṃśādhipāḥ) — the lords of the bhāṃśasभांशों के स्वामीक्रमात् (kramāt) — in orderक्रमशःदस्र (dasra) — Dasra (one of the Aśvins)दस्र (अश्विनीकुमार)यम (yama) — Yamaयमवह्नि (vahni) — Vahni (Agni)वह्नि (अग्नि)पितामहाः (pitāmahāḥ) — and Pitāmaha (Brahmā)और पितामह (ब्रह्मा)चन्द्र (candra) — Chandraचन्द्रईश (īśa) — Īśa (Śiva)ईश (शिव)अदिति (aditi) — Aditiअदितिजीव (jīva) — Jīva (Bṛhaspati)जीव (बृहस्पति)अहि (ahi) — Ahi (the Serpent)अहि (सर्प)पितरः (pitaraḥ) — the Pitṛsपितरगणभगसञ्ज्ञिताः (bhagasañjñitāḥ) — and the one named Bhagaऔर भग नाम वाला

Verse 25

२५25 अर्यमार्कत्वष्ट्टमरुच्छक्राग्निमित्रवासवाः । निरृत्युदकविश्वेऽजगोविन्दो वसवोऽम्बुपः ॥२५॥

aryamārkatvaṣṭṭamarucchakrāgnimitravāsavāḥ | nirṛtyudakaviśve'jagovindo vasavo'mbupaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.25. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— अर्यमा, सूर्य (अर्क), त्वष्टा, वायु (मरुत्), इन्द्र-अग्नि (शक्राग्नि), मित्र, इन्द्र (वासव), निर्ऋति, जल (उदक), विश्वेदेवगण, विष्णु (अज-गोविन्द), वसुगण, और वरुण (अम्बुप) —

— Aryamā, Sūrya (Arka), Tvaṣṭā, Vāyu (Marut), Indra-Agni (Śakrāgni), Mitra, Indra (Vāsava), Nirṛti, the Waters (Udaka), the Viśvedevas, Viṣṇu (Aja-Govinda), the Vasus, and Varuṇa (Ambupa) —

Word by wordपदार्थ

अर्यमा (aryamā) — Aryamāअर्यमाअर्क (arka) — Arka (Sūrya)अर्क (सूर्य)त्वष्टा (tvaṣṭā) — Tvaṣṭāत्वष्टामरुत् (marut) — Marut (Vāyu)मरुत् (वायु)शक्राग्नि (śakrāgni) — Śakrāgni (Indra and Agni together)शक्राग्नि (इन्द्र-अग्नि सम्मिलित)मित्र (mitra) — Mitraमित्रवासवः (vāsavaḥ) — Vāsava (Indra)वासव (इन्द्र)निर्ऋति (nirṛti) — Nirṛtiनिर्ऋतिउदक (udaka) — Udaka (the Waters, Varuṇa)उदक (जल, वरुण)विश्वे (viśve) — the Viśvedevasविश्वेदेवगणअजगोविन्दः (ajagovindaḥ) — Viṣṇu (Aja-Govinda)विष्णु (अज-गोविन्द)वसवः (vasavaḥ) — the Vasusवसुगणअम्बुपः (ambupaḥ) — Ambupa (Varuṇa, lord of the waters)अम्बुप (वरुण)

Verse 26

२६26 ततोऽजपादहिर्बुध्न्यः पूषा चैव प्रकीर्तिताः । नक्षत्रेशास्तु भांशेशा मेषादिचरभक्रमात् ॥२६॥

tato'japādahirbudhnyaḥ pūṣā caiva prakīrtitāḥ | nakṣatreśāstu bhāṃśeśā meṣādicarabhakramāt ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.26. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— और फिर अजपात् (अजैकपाद), अहिर्बुध्न्य और पूषा। ये सत्ताईस नक्षत्रों के स्वामी कहे गए हैं, और यही भांशों के भी स्वामी हैं, जो मेष से आरम्भ होकर राशिचक्र में लगातार क्रम से वितरित होते हैं।

— and then Ajapāt (Ajaikapāda), Ahirbudhnya, and Pūṣan. These twenty-seven are declared to be the lords of the nakṣatras, and they rule the bhāṃśas too, distributed continuously through the zodiac starting from Aries.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenफिरअजपात् (ajapāt) — Ajapāt (Ajaikapāda)अजपात् (अजैकपाद)अहिर्बुध्न्यः (ahirbudhnyaḥ) — Ahirbudhnyaअहिर्बुध्न्यपूषा (pūṣā) — Pūṣanपूषाच एव (ca eva) — and indeedऔर हीप्रकीर्तिताः (prakīrtitāḥ) — are declaredकहे गए हैंनक्षत्रेशाः (nakṣatreśāḥ) — the lords of the nakṣatrasनक्षत्रों के स्वामीतु (tu) — indeedहीभांशेशाः (bhāṃśeśāḥ) — are the lords of the bhāṃśasभांशों के स्वामी हैंमेषादिचरभक्रमात् (meṣādicarabhakramāt) — in the running order of the zodiac starting from Ariesमेष से आरम्भ होकर राशिचक्र के क्रम में

Verse 27

२७27 त्रिंशांशेशाश्च विषमे कुजार्किज्यज्ञभार्गवाः । पञ्चपञ्चाष्टसप्ताक्षभागानां व्यत्ययात् समे ॥२७॥

triṃśāṃśeśāśca viṣame kujārkijyajñabhārgavāḥ | pañcapañcāṣṭasaptākṣabhāgānāṃ vyatyayāt same ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.27. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

त्रिंशांशों के स्वामी विषम राशि में मंगल, शनि, बृहस्पति, बुध और शुक्र हैं, जो क्रमशः पाँच, पाँच, आठ, सात और पाँच अंश के भागों के स्वामी हैं। सम राशि में अंश-परिमाण और क्रम दोनों उलट जाते हैं।

The lords of the triṃśāṃśas, in an odd sign, are Mars, Saturn, Jupiter, Mercury, and Venus, ruling divisions of five, five, eight, seven, and five degrees respectively. In an even sign both the degrees and their order are inverted.

Word by wordपदार्थ

त्रिंशांशेशाः (triṃśāṃśeśāḥ) — the lords of the triṃśāṃśasत्रिंशांशों के स्वामीच (ca) — andऔरविषमे (viṣame) — in an odd signविषम राशि मेंकुज (kuja) — Marsमंगलअर्कि (arki) — Saturn ("son of the Sun")शनि ("सूर्य-पुत्र")ज्य (jya) — Jupiterबृहस्पतिज्ञ (jña) — Mercuryबुधभार्गवाः (bhārgavāḥ) — and Venusऔर शुक्रपञ्च-पञ्च-अष्ट-सप्त-अक्ष-भागानाम् (pañca-pañca-aṣṭa-sapta-akṣa-bhāgānām) — ruling divisions of five, five, eight, seven, and five degreesक्रमशः पाँच, पाँच, आठ, सात और पाँच अंश के भागों के स्वामीव्यत्ययात् (vyatyayāt) — by inversionउलटकरसमे (same) — in an even signसम राशि में

Verse 28

२८28 वह्निः समीरशक्रौ च धनदो जलदस्तथा । विषमेषु क्रमाज्ज्ञेयाः समराशौ विपर्ययात् ॥२८॥

vahniḥ samīraśakrau ca dhanado jaladastathā | viṣameṣu kramājjñeyāḥ samarāśau viparyayāt ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.28. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इनके अधिष्ठाता देव हैं अग्नि, वायु और इन्द्र, कुबेर (धनद) और वरुण (जलद)। विषम राशियों में इन्हें इसी क्रम में, और सम राशि में उल्टे क्रम में जानना चाहिए।

Their presiding deities are Agni, Vāyu and Indra, Kubera (the wealth-giver), and Varuṇa (the cloud-giver). In odd signs they are to be known in this order; in an even sign, in reverse.

Word by wordपदार्थ

वह्निः (vahniḥ) — Agni (for Mars' portion)अग्नि (मंगल के भाग हेतु)समीर-शक्रौ (samīra-śakrau) — Vāyu and Indraवायु और इन्द्रच (ca) — andऔरधनदः (dhanadaḥ) — Kubera (the wealth-giver)कुबेर (धनद)जलदः (jaladaḥ) — Varuṇa (the cloud/water-giver)वरुण (जलद)तथा (tathā) — andतथाविषमेषु (viṣameṣu) — in odd signsविषम राशियों मेंक्रमात् (kramāt) — in this orderइसी क्रम मेंज्ञेयाः (jñeyāḥ) — are to be knownजानने चाहिएसमराशौ (samarāśau) — in an even signसम राशि मेंविपर्ययात् (viparyayāt) — in reverseउल्टे क्रम में

Verse 29

२९29 चत्वारिंशद्विभागानामधिपा विषमे क्रियात् । समभे तुलतो ज्ञेयाः स्वस्वाधिपसमन्विताः ॥२९॥

catvāriṃśadvibhāgānāmadhipā viṣame kriyāt | samabhe tulato jñeyāḥ svasvādhipasamanvitāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.29. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

चालीस खवेदांशों के स्वामी विषम राशि में मेष से, और सम राशि में तुला से गिने जाते हैं, जिनमें वही बारह देवता एक निश्चित क्रम में बारम्बार आते हैं —

The lords of the forty khavedāṃśas are counted starting from Aries in an odd sign, and from Libra in an even sign, the same twelve deities recurring in a fixed order —

Word by wordपदार्थ

चत्वारिंशद्विभागानाम् (catvāriṃśadvibhāgānām) — of the forty divisions (khavedāṃśas)चालीस भागों (खवेदांशों) कीअधिपाः (adhipāḥ) — the lordsस्वामीविषमे (viṣame) — in an odd signविषम राशि मेंक्रियात् (kriyāt) — from Ariesमेष सेसमभे (samabhe) — in an even signसम राशि मेंतुलतः (tulataḥ) — from Libraतुला सेज्ञेयाः (jñeyāḥ) — are to be knownजानने चाहिएस्वस्वाधिपसमन्विताः (svasvādhipasamanvitāḥ) — each accompanied by its own recurring lordअपने-अपने बारम्बार आने वाले स्वामी सहित

Verse 30

३०30 विष्णुश्चन्द्रो मरीचिश्च त्वष्टा धाता शिवो रविः । यमो यक्षश्च गन्धर्वः कालो वरुण एव च ॥३०॥

viṣṇuścandro marīciśca tvaṣṭā dhātā śivo raviḥ | yamo yakṣaśca gandharvaḥ kālo varuṇa eva ca ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.30. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— विष्णु, चन्द्र, मरीचि, त्वष्टा, धाता, शिव, रवि, यम, यक्ष, गन्धर्व, काल और वरुण, इसी क्रम में, चालीस भागों में बारम्बार आवर्तित होते हुए।

— Viṣṇu, Chandra, Marīci, Tvaṣṭā, Dhātā, Śiva, Ravi, Yama, Yakṣa, Gandharva, Kāla, and Varuṇa, in this order, cycling through the forty divisions.

Word by wordपदार्थ

विष्णुः (viṣṇuḥ) — Viṣṇuविष्णुचन्द्रः (candraḥ) — Chandraचन्द्रमरीचिः (marīciḥ) — Marīciमरीचित्वष्टा (tvaṣṭā) — Tvaṣṭāत्वष्टाधाता (dhātā) — Dhātāधाताशिवः (śivaḥ) — Śivaशिवरविः (raviḥ) — Ravi (Sūrya)रवि (सूर्य)यमः (yamaḥ) — Yamaयमयक्षः (yakṣaḥ) — Yakṣaयक्षच (ca) — andऔरगन्धर्वः (gandharvaḥ) — Gandharvaगन्धर्वकालः (kālaḥ) — Kālaकालवरुणः (varuṇaḥ) — and Varuṇaऔर वरुणएव च (eva ca) — indeedनिश्चय ही

Verse 31

३१31 तथाक्षवेदभागानामधिपाश्चरभे क्रियात् । स्थिरे सिंहाद् द्विभेचापात् विधीशविष्णवश्चरे ॥३१॥

tathākṣavedabhāgānāmadhipāścarabhe kriyāt | sthire siṃhād dvibhecāpāt vidhīśaviṣṇavaścare ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.31. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसी प्रकार पैंतालीस अक्षवेदांश: ये चर राशि में मेष से, स्थिर राशि में सिंह से, और द्विस्वभाव राशि में धनु से गिने जाते हैं। चर राशि के लिए देवता क्रमशः ब्रह्मा, शिव और विष्णु हैं —

So too the forty-five akṣavedāṃśas: they are counted from Aries for a movable sign, from Leo for a fixed sign, and from Sagittarius for a dual sign. For a movable sign the deities run Brahmā, Śiva, and Viṣṇu, in this order —

Word by wordपदार्थ

तथा (tathā) — likewiseवैसे हीअक्षवेदभागानाम् (akṣavedabhāgānām) — of the forty-five divisions (akṣavedāṃśas)पैंतालीस भागों (अक्षवेदांशों) कीअधिपाः (adhipāḥ) — the lordsस्वामीचरभे (carabhe) — in a movable signचर राशि मेंक्रियात् (kriyāt) — from Ariesमेष सेस्थिरे (sthire) — in a fixed signस्थिर राशि मेंसिंहात् (siṃhāt) — from Leoसिंह सेद्विभे (dvibhe) — in a dual signद्विस्वभाव राशि मेंचापात् (cāpāt) — from Sagittariusधनु सेविधि-ईश-विष्णवः (vidhi-īśa-viṣṇavaḥ) — Brahmā, Śiva and Viṣṇuब्रह्मा, शिव और विष्णुचरे (care) — for a movable sign, in this orderचर राशि के लिए, इसी क्रम में

Verse 32

३२32 ईशाच्युतसुरज्येष्ठा विष्णुकेशाः स्थिरे द्विभे । देवाः पञ्चदशावृत्त्या विज्ञेया द्विजसत्तम ॥३२॥

īśācyutasurajyeṣṭhā viṣṇukeśāḥ sthire dvibhe | devāḥ pañcadaśāvṛttyā vijñeyā dvijasattama ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.32. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— स्थिर राशि के लिए शिव, विष्णु और ब्रह्मा (देवों में ज्येष्ठ), और द्विस्वभाव राशि के लिए विष्णु से आरम्भ होने वाला त्रय। हे द्विजश्रेष्ठ! जानिए कि प्रत्येक तीन देवताओं का समूह अपने पैंतालीस भागों को भरने के लिए पन्द्रह बार आवृत्त होता है।

— Śiva, Viṣṇu, and Brahmā (the eldest of the gods) for a fixed sign, and beginning with Viṣṇu for a dual sign. O best of the twice-born, know that each set of three deities repeats fifteen times over to fill its forty-five divisions.

Word by wordपदार्थ

ईश (īśa) — Śivaशिवअच्युत (acyuta) — Viṣṇuविष्णुसुरज्येष्ठाः (surajyeṣṭhāḥ) — Brahmā (the eldest of the gods)ब्रह्मा (देवों में ज्येष्ठ)विष्णुकेशाः (viṣṇukeśāḥ) — beginning with Viṣṇu (Keśava)विष्णु (केशव) से आरम्भ होकरस्थिरे (sthire) — for a fixed sign (the first triad)स्थिर राशि के लिए (पहला त्रय)द्विभे (dvibhe) — for a dual sign (the second)द्विस्वभाव राशि के लिए (दूसरा त्रय)देवाः (devāḥ) — the deitiesदेवगणपञ्चदशावृत्त्या (pañcadaśāvṛttyā) — by a fifteenfold repetitionपन्द्रह बार आवृत्ति सेविज्ञेयाः (vijñeyāḥ) — are to be understoodसमझने चाहिएद्विजसत्तम (dvijasattama) — O best of the twice-bornहे द्विजश्रेष्ठ

Verse 33

३३33 राशीन् विहाय खेटस्य द्विघ्नमंशाद्यमर्कहृत् । शेषं सैकं तद्राशेर्भपाः षष्ट्यंशपाः स्मृताः ॥३३॥

rāśīn vihāya khaṭasya dvighnamaṃśādyamarkahṛt | śeṣaṃ saikaṃ tadrāśerbhapāḥ ṣaṣṭyaṃśapāḥ smṛtāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.33. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ग्रह की अपनी राशि को छोड़ दें; उस राशि में ग्रह द्वारा चले हुए अंश-कला को दुगुना करें, और बारह से भाग दें। शेषफल में एक जोड़ें, और ग्रह की अपनी राशि से उतनी राशियाँ आगे गिनें — जो राशि इस प्रकार प्राप्त हो, उसका स्वामी ही उस ग्रह के षष्ट्यंश का स्वामी कहा गया है।

Set aside the planet's own sign; double the degrees and minutes it has traversed within that sign, and divide by twelve. Add one to the remainder, and count that many signs onward from the planet's own sign — the lord of the sign so reached is declared the lord of its ṣaṣṭyaṃśa.

Word by wordपदार्थ

राशीन् (rāśīn) — the signराशि कोविहाय (vihāya) — having set asideछोड़करखेटस्य (khaṭasya) — of the planetग्रह केद्विघ्नम् (dvighnam) — doubledदुगुना किया हुआअंशात् (aṃśāt) — the degrees (and minutes) traversedचले हुए अंश (और कला)यमार्कहृत् (yamārkahṛt) — divided by twelveबारह से भाग दिया हुआशेषम् (śeṣam) — the remainderशेषफलसैकम् (saikam) — increased by oneएक जोड़करतत् (tat) — that many (signs, counted onward)उतनी (राशियाँ, आगे गिनकर)राशेः (rāśeḥ) — from the (planet's own) sign(ग्रह की अपनी) राशि सेभपाः (bhapāḥ) — the lords of the sign so reachedउस पहुँची हुई राशि के स्वामीषष्ट्यंशपाः (ṣaṣṭyaṃśapāḥ) — are the lords of the ṣaṣṭyaṃśasषष्ट्यंशों के स्वामी हैंस्मृताः (smṛtāḥ) — are declaredकहे गए हैं

Verse 34

३४34 घोरश्च राक्षशो देवः कुबेरो यक्षकिन्नरौ । भ्रष्टः कुलघ्नो गरलो वह्निर्माया पुरीषकः ॥३४॥

ghoraśca rākṣaśo devaḥ kubero yakṣakinnarau | bhraṣṭaḥ kulaghno garalo vahnirmāyā purīṣakaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.34. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विषम राशि के पहले बारह षष्ट्यंशों के नाम क्रमशः हैं: घोर, राक्षस, देव, कुबेर, यक्ष, किन्नर, भ्रष्ट, कुलघ्न, गरल, वह्नि, माया और पुरीषक —

The first twelve ṣaṣṭyaṃśas of an odd sign are named, in order: Ghora, Rākṣasa, Deva, Kubera, Yakṣa, Kinnara, Bhraṣṭa, Kulaghna, Garala, Vahni, Māyā, and Purīṣaka —

Word by wordपदार्थ

घोरः (ghoraḥ) — Ghoraघोरच (ca) — andऔरराक्षसः (rākṣasaḥ) — Rākṣasaराक्षसदेवः (devaḥ) — Devaदेवकुबेरः (kuberaḥ) — Kuberaकुबेरयक्षकिन्नरौ (yakṣa-kinnarau) — Yakṣa and Kinnaraयक्ष और किन्नरभ्रष्टः (bhraṣṭaḥ) — Bhraṣṭaभ्रष्टकुलघ्नः (kulaghnaḥ) — Kulaghnaकुलघ्नगरलः (garalaḥ) — Garalaगरलवह्निः (vahniḥ) — Vahniवह्निमाया (māyā) — Māyāमायापुरीषकः (purīṣakaḥ) — Purīṣakaपुरीषक

Verse 35

३५35 अपाम्पतिर्मरुत्वांश्च कालः सर्पामृतेन्दुकाः । मृदुः कोमलहेरम्बब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥३५॥

apāmpatirmarutvāṃśca kālaḥ sarpāmṛtendukāḥ | mṛduḥ komalaherambabrahmaviṣṇumaheśvarāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.35. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— अपाम्पति, मरुत्वान्, काल, सर्प, अमृत, इन्दु, मृदु, कोमल, हेरम्ब, ब्रह्मा, विष्णु और महेश्वर —

— Apāmpati, Marutvān, Kāla, Sarpa, Amṛta, Indu, Mṛdu, Komala, Heramba, Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvara —

Word by wordपदार्थ

अपाम्पतिः (apāmpatiḥ) — Apāmpatiअपाम्पतिमरुत्वान् (marutvān) — Marutvānमरुत्वान्च (ca) — andऔरकालः (kālaḥ) — Kālaकालसर्प-अमृत-इन्दुकाः (sarpa-amṛta-indukāḥ) — Sarpa, Amṛta, and Induसर्प, अमृत और इन्दुमृदुः (mṛduḥ) — Mṛduमृदुकोमल-हेरम्ब-ब्रह्म-विष्णु-महेश्वराः (komala-heramba-brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ) — Komala, Heramba, Brahmā, Viṣṇu, and Maheśvaraकोमल, हेरम्ब, ब्रह्मा, विष्णु और महेश्वर

Verse 36

३६36 देवार्द्रौ कलिनाशश्च क्षितीशकमलाकरौ । गुलिको मृत्युकालश्च दावाग्निर्घोरसञ्ज्ञकः ॥३६॥

devārdrau kalināśaśca kṣitīśakamalākarau | guliko mṛtyukālaśca dāvāgnirghorasañjñakaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.36. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— दूसरा देव, आर्द्रा, कलिनाश, क्षितीश, कमलाकर, गुलिक, मृत्यु, दूसरा काल, दावाग्नि, और दूसरा घोर —

— a second Deva, Ārdrā, Kalināśa, Kṣitīśa, Kamalākara, Gulika, Mṛtyu, a second Kāla, Dāvāgni, and a second Ghora —

Word by wordपदार्थ

देवार्द्रौ (deva-ārdrau) — Deva (a second) and Ārdrāदेव (दूसरा) और आर्द्राकलिनाशः (kalināśaḥ) — Kalināśaकलिनाशच (ca) — andऔरक्षितीश-कमलाकरौ (kṣitīśa-kamalākarau) — Kṣitīśa and Kamalākaraक्षितीश और कमलाकरगुलिकः (gulikaḥ) — Gulikaगुलिकमृत्युकालः (mṛtyu-kālaḥ) — Mṛtyu and Kāla (a second)मृत्यु और काल (दूसरा)च (ca) — andऔरदावाग्निः (dāvāgniḥ) — Dāvāgniदावाग्निघोरसञ्ज्ञकः (ghorasañjñakaḥ) — the one named Ghora (a second)घोर नाम वाला (दूसरा)

Verse 37

३७37 यमश्च कण्टकसुधाऽमृतौ पूर्णनिशाकरः । विषदग्धकुलान्तश्च मुख्यो वंशक्षयस्तथा ॥३७॥

yamaśca kaṇṭakasudhā'mṛtau pūrṇaniśākaraḥ | viṣadagdhakulāntaśca mukhyo vaṃśakṣayastathā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.37. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— यम, कण्टक, सुधा, दूसरा अमृत, पूर्णनिशाकर (पूर्ण चन्द्रमा), विषदग्ध, कुलान्त, और प्रधान वंशक्षय —

— Yama, Kaṇṭaka, Sudhā, a second Amṛta, Pūrṇaniśākara (the full moon), Viṣadagdha, Kulānta, and the notable Vaṃśakṣaya —

Word by wordपदार्थ

यमः (yamaḥ) — Yamaयमच (ca) — andऔरकण्टक (kaṇṭaka) — Kaṇṭakaकण्टकसुधा-अमृतौ (sudhā-amṛtau) — Sudhā and Amṛta (a second)सुधा और अमृत (दूसरा)पूर्णनिशाकरः (pūrṇaniśākaraḥ) — Pūrṇaniśākara (the full moon)पूर्णनिशाकर (पूर्ण चन्द्रमा)विषदग्ध (viṣadagdha) — Viṣadagdhaविषदग्धकुलान्तः (kulāntaḥ) — Kulāntaकुलान्तच (ca) — andऔरमुख्यः (mukhyaḥ) — the notable one (qualifying the next name)प्रधान (अगले नाम का विशेषण)वंशक्षयः (vaṃśakṣayaḥ) — Vaṃśakṣayaवंशक्षयतथा (tathā) — likewiseतथा

Verse 38

३८38 उत्पातकालसौम्याख्याः कोमलः शीतलाभिधः । करालदंष्ट्रचन्द्रास्यौ प्रवीणः कालपावकः ॥३८॥

utpātakālasaumyākhyāḥ komalaḥ śītalābhidhaḥ | karāladaṃṣṭracandrāsyau pravīṇaḥ kālapāvakaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.38. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— उत्पात, तीसरा काल और सौम्य नाम वाले, दूसरा कोमल, शीतल नाम वाला, करालदंष्ट्र, चन्द्रास्य, प्रवीण, और कालपावक —

— those named Utpāta, a third Kāla, and Saumya, a second Komala, the one named Śītala, Karāladaṃṣṭra, Candrāsya, Pravīṇa, and Kālapāvaka —

Word by wordपदार्थ

उत्पात-काल-सौम्य-आख्याः (utpāta-kāla-saumya-ākhyāḥ) — those named Utpāta, Kāla (a third), and Saumyaउत्पात, काल (तीसरा) और सौम्य नाम वालेकोमलः (komalaḥ) — Komala (a second)कोमल (दूसरा)शीतलाभिधः (śītala-abhidhaḥ) — the one named Śītalaशीतल नाम वालाकराल-दंष्ट्र-चन्द्रास्यौ (karāla-daṃṣṭra-candrāsyau) — Karāladaṃṣṭra and Candrāsyaकरालदंष्ट्र और चन्द्रास्यप्रवीणः (pravīṇaḥ) — Pravīṇaप्रवीणकालपावकः (kālapāvakaḥ) — Kālapāvakaकालपावक

Verse 39

३९39 दण्डभृन्निर्मलः सौम्यः क्रूरोऽतिशीतलोऽमृतः । पयोधिभ्रमणाख्यौ च चन्द्ररेखा त्वयुग्मपाः ॥३९॥

daṇḍabhṛnnirmalaḥ saumyaḥ krūro'tiśītalo'mṛtaḥ | payodhibhramaṇākhyau ca candrarekhā tvayugmapāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.39. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— दण्डभृत् (दण्ड धारण करने वाला), निर्मल, दूसरा सौम्य, क्रूर, अतिशीतल, तीसरा अमृत, पयोधि और भ्रमण नाम वाले, और चन्द्ररेखा: ये साठों नाम, इसी क्रम में, विषम राशि के षष्ट्यंशों के स्वामी हैं।

— Daṇḍabhṛt (the rod-bearer), Nirmala, a second Saumya, Krūra, Atiśītala, a third Amṛta, those named Payodhi and Bhramaṇa, and Candrarekhā: these sixty, in order, are indeed the ṣaṣṭyaṃśa lords for an odd sign.

Word by wordपदार्थ

दण्डभृत् (daṇḍabhṛt) — Daṇḍabhṛt (the rod-bearer)दण्डभृत् (दण्ड धारण करने वाला)निर्मलः (nirmalaḥ) — Nirmalaनिर्मलसौम्यः (saumyaḥ) — Saumya (a second)सौम्य (दूसरा)क्रूरः (krūraḥ) — Krūraक्रूरअतिशीतलः (atiśītalaḥ) — Atiśītalaअतिशीतलअमृतः (amṛtaḥ) — Amṛta (a third)अमृत (तीसरा)पयोधि-भ्रमण-आख्यौ (payodhi-bhramaṇa-ākhyau) — those named Payodhi and Bhramaṇaपयोधि और भ्रमण नाम वालेच (ca) — andऔरचन्द्ररेखा (candrarekhā) — Candrarekhāचन्द्ररेखातु (tu) — and these indeedऔर ये निश्चय हीअयुग्मपाः (ayugmapāḥ) — are the lords for an odd (sign)विषम (राशि) के स्वामी हैं

Verse 40

४०40 समे भे व्यत्ययाज्ज्ञेयाः षष्ट्यंशेशाः प्रकीर्तिताः । षष्ट्यांशस्वामिनस्त्वोजे तदीशादव्यत्पयः समे ॥४०॥

same bhe vyatyayājjñeyāḥ ṣaṣṭyaṃśeśāḥ prakīrtitāḥ | ṣaṣṭyāṃśasvāminastvoje tadīśādavyatpayaḥ same ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.40. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सम राशि में इन कहे गए षष्ट्यंश-नामों को उल्टे क्रम में जानना चाहिए। परन्तु षष्ट्यंश का ग्रह-स्वामी सदा पहले बताई गई विधि से प्राप्त राशि के स्वामी से ही निश्चित होता है — यह गणना विषम या सम, किसी भी राशि में उलटती नहीं है।

In an even sign, these declared ṣaṣṭyaṃśa names are to be known in reverse order. But the planetary lord of a ṣaṣṭyaṃśa is always fixed from the sign reached by the method already given — this reckoning does not reverse, whether the sign is odd or even.

Word by wordपदार्थ

समे भे (same bhe) — in an even signसम राशि मेंव्यत्ययात् (vyatyayāt) — in reverseउल्टे क्रम मेंज्ञेयाः (jñeyāḥ) — should be knownजानने चाहिएषष्ट्यंशेशाः (ṣaṣṭyaṃśeśāḥ) — these ṣaṣṭyaṃśa namesये षष्ट्यंश-नामप्रकीर्तिताः (prakīrtitāḥ) — that have been declaredजो कहे गए हैंषष्ट्यांशस्वामिनः (ṣaṣṭyāṃśasvāminaḥ) — the (planetary) lord of a ṣaṣṭyaṃśaषष्ट्यंश का (ग्रह) स्वामीतु (tu) — howeverपरन्तुओजे (oje) — in an odd signविषम राशि मेंतदीशात् (tadīśāt) — is fixed from that (computed sign's) lordउस (गणना से प्राप्त राशि के) स्वामी से निश्चित होता हैअव्यत्ययः (avyatyayaḥ) — without reversalबिना उलटेसमे (same) — in an even sign tooसम राशि में भी

Verse 41

४१41 शुभषष्टयंशसंयुक्ता ग्रहाः शुभफलप्रदाः । क्रूरषष्ट्यंशसंयुक्ता नाशयन्ति खचारिणः ॥४१॥

śubhaṣaṣṭayaṃśasaṃyuktā grahāḥ śubhaphalapradāḥ | krūraṣaṣṭyaṃśasaṃyuktā nāśayanti khacāriṇaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.41. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शुभ षष्ट्यंश से युक्त ग्रह शुभ फल देते हैं। आकाश में विचरने वाले वही ग्रह क्रूर षष्ट्यंश से युक्त होने पर अपने कारकत्व को नष्ट कर देते हैं।

Planets joined with an auspicious ṣaṣṭyaṃśa give auspicious results. Those same wanderers of the sky, when joined with a cruel ṣaṣṭyaṃśa, destroy what they signify.

Word by wordपदार्थ

शुभषष्ट्यंशसंयुक्ताः (śubhaṣaṣṭyaṃśasaṃyuktāḥ) — joined with an auspicious ṣaṣṭyaṃśaशुभ षष्ट्यंश से युक्तग्रहाः (grahāḥ) — planetsग्रहशुभफलप्रदाः (śubhaphalapradāḥ) — give auspicious resultsशुभ फल देते हैंक्रूरषष्ट्यंशसंयुक्ताः (krūraṣaṣṭyaṃśasaṃyuktāḥ) — joined with a cruel (malefic) ṣaṣṭyaṃśaक्रूर षष्ट्यंश से युक्तनाशयन्ति (nāśayanti) — destroy (their significations)नष्ट कर देते हैंखचारिणः (khacāriṇaḥ) — the wanderers of the sky (planets)आकाश में विचरने वाले (ग्रह)

Verse 42

४२42 वर्गभेदानहं वक्ष्ये मैत्रेय त्वं विधारय । षड्वर्गाः सप्तवर्गाश्च दिग्वर्गा नृपवर्गकाः ॥४२॥

vargabhedānahaṃ vakṣye maitreya tvaṃ vidhāraya | ṣaḍvargāḥ saptavargāśca digvargā nṛpavargakāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.42. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मैत्रेय! अब मैं वर्गों के वर्गीकरण के वे प्रकार बताऊँगा जिनसे उनका मूल्यांकन किया जाता है — इसे भली-भाँति स्मरण रखो। ये हैं षड्वर्ग (छह वर्गों का समूह), सप्तवर्ग (सात), दिग्वर्ग (दस), और नृपवर्ग (सोलहों वर्गों का सर्वोच्च समूह)।

I shall now tell you, Maitreya, the ways in which these divisions are grouped for judgement — hold this well in mind. There are the Ṣaḍvarga (a group of six), the Saptavarga (seven), the Digvarga (ten), and the Nṛpavarga (all sixteen, the sovereign reckoning).

Word by wordपदार्थ

वर्गभेदान् (vargabhedān) — the ways of grouping the vargasवर्गों के वर्गीकरण के प्रकारअहम् (aham) — Iमैंवक्ष्ये (vakṣye) — shall tellबताऊँगामैत्रेय (maitreya) — O Maitreyaहे मैत्रेयत्वम् (tvam) — youतुमविधारय (vidhāraya) — hold in mindस्मरण रखोषड्वर्गाः (ṣaḍvargāḥ) — the Ṣaḍvarga (group of six)षड्वर्ग (छह वर्गों का समूह)सप्तवर्गाः (saptavargāḥ) — the Saptavarga (group of seven)सप्तवर्ग (सात वर्गों का समूह)च (ca) — andऔरदिग्वर्गाः (digvargāḥ) — the Digvarga (group of ten)दिग्वर्ग (दस वर्गों का समूह)नृपवर्गकाः (nṛpavargakāḥ) — the Nṛpavarga (the full, sovereign group)नृपवर्ग (सम्पूर्ण, सर्वोच्च समूह)

Verse 43

४३43 भवन्ति वर्गसंयोगे षडवर्गे किंशुकादयः । द्वाभ्यां किंशुकनामा च त्रिभिर्व्यञ्जनमुच्यते ॥४३॥

bhavanti vargasaṃyoge ṣaḍavarge kiṃśukādayaḥ | dvābhyāṃ kiṃśukanāmā ca tribhirvyañjanamucyate ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.43. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

षड्वर्ग की गणना में वर्गों की सहमति होने पर किंशुक आदि विशेष नाम उत्पन्न होते हैं। दो वर्ग सहमत होने पर इसे किंशुक कहा जाता है; तीन सहमत होने पर इसे व्यञ्जन कहा जाता है —

When vargas agree under the sixfold (Ṣaḍvarga) reckoning, special names arise, beginning with Kiṃśuka. When two of the six agree, it is named Kiṃśuka; when three agree, it is called Vyañjana —

Word by wordपदार्थ

भवन्ति (bhavanti) — ariseउत्पन्न होते हैंवर्गसंयोगे (vargasaṃyoge) — in the agreement of vargasवर्गों की सहमति मेंषड्वर्गे (ṣaḍvarge) — in the Ṣaḍvarga reckoningषड्वर्ग की गणना मेंकिंशुकादयः (kiṃśukādayaḥ) — the names beginning with Kiṃśukaकिंशुक आदि नामद्वाभ्याम् (dvābhyām) — by two (agreeing vargas)दो (सहमत वर्गों) सेकिंशुकनामा (kiṃśukanāmā) — named Kiṃśukaकिंशुक नाम वालाच (ca) — andऔरत्रिभिः (tribhiḥ) — by threeतीन सेव्यञ्जनम् (vyañjanam) — Vyañjanaव्यञ्जनउच्यते (ucyate) — is calledकहा जाता है

Verse 44

४४44 चतुर्भिश्चामराख्यं च छत्रं पञ्चभिरेव च । षड्भिः कुण्डलयोगः स्यान्मुकुटाख्यं च सप्तभिः ॥४४॥

caturbhiścāmarākhyaṃ ca chatraṃ pañcabhireva ca | ṣaḍbhiḥ kuṇḍalayogaḥ syānmukuṭākhyaṃ ca saptabhiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.44. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— चार वर्ग सहमत होने पर इसे चामर कहा जाता है; पाँच से छत्र; छह से कुण्डल योग; और सप्तवर्ग का सातवाँ वर्ग जुड़ जाने पर, सात वर्ग सहमत होने पर इसे मुकुट कहा जाता है।

— by four agreeing it is named Cāmara; by five, Chatra; by six, the Kuṇḍala yoga; and once the Saptavarga's seventh division joins in, by seven agreeing it is named Mukuṭa.

Word by wordपदार्थ

चतुर्भिः (caturbhiḥ) — by fourचार सेचामराख्यम् (cāmarākhyam) — it is named Cāmaraचामर नाम वाला होता हैच (ca) — andऔरछत्रम् (chatram) — Chatraछत्रपञ्चभिः (pañcabhiḥ) — by fiveपाँच सेएव (eva) — indeedनिश्चय हीच (ca) — andऔरषड्भिः (ṣaḍbhiḥ) — by sixछह सेकुण्डलयोगः (kuṇḍalayogaḥ) — the Kuṇḍala yogaकुण्डल योगस्यात् (syāt) — isहोता हैमुकुटाख्यम् (mukuṭākhyam) — named Mukuṭaमुकुट नाम वालाच (ca) — andऔरसप्तभिः (saptabhiḥ) — by sevenसात से

Verse 45

४५45 सप्तवर्गेऽथ दिग्वर्गे पारिजातादिसञ्ज्ञकाः । पारिजातं भवेद्द्वाभ्यामुत्तमं त्रिभिरुच्यते ॥४५॥

saptavarge'tha digvarge pārijātādisañjñakāḥ | pārijātaṃ bhaveddvābhyāmuttamaṃ tribhirucyate ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.45. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सप्तवर्ग के बाद अब दिग्वर्ग (दस वर्गों) की गणना में नाम पारिजात से आरम्भ होते हैं। दो वर्ग सहमत होने पर यह पारिजात होता है; तीन से इसे उत्तम कहा जाता है —

Now, after the Saptavarga, in the Digvarga (ten-varga) reckoning, the names begin with Pārijāta. By two vargas agreeing it becomes Pārijāta; by three, it is called Uttama —

Word by wordपदार्थ

सप्तवर्गे (saptavarge) — (after) the Saptavargaसप्तवर्ग के (बाद)अथ (atha) — nowअबदिग्वर्गे (digvarge) — in the Digvarga (ten-varga) reckoningदिग्वर्ग (दस वर्गों) की गणना मेंपारिजातादिसञ्ज्ञकाः (pārijātādisañjñakāḥ) — the names beginning with Pārijātaपारिजात आदि नामपारिजातम् (pārijātam) — Pārijātaपारिजातभवेत् (bhavet) — it becomesहोता हैद्वाभ्याम् (dvābhyām) — by twoदो सेउत्तमम् (uttamam) — Uttamaउत्तमत्रिभिः (tribhiḥ) — by threeतीन सेउच्यते (ucyate) — is calledकहा जाता है

Verse 46

४६46 चतुर्भिर्गोपुराख्यं स्यात् पञ्चभिः सिंहासनं तथा । पारावतं भवेत् षड्भिर्देवलोकं च सप्तभिः ॥४६॥

caturbhirgopurākhyaṃ syāt pañcabhiḥ siṃhāsanaṃ tathā | pārāvataṃ bhavet ṣaḍbhirdevalokaṃ ca saptabhiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.46. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— चार वर्ग सहमत होने पर इसे गोपुर कहा जाता है; पाँच से, वैसे ही, सिंहासन; छह से यह पारावत होता है; और सात से देवलोक।

— by four agreeing it is named Gopura; by five, likewise, Siṃhāsana; by six it becomes Pārāvata; and by seven, Devaloka.

Word by wordपदार्थ

चतुर्भिः (caturbhiḥ) — by fourचार सेगोपुराख्यम् (gopurākhyam) — named Gopuraगोपुर नाम वालास्यात् (syāt) — isहोता हैपञ्चभिः (pañcabhiḥ) — by fiveपाँच सेसिंहासनम् (siṃhāsanam) — Siṃhāsanaसिंहासनतथा (tathā) — likewiseतथापारावतम् (pārāvatam) — Pārāvataपारावतभवेत् (bhavet) — it becomesहोता हैषड्भिः (ṣaḍbhiḥ) — by sixछह सेदेवलोकम् (devalokam) — Devalokaदेवलोकच (ca) — andऔरसप्तभिः (saptabhiḥ) — by sevenसात से

Verse 47

४७47 वसुभिर्ब्रह्मलोकाख्यं नवभिः शक्रवाहनम् । दिग्भिः श्रीधामयोगः स्यादथ षोडशवर्गके ॥४७॥

vasubhirbrahmalokākhyaṃ navabhiḥ śakravāhanam | digbhiḥ śrīdhāmayogaḥ syādatha ṣoḍaśavargake ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.47. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v47. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— आठ वर्ग सहमत होने पर इसे ब्रह्मलोक कहा जाता है; नौ से शक्रवाहन; और दस में से दस सहमत होने पर यह श्रीधाम योग होता है। अब सम्पूर्ण षोडशवर्ग (सोलहों वर्गों) के लिए —

— by eight it is named Brahmaloka; by nine, Śakravāhana; and by ten agreeing (out of the ten), it is the Śrīdhāma yoga. Now, for the full Ṣoḍaśavarga (all sixteen vargas) —

Word by wordपदार्थ

वसुभिः (vasubhiḥ) — by eight (the Vasus)आठ (वसुओं) सेब्रह्मलोकाख्यम् (brahmalokākhyam) — named Brahmalokaब्रह्मलोक नाम वालानवभिः (navabhiḥ) — by nineनौ सेशक्रवाहनम् (śakravāhanam) — Śakravāhanaशक्रवाहनदिग्भिः (digbhiḥ) — by ten (the directions)दस (दिशाओं) सेश्रीधामयोगः (śrīdhāmayogaḥ) — the Śrīdhāma yogaश्रीधाम योगस्यात् (syāt) — isहोता हैअथ (atha) — nowअबषोडशवर्गके (ṣoḍaśavargake) — in the Ṣoḍaśavarga (sixteen-varga) reckoningषोडशवर्ग (सोलह वर्गों) की गणना में

Verse 48

४८48 भेदकं च भवेद्द्वाभ्यां त्रिभिः स्यात् कुसुमाख्यकम् । चतुर्भिर्नागपुष्पं स्यात् पञ्चभिः कन्दुकाह्वयम् ॥४८॥

bhedakaṃ ca bhaveddvābhyāṃ tribhiḥ syāt kusumākhyakam | caturbhirnāgapuṣpaṃ syāt pañcabhiḥ kandukāhvayam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.48. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v48. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— सोलह में से दो वर्ग सहमत होने पर यह भेदक होता है; तीन से इसे कुसुम कहा जाता है; चार से यह नागपुष्प होता है; पाँच से इसे कन्दुक कहा जाता है —

— by two of the sixteen agreeing it becomes Bhedaka; by three, it is named Kusuma; by four it is Nāgapuṣpa; by five, it is called Kanduka —

Word by wordपदार्थ

भेदकम् (bhedakam) — Bhedakaभेदकच (ca) — andऔरभवेत् (bhavet) — it becomesहोता हैद्वाभ्याम् (dvābhyām) — by twoदो सेत्रिभिः (tribhiḥ) — by threeतीन सेस्यात् (syāt) — isहोता हैकुसुमाख्यकम् (kusumākhyakam) — named Kusumaकुसुम नाम वालाचतुर्भिः (caturbhiḥ) — by fourचार सेनागपुष्पम् (nāgapuṣpam) — Nāgapuṣpaनागपुष्पस्यात् (syāt) — isहोता हैपञ्चभिः (pañcabhiḥ) — by fiveपाँच सेकन्दुकाह्वयम् (kandukāhvayam) — called Kandukaकन्दुक नाम वाला

Verse 49

४९49 केरलाख्यं भवेत् षड्भिः सप्तभिः कल्पवृक्षकम् । अष्टभिश्चन्दनवनं नवभिः पूर्णचन्द्रकम् ॥४९॥

keralākhyaṃ bhavet ṣaḍbhiḥ saptabhiḥ kalpavṛkṣakam | aṣṭabhiścandanavanaṃ navabhiḥ pūrṇacandrakam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.49. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v49. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— छह वर्ग सहमत होने पर यह केरल नाम वाला होता है; सात से कल्पवृक्ष; आठ से चन्दनवन; नौ से पूर्णचन्द्र —

— by six agreeing it becomes named Kerala; by seven, Kalpavṛkṣa; by eight, Chandanavana; by nine, Pūrṇacandra —

Word by wordपदार्थ

केरलाख्यम् (keralākhyam) — named Keralaकेरल नाम वालाभवेत् (bhavet) — it becomesहोता हैषड्भिः (ṣaḍbhiḥ) — by sixछह सेसप्तभिः (saptabhiḥ) — by sevenसात सेकल्पवृक्षकम् (kalpavṛkṣakam) — Kalpavṛkṣaकल्पवृक्षअष्टभिः (aṣṭabhiḥ) — by eightआठ सेचन्दनवनम् (candanavanam) — Chandanavanaचन्दनवननवभिः (navabhiḥ) — by nineनौ सेपूर्णचन्द्रकम् (pūrṇacandrakam) — Pūrṇacandraपूर्णचन्द्र

Verse 50

५०50 दिग्भिरुच्चैःश्रवा नाम रुद्रैर्धन्वन्तरिर्भवेत् । सूर्यकान्तं भवेत् सूर्यैर्विश्वैः स्याद्विद्रुमाख्यकम् ॥५०॥

digbhiruccaiḥśravā nāma rudrairdhanvantarirbhavet | sūryakāntaṃ bhavet sūryairviśvaiḥ syādvidrumākhyakam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.50. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v50. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— दस वर्ग सहमत होने पर यह उच्चैःश्रवा नाम वाला होता है; ग्यारह से यह धन्वन्तरि होता है; बारह से यह सूर्यकान्त होता है; और तेरह से इसे विद्रुम कहा जाता है —

— by ten agreeing it is named Uccaiḥśravā; by eleven, it becomes Dhanvantari; by twelve, it becomes Sūryakānta; and by thirteen, it is named Vidruma —

Word by wordपदार्थ

दिग्भिः (digbhiḥ) — by ten (the directions)दस (दिशाओं) सेउच्चैःश्रवा नाम (uccaiḥśravā nāma) — named Uccaiḥśravāउच्चैःश्रवा नाम वालारुद्रैः (rudraiḥ) — by eleven (the Rudras)ग्यारह (रुद्रों) सेधन्वन्तरिः (dhanvantariḥ) — Dhanvantariधन्वन्तरिभवेत् (bhavet) — it becomesहोता हैसूर्यकान्तम् (sūryakāntam) — Sūryakāntaसूर्यकान्तभवेत् (bhavet) — it becomesहोता हैसूर्यैः (sūryaiḥ) — by twelve (the Ādityas, "Suns")बारह (आदित्यों/सूर्यों) सेविश्वैः (viśvaiḥ) — by thirteen (the Viśvedevas)तेरह (विश्वेदेवों) सेस्यात् (syāt) — isहोता हैविद्रुमाख्यकम् (vidrumākhyakam) — named Vidrumaविद्रुम नाम वाला

Verse 51

५१51 शक्रसिंहासनं शक्रैर्गोलोकं तिथिभिर्भवेत् । भूपैः स्रीवल्लभाख्यं स्याद्वर्गा भेदैरुदाहृताः ॥५१॥

śakrasiṃhāsanaṃ śakrairgolokaṃ tithibhirbhavet | bhūpaiḥ strīvallabhākhyaṃ syādvargā bhedairudāhṛtāḥ ||

Doubtful readingभूपैः uncertain

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.51. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v51. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

— चौदह वर्ग सहमत होने पर यह शक्रसिंहासन होता है; पन्द्रह से गोलोक; और सोलहों वर्ग सहमत होने पर इसे श्रीवल्लभ कहा जाता है। इस प्रकार वर्गों को उनके वर्गीकरणों सहित वर्णित किया गया।

— by fourteen it becomes Śakrasiṃhāsana; by fifteen, Goloka; and when all sixteen agree, it is named Śrīvallabha. Thus have the vargas been set out through their classifications.

Word by wordपदार्थ

शक्रसिंहासनम् (śakrasiṃhāsanam) — Śakrasiṃhāsanaशक्रसिंहासनशक्रैः (śakraiḥ) — by fourteen (the Indras of the manvantaras)चौदह (मन्वन्तरों के इन्द्रों) सेगोलोकम् (golokam) — Golokaगोलोकतिथिभिः (tithibhiḥ) — by fifteen (the lunar tithis)पन्द्रह (तिथियों) सेभवेत् (bhavet) — it becomesहोता हैभूपैः (bhūpaiḥ) — by all sixteenसोलहों सेस्त्रीवल्लभाख्यम् (strīvallabhākhyam) — named Strīvallabha (Śrīvallabha)स्त्रीवल्लभ (श्रीवल्लभ) नाम वालास्यात् (syāt) — isहोता हैवर्गाः (vargāḥ) — the vargasवर्गभेदैः (bhedaiḥ) — through their classificationsअपने वर्गीकरणों के द्वाराउदाहृताः (udāhṛtāḥ) — have been set outवर्णित किए गए हैं

Verse 52

५२52 स्वोच्चमूलत्रिकोणस्वभवनाधिपतेः शुभाः । स्वारुढात् केन्द्रनाथानां वर्गा ग्राह्याः सुधीमता ॥५२॥

svoccamūlatrikoṇasvabhavanādhipateḥ śubhāḥ | svāruḍhāt kendranāthānāṃ vargā grāhyāḥ sudhīmatā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.52. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v52. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ग्रह की अपनी उच्च राशि, मूलत्रिकोण राशि या स्वगृह राशि के स्वामी के वर्ग शुभ होते हैं। बुद्धिमान व्यक्ति को अपने आरूढ (पद) से गिने गए केन्द्रों के स्वामियों के वर्गों को भी शुभ मानना चाहिए।

The vargas of the lord of a planet's own exaltation sign, mūlatrikoṇa, or own house are auspicious. The wise should also take as auspicious the vargas of the lords of the angles counted from one's own Ārūḍha (pada).

Word by wordपदार्थ

स्वोच्च-मूलत्रिकोण-स्वभवन-अधिपतेः (sva-ucca-mūlatrikoṇa-svabhavana-adhipateḥ) — of the lord of one's own exaltation, mūlatrikoṇa, and own houseअपनी उच्च, मूलत्रिकोण और स्वगृह राशि के स्वामी कीशुभाः (śubhāḥ) — are auspicious (their vargas)शुभ हैं (उनके वर्ग)स्वारुढात् (svāruḍhāt) — from one's own Ārūḍha (pada)अपने आरूढ (पद) सेकेन्द्रनाथानाम् (kendranāthānām) — of the lords of the anglesकेन्द्रों के स्वामियों कीवर्गाः (vargāḥ) — the vargasवर्गग्राह्याः (grāhyāḥ) — should also be taken (as auspicious)भी ग्रहण करने चाहिएसुधीमता (sudhīmatā) — by the wise personबुद्धिमान व्यक्ति को

Verse 53

५३53 अस्तङ्गता ग्रहजिता नीचगा दुर्बलाश्च ये । शयनादिगतास्तेभ्य उत्पन्ना योगनाशकाः ॥५३॥

astaṅgatā grahajitā nīcagā durbalāśca ye | śayanādigatāstebhya utpannā yoganāśakāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Bṛhat Parāśara Horā Śāstra 6.53. https://occultguide.com/scripture/brihat-parashara-hora-shastra/adhyayas-adhyaya-six-the-sixteen-divisional-charts#v53. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो ग्रह अस्तंगत, ग्रहयुद्ध में पराजित, नीचस्थ, दुर्बल, अथवा शयन आदि बुरी अवस्थाओं में स्थित हों, उनके वर्गों को शुभ नहीं मानना चाहिए — इनसे उत्पन्न होने वाले योग शुभ योगों को नष्ट कर देते हैं।

The vargas of planets that are combust, defeated in planetary war, debilitated, weak, or placed in bad states beginning with śayana (lying down) are not to be counted as auspicious — whatever yogas arise from these instead destroy the good ones.

Word by wordपदार्थ

अस्तङ्गताः (astaṅgatāḥ) — combust planetsअस्तंगत (अस्त हुए) ग्रहग्रहजिताः (grahajitāḥ) — planets defeated (in planetary war)ग्रहयुद्ध में पराजित ग्रहनीचगाः (nīcagāḥ) — debilitated planetsनीचस्थ ग्रहदुर्बलाः (durbalāḥ) — weak planetsदुर्बल ग्रहच (ca) — andऔरये (ye) — those which areजो हैंशयनादिगताः (śayanādigatāḥ) — in bad states beginning with lying-down (śayana)शयन आदि बुरी अवस्थाओं में स्थिततेभ्यः (tebhyaḥ) — from theseइनसेउत्पन्नाः (utpannāḥ) — the yogas that ariseउत्पन्न होने वाले योगयोगनाशकाः (yoganāśakāḥ) — destroy (the good) yogasयोगों को नष्ट करने वाले होते हैं

Questions people ask

Ask your own in OG's chat, or see every answered question.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.