Śrī Śiva Mahāpurāṇa विद्येश्वरसंहिता Chapter 10

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

विद्येश्वरसंहिता
Chapter Ten · The Five Tasks, the Greatness of the Praṇava and the Five-Syllable Mantra, the Praise of Śiva by Brahmā and Viṣṇu, and His Vanishing · Verses 1–39

अथ दशमोऽध्यायः

Brahmā and Viṣṇu ask Śiva about his five tasks. He names them: creation, keeping, destruction, hiding and grace. The first four spread the world; grace sets it free. They are seen in the five elements, earth, water, fire, wind and sky, and he has five faces to carry them. Brahmā and Viṣṇu won creation and keeping by penance, but they forgot their old work and grew proud, while Rudra and Maheśa did not forget and were made like Śiva. To break their pride he teaches them his own mantra, Oṃkāra. A, U, M, the dot and the resonance came from his five faces and became the one syllable Om. From it came the five-syllable mantra, the letters, the Gāyatrī, the Veda and countless mantras. Behind a screening cloth, with Ambikā beside him, he gives them the mantra, and they offer themselves as his fee and praise him. He tells them to chant the praṇava, names the fourteenth day under Ārdrā and the times that count like it, and says the liṅga is to be worshipped above the image, the liṅga with the Oṃkāra mantra and the image with the five-syllable mantra. Then he vanishes. ब्रह्मा और विष्णु शिवसे उनके पाँच कार्योंके विषयमें पूछते हैं। वे इन्हें बताते हैं: सृष्टि, स्थिति, संहार, तिरोभाव और अनुग्रह। पहले चार संसारका विस्तार करते हैं; अनुग्रह उससे छुड़ाता है। ये पाँच भूतों, पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु और आकाशमें दिखते हैं, और इन्हें वहन करनेके लिये उनके पाँच मुख हैं। ब्रह्मा और विष्णुने तपस्यासे सृष्टि और स्थिति पायी, पर वे अपना पुराना कर्म भूलकर अभिमानी हो गये, जबकि रुद्र और महेश्वर नहीं भूले और शिवके समान बनाये गये। उनका अभिमान तोड़नेके लिये शिव उन्हें अपना मन्त्र ओंकार सिखाते हैं। उनके पाँच मुखोंसे अ, उ, म, बिन्दु और नाद निकले और एक अक्षर ओम् बन गये। इसीसे पंचाक्षर मन्त्र, मातृका वर्ण, गायत्री, वेद और करोड़ों मन्त्र निकले। परदेके वस्त्रकी ओटमें, अम्बिकाके साथ बैठकर, वे उन्हें मन्त्र देते हैं, और वे दोनों गुरुदक्षिणामें अपने-आपको अर्पित करके उनकी स्तुति करते हैं। शिव उन्हें प्रणवका जप करनेको कहते हैं, आर्द्रायुक्त चतुर्दशी और उसके समान समय बताते हैं, और कहते हैं कि मूर्तिसे बढ़कर लिंगकी पूजा करनी चाहिये, लिंगकी ओंकार-मन्त्रसे और मूर्तिकी पंचाक्षर-मन्त्रसे। फिर वे अन्तर्धान हो जाते हैं।

Begin verses ↓

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः — Brahmā and Viṣṇu said: ब्रह्मा और विष्णु बोले:

Verse 1

१1 सर्गादिपञ्चकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो।

sargādipañcakṛtyasya lakṣaṇaṃ brūhi nau prabho ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे प्रभो, हम दोनोंको सृष्टि आदि पाँच कार्योंका लक्षण बताइए।

O Lord, tell the two of us the nature of the five tasks, starting with creation.

Word by wordपदार्थ

सर्ग-आदि-पञ्च-कृत्यस्य (sarga-ādi-pañca-kṛtyasya) — of the five tasks, starting with creationसृष्टि आदि पाँच कार्योंकालक्षणम् (lakṣaṇam) — the natureलक्षणब्रूहि (brūhi) — tellबताइएनौ (nau) — the two of usहम दोनोंकोप्रभो (prabho) — O Lordहे प्रभो

शिव उवाच — Śiva said: शिवजी बोले:

Verse 2

२2 मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्। सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोऽप्यनुग्रहः। पञ्चैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ॥ २

matkṛtyabodhanaṃ guhyaṃ kṛpayā prabravīmi vām | sṛṣṭiḥ sthitiśca saṃhārastirobhāvo'pyanugrahaḥ | pañcaiva me jagatkṛtyaṃ nityasiddhamajācyutau 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मेरे कार्योंका ज्ञान गूढ़ है, फिर भी कृपा करके मैं तुम दोनोंको बताता हूँ। हे ब्रह्मा और अच्युत, मेरे जगत्-सम्बन्धी कार्य पाँच ही हैं: सृष्टि, स्थिति, संहार, तिरोभाव और अनुग्रह भी। ये नित्यसिद्ध हैं।

The teaching about my tasks is secret, but out of kindness I tell it to you two. O Brahmā and Acyuta, my work in the world is just five: creation, keeping, destruction, hiding and also grace. They are always in place.

Word by wordपदार्थ

मत्-कृत्य-बोधनम् (mat-kṛtya-bodhanam) — the teaching about my tasksमेरे कार्योंका ज्ञानगुह्यम् (guhyam) — secretगूढ़कृपया (kṛpayā) — out of kindnessकृपा करकेप्रब्रवीमि (prabravīmi) — I tellबताता हूँवाम् (vām) — you twoतुम दोनोंकोसृष्टिः (sṛṣṭiḥ) — creationसृष्टिस्थितिः (sthitiḥ) — keepingस्थितिच (ca) — andऔरसंहारः (saṃhāraḥ) — destructionसंहारतिरोभावः (tirobhāvaḥ) — hidingतिरोभावअपि (api) — alsoभीअनुग्रहः (anugrahaḥ) — graceअनुग्रहपञ्च (pañca) — fiveपाँचएव (eva) — justहीमे (me) — myमेरेजगत्-कृत्यम् (jagat-kṛtyam) — work in the worldजगत्-सम्बन्धी कार्यनित्य-सिद्धम् (nitya-siddham) — always in placeनित्यसिद्धअज-अच्युतौ (aja-acyutau) — O Brahmā and Acyutaहे ब्रह्मा और अच्युत

Verse 3

३3 सर्गः संसारसंरम्भस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता। संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः॥ ३

sargaḥ saṃsārasaṃrambhastatpratiṣṭhā sthitirmatā | saṃhāro mardanaṃ tasya tirobhāvastadutkramaḥ 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

संसारकी रचनाका आरम्भ सर्ग है। उसका टिके रहना स्थिति कही गयी है। उसका नाश संहार है। उसका उत्क्रमण तिरोभाव है।

Creation is the setting up of the world. Its lasting is called keeping. Destruction is its crushing. Hiding is its passing away.

Word by wordपदार्थ

सर्गः (sargaḥ) — creationसर्गसंसार-संरम्भः (saṃsāra-saṃrambhaḥ) — the setting up of the worldसंसारकी रचनाका आरम्भतत्-प्रतिष्ठा (tat-pratiṣṭhā) — its lastingउसका टिके रहनास्थितिः (sthitiḥ) — keepingस्थितिमता (matā) — is calledकही गयी हैसंहारः (saṃhāraḥ) — destructionसंहारमर्दनम् (mardanam) — crushingनाशतस्य (tasya) — itsउसकातिरोभावः (tirobhāvaḥ) — hidingतिरोभावतत्-उत्क्रमः (tat-utkramaḥ) — its passing awayउसका उत्क्रमण

Verse 4

४4 तन्मोक्षोऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पञ्चकम्। कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिम्बवत्॥ ४

tanmokṣo'nugrahastanme kṛtyamevaṃ hi pañcakam | kṛtyametadvahatyanyastūṣṇīṃ gopurabimbavat 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उससे छुटकारा अनुग्रह है। सो इस प्रकार मेरा कार्य पाँच प्रकारका ही है। दूसरा इस कार्यको चुपचाप वहन करता है, गोपुरके प्रतिबिम्बकी तरह।

Freedom from it is grace. So in this way my work is indeed fivefold. Another carries this work quietly, like the reflection of a gate-tower.

Word by wordपदार्थ

तत्-मोक्षः (tat-mokṣaḥ) — freedom from itउससे छुटकाराअनुग्रहः (anugrahaḥ) — graceअनुग्रहतत् (tat) — soसोमे (me) — myमेराकृत्यम् (kṛtyam) — workकार्यएवम् (evam) — in this wayइस प्रकारहि (hi) — indeedहीपञ्चकम् (pañcakam) — fivefoldपाँच प्रकारकाकृत्यम् (kṛtyam) — workकार्यएतत् (etat) — thisइसवहति (vahati) — carriesवहन करता हैअन्यः (anyaḥ) — anotherदूसरातूष्णीम् (tūṣṇīm) — quietlyचुपचापगोपुर-बिम्ब-वत् (gopura-bimba-vat) — like the reflection of a gate-towerगोपुरके प्रतिबिम्बकी तरह

Verse 5

५5 सर्गादि यच्चतुःकृत्यं संसारपरिजृम्भणम्। पञ्चमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्॥ ५

sargādi yaccatuḥkṛtyaṃ saṃsāraparijṛmbhaṇam | pañcamaṃ muktiheturvai nityaṃ mayi ca susthiram 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सृष्टि आदि जो चार कार्य हैं, वे संसारका विस्तार हैं। पाँचवाँ निश्चय ही मोक्षका कारण है, और वह सदा मुझमें अचल भावसे स्थिर है।

The four tasks starting with creation are the spreading of the world. The fifth is truly the cause of release, and it is always firmly fixed in me.

Word by wordपदार्थ

सर्ग-आदि (sarga-ādi) — starting with creationसृष्टि आदियत् (yat) — whichजोचतुः-कृत्यम् (catuḥ-kṛtyam) — four tasksचार कार्यसंसार-परिजृम्भणम् (saṃsāra-parijṛmbhaṇam) — the spreading of the worldसंसारका विस्तारपञ्चमम् (pañcamam) — the fifthपाँचवाँमुक्ति-हेतुः (mukti-hetuḥ) — the cause of releaseमोक्षका कारणवै (vai) — trulyनिश्चय हीनित्यम् (nityam) — alwaysसदामयि (mayi) — in meमुझमेंच (ca) — andऔरसुस्थिरम् (susthiram) — firmly fixedअचल भावसे स्थिर

Verse 6

६6 तदिदं पञ्चभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः। सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा॥ ६

tadidaṃ pañcabhūteṣu dṛśyate māmakairjanaiḥ | sṛṣṭirbhūmau sthitistoye saṃhāraḥ pāvake tathā 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह कार्य मेरे अपने जनोंद्वारा पाँच भूतोंमें देखा जाता है। सृष्टि पृथ्वीमें, स्थिति जलमें और संहार अग्निमें है।

This work is seen in the five elements by my own people. Creation is in earth, keeping in water, and destruction in fire.

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatवहइदम् (idam) — thisयहपञ्च-भूतेषु (pañca-bhūteṣu) — in the five elementsपाँच भूतोंमेंदृश्यते (dṛśyate) — is seenदेखा जाता हैमामकैः (māmakaiḥ) — my ownमेरे अपनेजनैः (janaiḥ) — by peopleजनोंद्वारासृष्टिः (sṛṣṭiḥ) — creationसृष्टिभूमौ (bhūmau) — in earthपृथ्वीमेंस्थितिः (sthitiḥ) — keepingस्थितितोये (toye) — in waterजलमेंसंहारः (saṃhāraḥ) — destructionसंहारपावके (pāvake) — in fireअग्निमेंतथा (tathā) — andऔर

Verse 7

७7 तिरोभावोऽनिले तद्वदनुग्रह इहाम्बरे। सृज्यते धरया सर्वमद्भिः सर्वं प्रवर्धते॥ ७

tirobhāvo'nile tadvadanugraha ihāmbare | sṛjyate dharayā sarvamadbhiḥ sarvaṃ pravardhate 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तिरोभाव वायुमें है, वैसे ही अनुग्रह यहाँ आकाशमें है। पृथ्वीसे सब उत्पन्न होता है। जलसे सब बढ़ता है।

Hiding is in wind, and likewise grace is here in the sky. Everything is created by the earth. Everything grows by water.

Word by wordपदार्थ

तिरोभावः (tirobhāvaḥ) — hidingतिरोभावअनिले (anile) — in windवायुमेंतद्वत् (tadvat) — likewiseवैसे हीअनुग्रहः (anugrahaḥ) — graceअनुग्रहइह (iha) — hereयहाँअम्बरे (ambare) — in the skyआकाशमेंसृज्यते (sṛjyate) — is createdउत्पन्न होता हैधरया (dharayā) — by the earthपृथ्वीसेसर्वम् (sarvam) — everythingसबअद्भिः (adbhiḥ) — by waterजलसेसर्वम् (sarvam) — everythingसबप्रवर्धते (pravardhate) — growsबढ़ता है

Verse 8

८8 अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते। व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः॥ ८

ardyate tejasā sarvaṃ vāyunā cāpanīyate | vyomnānugṛhyate sarvaṃ jñeyamevaṃ hi sūribhiḥ 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अग्निसे सब जला दिया जाता है और वायुसे दूर ले जाया जाता है। आकाशसे सब अनुगृहीत होता है। विद्वानोंको ऐसा ही जानना चाहिये।

Everything is burned by fire, and carried away by wind. Everything is blessed by the sky. The wise should indeed know it thus.

Word by wordपदार्थ

अर्द्यते (ardyate) — is burnedजला दिया जाता हैतेजसा (tejasā) — by fireअग्निसेसर्वम् (sarvam) — everythingसबवायुना (vāyunā) — by windवायुसेच (ca) — andऔरअपनीयते (apanīyate) — is carried awayदूर ले जाया जाता हैव्योम्ना (vyomnā) — by the skyआकाशसेअनुगृह्यते (anugṛhyate) — is blessedअनुगृहीत होता हैसर्वम् (sarvam) — everythingसबज्ञेयम् (jñeyam) — should be knownजानना चाहियेएवम् (evam) — thusऐसाहि (hi) — indeedहीसूरिभिः (sūribhiḥ) — by the wiseविद्वानोंको

Verse 9

९9 पञ्चकृत्यमिदं वोढुं ममास्ति मुखपञ्चकम्। चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पञ्चमं मुखम्॥ ९

pañcakṛtyamidaṃ voḍhuṃ mamāsti mukhapañcakam | caturdikṣu caturvaktraṃ tanmadhye pañcamaṃ mukham 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इन पाँच कार्योंको वहन करनेके लिये मेरे पाँच मुख हैं। चारों दिशाओंमें चार मुख हैं, और उनके बीचमें पाँचवाँ मुख है।

To carry these five tasks I have five faces. There are four faces in the four directions, and the fifth face is in their middle.

Word by wordपदार्थ

पञ्च-कृत्यम् (pañca-kṛtyam) — five tasksपाँच कार्यइदम् (idam) — theseइनवोढुम् (voḍhum) — to carryवहन करनेके लियेमम (mama) — Iमेरेअस्ति (asti) — haveहैंमुख-पञ्चकम् (mukha-pañcakam) — five facesपाँच मुखचतुः-दिक्षु (catuḥ-dikṣu) — in the four directionsचारों दिशाओंमेंचतुः-वक्त्रम् (catuḥ-vaktram) — four facesचार मुखतत्-मध्ये (tat-madhye) — in their middleउनके बीचमेंपञ्चमम् (pañcamam) — the fifthपाँचवाँमुखम् (mukham) — faceमुख

Verse 10

१०10 युवाभ्यां तपसा लब्धमेतत्कृत्यद्वयं सुतौ। सृष्टिस्थित्यभिधं भाग्यं मत्तः प्रीतादतिप्रियम्॥ १०

yuvābhyāṃ tapasā labdhametatkṛtyadvayaṃ sutau | sṛṣṭisthityabhidhaṃ bhāgyaṃ mattaḥ prītādatipriyam 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे पुत्रो, तुम दोनोंने तपस्यासे सृष्टि और स्थिति नामक ये दो कार्य प्राप्त किये। यह अत्यन्त प्रिय सौभाग्य प्रसन्न हुए मुझसे मिला।

O sons, by penance you two gained these two tasks, called creation and keeping. This good fortune, very dear, came from me when I was pleased.

Word by wordपदार्थ

युवाभ्याम् (yuvābhyām) — you twoतुम दोनोंनेतपसा (tapasā) — by penanceतपस्यासेलब्धम् (labdham) — gainedप्राप्त कियेएतत् (etat) — theseयेकृत्य-द्वयम् (kṛtya-dvayam) — two tasksदो कार्यसुतौ (sutau) — O sonsहे पुत्रोसृष्टि-स्थिति-अभिधम् (sṛṣṭi-sthiti-abhidham) — called creation and keepingसृष्टि और स्थिति नामकभाग्यम् (bhāgyam) — good fortuneसौभाग्यमत्तः (mattaḥ) — from meमुझसेप्रीतात् (prītāt) — pleasedप्रसन्न हुएअति-प्रियम् (ati-priyam) — very dearअत्यन्त प्रिय

Verse 11

११11 तथा रुद्रमहेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम्। अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते॥ ११

tathā rudramaheśābhyāmanyatkṛtyadvayaṃ param | anugrahākhyaṃ kenāpi labdhuṃ naiva hi śakyate 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसी तरह रुद्र और महेश्वरने दूसरे दो श्रेष्ठ कार्य पाये। पर अनुग्रह नामक कार्य निश्चय ही किसीसे भी पाया नहीं जा सकता।

Likewise Rudra and Maheśa gained the other two tasks, which are high. But the one called grace cannot indeed be gained by any one at all.

Word by wordपदार्थ

तथा (tathā) — likewiseइसी तरहरुद्र-महेशाभ्याम् (rudra-maheśābhyām) — Rudra and Maheśaरुद्र और महेश्वरनेअन्यत् (anyat) — the otherदूसरेकृत्य-द्वयम् (kṛtya-dvayam) — two tasksदो कार्यपरम् (param) — highश्रेष्ठअनुग्रह-आख्यम् (anugraha-ākhyam) — the one called graceअनुग्रह नामक कार्यकेन (kena) — by any oneकिसीसेअपि (api) — evenभीलब्धुम् (labdhum) — to be gainedपाया जानान (na) — notनहींएव (eva) — at allहीहि (hi) — indeedनिश्चय हीशक्यते (śakyate) — canसकता

Verse 12

१२12 तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम्। न तद् रुद्रमहेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्॥ १२

tatsarvaṃ paurvikaṃ karma yuvābhyāṃ kālavismṛtam | na tad rudramaheśābhyāṃ vismṛtaṃ karma tādṛśam 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

तुम दोनोंने वह सारा पुराना कर्म समयके साथ भुला दिया। रुद्र और महेश्वरने वैसा कर्म नहीं भुलाया।

You two forgot over time all that work of old. Rudra and Maheśa did not forget such work.

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatवहसर्वम् (sarvam) — allसारापौर्विकम् (paurvikam) — of oldपुरानाकर्म (karma) — workकर्मयुवाभ्याम् (yuvābhyām) — you twoतुम दोनोंनेकाल-विस्मृतम् (kāla-vismṛtam) — forgot over timeसमयके साथ भुला दियान (na) — notनहींतत् (tat) — thatवहरुद्र-महेशाभ्याम् (rudra-maheśābhyām) — Rudra and Maheśaरुद्र और महेश्वरनेविस्मृतम् (vismṛtam) — forgotभुलायाकर्म (karma) — workकर्मतादृशम् (tādṛśam) — suchवैसा

Verse 13

१३13 रूपे वेषे च कृत्ये च वाहने चासने तथा। आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्॥ १३

rūpe veṣe ca kṛtye ca vāhane cāsane tathā | āyudhādau ca matsāmyamasmābhistatkṛte kṛtam 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

इसी कारण मैंने उन्हें मेरी समानता दी है: रूप और वेषमें, कार्यमें, वाहन तथा आसनमें, और आयुध आदिमें।

For that reason I have given them likeness to me: in form and dress, in work, in mount and also in seat, and in weapons and the rest.

Word by wordपदार्थ

रूपे (rūpe) — in formरूपमेंवेषे (veṣe) — in dressवेषमेंच (ca) — andऔरकृत्ये (kṛtye) — in workकार्यमेंच (ca) — andऔरवाहने (vāhane) — in mountवाहनमेंच (ca) — andऔरआसने (āsane) — in seatआसनमेंतथा (tathā) — alsoतथाआयुध-आदौ (āyudha-ādau) — in weapons and the restआयुध आदिमेंच (ca) — andऔरमत्-साम्यम् (mat-sāmyam) — likeness to meमेरी समानताअस्माभिः (asmābhiḥ) — Iमैंनेतत्-कृते (tat-kṛte) — for that reasonइसी कारणकृतम् (kṛtam) — have givenदी है

Verse 14

१४14 मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम्। मज्ज्ञाने सति मैवं स्यान्मानं रूपं महेशवत्॥ १४

maddhyānavirahādvatsau mauḍhyaṃ vāmevamāgatam | majjñāne sati maivaṃ syānmānaṃ rūpaṃ maheśavat 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

हे वत्सो, मेरे ध्यानके अभावसे तुम दोनोंमें इस प्रकार मूढ़ता आ गयी है। मेरा ज्ञान रहनेपर ऐसा न होता: महेशके समान अभिमान और रूप न रहता।

O dear sons, from lack of meditation on me, foolishness has thus come to you two. When there is knowledge of me, it would not be so: pride and a form like Maheśa's would not be there.

Word by wordपदार्थ

मत्-ध्यान-विरहात् (mat-dhyāna-virahāt) — from lack of meditation on meमेरे ध्यानके अभावसेवत्सौ (vatsau) — O dear sonsहे वत्सोमौढ्यम् (mauḍhyam) — foolishnessमूढ़तावाम् (vām) — to you twoतुम दोनोंमेंएवम् (evam) — thusइस प्रकारआगतम् (āgatam) — has comeआ गयी हैमत्-ज्ञाने (mat-jñāne) — knowledge of meमेरा ज्ञानसति (sati) — when there isरहनेपरमा (mā) — notनएवम् (evam) — soऐसास्यात् (syāt) — would beहोतामानम् (mānam) — prideअभिमानरूपम् (rūpam) — formरूपमहेश-वत् (maheśa-vat) — like Maheśa'sमहेशके समान

Verse 15

१५15 तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मन्त्रमोंकारनामकम्। इतः परं प्रजपतं मामकं मानभञ्जनम्॥ १५

tasmānmajjñānasiddhyarthaṃ mantramoṃkāranāmakam | itaḥ paraṃ prajapataṃ māmakaṃ mānabhañjanam 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

इसलिये मेरे ज्ञानकी सिद्धिके लिये अबसे आगे तुम दोनों मेरे अपने ओंकार नामक मन्त्रका जप करो। यह अभिमानको तोड़नेवाला है।

So, to gain knowledge of me, from now on chant, you two, my own mantra named Oṃkāra. It breaks pride.

Word by wordपदार्थ

तस्मात् (tasmāt) — soइसलियेमत्-ज्ञान-सिद्धि-अर्थम् (mat-jñāna-siddhi-artham) — to gain knowledge of meमेरे ज्ञानकी सिद्धिके लियेमन्त्रम् (mantram) — mantraमन्त्रओंकार-नामकम् (oṃkāra-nāmakam) — named Oṃkāraओंकार नामकइतः (itaḥ) — from nowअबसेपरम् (param) — onआगेप्रजपतम् (prajapatam) — chant, you twoतुम दोनों जप करोमामकम् (māmakam) — my ownमेरे अपनेमान-भञ्जनम् (māna-bhañjanam) — that breaks prideअभिमानको तोड़नेवाले

Verse 16

१६16 उपादिशं निजं मन्त्रमोङ्कारमुरुमङ्गलम्। ॐकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः॥ १६

upādiśaṃ nijaṃ mantramoṅkāramurumaṅgalam | oṃkāro manmukhājjajñe prathamaṃ matprabodhakaḥ 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
5
· हिन्दी

मैंने अपने महामंगलकारी मन्त्र ओंकारका उपदेश किया। ओंकार सबसे पहले मेरे मुखसे प्रकट हुआ। वह मेरा बोध करानेवाला है।

I taught my own mantra, Oṃkāra, which is greatly auspicious. Oṃkāra was born first from my mouth, making me known.

Word by wordपदार्थ

उपादिशम् (upādiśam) — I taughtमैंने उपदेश कियानिजम् (nijam) — my ownअपनेमन्त्रम् (mantram) — mantraमन्त्रओङ्कारम् (oṅkāram) — Oṃkāraओंकारउरु-मङ्गलम् (uru-maṅgalam) — greatly auspiciousमहामंगलकारीॐकारः (oṃkāraḥ) — Oṃkāraओंकारमत्-मुखात् (mat-mukhāt) — from my mouthमेरे मुखसेजज्ञे (jajñe) — was bornप्रकट हुआप्रथमम् (prathamam) — firstसबसे पहलेमत्-प्रबोधकः (mat-prabodhakaḥ) — making me knownमेरा बोध करानेवाला

Verse 17

१७17 वाचकोऽयमहं वाच्यो मन्त्रोऽयं हि मदात्मकः। तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत्॥ १७

vācako'yamahaṃ vācyo mantro'yaṃ hi madātmakaḥ | tadanusmaraṇaṃ nityaṃ mamānusmaraṇaṃ bhavet 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
5
· हिन्दी

यह वाचक है और मैं वाच्य हूँ। यह मन्त्र मेरा स्वरूप ही है। उसका नित्य स्मरण मेरा ही स्मरण होता है।

This is the word, and I am what it names. This mantra is indeed my very self. Remembering it always is remembering me.

Word by wordपदार्थ

वाचकः (vācakaḥ) — the wordवाचकअयम् (ayam) — thisयहअहम् (aham) — Iमैंवाच्यः (vācyaḥ) — what it namesवाच्यमन्त्रः (mantraḥ) — mantraमन्त्रअयम् (ayam) — thisयहहि (hi) — indeedहीमत्-आत्मकः (mat-ātmakaḥ) — my very selfमेरा स्वरूपतत्-अनुस्मरणम् (tat-anusmaraṇam) — remembering itउसका स्मरणनित्यम् (nityam) — alwaysनित्यमम (mama) — of meमेराअनुस्मरणम् (anusmaraṇam) — rememberingस्मरणभवेत् (bhavet) — isहोता है

Verse 18

१८18 अकार उत्तरात् पूर्वमुकारः पश्चिमाननात्। मकारो दक्षिणमुखाद् बिन्दुः प्राङ्मुखतस्तथा॥ १८

akāra uttarāt pūrvamukāraḥ paścimānanāt | makāro dakṣiṇamukhād binduḥ prāṅmukhatastathā 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
5
· हिन्दी

पहले उत्तरवर्ती मुखसे अकार और पश्चिम मुखसे उकार निकला। दक्षिण मुखसे मकार तथा पूर्ववर्ती मुखसे बिन्दु निकला।

First the sound A came from the north face, and the sound U from the west face. The sound M came from the south face, and the dot from the east face.

Word by wordपदार्थ

अकारः (akāraḥ) — the sound Aअकारउत्तरात् (uttarāt) — from the north faceउत्तरवर्ती मुखसेपूर्वम् (pūrvam) — firstपहलेउकारः (ukāraḥ) — the sound Uउकारपश्चिम-आननात् (paścima-ānanāt) — from the west faceपश्चिम मुखसेमकारः (makāraḥ) — the sound Mमकारदक्षिण-मुखात् (dakṣiṇa-mukhāt) — from the south faceदक्षिण मुखसेबिन्दुः (binduḥ) — the dotबिन्दुप्राक्-मुखतः (prāk-mukhataḥ) — from the east faceपूर्ववर्ती मुखसेतथा (tathā) — andतथा

Verse 19

१९19 नादो मध्यमुखादेवं पञ्चधासौ विजृम्भितः। एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरोऽभवत्॥ १९

nādo madhyamukhādevaṃ pañcadhāsau vijṛmbhitaḥ | ekībhūtaḥ punastadvadomityekākṣaro'bhavat 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
5
· हिन्दी

मध्यवर्ती मुखसे नाद निकला। इस प्रकार यह पाँच रूपोंमें फैला। फिर उसी प्रकार एक होकर यह ओम् इस रूपमें एक अक्षर बन गया।

The resonance came from the middle face. Thus it spread out in five parts. Then, made one in the same way, it became a single syllable, Om.

Word by wordपदार्थ

नादः (nādaḥ) — the resonanceनादमध्य-मुखात् (madhya-mukhāt) — from the middle faceमध्यवर्ती मुखसेएवम् (evam) — thusइस प्रकारपञ्चधा (pañcadhā) — in five partsपाँच रूपोंमेंअसौ (asau) — itयहविजृम्भितः (vijṛmbhitaḥ) — spread outफैलाएकीभूतः (ekībhūtaḥ) — made oneएक होकरपुनः (punaḥ) — thenफिरतद्वत् (tadvat) — in the same wayउसी प्रकारओम् (om) — Omओम्इति (iti) — asइस रूपमेंएक-अक्षरः (eka-akṣaraḥ) — a single syllableएक अक्षरअभवत् (abhavat) — becameबन गया

Verse 20

२०20 नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम्। व्याप्तमेतेन मन्त्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः॥ २०

nāmarūpātmakaṃ sarvaṃ vedabhūtakuladvayam | vyāptametena mantreṇa śivaśaktyośca bodhakaḥ 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
4
· हिन्दी

नाम और रूपवाला सब कुछ और वेदमें बताये प्राणियोंके दोनों कुल इस मन्त्रसे व्याप्त हैं। और यह शिव और शक्तिका बोध करानेवाला है।

All that is made of name and form, and the two families of beings named in the Veda, is filled by this mantra. And it makes known Śiva and Śakti.

Word by wordपदार्थ

नाम-रूप-आत्मकम् (nāma-rūpa-ātmakam) — made of name and formनाम और रूपवालासर्वम् (sarvam) — allसबवेद-भूत-कुल-द्वयम् (veda-bhūta-kula-dvayam) — the two families of beings named in the Vedaवेदमें बताये प्राणियोंके दोनों कुलव्याप्तम् (vyāptam) — is filledव्याप्त हैएतेन (etena) — thisइसमन्त्रेण (mantreṇa) — by mantraमन्त्रसेशिव-शक्त्योः (śiva-śaktyoḥ) — of Śiva and Śaktiशिव और शक्तिकाच (ca) — andऔरबोधकः (bodhakaḥ) — makes knownबोध करानेवाला

Verse 21

२१21 अस्मात् पञ्चाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्य तत्। अकारादिक्रमेणैव नकारादि यथाक्रमम्॥ २१

asmāt pañcākṣaraṃ jajñe bodhakaṃ sakalasya tat | akārādikrameṇaiva nakārādi yathākramam 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
5
· हिन्दी

इससे पंचाक्षर मन्त्र उत्पन्न हुआ। वह सकल रूपका बोध करानेवाला है। वह अकारादि क्रमसे ही और क्रमशः नकारादि क्रमसे प्रकट हुआ।

From this the five-syllable mantra was born. It makes known the form with parts. It came just in the order beginning with A, and in due order beginning with Na.

Word by wordपदार्थ

अस्मात् (asmāt) — from thisइससेपञ्च-अक्षरम् (pañca-akṣaram) — the five-syllable mantraपंचाक्षर मन्त्रजज्ञे (jajñe) — was bornउत्पन्न हुआबोधकम् (bodhakam) — makes knownबोध करानेवालासकलस्य (sakalasya) — the form with partsसकल रूपकातत् (tat) — itवहअकार-आदि-क्रमेण (akāra-ādi-krameṇa) — in the order beginning with Aअकारादि क्रमसेएव (eva) — justहीनकार-आदि (nakāra-ādi) — beginning with Naनकारादियथा-क्रमम् (yathā-kramam) — in due orderक्रमशः

Verse 22

२२22 अस्मात् पञ्चाक्षराज्जाता मातृकाः पञ्चभेदतः। तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गायत्रिरेव हि॥ २२

asmāt pañcākṣarājjātā mātṛkāḥ pañcabhedataḥ | tasmācchiraścaturvaktrāttripādgāyatrireva hi 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
5
· हिन्दी

इस पंचाक्षर मन्त्रसे पाँच भेदोंसे मातृका वर्ण उत्पन्न हुए। उससे शिरोमन्त्र निकला, और निश्चय ही चार मुखोंसे त्रिपदा गायत्री ही प्रकट हुई।

From this five-syllable mantra the letters were born, in five kinds. From it came the head mantra, and indeed from the four faces came the three-footed Gāyatrī itself.

Word by wordपदार्थ

अस्मात् (asmāt) — from thisइसपञ्च-अक्षरात् (pañca-akṣarāt) — five-syllable mantraपंचाक्षर मन्त्रसेजाताः (jātāḥ) — were bornउत्पन्न हुएमातृकाः (mātṛkāḥ) — the lettersमातृका वर्णपञ्च-भेदतः (pañca-bhedataḥ) — in five kindsपाँच भेदोंसेतस्मात् (tasmāt) — from itउससेशिरः (śiraḥ) — the head mantraशिरोमन्त्रचतुः-वक्त्रात् (catuḥ-vaktrāt) — from the four facesचार मुखोंसेत्रि-पात् (tri-pāt) — three-footedत्रिपदागायत्रिः (gāyatriḥ) — Gāyatrīगायत्रीएव (eva) — itselfहीहि (hi) — indeedनिश्चय ही

Verse 23

२३23 वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मन्त्रकोटयः। तत्तन्मन्त्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्॥ २३

vedaḥ sarvastato jajñe tato vai mantrakoṭayaḥ | tattanmantreṇa tatsiddhiḥ sarvasiddhirito bhavet 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
Cited on 1 reference
· हिन्दी

उससे सम्पूर्ण वेद प्रकट हुआ, और उससे ही करोड़ों मन्त्र निकले। उस-उस मन्त्रसे उस-उस कार्यकी सिद्धि होती है, पर इससे सम्पूर्ण सिद्धि होती है।

From that the whole Veda was born, and from that indeed came millions of mantras. By each mantra comes its own success, but from this comes every success.

Word by wordपदार्थ

वेदः (vedaḥ) — Vedaवेदसर्वः (sarvaḥ) — the wholeसम्पूर्णततः (tataḥ) — from thatउससेजज्ञे (jajñe) — was bornप्रकट हुआततः (tataḥ) — from thatउससेवै (vai) — indeedहीमन्त्र-कोटयः (mantra-koṭayaḥ) — millions of mantrasकरोड़ों मन्त्रतत्-तत्-मन्त्रेण (tat-tat-mantreṇa) — by each mantraउस-उस मन्त्रसेतत्-सिद्धिः (tat-siddhiḥ) — its own successउस-उस कार्यकी सिद्धिसर्व-सिद्धिः (sarva-siddhiḥ) — every successसम्पूर्ण सिद्धिइतः (itaḥ) — from thisइससेभवेत् (bhavet) — comesहोती है

Verse 24

२४24 अनेन मन्त्रकन्देन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति। सकला मन्त्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः॥ २४

anena mantrakandena bhogo mokṣaśca siddhyati | sakalā mantrarājānaḥ sākṣādbhogapradāḥ śubhāḥ 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस मूलमन्त्रसे भोग और मोक्ष सिद्ध होते हैं। सकल रूपसे जुड़े मन्त्रराज साक्षात् भोग देनेवाले और शुभ हैं।

By this root of mantras, enjoyment and release are gained. The king mantras linked to the form with parts directly give enjoyment, and they are auspicious.

Word by wordपदार्थ

अनेन (anena) — by thisइसमन्त्र-कन्देन (mantra-kandena) — root of mantrasमूलमन्त्रसेभोगः (bhogaḥ) — enjoymentभोगमोक्षः (mokṣaḥ) — releaseमोक्षच (ca) — andऔरसिद्ध्यति (siddhyati) — are gainedसिद्ध होते हैंसकलाः (sakalāḥ) — linked to the form with partsसकल रूपसे जुड़ेमन्त्र-राजानः (mantra-rājānaḥ) — king mantrasमन्त्रराजसाक्षात् (sākṣāt) — directlyसाक्षात्भोग-प्रदाः (bhoga-pradāḥ) — give enjoymentभोग देनेवालेशुभाः (śubhāḥ) — auspiciousशुभ

नन्दिकेश्वर उवाच — Nandikeśvara said: नन्दिकेश्वर बोले:

Verse 25

२५25 पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मन्त्रं च समादिशत् परम्। निधाय तच्छीर्ष्णि कराम्बुजं शनै- रुदङ्मुखं संस्थितयोः सहाम्बिकः॥ २५

punastayostatra tiraḥ paṭaṃ guruḥ | prakalpya mantraṃ ca samādiśat param | nidhāya tacchīrṣṇi karāmbujaṃ śanai- | rudaṅmukhaṃ saṃsthitayoḥ sahāmbikaḥ 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

फिर अम्बिकाके साथ गुरुने वहाँ उत्तराभिमुख बैठे हुए उन दोनोंके लिये ओटके लिये वस्त्र लगाया। उनके मस्तकपर धीरे-धीरे करकमल रखकर उन्होंने उत्तम मन्त्रका उपदेश दिया।

Then the teacher, with Ambikā, set up a cloth there as a screen for the two, who were seated facing north. Slowly placing his lotus hand on their heads, he taught them the highest mantra.

Word by wordपदार्थ

पुनः (punaḥ) — thenफिरतयोः (tayoḥ) — for the twoउन दोनोंके लियेतत्र (tatra) — thereवहाँतिरः (tiraḥ) — as a screenओटके लियेपटम् (paṭam) — a clothवस्त्रगुरुः (guruḥ) — the teacherगुरुप्रकल्प्य (prakalpya) — setting upलगाकरमन्त्रम् (mantram) — mantraमन्त्रच (ca) — andऔरसमादिशत् (samādiśat) — taughtउपदेश दियापरम् (param) — the highestउत्तमनिधाय (nidhāya) — placingरखकरतत्-शीर्ष्णि (tat-śīrṣṇi) — on their headsउनके मस्तकपरकर-अम्बुजम् (kara-ambujam) — his lotus handकरकमलशनैः (śanaiḥ) — slowlyधीरे-धीरेउदक्-मुखम् (udak-mukham) — facing northउत्तराभिमुखसंस्थितयोः (saṃsthitayoḥ) — seatedबैठे हुएसह-अम्बिकः (saha-ambikaḥ) — with Ambikāअम्बिकाके साथ

Verse 26

२६26 त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मन्त्रं यन्त्रतन्त्रोक्तिपूर्वकम्। शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समार्पयत्॥ २६

triruccāryāgrahīnmantraṃ yantratantroktipūrvakam | śiṣyau ca tau dakṣiṇāyāmātmānaṃ ca samārpayat 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

यन्त्र-तन्त्रमें बतायी विधिके अनुसार तीन बार उच्चारण करके उन्होंने मन्त्र ग्रहण कराया। और उन दोनों शिष्योंने गुरुदक्षिणाके रूपमें अपने-आपको समर्पित कर दिया।

Following the rules of yantra and tantra, he said the mantra aloud three times and had them receive it. And those two disciples offered themselves as the teacher's fee.

Word by wordपदार्थ

त्रिः (triḥ) — three timesतीन बारउच्चार्य (uccārya) — saying aloudउच्चारण करकेअग्रहीत् (agrahīt) — had them receiveग्रहण करायामन्त्रम् (mantram) — the mantraमन्त्रयन्त्र-तन्त्र-उक्ति-पूर्वकम् (yantra-tantra-ukti-pūrvakam) — following the rules of yantra and tantraयन्त्र-तन्त्रमें बतायी विधिके अनुसारशिष्यौ (śiṣyau) — the two disciplesदोनों शिष्योंनेच (ca) — andऔरतौ (tau) — thoseउनदक्षिणायाम् (dakṣiṇāyām) — as the teacher's feeगुरुदक्षिणाके रूपमेंआत्मानम् (ātmānam) — themselvesअपने-आपकोच (ca) — andऔरसमार्पयत् (samārpayat) — offeredसमर्पित कर दिया

Verse 27

२७27 प्रबद्धहस्तौ किल तौ तदन्तिके तमूचतुर्देववरं जगद्गुरुम्॥ २७

prabaddhahastau kila tau tadantike | tamūcaturdevavaraṃ jagadgurum 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
Cited on 1 reference
· हिन्दी

तब वे दोनों हाथ जोड़े हुए उनके समीप देवश्रेष्ठ जगद्गुरुसे बोले।

Then the two, with joined hands, near him, spoke to him, the best of gods, the teacher of the world.

Word by wordपदार्थ

प्रबद्ध-हस्तौ (prabaddha-hastau) — with joined handsहाथ जोड़े हुएकिल (kila) — thenतबतौ (tau) — the twoवे दोनोंतत्-अन्तिके (tat-antike) — near himउनके समीपतम् (tam) — to himउनसेऊचतुः (ūcatuḥ) — spokeबोलेदेव-वरम् (deva-varam) — the best of godsदेवश्रेष्ठजगत्-गुरुम् (jagat-gurum) — the teacher of the worldजगद्गुरु

ब्रह्माच्युतावूचतुः — Brahmā and Acyuta said: ब्रह्मा और अच्युत बोले:

Verse 28

२८28 नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे। नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने॥ २८

namo niṣkalarūpāya namo niṣkalatejase | namaḥ sakalanāthāya namaste sakalātmane 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
Cited on 1 reference
· हिन्दी

निष्कलरूपको नमस्कार है। निष्कल तेजवालेको नमस्कार है। सबके स्वामीको नमस्कार है। सबके आत्मा आपको नमस्कार है।

Salutation to the one whose form is without parts. Salutation to the one whose light is without parts. Salutation to the lord of all. Salutation to you, the self of all.

Word by wordपदार्थ

नमः (namaḥ) — salutationनमस्कारनिष्कल-रूपाय (niṣkala-rūpāya) — to the one whose form is without partsनिष्कलरूपकोनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारनिष्कल-तेजसे (niṣkala-tejase) — to the one whose light is without partsनिष्कल तेजवालेकोनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारसकल-नाथाय (sakala-nāthāya) — to the lord of allसबके स्वामीकोनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारते (te) — to youआपकोसकल-आत्मने (sakala-ātmane) — the self of allसबके आत्मा

Verse 29

२९29 नमः प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिङ्गिने। नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पञ्चमुखाय ते॥ २९

namaḥ praṇavavācyāya namaḥ praṇavaliṅgine | namaḥ sṛṣṭyādikartre ca namaḥ pañcamukhāya te 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रणवके वाच्यको नमस्कार है। प्रणवरूप लिंगवालेको नमस्कार है। सृष्टि आदि करनेवालेको नमस्कार है। और पाँच मुखवाले आपको नमस्कार है।

Salutation to the one the praṇava names. Salutation to the one whose mark is the praṇava. Salutation to the doer of creation and the rest. And salutation to you, the five-faced.

Word by wordपदार्थ

नमः (namaḥ) — salutationनमस्कारप्रणव-वाच्याय (praṇava-vācyāya) — to the one the praṇava namesप्रणवके वाच्यकोनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारप्रणव-लिङ्गिने (praṇava-liṅgine) — to the one whose mark is the praṇavaप्रणवरूप लिंगवालेकोनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारसृष्टि-आदि-कर्त्रे (sṛṣṭi-ādi-kartre) — to the doer of creation and the restसृष्टि आदि करनेवालेकोच (ca) — andऔरनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारपञ्च-मुखाय (pañca-mukhāya) — the five-facedपाँच मुखवालेते (te) — to youआपको

Verse 30

३०30 पञ्चब्रह्मस्वरूपाय पञ्चकृत्याय ते नमः। आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनन्तगुणशक्तये॥ ३०

pañcabrahmasvarūpāya pañcakṛtyāya te namaḥ | ātmane brahmaṇe tubhyamanantaguṇaśaktaye 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पंचब्रह्मस्वरूप, पाँच कार्य करनेवाले आपको नमस्कार है। आत्मा, ब्रह्म, अनन्त गुण और शक्तिवाले आपको नमस्कार है।

Salutation to you, whose form is the five Brahmans, who does the five tasks. Salutation to you, the Self, Brahman, whose qualities and powers are endless.

Word by wordपदार्थ

पञ्च-ब्रह्म-स्वरूपाय (pañca-brahma-svarūpāya) — whose form is the five Brahmansपंचब्रह्मस्वरूपपञ्च-कृत्याय (pañca-kṛtyāya) — who does the five tasksपाँच कार्य करनेवालेते (te) — to youआपकोनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारआत्मने (ātmane) — the Selfआत्माब्रह्मणे (brahmaṇe) — Brahmanब्रह्मतुभ्यम् (tubhyam) — to youआपकोअनन्त-गुण-शक्तये (ananta-guṇa-śaktaye) — whose qualities and powers are endlessअनन्त गुण और शक्तिवाले

Verse 31

३१31 सकलाकलरूपाय शम्भवे गुरवे नमः। इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश्च नेमतुः॥ ३१

sakalākalarūpāya śambhave gurave namaḥ | iti stutvā guruṃ padyairbrahmā viṣṇuśca nematuḥ 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सकल और निष्कल रूपवाले गुरु शम्भुको नमस्कार है। इस प्रकार पद्योंसे गुरुकी स्तुति करके ब्रह्मा और विष्णुने प्रणाम किया।

Salutation to Śambhu, the teacher, who has forms with and without parts. Having thus praised the teacher with verses, Brahmā and Viṣṇu bowed.

Word by wordपदार्थ

सकल-अकल-रूपाय (sakala-akala-rūpāya) — who has forms with and without partsसकल और निष्कल रूपवालेशम्भवे (śambhave) — to Śambhuशम्भुकोगुरवे (gurave) — the teacherगुरुनमः (namaḥ) — salutationनमस्कारइति (iti) — thusइस प्रकारस्तुत्वा (stutvā) — having praisedस्तुति करकेगुरुम् (gurum) — the teacherगुरुकीपद्यैः (padyaiḥ) — with versesपद्योंसेब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माविष्णुः (viṣṇuḥ) — Viṣṇuविष्णुच (ca) — andऔरनेमतुः (nematuḥ) — bowedप्रणाम किया

ईश्वर उवाच — The Lord said: ईश्वर बोले:

Verse 32

३२32 वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम्। जपतं प्रणवं मन्त्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्॥ ३२

vatsakau sarvatattvaṃ ca kathitaṃ darśitaṃ ca vām | japataṃ praṇavaṃ mantraṃ devīdiṣṭaṃ madātmakam 32 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.32. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे वत्सो, मैंने तुम दोनोंको सारा तत्त्व कहा और दिखाया। तुम दोनों देवीद्वारा उपदिष्ट प्रणव मन्त्रका जप करो, जो मेरा ही स्वरूप है।

Dear sons, the whole truth has been told and shown to you two. Chant, you two, the praṇava mantra, taught by the Goddess, which is my own self.

Word by wordपदार्थ

वत्सकौ (vatsakau) — dear sonsहे वत्सोसर्व-तत्त्वम् (sarva-tattvam) — the whole truthसारा तत्त्वच (ca) — andऔरकथितम् (kathitam) — toldकहादर्शितम् (darśitam) — shownदिखायाच (ca) — andऔरवाम् (vām) — to you twoतुम दोनोंकोजपतम् (japatam) — chant, you twoतुम दोनों जप करोप्रणवम् (praṇavam) — the praṇavaप्रणवमन्त्रम् (mantram) — mantraमन्त्रदेवी-दिष्टम् (devī-diṣṭam) — taught by the Goddessदेवीद्वारा उपदिष्टमत्-आत्मकम् (mat-ātmakam) — which is my own selfमेरा ही स्वरूप

Verse 33

३३33 ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम्। आर्द्रायां च चतुर्दश्यां तज्जप्यं त्वक्षयं भवेत्॥ ३३

jñānaṃ ca susthiraṃ bhāgyaṃ sarvaṃ bhavati śāśvatam | ārdrāyāṃ ca caturdaśyāṃ tajjapyaṃ tvakṣayaṃ bhavet 33 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.33. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

ज्ञान और स्थिर भाग्य, सब सदाके लिये स्थायी हो जाता है। और आर्द्रा नक्षत्रमें चतुर्दशीको उसका जप तो अक्षय होता है।

Knowledge, and firm fortune, all of it becomes lasting. And chanting it on the fourteenth day, under Ārdrā, then becomes unfailing.

Word by wordपदार्थ

ज्ञानम् (jñānam) — knowledgeज्ञानच (ca) — andऔरसुस्थिरम् (susthiram) — firmस्थिरभाग्यम् (bhāgyam) — fortuneभाग्यसर्वम् (sarvam) — allसबभवति (bhavati) — becomesहो जाता हैशाश्वतम् (śāśvatam) — lastingसदाके लिये स्थायीआर्द्रायाम् (ārdrāyām) — under Ārdrāआर्द्रा नक्षत्रमेंच (ca) — andऔरचतुर्दश्याम् (caturdaśyām) — on the fourteenth dayचतुर्दशीकोतत्-जप्यम् (tat-japyam) — chanting itउसका जपतु (tu) — thenतोअक्षयम् (akṣayam) — unfailingअक्षयभवेत् (bhavet) — becomesहोता है

Verse 34

३४34 सूर्यगत्या महार्द्रायामेकं कोटिगुणं भवेत्। मृगशीर्षान्तिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा॥ ३४

sūryagatyā mahārdrāyāmekaṃ koṭiguṇaṃ bhavet | mṛgaśīrṣāntimo bhāgaḥ punarvasvādimastathā 34 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.34. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

सूर्यकी गतिसे आनेवाली महा-आर्द्रामें एक बारका जप करोड़गुना हो जाता है। मृगशिराका अन्तिम भाग तथा पुनर्वसुका आदि भाग

In the great Ārdrā, reached by the sun's movement, one chanting becomes ten million times. The last part of Mṛgaśīrṣa, and also the first part of Punarvasu,

Word by wordपदार्थ

सूर्य-गत्या (sūrya-gatyā) — by the sun's movementसूर्यकी गतिसेमहा-आर्द्रायाम् (mahā-ārdrāyām) — in the great Ārdrāमहा-आर्द्रामेंएकम् (ekam) — one chantingएक बारका जपकोटि-गुणम् (koṭi-guṇam) — ten million timesकरोड़गुनाभवेत् (bhavet) — becomesहो जाता हैमृगशीर्ष-अन्तिमः (mṛgaśīrṣa-antimaḥ) — the last of Mṛgaśīrṣaमृगशिराका अन्तिमभागः (bhāgaḥ) — partभागपुनर्वसु-आदिमः (punarvasu-ādimaḥ) — the first of Punarvasuपुनर्वसुका आदितथा (tathā) — and alsoतथा

Verse 35

३५35 आर्द्रासमं सदा ज्ञेयं पूजाहोमादितर्पणे। दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसङ्गवकालयोः॥ ३५

ārdrāsamaṃ sadā jñeyaṃ pūjāhomāditarpaṇe | darśanaṃ tu prabhāte ca prātaḥsaṅgavakālayoḥ 35 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.35. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

पूजा, होम, तर्पण आदिमें सदा आर्द्राके समान जानना चाहिये। और मेरा दर्शन प्रभातमें, प्रातः और संगव कालमें करना चाहिये।

should always be known as equal to Ārdrā for worship, fire offering, water offering and the rest. And seeing me is at daybreak, in the early morning and the forenoon.

Word by wordपदार्थ

आर्द्रा-समम् (ārdrā-samam) — equal to Ārdrāआर्द्राके समानसदा (sadā) — alwaysसदाज्ञेयम् (jñeyam) — should be knownजानना चाहियेपूजा-होम-आदि-तर्पणे (pūjā-homa-ādi-tarpaṇe) — for worship, fire offering, water offering and the restपूजा, होम, तर्पण आदिमेंदर्शनम् (darśanam) — seeing meमेरा दर्शनतु (tu) — andऔरप्रभाते (prabhāte) — at daybreakप्रभातमेंच (ca) — andऔरप्रातः-सङ्गव-कालयोः (prātaḥ-saṅgava-kālayoḥ) — in the early morning and the forenoonप्रातः और संगव कालमें

Verse 36

३६36 चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत्। प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते॥ ३६

caturdaśī tathā grāhyā niśīthavyāpinī bhavet | pradoṣavyāpinī caiva parayuktā praśasyate 36 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.36. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तथा लेनी चाहिये वह चतुर्दशी जो निशीथव्यापिनी हो, और प्रदोषव्यापिनी भी। अगली तिथिसे युक्त चतुर्दशी प्रशंसित है।

Also, the fourteenth day to be taken should be one spanning midnight, and also one spanning dusk. The one joined to the next day is praised.

Word by wordपदार्थ

चतुर्दशी (caturdaśī) — the fourteenth dayचतुर्दशीतथा (tathā) — alsoतथाग्राह्या (grāhyā) — to be takenलेनी चाहियेनिशीथ-व्यापिनी (niśītha-vyāpinī) — spanning midnightनिशीथव्यापिनीभवेत् (bhavet) — should beहोप्रदोष-व्यापिनी (pradoṣa-vyāpinī) — spanning duskप्रदोषव्यापिनीच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीपर-युक्ता (para-yuktā) — joined to the next dayअगली तिथिसे युक्तप्रशस्यते (praśasyate) — is praisedप्रशंसित है

Verse 37

३७37 लिङ्गं वेरं च मे तुल्यं यजतां लिङ्गमुत्तमम्। तस्माल्लिङ्गं परं पूज्यं वेरादपि मुमुक्षुभिः॥ ३७

liṅgaṃ veraṃ ca me tulyaṃ yajatāṃ liṅgamuttamam | tasmālliṅgaṃ paraṃ pūjyaṃ verādapi mumukṣubhiḥ 37 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.37. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मेरा लिंग और मेरी मूर्ति समान हैं, फिर भी पूजा करनेवालोंके लिये लिंग श्रेष्ठ है। इसलिये मुमुक्षुओंको मूर्तिसे भी बढ़कर लिंगको पूजना चाहिये।

My liṅga and my image are equal, yet for those who worship, the liṅga is better. So those who seek release should worship the liṅga even above the image.

Word by wordपदार्थ

लिङ्गम् (liṅgam) — the liṅgaलिंगवेरम् (veram) — the imageमूर्तिच (ca) — andऔरमे (me) — myमेरेतुल्यम् (tulyam) — equalसमानयजताम् (yajatām) — for those who worshipपूजा करनेवालोंके लियेलिङ्गम् (liṅgam) — the liṅgaलिंगउत्तमम् (uttamam) — betterश्रेष्ठतस्मात् (tasmāt) — soइसलियेलिङ्गम् (liṅgam) — the liṅgaलिंगपरम् (param) — aboveबढ़करपूज्यम् (pūjyam) — should be worshippedपूजना चाहियेवेरात् (verāt) — than the imageमूर्तिसेअपि (api) — evenभीमुमुक्षुभिः (mumukṣubhiḥ) — by those who seek releaseमुमुक्षुओंको

Verse 38

३८38 लिङ्गमोङ्कारमन्त्रेण वेरं पञ्चाक्षरेण तु। स्वयमेव हि सद्द्रव्यैः प्रतिष्ठाप्यं परैरपि॥ ३८

liṅgamoṅkāramantreṇa veraṃ pañcākṣareṇa tu | svayameva hi saddravyaiḥ pratiṣṭhāpyaṃ parairapi 38 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.38. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

लिंगको ओंकार-मन्त्रसे और मूर्तिको पंचाक्षर मन्त्रसे स्थापित करना चाहिये। उत्तम द्रव्योंसे स्वयं ही स्थापना करे अथवा दूसरोंसे करवाये।

The liṅga is to be installed with the Oṃkāra mantra, and the image with the five-syllable mantra. It should be installed with good materials, either by oneself or also by others.

Word by wordपदार्थ

लिङ्गम् (liṅgam) — the liṅgaलिंगओङ्कार-मन्त्रेण (oṅkāra-mantreṇa) — with the Oṃkāra mantraओंकार-मन्त्रसेवेरम् (veram) — the imageमूर्तिपञ्च-अक्षरेण (pañca-akṣareṇa) — with the five-syllable mantraपंचाक्षर मन्त्रसेतु (tu) — andऔरस्वयम् (svayam) — oneselfस्वयंएव (eva) — eitherहीहि (hi) — indeedनिश्चय हीसत्-द्रव्यैः (sat-dravyaiḥ) — with good materialsउत्तम द्रव्योंसेप्रतिष्ठाप्यम् (pratiṣṭhāpyam) — should be installedस्थापित करना चाहियेपरैः (paraiḥ) — by othersदूसरोंसेअपि (api) — or alsoअथवा

Verse 39

३९39 पूजयेदुपचारैश्च मत्पदं सुलभं भवेत्। इति शास्य तथा शिष्यौ तत्रैवान्तर्हितः शिवः॥ ३९

pūjayedupacāraiśca matpadaṃ sulabhaṃ bhavet | iti śāsya tathā śiṣyau tatraivāntarhitaḥ śivaḥ 39 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 10.39. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-ten-the-teaching-of-om#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उपचारोंसे पूजा करे, तो मेरा पद सुलभ हो जाता है। इस प्रकार दोनों शिष्योंको उपदेश देकर शिव वहीं अन्तर्धान हो गये।

One should worship with offerings, and my state becomes easy to reach. Having thus taught the two disciples in this way, Śiva vanished right there.

Word by wordपदार्थ

पूजयेत् (pūjayet) — one should worshipपूजा करेउपचारैः (upacāraiḥ) — with offeringsउपचारोंसेच (ca) — andऔरमत्-पदम् (mat-padam) — my stateमेरा पदसुलभम् (sulabham) — easy to reachसुलभभवेत् (bhavet) — becomesहो जाता हैइति (iti) — thusइस प्रकारशास्य (śāsya) — having taughtउपदेश देकरतथा (tathā) — in this wayवैसेशिष्यौ (śiṣyau) — the two disciplesदोनों शिष्योंकोतत्र (tatra) — thereवहाँएव (eva) — rightहीअन्तर्हितः (antarhitaḥ) — vanishedअन्तर्धान हो गयेशिवः (śivaḥ) — Śivaशिव

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां ओंकारोपदेशवर्णनं नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥

Thus ends the tenth chapter, called "The Description of the Teaching of Oṃkāra," in the first, the Vidyeśvara Saṃhitā, of the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत प्रथम विद्येश्वरसंहितामें ओंकारोपदेशका वर्णन नामक दसवाँ अध्याय पूर्ण हुआ ॥ १० ॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.

This chapter is cited by 5 other pages on this site.