Śrī Śiva Mahāpurāṇa विद्येश्वरसंहिता Chapter 9

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

विद्येश्वरसंहिता
Chapter Nine · Maheśvara Shows Brahmā and Viṣṇu His Formless and Embodied Natures and Teaches the Greatness of Liṅga Worship · Verses 1–46

अथ नवमोऽध्यायः

Brahmā and Viṣṇu bow to Śiva, seat him with his family and worship him with lasting and passing things. He gives the gifts away to the assembly, then names that day Śivarātri: a night of fasting and worship on it brings the reward of a whole year's worship. He tells how he first rose as a pillar in Mārgaśīrṣa under the star Ārdrā, and says the battlefield will become the Place of the Liṅga, famous as Aruṇācala, a holy place that frees all who live or die there. He brings the fallen armies back to life and teaches the two gods that he alone has two natures: the formless pillar shows him as Brahman, his embodied form shows him as the Lord. So the liṅga is his own self, to be installed first, with the image only second. ब्रह्मा और विष्णु शिवको परिवारसहित आसनपर बैठाकर टिकाऊ और क्षणिक वस्तुओंसे उनकी पूजा करते हैं। शिव वे वस्तुएँ सभासदोंको बाँट देते हैं और उस दिनको शिवरात्रि नाम देते हैं; उस दिन उपवास और पूजासे एक वर्षकी पूजाका फल मिलता है। वे बताते हैं कि वे पहले मार्गशीर्षमें आर्द्रा नक्षत्रमें स्तम्भरूपसे प्रकट हुए थे, और वह युद्धभूमि लिंगस्थान बनेगी, जो अरुणाचलके नामसे प्रसिद्ध होगी और वहाँ रहने-मरनेवालोंको मोक्ष देगी। वे मरी हुई सेनाओंको जीवित करते हैं और दोनों देवोंको समझाते हैं कि दो स्वरूप केवल उन्हींके हैं: निराकार स्तम्भ उनका ब्रह्मस्वरूप दिखाता है और साकार रूप उनका ईश्वरस्वरूप। इसलिये लिंग उनका ही स्वरूप है; उसकी स्थापना मुख्य है और मूर्ति गौण।

Begin verses ↓

नन्दिकेश्वर उवाच — Nandikeśvara said: नन्दिकेश्वर बोले:

Verse 1

१1 तत्रान्तरे तौ च नाथं प्रणम्य विधिमाधवौ। बद्धाञ्जलिपुटौ तूष्णीं तस्थतुर्दक्षवामगौ॥ १

tatrāntare tau ca nāthaṃ praṇamya vidhimādhavau | baddhāñjalipuṭau tūṣṇīṃ tasthaturdakṣavāmagau 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब उस समय ब्रह्मा और विष्णुने स्वामीको प्रणाम किया। वे दोनों हाथ जोड़कर उनके दायें-बायें चुपचाप खड़े हो गये।

Then, at that time, Brahmā and Viṣṇu bowed to the Lord. With folded hands the two stood quietly on his right and left.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thenतबअन्तरे (antare) — at that timeउस समयतौ (tau) — the twoवे दोनोंच (ca) — andऔरनाथम् (nātham) — the Lordस्वामीकोप्रणम्य (praṇamya) — bowed toप्रणाम करकेविधि-माधवौ (vidhi-mādhavau) — Brahmā and Viṣṇuब्रह्मा और विष्णुबद्ध-अञ्जलि-पुटौ (baddha-añjali-puṭau) — with folded handsहाथ जोड़करतूष्णीम् (tūṣṇīm) — quietlyचुपचापतस्थतुः (tasthatuḥ) — stoodखड़े हो गयेदक्ष-वाम-गौ (dakṣa-vāma-gau) — on his right and leftदायें-बायें

Verse 2

२2 तत्र संस्थाप्य तौ देवं सकुटुम्बं वरासने। पूजयामासतुः पूज्यं पुण्यैः पुरुषवस्तुभिः॥ २

tatra saṃsthāpya tau devaṃ sakuṭumbaṃ varāsane | pūjayāmāsatuḥ pūjyaṃ puṇyaiḥ puruṣavastubhiḥ 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ उन दोनोंने देवको परिवारसहित श्रेष्ठ आसनपर बैठाया। फिर पवित्र और टिकाऊ वस्तुओंसे उन पूजनीयकी पूजा की।

There the two seated the god and his family on a fine seat. Then they worshipped him, the one worthy of worship, with holy, lasting things.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँसंस्थाप्य (saṃsthāpya) — seatedबैठाकरतौ (tau) — the twoउन दोनोंदेवम् (devam) — the godदेवकोस-कुटुम्बम् (sa-kuṭumbam) — with his familyपरिवारसहितवर-आसने (vara-āsane) — on a fine seatश्रेष्ठ आसनपरपूजयामासतुः (pūjayāmāsatuḥ) — worshippedपूजा कीपूज्यम् (pūjyam) — the worthy oneपूजनीयकीपुण्यैः (puṇyaiḥ) — with holyपवित्रपुरुष-वस्तुभिः (puruṣa-vastubhiḥ) — lasting thingsटिकाऊ वस्तुओंसे

Verse 3

३3 पौरुषं प्राकृतं वस्तु ज्ञेयं दीर्घाल्पकालिकम्। हारनूपुरकेयूरकिरीटमणिकुण्डलैः॥ ३

pauruṣaṃ prākṛtaṃ vastu jñeyaṃ dīrghālpakālikam | hāranūpurakeyūrakirīṭamaṇikuṇḍalaiḥ 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो वस्तु देरतक टिकती है, वह टिकाऊ वस्तु है। जो थोड़ी देर टिकती है, वह क्षणिक वस्तु है। उन्होंने हार, नूपुर, बाजूबन्द, मुकुट और मणिके कुण्डलोंसे,

A lasting thing is one that stays a long time. A passing thing lasts only a short time. They worshipped him with necklaces, anklets, armlets, crowns and jewelled earrings,

Word by wordपदार्थ

पौरुषम् (pauruṣam) — a lasting thingटिकाऊ वस्तुप्राकृतम् (prākṛtam) — a passing thingक्षणिक वस्तुवस्तु (vastu) — thingवस्तुज्ञेयम् (jñeyam) — should be knownजाननी चाहियेदीर्घ-अल्प-कालिकम् (dīrgha-alpa-kālikam) — lasting long or a short timeदेरतक या थोड़ी देर टिकनेवालीहार-नूपुर-केयूर-किरीट-मणि-कुण्डलैः (hāra-nūpura-keyūra-kirīṭa-maṇi-kuṇḍalaiḥ) — with necklaces, anklets, armlets, crowns and jewelled earringsहार, नूपुर, बाजूबन्द, मुकुट और मणिके कुण्डलोंसे

Verse 4

४4 यज्ञसूत्रोत्तरीयस्रक्क्षौममाल्याङ्गुलीयकैः। पुष्पताम्बूलकर्पूरचन्दनागुरुलेपनैः॥ ४

yajñasūtrottarīyasrakkṣaumamālyāṅgulīyakaiḥ | puṣpatāmbūlakarpūracandanāgurulepanaiḥ 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जनेऊ, उत्तरीय, माला, रेशमी वस्त्र, हार और अँगूठीसे, फूल, पान और कपूरसे, तथा चन्दन और अगुरुके लेपसे,

with the sacred thread, an upper cloth, garlands, silk, wreaths and rings, with flowers, betel and camphor, and with sandal and aloe-wood paste,

Word by wordपदार्थ

यज्ञसूत्र-उत्तरीय-स्रक्-क्षौम-माल्य-अङ्गुलीयकैः (yajñasūtra-uttarīya-srak-kṣauma-mālya-aṅgulīyakaiḥ) — with the sacred thread, upper cloth, garlands, silk, wreaths and ringsजनेऊ, उत्तरीय, माला, रेशमी वस्त्र, हार और अँगूठीसेपुष्प-ताम्बूल-कर्पूर-चन्दन-अगुरु-लेपनैः (puṣpa-tāmbūla-karpūra-candana-aguru-lepanaiḥ) — with flowers, betel, camphor, and sandal and aloe-wood pasteफूल, पान, कपूर, चन्दन और अगुरुके लेपसे

Verse 5

५5 धूपदीपसितच्छत्रव्यजनध्वजचामरैः। अन्यैर्दिव्योपहारैश्च वाङ्मनोतीतवैभवैः॥ ५

dhūpadīpasitacchatravyajanadhvajacāmaraiḥ | anyairdivyopahāraiśca vāṅmanotītavaibhavaiḥ 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

धूप, दीप, सफेद छत्र, पंखे, ध्वजा और चँवरसे, और दूसरे दिव्य उपहारोंसे, जिनका वैभव वाणी और मनसे परे था।

with incense, lamps, a white parasol, fans, banners and whisks, and with other divine gifts whose splendour was beyond words and mind.

Word by wordपदार्थ

धूप-दीप-सित-छत्र-व्यजन-ध्वज-चामरैः (dhūpa-dīpa-sita-chatra-vyajana-dhvaja-cāmaraiḥ) — with incense, lamps, a white parasol, fans, banners and whisksधूप, दीप, सफेद छत्र, पंखे, ध्वजा और चँवरसेअन्यैः (anyaiḥ) — with otherदूसरेदिव्य-उपहारैः (divya-upahāraiḥ) — divine giftsदिव्य उपहारोंसेच (ca) — andऔरवाक्-मनः-अतीत-वैभवैः (vāk-manaḥ-atīta-vaibhavaiḥ) — whose splendour was beyond words and mindजिनका वैभव वाणी और मनसे परे था

Verse 6

६6 पतियोग्यैः पश्वलभ्यैस्तौ समार्चयतां पतिम्। यद्यच्छ्रेष्ठतमं वस्तु पतियोग्यं हितध्वज॥ ६

patiyogyaiḥ paśvalabhyaistau samārcayatāṃ patim | yadyacchreṣṭhatamaṃ vastu patiyogyaṃ hitadhvaja 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्वामीके योग्य और बँधे जीवोंके लिये दुर्लभ इन वस्तुओंसे उन दोनोंने अपने स्वामीकी पूजा की। हे हितकारी! स्वामीके योग्य जो-जो सबसे उत्तम वस्तु थी,

With these things, fit for the Lord and beyond the reach of bound souls, the two worshipped their Lord. O kind one, whatever finest thing was there, fit for the Lord,

Word by wordपदार्थ

पति-योग्यैः (pati-yogyaiḥ) — fit for the Lordस्वामीके योग्यपशु-अलभ्यैः (paśu-alabhyaiḥ) — that bound souls cannot getजिन्हें बँधे जीव नहीं पा सकतेतौ (tau) — the twoउन दोनोंनेसमार्चयताम् (samārcayatām) — worshippedपूजा कीपतिम् (patim) — their Lordअपने स्वामीकीयत्-यत् (yat-yat) — whateverजो-जोश्रेष्ठतमम् (śreṣṭhatamam) — finestसबसे उत्तमवस्तु (vastu) — thingवस्तुपति-योग्यम् (pati-yogyam) — fit for the Lordस्वामीके योग्यहित-ध्वज (hita-dhvaja) — O kind oneहे हितकारी

Verse 7

७7 तद्वस्त्वखिलमीशोऽपि पारम्पर्यचिकीर्षया। सभ्यानां प्रददौ हृष्टः पृथक् तत्र यथाक्रमम्॥ ७

tadvastvakhilamīśo'pi pāramparyacikīrṣayā | sabhyānāṃ pradadau hṛṣṭaḥ pṛthak tatra yathākramam 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह सारी वस्तु स्वामीने भी प्रसन्न होकर वहाँ सभासदोंको अलग-अलग क्रमसे बाँट दी। वे एक परम्परा बनाना चाहते थे।

the Lord in turn gladly gave all of it away there to the assembly, one by one and in due order. He wished to set a custom.

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatवहवस्तु (vastu) — thingवस्तुअखिलम् (akhilam) — allसारीईशः (īśaḥ) — the Lordस्वामीनेअपि (api) — in turnभीपारम्पर्य-चिकीर्षया (pāramparya-cikīrṣayā) — wishing to set a customपरम्परा बनानेकी इच्छासेसभ्यानाम् (sabhyānām) — to the assemblyसभासदोंकोप्रददौ (pradadau) — gaveबाँट दीहृष्टः (hṛṣṭaḥ) — gladlyप्रसन्न होकरपृथक् (pṛthak) — one by oneअलग-अलगतत्र (tatra) — thereवहाँयथा-क्रमम् (yathā-kramam) — in due orderक्रमसे

Verse 8

८8 कोलाहलो महानासीत्तत्र तद्वस्तु गृह्णताम्। तत्रैव ब्रह्मविष्णुभ्यां चार्चितः शङ्करः पुरा। प्रसन्नः प्राह तौ नम्रौ सस्मितं भक्तिवर्धनः॥ ८

kolāhalo mahānāsīttatra tadvastu gṛhṇatām | tatraiva brahmaviṣṇubhyāṃ cārcitaḥ śaṅkaraḥ purā | prasannaḥ prāha tau namrau sasmitaṃ bhaktivardhanaḥ 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वस्तुएँ लेनेवालोंमें वहाँ बड़ा कोलाहल मच गया। वहाँ पहले ब्रह्मा और विष्णुसे पूजित, भक्ति बढ़ानेवाले शंकर प्रसन्न होकर उन दोनों विनम्र देवोंसे मुसकराकर बोले।

A great clamour arose there among those taking the gifts. Śaṅkara, who makes devotion grow, had been worshipped there first by Brahmā and Viṣṇu. Pleased, he spoke with a smile to the two humble gods.

Word by wordपदार्थ

कोलाहलः (kolāhalaḥ) — a clamourकोलाहलमहान् (mahān) — greatबड़ाआसीत् (āsīt) — aroseमच गयातत्र (tatra) — thereवहाँतत् (tat) — thoseउनवस्तु (vastu) — giftsवस्तुओंकोगृह्णताम् (gṛhṇatām) — among those takingलेनेवालोंमेंतत्र (tatra) — thereवहाँएव (eva) — rightहीब्रह्म-विष्णुभ्याम् (brahma-viṣṇubhyām) — by Brahmā and Viṣṇuब्रह्मा और विष्णुसेच (ca) — andऔरअर्चितः (arcitaḥ) — worshippedपूजितशङ्करः (śaṅkaraḥ) — Śaṅkaraशंकरपुरा (purā) — firstपहलेप्रसन्नः (prasannaḥ) — pleasedप्रसन्न होकरप्राह (prāha) — spokeबोलेतौ (tau) — to the twoउन दोनोंसेनम्रौ (namrau) — humbleविनम्रस-स्मितम् (sa-smitam) — with a smileमुसकराकरभक्ति-वर्धनः (bhakti-vardhanaḥ) — who makes devotion growभक्ति बढ़ानेवाले

ईश्वर उवाच — The Lord said: ईश्वर बोले:

Verse 9

९9 तुष्टोऽहमद्य वां वत्सौ पूजयास्मिन् महादिने॥ ९

tuṣṭo'hamadya vāṃ vatsau pūjayāsmin mahādine 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

हे पुत्रो! आज इस महान् दिन तुम्हारी पूजासे मैं तुम दोनोंपर प्रसन्न हूँ।

My sons, I am pleased with you two today, because of your worship on this great day.

Word by wordपदार्थ

तुष्टः (tuṣṭaḥ) — pleasedप्रसन्नअहम् (aham) — I amमैं हूँअद्य (adya) — todayआजवाम् (vām) — with you twoतुम दोनोंसेवत्सौ (vatsau) — my sonsहे पुत्रोपूजया (pūjayā) — by the worshipपूजासेअस्मिन् (asmin) — on thisइसमहा-दिने (mahā-dine) — great dayमहान् दिनमें

Verse 10

१०10 दिनमेतत्ततः पुण्यं भविष्यति महत्तरम्। शिवरात्रिरिति ख्याता तिथिरेषा मम प्रिया॥ १०

dinametattataḥ puṇyaṃ bhaviṣyati mahattaram | śivarātririti khyātā tithireṣā mama priyā 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
3
· हिन्दी

इसलिये यह दिन पवित्र और बहुत बड़ा होगा। यह तिथि शिवरात्रिके नामसे प्रसिद्ध होगी और मुझे प्रिय होगी।

So this day will be holy and very great. This lunar day will be known as Śivarātri, and it will be dear to me.

Word by wordपदार्थ

दिनम् (dinam) — dayदिनएतत् (etat) — thisयहततः (tataḥ) — soइसलियेपुण्यम् (puṇyam) — holyपवित्रभविष्यति (bhaviṣyati) — will beहोगामहत्तरम् (mahattaram) — very greatबहुत बड़ाशिवरात्रिः (śivarātriḥ) — Śivarātriशिवरात्रिइति (iti) — asनामसेख्याता (khyātā) — knownप्रसिद्धतिथिः (tithiḥ) — lunar dayतिथिएषा (eṣā) — thisयहमम (mama) — to meमुझेप्रिया (priyā) — dearप्रिय

Verse 11

११11 एतत्काले तु यः कुर्यात् पूजां मल्लिङ्गवेरयोः। कुर्यात् स जगतः कृत्यं स्थितिसर्गादिकं पुमान्॥ ११

etatkāle tu yaḥ kuryāt pūjāṃ malliṅgaverayoḥ | kuryāt sa jagataḥ kṛtyaṃ sthitisargādikaṃ pumān 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

इस समय जो मेरे लिंग और मूर्तिकी पूजा करेगा, वह मनुष्य जगत्‌के पालन और सृष्टि आदि काम भी कर सकता है।

Whoever worships my liṅga and my image at this time, that person can do the work of the world, such as keeping it and creating it.

Word by wordपदार्थ

एतत्-काले (etat-kāle) — at this timeइस समयतु (tu) — indeedतोयः (yaḥ) — whoeverजोकुर्यात् (kuryāt) — doesकरेगापूजाम् (pūjām) — worshipपूजामत्-लिङ्ग-वेरयोः (mat-liṅga-verayoḥ) — of my liṅga and my imageमेरे लिंग और मूर्तिकीकुर्यात् (kuryāt) — can doकर सकता हैसः (saḥ) — thatवहजगतः (jagataḥ) — of the worldजगत्‌काकृत्यम् (kṛtyam) — the workकामस्थिति-सर्ग-आदिकम् (sthiti-sarga-ādikam) — keeping, creating and the restपालन, सृष्टि आदिपुमान् (pumān) — personमनुष्य

Verse 12

१२12 शिवरात्रावहोरात्रं निराहारो जितेन्द्रियः। अर्चयेद्वा यथान्यायं यथाबलमवञ्चकः॥ १२

śivarātrāvahorātraṃ nirāhāro jitendriyaḥ | arcayedvā yathānyāyaṃ yathābalamavañcakaḥ 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

शिवरात्रिको दिन-रात बिना भोजनके रहे और इन्द्रियोंको वशमें रखे। अपनी शक्तिके अनुसार, बिना छलके, विधिपूर्वक पूजा करे।

On Śivarātri one should go without food, day and night, with the senses controlled. One should worship in the proper way, as far as one can, honestly.

Word by wordपदार्थ

शिवरात्रौ (śivarātrau) — on Śivarātriशिवरात्रिकोअहोरात्रम् (ahorātram) — day and nightदिन-रातनिराहारः (nirāhāraḥ) — without foodबिना भोजनकेजित-इन्द्रियः (jita-indriyaḥ) — with senses controlledइन्द्रियोंको वशमें रखकरअर्चयेत् (arcayet) — should worshipपूजा करेवा (vā) — andऔरयथा-न्यायम् (yathā-nyāyam) — in the proper wayविधिपूर्वकयथा-बलम् (yathā-balam) — as far as one canअपनी शक्तिके अनुसारअवञ्चकः (avañcakaḥ) — honestlyबिना छलके

Verse 13

१३13 यत्फलं मम पूजायां वर्षमेकं निरन्तरम्। तत्फलं लभते सद्यः शिवरात्रौ मदर्चनात्॥ १३

yatphalaṃ mama pūjāyāṃ varṣamekaṃ nirantaram | tatphalaṃ labhate sadyaḥ śivarātrau madarcanāt 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

लगातार एक वर्षतक मेरी पूजा करनेसे जो फल मिलता है, वह फल शिवरात्रिको मेरी पूजासे तुरंत मिल जाता है।

The reward of worshipping me for a whole year without a break comes at once to one who worships me on Śivarātri.

Word by wordपदार्थ

यत् (yat) — whateverजोफलम् (phalam) — rewardफलमम (mama) — myमेरीपूजायाम् (pūjāyām) — in worshipपूजामेंवर्षम् (varṣam) — yearवर्षएकम् (ekam) — oneएकनिरन्तरम् (nirantaram) — without a breakलगातारतत् (tat) — thatवहफलम् (phalam) — rewardफललभते (labhate) — getsपाता हैसद्यः (sadyaḥ) — at onceतुरंतशिवरात्रौ (śivarātrau) — on Śivarātriशिवरात्रिकोमत्-अर्चनात् (mat-arcanāt) — by worshipping meमेरी पूजासे

Verse 14

१४14 मद्धर्मवृद्धिकालोऽयं चन्द्रकाल इवाम्बुधेः। प्रतिष्ठाद्युत्सवो यत्र मामको मङ्गलायनः॥ १४

maddharmavṛddhikālo'yaṃ candrakāla ivāmbudheḥ | pratiṣṭhādyutsavo yatra māmako maṅgalāyanaḥ 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

यह मेरे धर्मके बढ़नेका समय है, जैसे चन्द्रोदयपर समुद्र बढ़ता है। इस समय प्रतिष्ठा आदि मेरे उत्सव मंगल देनेवाले होते हैं।

This is the time when my dharma grows, as the ocean swells at moonrise. At this time my festivals, such as installing my image, bring blessing.

Word by wordपदार्थ

मत्-धर्म-वृद्धि-कालः (mat-dharma-vṛddhi-kālaḥ) — the time when my dharma growsमेरे धर्मके बढ़नेका समयअयम् (ayam) — thisयहचन्द्र-कालः (candra-kālaḥ) — moonriseचन्द्रोदयइव (iva) — likeजैसेअम्बुधेः (ambudheḥ) — for the oceanसमुद्रके लियेप्रतिष्ठा-आदि-उत्सवः (pratiṣṭhā-ādi-utsavaḥ) — festivals such as installationप्रतिष्ठा आदि उत्सवयत्र (yatra) — in whichजिसमेंमामकः (māmakaḥ) — myमेरामङ्गल-अयनः (maṅgala-ayanaḥ) — bringing blessingमंगल देनेवाला

Verse 15

१५15 यत्पुनः स्तम्भरूपेण स्वाविरासमहं पुरा। स कालो मार्गशीर्षे तु स्यादार्द्राऋक्षमर्भकौ॥ १५

yatpunaḥ stambharūpeṇa svāvirāsamahaṃ purā | sa kālo mārgaśīrṣe tu syādārdrāṛkṣamarbhakau 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
7
· हिन्दी

हे पुत्रो! जब मैं पहले स्तम्भके रूपमें स्वयं प्रकट हुआ था, वह समय मार्गशीर्ष मासमें आर्द्रा नक्षत्रका था।

My sons, the time when I first appeared on my own as a pillar was in the month of Mārgaśīrṣa, under the star Ārdrā.

Word by wordपदार्थ

यत् (yat) — whenजबपुनः (punaḥ) — andऔरस्तम्भ-रूपेण (stambha-rūpeṇa) — as a pillarस्तम्भके रूपमेंस्व-आविरासम् (sva-āvirāsam) — appeared on my ownस्वयं प्रकट हुआअहम् (aham) — Iमैंपुरा (purā) — earlierपहलेसः (saḥ) — thatवहकालः (kālaḥ) — timeसमयमार्गशीर्षे (mārgaśīrṣe) — in Mārgaśīrṣaमार्गशीर्षमेंतु (tu) — indeedतोस्यात् (syāt) — wasथाआर्द्रा-ऋक्षम् (ārdrā-ṛkṣam) — under the star Ārdrāआर्द्रा नक्षत्रमेंअर्भकौ (arbhakau) — my sonsहे पुत्रो

Verse 16

१६16 आर्द्रायां मार्गशीर्षे तु यः पश्येन्मामुमासखम्। मद्वेरमपि वा लिङ्गं स गुहादपि मे प्रियः॥ १६

ārdrāyāṃ mārgaśīrṣe tu yaḥ paśyenmāmumāsakham | madveramapi vā liṅgaṃ sa guhādapi me priyaḥ 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
7
· हिन्दी

मार्गशीर्षमें आर्द्रा नक्षत्रके दिन जो उमासहित मेरा, मेरी मूर्तिका अथवा लिंगका दर्शन करे, वह मुझे गुहसे भी अधिक प्रिय है।

Whoever, under Ārdrā in Mārgaśīrṣa, sees me with Umā, or my image, or my liṅga, is dearer to me even than Guha.

Word by wordपदार्थ

आर्द्रायाम् (ārdrāyām) — under Ārdrāआर्द्रा नक्षत्रमेंमार्गशीर्षे (mārgaśīrṣe) — in Mārgaśīrṣaमार्गशीर्षमेंतु (tu) — thenतोयः (yaḥ) — whoeverजोपश्येत् (paśyet) — seesदर्शन करेमाम् (mām) — meमेराउमा-सखम् (umā-sakham) — with Umāउमासहितमत्-वेरम् (mat-veram) — my imageमेरी मूर्तिअपि वा (api vā) — orअथवालिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगसः (saḥ) — that personवहगुहात् (guhāt) — than Guhaगुहसेअपि (api) — evenभीमे (me) — to meमुझेप्रियः (priyaḥ) — dearerअधिक प्रिय

Verse 17

१७17 अलं दर्शनमात्रेण फलं तस्मिन् दिने शुभे। अभ्यर्चनं चेदधिकं फलं वाचामगोचरम्॥ १७

alaṃ darśanamātreṇa phalaṃ tasmin dine śubhe | abhyarcanaṃ cedadhikaṃ phalaṃ vācāmagocaram 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

उस शुभ दिन केवल दर्शनसे ही पूरा फल मिलता है। यदि पूजा भी करे, तो फल इतना अधिक है कि वाणी उसे कह नहीं सकती।

On that holy day, just seeing me brings a full reward. If one also worships, the reward is greater than words can tell.

Word by wordपदार्थ

अलम् (alam) — enoughपर्याप्तदर्शन-मात्रेण (darśana-mātreṇa) — by just seeingदर्शनमात्रसेफलम् (phalam) — rewardफलतस्मिन् (tasmin) — on thatउसदिने (dine) — dayदिनशुभे (śubhe) — holyशुभअभ्यर्चनम् (abhyarcanam) — worshipपूजाचेत् (cet) — ifयदिअधिकम् (adhikam) — moreअधिकफलम् (phalam) — rewardफलवाचाम् (vācām) — of wordsवाणीकीअगोचरम् (agocaram) — beyond reachपहुँचसे बाहर

Verse 18

१८18 रणरङ्गतलेऽमुष्मिन् यदहं लिङ्गवर्ष्मणा। जृम्भितो लिङ्गवत्तस्माल्लिङ्गस्थानमिदं भवेत्॥ १८

raṇaraṅgatale'muṣmin yadahaṃ liṅgavarṣmaṇā | jṛmbhito liṅgavattasmālliṅgasthānamidaṃ bhavet 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

इस युद्धभूमिमें मैं लिंगके आकारमें बढ़ा था। इसलिये यह स्थान लिंगस्थान कहलायेगा।

On this battlefield I grew up in the shape of a liṅga. So this will be called the Place of the Liṅga.

Word by wordपदार्थ

रण-रङ्ग-तले (raṇa-raṅga-tale) — on the battlefieldयुद्धभूमिमेंअमुष्मिन् (amuṣmin) — on thisइसयत् (yat) — sinceक्योंकिअहम् (aham) — Iमैंलिङ्ग-वर्ष्मणा (liṅga-varṣmaṇā) — in the shape of a liṅgaलिंगके आकारमेंजृम्भितः (jṛmbhitaḥ) — grewबढ़ालिङ्ग-वत् (liṅga-vat) — as a liṅgaलिंगकी तरहतस्मात् (tasmāt) — soइसलियेलिङ्ग-स्थानम् (liṅga-sthānam) — the Place of the Liṅgaलिंगस्थानइदम् (idam) — thisयहभवेत् (bhavet) — will beहोगा

Verse 19

१९19 अनाद्यन्तमिदं स्तम्भमणुमात्रं भविष्यति। दर्शनार्थं हि जगतां पूजनार्थं हि पुत्रकौ॥ १९

anādyantamidaṃ stambhamaṇumātraṃ bhaviṣyati | darśanārthaṃ hi jagatāṃ pūjanārthaṃ hi putrakau 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

हे पुत्रो! इस स्तम्भका न आदि है, न अन्त। फिर भी यह बहुत छोटा हो जायगा, ताकि जगत्‌के लोग इसका दर्शन और पूजा कर सकें।

My sons, this pillar has no beginning and no end. Yet it will become very small, so that the people of the world can see it and worship it.

Word by wordपदार्थ

अनादि-अन्तम् (anādi-antam) — without beginning or endआदि-अन्तसे रहितइदम् (idam) — thisयहस्तम्भम् (stambham) — pillarस्तम्भअणु-मात्रम् (aṇu-mātram) — very smallबहुत छोटाभविष्यति (bhaviṣyati) — will becomeहो जायगादर्शन-अर्थम् (darśana-artham) — so that they can seeदर्शनके लियेहि (hi) — indeedहीजगताम् (jagatām) — the people of the worldजगत्‌के लोगोंकेपूजन-अर्थम् (pūjana-artham) — and worshipपूजाके लियेहि (hi) — indeedहीपुत्रकौ (putrakau) — my sonsहे पुत्रो

Verse 20

२०20 भोगावहमिदं लिङ्गं भुक्तिमुक्त्येकसाधनम्। दर्शनस्पर्शनध्यानाज्जन्तूनां जन्ममोचनम्॥ २०

bhogāvahamidaṃ liṅgaṃ bhuktimuktyekasādhanam | darśanasparśanadhyānājjantūnāṃ janmamocanam 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

यह लिंग भोग देनेवाला है। यह भोग और मोक्षका एकमात्र साधन है। इसके दर्शन, स्पर्श और ध्यानसे प्राणी जन्मसे छूट जाते हैं।

This liṅga brings enjoyment. It is the one means to both enjoyment and freedom. By seeing it, touching it and meditating on it, living beings are freed from birth.

Word by wordपदार्थ

भोग-आवहम् (bhoga-āvaham) — brings enjoymentभोग देनेवालाइदम् (idam) — thisयहलिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगभुक्ति-मुक्ति-एक-साधनम् (bhukti-mukti-eka-sādhanam) — the one means to enjoyment and freedomभोग और मोक्षका एकमात्र साधनदर्शन-स्पर्शन-ध्यानात् (darśana-sparśana-dhyānāt) — by seeing, touching and meditating on itदर्शन, स्पर्श और ध्यानसेजन्तूनाम् (jantūnām) — living beingsप्राणियोंकोजन्म-मोचनम् (janma-mocanam) — frees from birthजन्मसे छुड़ानेवाला

Verse 21

२१21 अनलाचलसङ्काशं यदिदं लिङ्गमुत्थितम्। अरुणाचलमित्येव तदिदं ख्यातिमेष्यति॥ २१

analācalasaṅkāśaṃ yadidaṃ liṅgamutthitam | aruṇācalamityeva tadidaṃ khyātimeṣyati 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

यह लिंग अग्निके पर्वत-जैसा प्रकट हुआ। इसलिये यह स्थान अरुणाचलके नामसे प्रसिद्ध होगा।

This liṅga rose up like a mountain of fire. So this place will become famous as Aruṇācala, the Red Mountain.

Word by wordपदार्थ

अनल-अचल-सङ्काशम् (anala-acala-saṅkāśam) — like a mountain of fireअग्निके पर्वत-जैसायत् (yat) — sinceक्योंकिइदम् (idam) — thisयहलिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगउत्थितम् (utthitam) — roseप्रकट हुआअरुण-अचलम् (aruṇa-acalam) — Aruṇācala, the Red Mountainअरुणाचलइति (iti) — asनामसेएव (eva) — indeedहीतत् (tat) — soइसलियेइदम् (idam) — thisयहख्यातिम् (khyātim) — fameप्रसिद्धिएष्यति (eṣyati) — will winपायेगा

Verse 22

२२22 अत्र तीर्थं च बहुधा भविष्यति महत्तरम्। मुक्तिरप्यत्र जन्तूनां वासेन मरणेन च॥ २२

atra tīrthaṃ ca bahudhā bhaviṣyati mahattaram | muktirapyatra jantūnāṃ vāsena maraṇena ca 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

यहाँ अनेक महान् तीर्थ होंगे। यहाँ रहने और मरनेसे प्राणियोंको मोक्ष भी मिलेगा।

Many great holy places will arise here. Living beings who live here or die here will gain freedom.

Word by wordपदार्थ

अत्र (atra) — hereयहाँतीर्थम् (tīrtham) — holy placesतीर्थच (ca) — andऔरबहुधा (bahudhā) — manyअनेकभविष्यति (bhaviṣyati) — will beहोंगेमहत्तरम् (mahattaram) — greatमहान्मुक्तिः (muktiḥ) — freedomमोक्षअपि (api) — alsoभीअत्र (atra) — hereयहाँजन्तूनाम् (jantūnām) — for living beingsप्राणियोंकोवासेन (vāsena) — by livingरहनेसेमरणेन (maraṇena) — by dyingमरनेसेच (ca) — andऔर

Verse 23

२३23 रथोत्सवादिकल्याणं जनावासं तु सर्वतः। अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं कोटिगुणं भवेत्॥ २३

rathotsavādikalyāṇaṃ janāvāsaṃ tu sarvataḥ | atra dattaṃ hutaṃ japtaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

यहाँ रथोत्सव आदि मंगल कार्य होंगे और चारों ओर लोगोंकी बस्ती होगी। यहाँ किया गया दान, हवन और जप सब करोड़गुना हो जाता है।

There will be happy chariot festivals and the like, and people will live all around. Whatever is given here, offered in fire or recited becomes ten million times greater.

Word by wordपदार्थ

रथ-उत्सव-आदि-कल्याणम् (ratha-utsava-ādi-kalyāṇam) — happy chariot festivals and the likeरथोत्सव आदि मंगल कार्यजन-आवासम् (jana-āvāsam) — homes of peopleलोगोंकी बस्तीतु (tu) — andऔरसर्वतः (sarvataḥ) — all aroundचारों ओरअत्र (atra) — hereयहाँदत्तम् (dattam) — givenदिया गया दानहुतम् (hutam) — offered in fireकिया गया हवनजप्तम् (japtam) — recitedकिया गया जपसर्वम् (sarvam) — allसबकोटि-गुणम् (koṭi-guṇam) — ten million timesकरोड़गुनाभवेत् (bhavet) — becomesहो जाता है

Verse 24

२४24 मत्क्षेत्रादपि सर्वस्मात् क्षेत्रमेतन्महत्तरम्। अत्र संस्मृतिमात्रेण मुक्तिर्भवति देहिनाम्॥ २४

matkṣetrādapi sarvasmāt kṣetrametanmahattaram | atra saṃsmṛtimātreṇa muktirbhavati dehinām 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

यह क्षेत्र मेरे सब क्षेत्रोंसे बड़ा है। यहाँ केवल स्मरणसे ही देहधारियोंको मोक्ष मिल जाता है।

This holy place is greater than all my other holy places. Here, embodied beings gain freedom just by remembering it.

Word by wordपदार्थ

मत्-क्षेत्रात् (mat-kṣetrāt) — than my holy placesमेरे क्षेत्रोंसेअपि (api) — evenभीसर्वस्मात् (sarvasmāt) — allसबक्षेत्रम् (kṣetram) — holy placeक्षेत्रएतत् (etat) — thisयहमहत्तरम् (mahattaram) — greaterबड़ाअत्र (atra) — hereयहाँसंस्मृति-मात्रेण (saṃsmṛti-mātreṇa) — just by rememberingकेवल स्मरणसेमुक्तिः (muktiḥ) — freedomमोक्षभवति (bhavati) — comesमिलता हैदेहिनाम् (dehinām) — to embodied beingsदेहधारियोंको

Verse 25

२५25 तस्मान्महत्तरमिदं क्षेत्रमत्यन्तशोभनम्। सर्वकल्याणसम्पूर्णं सर्वमुक्तिकरं शुभम्॥ २५

tasmānmahattaramidaṃ kṣetramatyantaśobhanam | sarvakalyāṇasampūrṇaṃ sarvamuktikaraṃ śubham 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

इसलिये यह क्षेत्र सबसे बड़ा और बहुत सुन्दर है। यह सब मंगलोंसे भरा, शुभ और सबको मोक्ष देनेवाला है।

So this holy place is the greatest and very beautiful. It is full of every blessing, holy, and it frees everyone.

Word by wordपदार्थ

तस्मात् (tasmāt) — soइसलियेमहत्तरम् (mahattaram) — greatestसबसे बड़ाइदम् (idam) — thisयहक्षेत्रम् (kṣetram) — holy placeक्षेत्रअत्यन्त-शोभनम् (atyanta-śobhanam) — very beautifulबहुत सुन्दरसर्व-कल्याण-सम्पूर्णम् (sarva-kalyāṇa-sampūrṇam) — full of every blessingसब मंगलोंसे भरासर्व-मुक्ति-करम् (sarva-mukti-karam) — freeing everyoneसबको मोक्ष देनेवालाशुभम् (śubham) — holyशुभ

Verse 26

२६26 अर्चयित्वात्र मामेव लिङ्गे लिङ्गिनमीश्वरम्। सालोक्यं चैव सामीप्यं सारूप्यं सार्ष्टिरेव च॥ २६

arcayitvātra māmeva liṅge liṅginamīśvaram | sālokyaṃ caiva sāmīpyaṃ sārūpyaṃ sārṣṭireva ca 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यहाँ लिंगमें लिंगके स्वामी मुझ ईश्वरकी ही पूजा करके मनुष्य मेरे लोकमें वास, मेरी निकटता, मेरे-जैसा रूप, मेरे-जैसा ऐश्वर्य,

By worshipping me here in the liṅga, me the Lord whom the liṅga stands for, one gains living in my world, nearness to me, a form like mine, powers like mine,

Word by wordपदार्थ

अर्चयित्वा (arcayitvā) — by worshippingपूजा करकेअत्र (atra) — hereयहाँमाम् (mām) — meमेरीएव (eva) — aloneहीलिङ्गे (liṅge) — in the liṅgaलिंगमेंलिङ्गिनम् (liṅginam) — the one the liṅga stands forलिंगके स्वामीईश्वरम् (īśvaram) — the Lordईश्वरकीसालोक्यम् (sālokyam) — living in my worldमेरे लोकमें वासच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीसामीप्यम् (sāmīpyam) — nearness to meमेरी निकटतासारूप्यम् (sārūpyam) — a form like mineमेरे-जैसा रूपसार्ष्टिः (sārṣṭiḥ) — powers like mineमेरे-जैसा ऐश्वर्यएव (eva) — alsoभीच (ca) — andऔर

Verse 27

२७27 सायुज्यमिति पञ्चैते क्रियादीनां फलं मतम्। सर्वेऽपि यूयं सकलं प्राप्स्यथाशु मनोरथम्॥ २७

sāyujyamiti pañcaite kriyādīnāṃ phalaṃ matam | sarve'pi yūyaṃ sakalaṃ prāpsyathāśu manoratham 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

और मुझसे एकता पाता है। ये पाँच कर्म आदि साधनोंके फल माने गये हैं। तुम सब भी शीघ्र अपने सारे मनोरथ पाओगे।

and union with me. These five are held to be the reward of ritual and the other paths. All of you too will soon gain every wish.

Word by wordपदार्थ

सायुज्यम् (sāyujyam) — union with meमुझसे एकताइति (iti) — thusइस प्रकारपञ्च (pañca) — fiveपाँचएते (ete) — theseयेक्रिया-आदीनाम् (kriyā-ādīnām) — of ritual and the other pathsकर्म आदि साधनोंकाफलम् (phalam) — rewardफलमतम् (matam) — are held to beमाने गये हैंसर्वे (sarve) — allसबअपि (api) — alsoभीयूयम् (yūyam) — youतुमलोगसकलम् (sakalam) — everyसारेप्राप्स्यथ (prāpsyatha) — will gainपाओगेआशु (āśu) — soonशीघ्रमनोरथम् (manoratham) — wishमनोरथ

नन्दिकेश्वर उवाच — Nandikeśvara said: नन्दिकेश्वर बोले:

Verse 28

२८28 इत्यनुगृह्य भगवान् विनीतौ विधिमाधवौ। यत्पूर्वं प्रहतं युद्धे तयोः सैन्यं परस्परम्॥ २८

ityanugṛhya bhagavān vinītau vidhimādhavau | yatpūrvaṃ prahataṃ yuddhe tayoḥ sainyaṃ parasparam 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस प्रकार भगवान्ने विनम्र ब्रह्मा और विष्णुपर कृपा की। उन दोनोंकी सेनाएँ पहले युद्धमें आपसमें मारी गयी थीं।

So the Lord blessed the humble Brahmā and Viṣṇu. Their armies had struck each other down earlier in the battle.

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — thusइस प्रकारअनुगृह्य (anugṛhya) — having blessedकृपा करकेभगवान् (bhagavān) — the Lordभगवान्विनीतौ (vinītau) — humbleविनम्रविधि-माधवौ (vidhi-mādhavau) — Brahmā and Viṣṇuब्रह्मा और विष्णुपरयत् (yat) — whichजोपूर्वम् (pūrvam) — earlierपहलेप्रहतम् (prahatam) — had been struck downमारी गयी थीयुद्धे (yuddhe) — in the battleयुद्धमेंतयोः (tayoḥ) — of the twoउन दोनोंकीसैन्यम् (sainyam) — armiesसेनापरस्परम् (parasparam) — by each otherआपसमें

Verse 29

२९29 तदुत्थापयदत्यर्थं स्वशक्त्यामृतधारया। तयोर्मौढ्यं च वैरं च व्यपनेतुमुवाच तौ॥ २९

tadutthāpayadatyarthaṃ svaśaktyāmṛtadhārayā | tayormauḍhyaṃ ca vairaṃ ca vyapanetumuvāca tau 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अपनी शक्तिकी अमृतधारासे उन्होंने उस सेनाको पूरी तरह जीवित कर दिया। फिर उन दोनोंकी मूढ़ता और वैर दूर करनेके लिये उनसे बोले।

With a stream of nectar from his own power he raised them all up fully. Then, to remove the foolishness and enmity of the two, he spoke to them.

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — themउसेउत्थापयत् (utthāpayat) — raised upजीवित कर दियाअत्यर्थम् (atyartham) — fullyपूरी तरहस्व-शक्ति-अमृत-धारया (sva-śakti-amṛta-dhārayā) — with a stream of nectar from his own powerअपनी शक्तिकी अमृतधारासेतयोः (tayoḥ) — of the twoउन दोनोंकीमौढ्यम् (mauḍhyam) — foolishnessमूढ़ताच (ca) — andऔरवैरम् (vairam) — enmityवैरच (ca) — andऔरव्यपनेतुम् (vyapanetum) — to removeदूर करनेके लियेउवाच (uvāca) — saidबोलेतौ (tau) — to themउनसे

Verse 30

३०30 सकलं निष्कलं चेति स्वरूपद्वयमस्ति मे। नान्यस्य कस्यचित्तस्मादन्यः सर्वोऽप्यनीश्वरः॥ ३०

sakalaṃ niṣkalaṃ ceti svarūpadvayamasti me | nānyasya kasyacittasmādanyaḥ sarvo'pyanīśvaraḥ 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मेरे दो स्वरूप हैं, साकार और निराकार। ये किसी दूसरेके नहीं हैं। इसलिये दूसरा कोई भी ईश्वर नहीं है।

I have two natures: one with form and one without form. No one else has them. So no one else is the Lord.

Word by wordपदार्थ

सकलम् (sakalam) — with formसाकारनिष्कलम् (niṣkalam) — formlessनिराकारच (ca) — andऔरइति (iti) — thusयेस्वरूप-द्वयम् (svarūpa-dvayam) — two naturesदो स्वरूपअस्ति (asti) — areहैंमे (me) — mineमेरेन (na) — notनहींअन्यस्य (anyasya) — of anotherदूसरेकस्यचित् (kasyacit) — anyoneकिसीकेतस्मात् (tasmāt) — soइसलियेअन्यः (anyaḥ) — otherदूसरासर्वः (sarvaḥ) — everyहर कोईअपि (api) — indeedभीअनीश्वरः (anīśvaraḥ) — not the Lordईश्वर नहीं

Verse 31

३१31 पुरस्तात् स्तम्भरूपेण पश्चाद् रूपेण चार्भकौ। ब्रह्मत्वं निष्कलं प्रोक्तमीशत्वं सकलं तथा॥ ३१

purastāt stambharūpeṇa paścād rūpeṇa cārbhakau | brahmatvaṃ niṣkalaṃ proktamīśatvaṃ sakalaṃ tathā 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे पुत्रो! पहले मैं स्तम्भरूपसे और फिर साकार रूपसे प्रकट हुआ। मेरा ब्रह्मस्वरूप निराकार कहा गया है और ईश्वरस्वरूप साकार।

My sons, first I appeared as the pillar, and then in a body. My being Brahman is called formless. My being the Lord is called with form.

Word by wordपदार्थ

पुरस्तात् (purastāt) — firstपहलेस्तम्भ-रूपेण (stambha-rūpeṇa) — as the pillarस्तम्भरूपसेपश्चात् (paścāt) — thenफिररूपेण (rūpeṇa) — in a bodyसाकार रूपसेच (ca) — andऔरअर्भकौ (arbhakau) — my sonsहे पुत्रोब्रह्मत्वम् (brahmatvam) — my being Brahmanमेरा ब्रह्मस्वरूपनिष्कलम् (niṣkalam) — formlessनिराकारप्रोक्तम् (proktam) — is calledकहा गया हैईशत्वम् (īśatvam) — my being the Lordमेरा ईश्वरस्वरूपसकलम् (sakalam) — with formसाकारतथा (tathā) — likewiseवैसे ही

Verse 32

३२32 द्वयं ममैव संसिद्धं न मदन्यस्य कस्यचित्। तस्मादीशत्वमन्येषां युवयोरपि न क्वचित्॥ ३२

dvayaṃ mamaiva saṃsiddhaṃ na madanyasya kasyacit | tasmādīśatvamanyeṣāṃ yuvayorapi na kvacit 32 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.32. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ये दोनों केवल मेरे ही सिद्ध हैं, मेरे सिवा किसीके नहीं। इसलिये दूसरोंका, तुम दोनोंका भी, ईश्वरपना कहीं नहीं है।

Both are proven to be mine alone, not anyone else's. So no one else is the Lord at all, not even you two.

Word by wordपदार्थ

द्वयम् (dvayam) — bothदोनोंमम (mama) — mineमेरेएव (eva) — aloneहीसंसिद्धम् (saṃsiddham) — are provenसिद्ध हैंन (na) — notनहींमत्-अन्यस्य (mat-anyasya) — of anyone but meमेरे सिवाकस्यचित् (kasyacit) — anyoneकिसीकेतस्मात् (tasmāt) — soइसलियेईशत्वम् (īśatvam) — lordshipईश्वरपनाअन्येषाम् (anyeṣām) — of othersदूसरोंकायुवयोः (yuvayoḥ) — of you twoतुम दोनोंकाअपि (api) — evenभीन (na) — notनहींक्वचित् (kvacit) — at allकहीं

Verse 33

३३33 तदज्ञानेन वां वृत्तमीशमानं महाद्भुतम्। तन्निराकर्तुमत्रैवमुत्थितोऽहं रणक्षितौ॥ ३३

tadajñānena vāṃ vṛttamīśamānaṃ mahādbhutam | tannirākartumatraivamutthito'haṃ raṇakṣitau 33 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.33. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह न जाननेके कारण तुम दोनोंमें ईश्वर होनेका बहुत विचित्र अभिमान पैदा हुआ। उसे मिटानेके लिये मैं इस प्रकार यहाँ युद्धभूमिमें प्रकट हुआ।

Because you did not know this, a very strange pride of being lord arose in you two. To end it, I rose up here in this way on the battlefield.

Word by wordपदार्थ

तत्-अज्ञानेन (tat-ajñānena) — by not knowing thisयह न जाननेसेवाम् (vām) — in you twoतुम दोनोंमेंवृत्तम् (vṛttam) — aroseपैदा हुआईश-मानम् (īśa-mānam) — the pride of being lordईश्वर होनेका अभिमानमहा-अद्भुतम् (mahā-adbhutam) — very strangeबहुत विचित्रतत् (tat) — thatउसेनिराकर्तुम् (nirākartum) — to endमिटानेके लियेअत्र (atra) — hereयहाँएवम् (evam) — in this wayइस प्रकारउत्थितः (utthitaḥ) — rose upप्रकट हुआअहम् (aham) — Iमैंरण-क्षितौ (raṇa-kṣitau) — on the battlefieldयुद्धभूमिमें

Verse 34

३४34 त्यजतं मानमात्मीयं मयीशे कुरुतं मतिम्। मत्प्रसादेन लोकेषु सर्वोऽप्यर्थः प्रकाशते॥ ३४

tyajataṃ mānamātmīyaṃ mayīśe kurutaṃ matim | matprasādena lokeṣu sarvo'pyarthaḥ prakāśate 34 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.34. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अपना अभिमान छोड़ दो। मुझ ईश्वरमें मन लगाओ। मेरी कृपासे ही लोकोंमें हर वस्तु प्रकाशित होती है।

Give up your pride. Set your mind on me, the Lord. By my grace every thing in the worlds comes to light.

Word by wordपदार्थ

त्यजतम् (tyajatam) — give upछोड़ दोमानम् (mānam) — prideअभिमानआत्मीयम् (ātmīyam) — your ownअपनामयि (mayi) — on meमुझमेंईशे (īśe) — the Lordईश्वरमेंकुरुतम् (kurutam) — setलगाओमतिम् (matim) — your mindमनमत्-प्रसादेन (mat-prasādena) — by my graceमेरी कृपासेलोकेषु (lokeṣu) — in the worldsलोकोंमेंसर्वः (sarvaḥ) — everyहरअपि (api) — indeedभीअर्थः (arthaḥ) — thingवस्तुप्रकाशते (prakāśate) — comes to lightप्रकाशित होती है

Verse 35

३५35 गुरूक्तिर्व्यञ्जकं तत्र प्रमाणं वा पुनः पुनः। ब्रह्मतत्त्वमिदं गूढं भवत्प्रीत्या भणाम्यहम्॥ ३५

gurūktirvyañjakaṃ tatra pramāṇaṃ vā punaḥ punaḥ | brahmatattvamidaṃ gūḍhaṃ bhavatprītyā bhaṇāmyaham 35 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.35. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस विषयमें गुरुका वचन ही सत्यको प्रकट करता है और बार-बार वही प्रमाण है। तुमपर प्रेमके कारण मैं यह गूढ़ ब्रह्मतत्त्व कहता हूँ।

In this, the teacher's word makes the truth clear and is the proof, again and again. Out of love for you, I tell you this hidden truth about Brahman.

Word by wordपदार्थ

गुरु-उक्तिः (guru-uktiḥ) — the teacher's wordगुरुका वचनव्यञ्जकम् (vyañjakam) — makes it clearप्रकट करनेवालातत्र (tatra) — in thisइसमेंप्रमाणम् (pramāṇam) — proofप्रमाणवा (vā) — andऔरपुनः पुनः (punaḥ punaḥ) — again and againबार-बारब्रह्म-तत्त्वम् (brahma-tattvam) — truth about Brahmanब्रह्मतत्त्वइदम् (idam) — thisयहगूढम् (gūḍham) — hiddenगूढ़भवत्-प्रीत्या (bhavat-prītyā) — out of love for youतुमपर प्रेमके कारणभणामि (bhaṇāmi) — tellकहता हूँअहम् (aham) — Iमैं

Verse 36

३६36 अहमेव परं ब्रह्म मत्स्वरूपं कलाकलम्। ब्रह्मत्वादीश्वरश्चाहं कृत्यं मेऽनुग्रहादिकम्॥ ३६

ahameva paraṃ brahma matsvarūpaṃ kalākalam | brahmatvādīśvaraścāhaṃ kṛtyaṃ me'nugrahādikam 36 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.36. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं ही परम ब्रह्म हूँ। मेरा स्वरूप साकार भी है और निराकार भी। ब्रह्म होनेसे मैं ईश्वर भी हूँ। अनुग्रह आदि मेरा काम है।

I alone am the supreme Brahman. My nature is both with form and without form. Since I am Brahman, I am also the Lord. Grace and the rest are my work.

Word by wordपदार्थ

अहम् (aham) — Iमैंएव (eva) — aloneहीपरम् (param) — supremeपरमब्रह्म (brahma) — Brahmanब्रह्ममत्-स्वरूपम् (mat-svarūpam) — my natureमेरा स्वरूपकला-अकलम् (kalā-akalam) — with form and without formसाकार और निराकारब्रह्मत्वात् (brahmatvāt) — since I am Brahmanब्रह्म होनेसेईश्वरः (īśvaraḥ) — the Lordईश्वरच (ca) — alsoभीअहम् (aham) — I amमैं हूँकृत्यम् (kṛtyam) — workकाममे (me) — myमेराअनुग्रह-आदिकम् (anugraha-ādikam) — grace and the restअनुग्रह आदि

Verse 37

३७37 बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच्च ब्रह्माहं ब्रह्मकेशवौ। समत्वाद्व्यापकत्वाच्च तथैवात्माहमर्भकौ॥ ३७

bṛhattvād bṛṃhaṇatvācca brahmāhaṃ brahmakeśavau | samatvādvyāpakatvācca tathaivātmāhamarbhakau 37 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.37. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
Cited on 1 reference
· हिन्दी

हे ब्रह्मा और विष्णु! बड़ा होनेसे और सबको बढ़ानेवाला होनेसे मैं ब्रह्म हूँ। हे पुत्रो! सबमें समान और सबमें व्याप्त होनेसे मैं ही आत्मा हूँ।

O Brahmā and Keśava, I am Brahman because I am vast and because I make things grow. And, my sons, I am the Self because I am the same in all and pervade all.

Word by wordपदार्थ

बृहत्त्वात् (bṛhattvāt) — because I am vastबड़ा होनेसेबृंहणत्वात् (bṛṃhaṇatvāt) — because I make things growबढ़ानेवाला होनेसेच (ca) — andऔरब्रह्म (brahma) — Brahmanब्रह्मअहम् (aham) — I amमैं हूँब्रह्म-केशवौ (brahma-keśavau) — O Brahmā and Keśavaहे ब्रह्मा और विष्णुसमत्वात् (samatvāt) — because I am the same in allसबमें समान होनेसेव्यापकत्वात् (vyāpakatvāt) — because I pervade allसबमें व्याप्त होनेसेच (ca) — andऔरतथा (tathā) — likewiseवैसेएव (eva) — alsoहीआत्मा (ātmā) — the Selfआत्माअहम् (aham) — I amमैं हूँअर्भकौ (arbhakau) — my sonsहे पुत्रो

Verse 38

३८38 अनात्मानः परे सर्वे जीवा एव न संशयः। अनुग्रहाद्यं सर्गान्तं जगत्कृत्यं च पञ्चकम्॥ ३८

anātmānaḥ pare sarve jīvā eva na saṃśayaḥ | anugrahādyaṃ sargāntaṃ jagatkṛtyaṃ ca pañcakam 38 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.38. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दूसरे सब आत्मा नहीं, केवल जीव हैं, इसमें संदेह नहीं। अनुग्रहसे लेकर सृष्टितक जगत्‌के पाँच काम

All others are not the Self; they are only souls, no doubt. The fivefold work of the world, from grace to creation,

Word by wordपदार्थ

अनात्मानः (anātmānaḥ) — not the Selfआत्मा नहींपरे (pare) — othersदूसरेसर्वे (sarve) — allसबजीवाः (jīvāḥ) — soulsजीवएव (eva) — onlyहीन (na) — noनहींसंशयः (saṃśayaḥ) — doubtसंदेहअनुग्रह-आद्यम् (anugraha-ādyam) — from graceअनुग्रहसेसर्ग-अन्तम् (sarga-antam) — to creationसृष्टितकजगत्-कृत्यम् (jagat-kṛtyam) — work of the worldजगत्‌का कामच (ca) — andऔरपञ्चकम् (pañcakam) — fivefoldपाँच प्रकारका

Verse 39

३९39 ईशत्वादेव मे नित्यं न मदन्यस्य कस्यचित्। आदौ ब्रह्मत्वबुद्ध्यर्थं निष्कलं लिङ्गमुत्थितम्॥ ३९

īśatvādeva me nityaṃ na madanyasya kasyacit | ādau brahmatvabuddhyarthaṃ niṣkalaṃ liṅgamutthitam 39 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.39. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ईश्वर होनेके कारण सदा मेरे ही हैं, मेरे सिवा किसीके नहीं। पहले निराकार लिंग प्रकट हुआ, ताकि तुम मेरे ब्रह्मस्वरूपको समझो।

are always mine alone, because I am the Lord; they belong to no one else. First the formless liṅga rose up, so that you would know I am Brahman.

Word by wordपदार्थ

ईशत्वात् (īśatvāt) — because I am the Lordईश्वर होनेसेएव (eva) — aloneहीमे (me) — mineमेरेनित्यम् (nityam) — alwaysसदान (na) — notनहींमत्-अन्यस्य (mat-anyasya) — of anyone but meमेरे सिवाकस्यचित् (kasyacit) — anyoneकिसीकेआदौ (ādau) — firstपहलेब्रह्मत्व-बुद्धि-अर्थम् (brahmatva-buddhi-artham) — so that you would know I am Brahmanमेरे ब्रह्मस्वरूपको समझानेके लियेनिष्कलम् (niṣkalam) — formlessनिराकारलिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगउत्थितम् (utthitam) — rose upप्रकट हुआ

Verse 40

४०40 तस्मादज्ञातमीशत्वं व्यक्तं द्योतयितुं हि वाम्। सकलोऽहमतो जातः साक्षादीशस्तु तत्क्षणात्॥ ४०

tasmādajñātamīśatvaṃ vyaktaṃ dyotayituṃ hi vām | sakalo'hamato jātaḥ sākṣādīśastu tatkṣaṇāt 40 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.40. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

फिर तुम दोनोंको मेरा अनजाना ईश्वरपना स्पष्ट दिखानेके लिये मैं उसी क्षण साकार रूपमें, साक्षात् ईश्वरके रूपमें प्रकट हुआ।

Then, to show you two plainly that I am the Lord, which you did not know, I appeared at that very moment with form, as the Lord in person.

Word by wordपदार्थ

तस्मात् (tasmāt) — thenफिरअज्ञातम् (ajñātam) — unknownअनजानाईशत्वम् (īśatvam) — my being the Lordमेरा ईश्वरपनाव्यक्तम् (vyaktam) — plainlyस्पष्टद्योतयितुम् (dyotayitum) — to showदिखानेके लियेहि (hi) — indeedहीवाम् (vām) — to you twoतुम दोनोंकोसकलः (sakalaḥ) — with formसाकारअहम् (aham) — Iमैंअतः (ataḥ) — soइसलियेजातः (jātaḥ) — appearedप्रकट हुआसाक्षात् (sākṣāt) — in personसाक्षात्ईशः (īśaḥ) — the Lordईश्वरतु (tu) — asरूपमेंतत्-क्षणात् (tat-kṣaṇāt) — at that very momentउसी क्षण

Verse 41

४१41 सकलत्वमतो ज्ञेयमीशत्वं मयि सत्वरम्। यदिदं निष्कलं स्तम्भं मम ब्रह्मत्वबोधकम्॥ ४१

sakalatvamato jñeyamīśatvaṃ mayi satvaram | yadidaṃ niṣkalaṃ stambhaṃ mama brahmatvabodhakam 41 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.41. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसलिये शीघ्र जान लो कि मेरा साकार होना ही मेरा ईश्वरपना है। और यह निराकार स्तम्भ मेरे ब्रह्मस्वरूपका बोध कराता है।

So know at once that my having form is my being the Lord. And this formless pillar shows that I am Brahman.

Word by wordपदार्थ

सकलत्वम् (sakalatvam) — having formसाकार होनाअतः (ataḥ) — soइसलियेज्ञेयम् (jñeyam) — should be knownजानना चाहियेईशत्वम् (īśatvam) — as my being the Lordईश्वरपनामयि (mayi) — in meमुझमेंसत्वरम् (satvaram) — at onceशीघ्रयत् (yat) — whichजोइदम् (idam) — thisयहनिष्कलम् (niṣkalam) — formlessनिराकारस्तम्भम् (stambham) — pillarस्तम्भमम (mama) — myमेरेब्रह्मत्व-बोधकम् (brahmatva-bodhakam) — shows that I am Brahmanब्रह्मस्वरूपका बोध करानेवाला

Verse 42

४२42 लिङ्गलक्षणयुक्तत्वान्मम लिङ्गं भवेदिदम्। तदिदं नित्यमभ्यर्च्यं युवाभ्यामत्र पुत्रकौ॥ ४२

liṅgalakṣaṇayuktatvānmama liṅgaṃ bhavedidam | tadidaṃ nityamabhyarcyaṃ yuvābhyāmatra putrakau 42 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.42. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

लिंगके लक्षणोंसे युक्त होनेके कारण यह मेरा लिंग होगा। इसलिये हे पुत्रो! तुम दोनोंको यहाँ सदा इसकी पूजा करनी चाहिये।

Because it bears the marks of a liṅga, this will be my liṅga. So, my sons, you two should always worship it here.

Word by wordपदार्थ

लिङ्ग-लक्षण-युक्तत्वात् (liṅga-lakṣaṇa-yuktatvāt) — because it bears the marks of a liṅgaलिंगके लक्षणोंसे युक्त होनेके कारणमम (mama) — myमेरालिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगभवेत् (bhavet) — will beहोगाइदम् (idam) — thisयहतत् (tat) — soइसलियेइदम् (idam) — thisइसकीनित्यम् (nityam) — alwaysसदाअभ्यर्च्यम् (abhyarcyam) — should be worshippedपूजा करनी चाहियेयुवाभ्याम् (yuvābhyām) — by you twoतुम दोनोंकोअत्र (atra) — hereयहाँपुत्रकौ (putrakau) — my sonsहे पुत्रो

Verse 43

४३43 मदात्मकमिदं नित्यं मम सान्निध्यकारणम्। महत्पूज्यमिदं नित्यमभेदाल्लिङ्गलिङ्गिनोः॥ ४३

madātmakamidaṃ nityaṃ mama sānnidhyakāraṇam | mahatpūjyamidaṃ nityamabhedālliṅgaliṅginoḥ 43 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.43. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह सदा मेरा ही स्वरूप है और मेरी निकटता देनेवाला है। लिंग और लिंगीमें भेद न होनेसे यह सदा बहुत पूजनीय है।

This is always my own self, and it brings my presence. It is always greatly worthy of worship, because the liṅga and the one it stands for are not different.

Word by wordपदार्थ

मत्-आत्मकम् (mat-ātmakam) — is my own selfमेरा ही स्वरूपइदम् (idam) — thisयहनित्यम् (nityam) — alwaysसदामम (mama) — myमेरीसान्निध्य-कारणम् (sānnidhya-kāraṇam) — brings my presenceनिकटता देनेवालामहत् (mahat) — greatlyबहुतपूज्यम् (pūjyam) — worthy of worshipपूजनीयइदम् (idam) — thisयहनित्यम् (nityam) — alwaysसदाअभेदात् (abhedāt) — because they are not differentभेद न होनेसेलिङ्ग-लिङ्गिनोः (liṅga-liṅginoḥ) — the liṅga and the one it stands forलिंग और लिंगीमें

Verse 44

४४44 यत्र प्रतिष्ठितं येन मदीयं लिङ्गमीदृशम्। तत्र प्रतिष्ठितः सोऽहमप्रतिष्ठोऽपि वत्सकौ॥ ४४

yatra pratiṣṭhitaṃ yena madīyaṃ liṅgamīdṛśam | tatra pratiṣṭhitaḥ so'hamapratiṣṭho'pi vatsakau 44 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.44. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे पुत्रो! जहाँ कोई मेरा ऐसा लिंग स्थापित करता है, वहाँ मैं स्थित हो जाता हूँ, यद्यपि मेरा कोई निश्चित स्थान नहीं है।

My sons, wherever anyone installs such a liṅga of mine, I am present there, though I have no fixed place.

Word by wordपदार्थ

यत्र (yatra) — whereverजहाँप्रतिष्ठितम् (pratiṣṭhitam) — is installedस्थापित होता हैयेन (yena) — by anyoneजिस किसीके द्वारामदीयम् (madīyam) — myमेरालिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगईदृशम् (īdṛśam) — such aऐसातत्र (tatra) — thereवहाँप्रतिष्ठितः (pratiṣṭhitaḥ) — am presentस्थित हो जाता हूँसः (saḥ) — that sameवहीअहम् (aham) — Iमैंअप्रतिष्ठः (apratiṣṭhaḥ) — have no fixed placeकहीं स्थित नहींअपि (api) — thoughभीवत्सकौ (vatsakau) — my sonsहे पुत्रो

Verse 45

४५45 मत्साम्यमेकलिङ्गस्य स्थापने फलमीरितम्। द्वितीये स्थापिते लिङ्गे मदैक्यं फलमेव हि॥ ४५

matsāmyamekaliṅgasya sthāpane phalamīritam | dvitīye sthāpite liṅge madaikyaṃ phalameva hi 45 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.45. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

एक लिंगकी स्थापनाका फल मेरी समानता कहा गया है। दूसरा लिंग स्थापित करनेपर मुझसे एकता ही फल होता है।

Installing one liṅga is said to bring likeness to me as its reward. When a second liṅga is installed, the reward is oneness with me.

Word by wordपदार्थ

मत्-साम्यम् (mat-sāmyam) — likeness to meमेरी समानताएक-लिङ्गस्य (eka-liṅgasya) — of one liṅgaएक लिंगकीस्थापने (sthāpane) — for installingस्थापनासेफलम् (phalam) — rewardफलईरितम् (īritam) — is saidकहा गया हैद्वितीये (dvitīye) — a secondदूसरास्थापिते (sthāpite) — when installedस्थापित करनेपरलिङ्गे (liṅge) — liṅgaलिंगमत्-ऐक्यम् (mat-aikyam) — oneness with meमुझसे एकताफलम् (phalam) — rewardफलएव (eva) — indeedहीहि (hi) — surelyनिश्चय

Verse 46

४६46 लिङ्गं प्राधान्यतः स्थाप्यं तथा वेरं तु गौणकम्। लिङ्गाभावे न तत्क्षेत्रं सवेरमपि सर्वतः॥ ४६

liṅgaṃ prādhānyataḥ sthāpyaṃ tathā veraṃ tu gauṇakam | liṅgābhāve na tatkṣetraṃ saveramapi sarvataḥ 46 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 9.46. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-nine-lord-of-the-linga#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
4
· हिन्दी

मुख्य रूपसे लिंगकी ही स्थापना करनी चाहिये। मूर्ति तो गौण है। लिंग न हो, तो सब ओर मूर्तियाँ होनेपर भी वह स्थान क्षेत्र नहीं कहलाता।

The liṅga should be installed as the main thing. The image comes only second. Without a liṅga, a place is not a holy place, even with images all around.

Word by wordपदार्थ

लिङ्गम् (liṅgam) — the liṅgaलिंगप्राधान्यतः (prādhānyataḥ) — as the main thingमुख्य रूपसेस्थाप्यम् (sthāpyam) — should be installedस्थापित करना चाहियेतथा (tathā) — whileतथावेरम् (veram) — the imageमूर्तितु (tu) — onlyतोगौणकम् (gauṇakam) — comes secondगौण हैलिङ्ग-अभावे (liṅga-abhāve) — without a liṅgaलिंगके न होनेपरन (na) — notनहींतत् (tat) — thatवहक्षेत्रम् (kṣetram) — a holy placeक्षेत्रस-वेरम् (sa-veram) — with imagesमूर्तियोंसहितअपि (api) — evenभीसर्वतः (sarvataḥ) — all aroundसब ओरसे

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां शिवस्य महेश्वराभिधानवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

Thus ends the ninth chapter, called "The Description of Śiva's Name Maheśvara," in the first, the Vidyeśvara Saṃhitā, of the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत प्रथम विद्येश्वरसंहितामें शिवके महेश्वरत्वका वर्णन नामक नौवाँ अध्याय पूर्ण हुआ ॥ ९ ॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.

This chapter is cited by 11 other pages on this site.