Śrī Śiva Mahāpurāṇa विद्येश्वरसंहिता Chapter 1

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

विद्येश्वरसंहिता
Chapter One · The Sages at Prayāga Ask Sūta for a Means That Quickly Destroys Sin · Verses 1–38

अथ प्रथमोऽध्यायः

The chapter opens with a prayer to Śaṅkara, the five-faced lord of Ambikā. At Prayāga, where the Gaṅgā meets the Yamunā, sages hold a great sacrifice. Sūta, the pupil of Vyāsa, comes to meet them, and they honour and praise him as a store of every story. They have one thing left to ask. In the harsh Kali age people will fall from their duties: brāhmaṇas will sell the Veda, kṣatriyas will run from battle, vaiśyas will cheat with their scales, some śūdras will take up the conduct of brāhmaṇas, women will disrespect their husbands, and children will have no devotion for their parents. The sages ask how such people can reach a good end in this world and the next, and what easy means can destroy their sins at once. Sūta remembers Śaṅkara and begins to answer. अध्याय अम्बिकापति, पाँच मुखवाले शंकरकी स्तुतिसे आरम्भ होता है। प्रयागमें, जहाँ गंगा और यमुनाका संगम है, मुनि एक महान् यज्ञ करते हैं। व्यासजीके शिष्य सूतजी उनसे मिलने आते हैं, और मुनि उनका सत्कार करके उन्हें सब कथाओंका भण्डार कहकर उनकी स्तुति करते हैं। उन्हें एक ही बात पूछनी है। घोर कलियुगमें लोग अपने धर्मसे गिर जायँगे: ब्राह्मण वेद बेचेंगे, क्षत्रिय युद्धसे भागेंगे, वैश्य तराजूमें बेईमानी करेंगे, कुछ शूद्र ब्राह्मणोंका आचार अपनायेंगे, स्त्रियाँ पतिका अपमान करेंगी और सन्तानें माता-पिताके प्रति भक्तिहीन होंगी। मुनि पूछते हैं कि ऐसे लोगोंकी इस लोक और परलोकमें उत्तम गति कैसे हो, और कौन-सा छोटा उपाय उनके पापोंका तत्काल नाश कर सकता है। सूतजी शंकरका स्मरण करके उत्तर देना आरम्भ करते हैं।

Begin verses ↓

Verse

आद्यन्तमङ्गलमजातसमानभावमार्यं तमीशमजरामरमात्मदेवम्। पञ्चाननं प्रबलपञ्चविनोदशीलं सम्भावये मनसि शङ्करमम्बिकेशम्॥

ādyantamaṅgalamajātasamānabhāvamāryaṃ tamīśamajarāmaramātmadevam | pañcānanaṃ prabalapañcavinodaśīlaṃ sambhāvaye manasi śaṅkaramambikeśam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे आदि और अन्तमें मंगलमय हैं। उनकी कोई समानता नहीं। वे सर्वश्रेष्ठ, अजर-अमर ईश्वर हैं, आत्माको प्रकाशित करनेवाले देव हैं। उनके पाँच मुख हैं, और वे खेल-खेलमें पाँच प्रबल कर्म करते हैं: रचना, पालन, संहार, तिरोभाव और अनुग्रह। उन अम्बिकापति शंकरका मैं मनमें चिन्तन करता हूँ।

He is auspicious at the beginning and the end. He has no equal. He is the noblest, the Lord who never ages and never dies, the god who lights up the Self. He has five faces, and as play he does five mighty works: making, keeping, ending, hiding and blessing. In my mind I think of that Śaṅkara, the lord of Ambikā.

Word by wordपदार्थ

आदि-अन्त-मङ्गलम् (ādi-anta-maṅgalam) — auspicious at the beginning and the endआदि और अन्तमें मंगलमयअजात-समान-भावम् (ajāta-samāna-bhāvam) — who has no equalजिनकी कोई समानता नहींआर्यम् (āryam) — the noblestसर्वश्रेष्ठतम् (tam) — thatउनईशम् (īśam) — Lordईश्वरअजर-अमरम् (ajara-amaram) — who never ages and never diesअजर-अमरआत्म-देवम् (ātma-devam) — the god who lights up the Selfआत्माको प्रकाशित करनेवाले देवपञ्च-आननम् (pañca-ānanam) — who has five facesपाँच मुखवालेप्रबल-पञ्च-विनोद-शीलम् (prabala-pañca-vinoda-śīlam) — who does five mighty works as playखेल-खेलमें पाँच प्रबल कर्म करनेवालेसम्भावये (sambhāvaye) — I think ofमैं चिन्तन करता हूँमनसि (manasi) — in my mindमनमेंशङ्करम् (śaṅkaram) — Śaṅkaraशंकरअम्बिका-ईशम् (ambikā-īśam) — the lord of Ambikāअम्बिकापति

व्यास उवाच — Vyāsa said: व्यासजी बोले:

Verse 1

१1 धर्मक्षेत्रे महाक्षेत्रे गङ्गाकालिन्दिसङ्गमे। प्रयागे परमे पुण्ये ब्रह्मलोकस्य वर्त्मनि॥ १

dharmakṣetre mahākṣetre gaṅgākālindisaṅgame | prayāge parame puṇye brahmalokasya vartmani 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रयाग धर्मका क्षेत्र है, महान् क्षेत्र है। वहाँ गंगा और यमुनाका संगम है। वह परम पुण्यमय है और ब्रह्मलोकका मार्ग है।

Prayāga is a field of dharma, a great holy place. There the Gaṅgā meets the Yamunā. It is most holy, and it is the road to the world of Brahmā.

Word by wordपदार्थ

धर्म-क्षेत्रे (dharma-kṣetre) — in the field of dharmaधर्मके क्षेत्रमेंमहा-क्षेत्रे (mahā-kṣetre) — the great holy placeमहान् क्षेत्रमेंगङ्गा-कालिन्दि-सङ्गमे (gaṅgā-kālindi-saṅgame) — where the Gaṅgā meets the Yamunāजहाँ गंगा और यमुनाका संगम हैप्रयागे (prayāge) — at Prayāgaप्रयागमेंपरमे (parame) — mostपरमपुण्ये (puṇye) — holyपुण्यमयब्रह्म-लोकस्य (brahma-lokasya) — to the world of Brahmāब्रह्मलोककावर्त्मनि (vartmani) — the roadमार्ग

Verse 2

२2 मुनयः शंसितात्मानः सत्यव्रतपरायणाः। महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे॥ २

munayaḥ śaṃsitātmānaḥ satyavrataparāyaṇāḥ | mahaujaso mahābhāgā mahāsatraṃ vitenire 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ महात्मा मुनियोंने एक महान् यज्ञका आयोजन किया। वे सत्यव्रतमें तत्पर, महातेजस्वी और महाभाग थे।

There great-souled sages held a great sacrifice. They were devoted to the vow of truth, full of great power and greatly blessed.

Word by wordपदार्थ

मुनयः (munayaḥ) — sagesमुनियोंनेशंसित-आत्मानः (śaṃsita-ātmānaḥ) — great-souledमहात्मासत्य-व्रत-परायणाः (satya-vrata-parāyaṇāḥ) — devoted to the vow of truthसत्यव्रतमें तत्परमहा-ओजसः (mahā-ojasaḥ) — full of great powerमहातेजस्वीमहा-भागाः (mahā-bhāgāḥ) — greatly blessedमहाभागमहा-सत्रम् (mahā-satram) — a great sacrificeएक महान् यज्ञवितेनिरे (vitenire) — heldआयोजित किया

Verse 3

३3 तत्र सत्रं समाकर्ण्य व्यासशिष्यो महामुनिः। आजगाम मुनीन् द्रष्टुं सूतः पौराणिकोत्तमः॥ ३

tatra satraṃ samākarṇya vyāsaśiṣyo mahāmuniḥ | ājagāma munīn draṣṭuṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ यज्ञका समाचार सुनकर सूतजी मुनियोंसे मिलने आये। वे महामुनि, व्यासजीके शिष्य और पुराण कहनेवालोंमें श्रेष्ठ थे।

Hearing of the sacrifice there, Sūta came to meet the sages. He was the great sage, the pupil of Vyāsa, the best teller of the Purāṇas.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँसत्रम् (satram) — of the sacrificeयज्ञकासमाकर्ण्य (samākarṇya) — hearingसुनकरव्यास-शिष्यः (vyāsa-śiṣyaḥ) — the pupil of Vyāsaव्यासजीके शिष्यमहा-मुनिः (mahā-muniḥ) — the great sageमहामुनिआजगाम (ājagāma) — cameआयेमुनीन् (munīn) — the sagesमुनियोंसेद्रष्टुम् (draṣṭum) — to meetमिलनेसूतः (sūtaḥ) — Sūtaसूतजीपौराणिक-उत्तमः (paurāṇika-uttamaḥ) — the best teller of the Purāṇasपुराण कहनेवालोंमें श्रेष्ठ

Verse 4

४4 तं दृष्ट्वा सूतमायान्तं हर्षिता मुनयस्तदा। चेतसा सुप्रसन्नेन पूजां चक्रुर्यथाविधि॥ ४

taṃ dṛṣṭvā sūtamāyāntaṃ harṣitā munayastadā | cetasā suprasannena pūjāṃ cakruryathāvidhi 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सूतजीको आते देखकर तब मुनि हर्षसे भर गये। उन्होंने बहुत प्रसन्न मनसे उनका विधिपूर्वक सत्कार किया।

When the sages saw Sūta coming, they were filled with joy. With very glad hearts they gave him honour in the proper way.

Word by wordपदार्थ

तम् (tam) — thatउनदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — seeingदेखकरसूतम् (sūtam) — Sūtaसूतजीकोआयान्तम् (āyāntam) — comingआतेहर्षिताः (harṣitāḥ) — filled with joyहर्षसे भर गयेमुनयः (munayaḥ) — the sagesमुनितदा (tadā) — thenतबचेतसा (cetasā) — with heartsमनसेसु-प्रसन्नेन (su-prasannena) — very gladबहुत प्रसन्नपूजाम् (pūjām) — honourसत्कारचक्रुः (cakruḥ) — gaveकियायथा-विधि (yathā-vidhi) — in the proper wayविधिपूर्वक

Verse 5

५5 ततो विनयसंयुक्ताः प्रोचुः साञ्जलयश्च ते। सुप्रसन्ना महात्मानः स्तुतिं कृत्वा यथाविधि॥ ५

tato vinayasaṃyuktāḥ procuḥ sāñjalayaśca te | suprasannā mahātmānaḥ stutiṃ kṛtvā yathāvidhi 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

फिर उन प्रसन्न महात्माओंने विधिपूर्वक उनकी स्तुति की। और विनयपूर्वक हाथ जोड़कर वे बोले।

Then the glad, great-souled sages offered him praise in the proper way. Humbly, with joined palms, they spoke.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenफिरविनय-संयुक्ताः (vinaya-saṃyuktāḥ) — humblyविनयपूर्वकप्रोचुः (procuḥ) — spokeबोलेस-अञ्जलयः (sa-añjalayaḥ) — with joined palmsहाथ जोड़करच (ca) — andऔरते (te) — theyवेसु-प्रसन्नाः (su-prasannāḥ) — gladप्रसन्नमहा-आत्मानः (mahā-ātmānaḥ) — great-souledमहात्मास्तुतिम् (stutim) — praiseस्तुतिकृत्वा (kṛtvā) — after offeringकरकेयथा-विधि (yathā-vidhi) — in the proper wayविधिपूर्वक

Verse 6

६6 रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान् वै भाग्यगौरवात्। पुराणविद्यामखिलां व्यासात् प्रत्यर्थमीयिवान्॥ ६

romaharṣaṇa sarvajña bhavān vai bhāgyagauravāt | purāṇavidyāmakhilāṃ vyāsāt pratyarthamīyivān 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे सब कुछ जाननेवाले रोमहर्षणजी! बड़े भाग्यसे आपने सचमुच व्यासजीसे सारी पुराण-विद्या ठीक-ठीक पायी है।

O Romaharṣaṇa, you know all. By great good fortune you have truly received from Vyāsa all the knowledge of the Purāṇas, just as it is.

Word by wordपदार्थ

रोमहर्षण (romaharṣaṇa) — Romaharṣaṇaहे रोमहर्षणजीसर्वज्ञ (sarvajña) — who know allसब कुछ जाननेवालेभवान् (bhavān) — youआपनेवै (vai) — trulyसचमुचभाग्य-गौरवात् (bhāgya-gauravāt) — by great good fortuneबड़े भाग्यसेपुराण-विद्याम् (purāṇa-vidyām) — the knowledge of the Purāṇasपुराण-विद्याअखिलाम् (akhilām) — allसारीव्यासात् (vyāsāt) — from Vyāsaव्यासजीसेप्रति-अर्थम् (prati-artham) — just as it isठीक-ठीकईयिवान् (īyivān) — have receivedपायी है

Verse 7

७7 तस्मादाश्चर्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम्। रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः॥ ७

tasmādāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ tvaṃ hi bhājanam | ratnānāmurusārāṇāṃ ratnākara ivārṇavaḥ 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसलिये आप सचमुच अद्भुत कथाओंके भण्डार हैं, जैसे समुद्र बहुमूल्य रत्नोंका घर है।

So you are indeed a store of wonderful stories, just as the ocean is the home of precious jewels.

Word by wordपदार्थ

तस्मात् (tasmāt) — soइसलियेआश्चर्य-भूतानाम् (āścarya-bhūtānām) — wonderfulअद्भुतकथानाम् (kathānām) — of storiesकथाओंकेत्वम् (tvam) — youआपहि (hi) — indeedसचमुचभाजनम् (bhājanam) — a storeभण्डार हैंरत्नानाम् (ratnānām) — of jewelsरत्नोंकाउरु-साराणाम् (uru-sārāṇām) — preciousबहुमूल्यरत्न-आकरः (ratna-ākaraḥ) — homeघरइव (iva) — just asजैसेअर्णवः (arṇavaḥ) — the oceanसमुद्र

Verse 8

८8 यच्च भूतं च भव्यं च यच्चान्यद्वस्तु वर्तते। न त्वयाविदितं किञ्चित् त्रिषु लोकेषु विद्यते॥ ८

yacca bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca yaccānyadvastu vartate | na tvayāviditaṃ kiñcit triṣu lokeṣu vidyate 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो हो चुका है, जो होगा, और जो दूसरी वस्तु अभी है: तीनों लोकोंमें आपको कुछ भी अज्ञात नहीं है।

What has been, what will be, and whatever else is now: in the three worlds nothing at all is unknown to you.

Word by wordपदार्थ

यत् (yat) — whatजोच (ca) — andऔरभूतम् (bhūtam) — has beenहो चुका हैच (ca) — andऔरभव्यम् (bhavyam) — will beहोगाच (ca) — andऔरयत् (yat) — whateverजोच (ca) — andऔरअन्यत् (anyat) — elseदूसरीवस्तु (vastu) — thingवस्तुवर्तते (vartate) — is nowअभी हैन (na) — nothingकुछ नहींत्वया (tvayā) — to youआपकोअविदितम् (aviditam) — unknownअज्ञातकिञ्चित् (kiñcit) — at allभीत्रिषु (triṣu) — in the threeतीनोंलोकेषु (lokeṣu) — worldsलोकोंमेंविद्यते (vidyate) — isहै

Verse 9

९9 त्वं मद्दिष्टवशादस्य दर्शनार्थमिहागतः। कुर्वन् किमपि नः श्रेयो न वृथागन्तुमर्हसि॥ ९

tvaṃ maddiṣṭavaśādasya darśanārthamihāgataḥ | kurvan kimapi naḥ śreyo na vṛthāgantumarhasi 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हमारे सौभाग्यसे आप इस यज्ञका दर्शन करने यहाँ आये हैं। आपका आना व्यर्थ नहीं हो सकता; आप हमारा कुछ-न-कुछ कल्याण करेंगे।

By our good luck you have come here to see this sacrifice. Your coming cannot be for nothing; you will do us some good.

Word by wordपदार्थ

त्वम् (tvam) — youआपमत्-दिष्ट-वशात् (mat-diṣṭa-vaśāt) — by our good luckहमारे सौभाग्यसेअस्य (asya) — this sacrificeइस यज्ञकादर्शन-अर्थम् (darśana-artham) — to seeदर्शन करनेइह (iha) — hereयहाँआगतः (āgataḥ) — have comeआये हैंकुर्वन् (kurvan) — doingकरते हुएकिम् (kim) — someकुछअपि (api) — at leastन कुछनः (naḥ) — usहमाराश्रेयः (śreyaḥ) — goodकल्याणन (na) — notनहींवृथा (vṛthā) — for nothingव्यर्थआगन्तुम् (āgantum) — to have comeआनाअर्हसि (arhasi) — canहो सकता

Verse 10

१०10 तत्त्वं श्रुतं स्म नः सर्वं पूर्वमेव शुभाशुभम्। न तृप्तिमधिगच्छामः श्रवणेच्छा मुहुर्मुहुः॥ १०

tattvaṃ śrutaṃ sma naḥ sarvaṃ pūrvameva śubhāśubham | na tṛptimadhigacchāmaḥ śravaṇecchā muhurmuhuḥ 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हमने पहले ही आपसे शुभ-अशुभका सारा तत्त्व सुना है। फिर भी हमें तृप्ति नहीं होती। सुननेकी इच्छा बार-बार होती है।

We have already heard from you before all the truth of good and bad. Yet we are not satisfied. The wish to hear comes again and again.

Word by wordपदार्थ

तत्त्वम् (tattvam) — the truthतत्त्वश्रुतम् (śrutam) — heardसुना हैस्म (sma) — alreadyपहलेनः (naḥ) — weहमनेसर्वम् (sarvam) — allसारापूर्वम् (pūrvam) — beforeपहलेएव (eva) — alreadyहीशुभ-अशुभम् (śubha-aśubham) — of good and badशुभ-अशुभकान (na) — notनहींतृप्तिम् (tṛptim) — satisfiedतृप्तिअधिगच्छामः (adhigacchāmaḥ) — we areहोतीश्रवण-इच्छा (śravaṇa-icchā) — the wish to hearसुननेकी इच्छामुहुः (muhuḥ) — againबारमुहुः (muhuḥ) — and againबार

Verse 11

११11 इदानीमेकमेवास्ति श्रोतव्यं सूत सन्मते। तद्रहस्यमपि ब्रूहि यदि तेऽनुग्रहो भवेत्॥ ११

idānīmekamevāsti śrotavyaṃ sūta sanmate | tadrahasyamapi brūhi yadi te'nugraho bhavet 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे उत्तम बुद्धिवाले सूतजी! इस समय हमें एक ही बात सुननी है। यदि आपकी कृपा हो तो वह गुप्त होनेपर भी बताइये।

Wise Sūta, now there is only one thing we wish to hear. If your kindness is with us, tell it, even if it is secret.

Word by wordपदार्थ

इदानीम् (idānīm) — nowइस समयएकम् (ekam) — one thingएक बातएव (eva) — onlyहीअस्ति (asti) — there isहैश्रोतव्यम् (śrotavyam) — to hearसुननीसूत (sūta) — Sūtaहे सूतजीसत्-मते (sat-mate) — wiseउत्तम बुद्धिवालेतत् (tat) — itवहरहस्यम् (rahasyam) — secretगुप्तअपि (api) — even ifहोनेपर भीब्रूहि (brūhi) — tellबताइयेयदि (yadi) — ifयदिते (te) — yourआपकीअनुग्रहः (anugrahaḥ) — kindnessकृपाभवेत् (bhavet) — is with usहो

Verse 12

१२12 प्राप्ते कलियुगे घोरे नराः पुण्यविवर्जिताः। दुराचाररताः सर्वे सत्यवार्तापराङ्मुखाः॥ १२

prāpte kaliyuge ghore narāḥ puṇyavivarjitāḥ | durācāraratāḥ sarve satyavārtāparāṅmukhāḥ 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

घोर कलियुग आनेपर मनुष्य पुण्यसे रहित होंगे। सब दुराचारमें लगे होंगे और सच बोलनेसे विमुख होंगे।

When the harsh Kali age comes, people will be without good deeds. All will be given to bad conduct and turned away from truthful speech.

Word by wordपदार्थ

प्राप्ते (prāpte) — when it comesआनेपरकलि-युगे (kali-yuge) — the Kali ageकलियुगघोरे (ghore) — harshघोरनराः (narāḥ) — peopleमनुष्यपुण्य-विवर्जिताः (puṇya-vivarjitāḥ) — without good deedsपुण्यसे रहितदुराचार-रताः (durācāra-ratāḥ) — given to bad conductदुराचारमें लगेसर्वे (sarve) — allसबसत्य-वार्ता-पराङ्मुखाः (satya-vārtā-parāṅmukhāḥ) — turned away from truthful speechसच बोलनेसे विमुख

Verse 13

१३13 परापवादनिरताः परद्रव्याभिलाषिणः। परस्त्रीसक्तमनसः परहिंसापरायणाः॥ १३

parāpavādaniratāḥ paradravyābhilāṣiṇaḥ | parastrīsaktamanasaḥ parahiṃsāparāyaṇāḥ 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे दूसरोंकी निन्दामें लगे रहेंगे और पराये धनको चाहेंगे। उनका मन पराई स्त्रियोंमें आसक्त होगा, और वे दूसरोंकी हिंसामें तत्पर रहेंगे।

They will be busy speaking ill of others and wanting what belongs to others. Their minds will be fixed on other men's wives, and they will be eager to hurt others.

Word by wordपदार्थ

पर-अपवाद-निरताः (para-apavāda-niratāḥ) — busy speaking ill of othersदूसरोंकी निन्दामें लगेपर-द्रव्य-अभिलाषिणः (para-dravya-abhilāṣiṇaḥ) — wanting what belongs to othersपराये धनको चाहनेवालेपर-स्त्री-सक्त-मनसः (para-strī-sakta-manasaḥ) — their minds fixed on other men's wivesपराई स्त्रियोंमें आसक्त मनवालेपर-हिंसा-परायणाः (para-hiṃsā-parāyaṇāḥ) — eager to hurt othersदूसरोंकी हिंसामें तत्पर

Verse 14

१४14 देहात्मदृष्टयो मूढा नास्तिकाः पशुबुद्धयः। मातृपितृकृतद्वेषाः स्त्रीदेवाः कामकिङ्कराः॥ १४

dehātmadṛṣṭayo mūḍhā nāstikāḥ paśubuddhayaḥ | mātṛpitṛkṛtadveṣāḥ strīdevāḥ kāmakiṅkarāḥ 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे शरीरको ही आत्मा समझेंगे। वे मूढ़, नास्तिक और पशु-जैसी बुद्धिवाले होंगे। वे माता-पितासे द्वेष करेंगे, स्त्रीको ही देवता मानेंगे और कामके दास होंगे।

They will take the body to be the self. They will be foolish, unbelieving, with the minds of beasts. They will hate their mother and father, treat women as their gods, and be slaves of desire.

Word by wordपदार्थ

देह-आत्म-दृष्टयः (deha-ātma-dṛṣṭayaḥ) — taking the body to be the selfशरीरको ही आत्मा समझनेवालेमूढाः (mūḍhāḥ) — foolishमूढ़नास्तिकाः (nāstikāḥ) — unbelievingनास्तिकपशु-बुद्धयः (paśu-buddhayaḥ) — with the minds of beastsपशु-जैसी बुद्धिवालेमातृ-पितृ-कृत-द्वेषाः (mātṛ-pitṛ-kṛta-dveṣāḥ) — hating their mother and fatherमाता-पितासे द्वेष करनेवालेस्त्री-देवाः (strī-devāḥ) — treating women as their godsस्त्रीको ही देवता माननेवालेकाम-किङ्कराः (kāma-kiṅkarāḥ) — slaves of desireकामके दास

Verse 15

१५15 विप्रा लोभग्रहग्रस्ता वेदविक्रयजीविनः। धनार्जनार्थमभ्यस्तविद्या मदविमोहिताः॥ १५

viprā lobhagrahagrastā vedavikrayajīvinaḥ | dhanārjanārthamabhyastavidyā madavimohitāḥ 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्राह्मण लोभरूपी ग्रहके ग्रास बन जायँगे। वे वेद बेचकर जीविका चलायेंगे। वे केवल धन कमानेके लिये विद्या पढ़ेंगे और मदसे मोहित रहेंगे।

Brāhmaṇas will be seized by greed as by a demon. They will live by selling the Veda. They will study learning only to earn money, and they will be blinded by pride.

Word by wordपदार्थ

विप्राः (viprāḥ) — brāhmaṇasब्राह्मणलोभ-ग्रह-ग्रस्ताः (lobha-graha-grastāḥ) — seized by greed as by a demonलोभरूपी ग्रहके ग्रास बनेवेद-विक्रय-जीविनः (veda-vikraya-jīvinaḥ) — living by selling the Vedaवेद बेचकर जीनेवालेधन-अर्जन-अर्थम् (dhana-arjana-artham) — to earn moneyधन कमानेके लियेअभ्यस्त-विद्याः (abhyasta-vidyāḥ) — who study learningविद्या पढ़नेवालेमद-विमोहिताः (mada-vimohitāḥ) — blinded by prideमदसे मोहित

Verse 16

१६16 त्यक्तस्वजातिकर्माणः प्रायशः परवञ्चकाः। त्रिकालसन्ध्यया हीना ब्रह्मबोधविवर्जिताः॥ १६

tyaktasvajātikarmāṇaḥ prāyaśaḥ paravañcakāḥ | trikālasandhyayā hīnā brahmabodhavivarjitāḥ 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे अपनी जातिके कर्म छोड़ देंगे और प्रायः दूसरोंको ठगेंगे। वे तीनों समयकी सन्ध्यासे रहित और ब्रह्मज्ञानसे शून्य होंगे।

They will give up the duties of their own class and mostly cheat others. They will be without the prayers of the three times of day, and without knowledge of Brahman.

Word by wordपदार्थ

त्यक्त-स्व-जाति-कर्माणः (tyakta-sva-jāti-karmāṇaḥ) — giving up the duties of their own classअपनी जातिके कर्म छोड़नेवालेप्रायशः (prāyaśaḥ) — mostlyप्रायःपर-वञ्चकाः (para-vañcakāḥ) — cheating othersदूसरोंको ठगनेवालेत्रि-काल-सन्ध्यया (tri-kāla-sandhyayā) — the prayers of the three times of dayतीनों समयकी सन्ध्यासेहीनाः (hīnāḥ) — withoutरहितब्रह्म-बोध-विवर्जिताः (brahma-bodha-vivarjitāḥ) — without knowledge of Brahmanब्रह्मज्ञानसे शून्य

Verse 17

१७17 अदयाः पण्डितंमन्याः स्वाचारव्रतलोपकाः। कृष्युद्यमरताः क्रूरस्वभावा मलिनाशयाः॥ १७

adayāḥ paṇḍitaṃmanyāḥ svācāravratalopakāḥ | kṛṣyudyamaratāḥ krūrasvabhāvā malināśayāḥ 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे दयाहीन होंगे और अपनेको पण्डित मानेंगे। वे अपने आचार और व्रत छोड़कर खेतीके काममें लगे रहेंगे। वे क्रूर स्वभाववाले और मलिन विचारवाले होंगे।

They will be without pity, thinking themselves learned. They will drop their own conduct and vows and be busy with farming. They will be cruel by nature, with unclean thoughts.

Word by wordपदार्थ

अदयाः (adayāḥ) — without pityदयाहीनपण्डितंमन्याः (paṇḍitaṃmanyāḥ) — thinking themselves learnedअपनेको पण्डित माननेवालेस्व-आचार-व्रत-लोपकाः (sva-ācāra-vrata-lopakāḥ) — dropping their own conduct and vowsअपने आचार और व्रत छोड़नेवालेकृषि-उद्यम-रताः (kṛṣi-udyama-ratāḥ) — busy with farmingखेतीके काममें लगेक्रूर-स्वभावाः (krūra-svabhāvāḥ) — cruel by natureक्रूर स्वभाववालेमलिन-आशयाः (malina-āśayāḥ) — with unclean thoughtsमलिन विचारवाले

Verse 18

१८18 क्षत्रियाश्च तथा सर्वे स्वधर्मत्यागशीलिनः। असत्सङ्गाः पापरता व्यभिचारपरायणाः॥ १८

kṣatriyāśca tathā sarve svadharmatyāgaśīlinaḥ | asatsaṅgāḥ pāparatā vyabhicāraparāyaṇāḥ 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसी तरह सब क्षत्रिय भी अपना धर्म छोड़ देंगे। वे बुरी संगति करेंगे और पाप तथा व्यभिचारमें लगे रहेंगे।

Likewise all kṣatriyas will give up their own dharma. They will keep bad company and be given to sin and adultery.

Word by wordपदार्थ

क्षत्रियाः (kṣatriyāḥ) — kṣatriyasक्षत्रियच (ca) — andभीतथा (tathā) — likewiseउसी तरहसर्वे (sarve) — allसबस्व-धर्म-त्याग-शीलिनः (sva-dharma-tyāga-śīlinaḥ) — will give up their own dharmaअपना धर्म छोड़नेवालेअसत्-सङ्गाः (asat-saṅgāḥ) — keeping bad companyबुरी संगतिवालेपाप-रताः (pāpa-ratāḥ) — given to sinपापमें लगेव्यभिचार-परायणाः (vyabhicāra-parāyaṇāḥ) — given to adulteryव्यभिचारमें तत्पर

Verse 19

१९19 अशूरा अरणप्रीताः पलायनपरायणाः। कुचौरवृत्तयः शूद्राः कामकिङ्करचेतसः॥ १९

aśūrā araṇaprītāḥ palāyanaparāyaṇāḥ | kucauravṛttayaḥ śūdrāḥ kāmakiṅkaracetasaḥ 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे शूरतासे रहित होंगे, युद्धसे प्रेम नहीं करेंगे और भागनेमें तत्पर रहेंगे। वे नीच चोरीसे जीविका चलायेंगे और शूद्रोंके समान बरतेंगे। उनका चित्त कामका दास बना रहेगा।

They will be without courage, with no love for battle, quick to run away. They will live by low theft and act like śūdras. Their minds will be slaves of desire.

Word by wordपदार्थ

अशूराः (aśūrāḥ) — without courageशूरतासे रहितअरण-प्रीताः (araṇa-prītāḥ) — with no love for battleयुद्धसे प्रेम न करनेवालेपलायन-परायणाः (palāyana-parāyaṇāḥ) — quick to run awayभागनेमें तत्परकु-चौर-वृत्तयः (ku-caura-vṛttayaḥ) — living by low theftनीच चोरीसे जीनेवालेशूद्राः (śūdrāḥ) — like śūdrasशूद्रोंके समानकाम-किङ्कर-चेतसः (kāma-kiṅkara-cetasaḥ) — their minds slaves of desireकामका दास बने चित्तवाले

Verse 20

२०20 शस्त्रास्त्रविद्यया हीना धेनुविप्रावनोज्झिताः। शरण्यावनहीनाश्च कामिन्यूतिमृगाः सदा॥ २०

śastrāstravidyayā hīnā dhenuviprāvanojjhitāḥ | śaraṇyāvanahīnāśca kāminyūtimṛgāḥ sadā 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे शस्त्र-अस्त्रकी विद्यासे रहित होंगे। वे गौ और ब्राह्मणकी रक्षा छोड़ देंगे और शरणागतकी रक्षा नहीं करेंगे। वे सदा स्त्रियोंके सुखको खोजते रहेंगे।

They will be without the skill of arms. They will give up guarding cows and brāhmaṇas, and will not guard those who seek refuge. They will always be hunting for the pleasure of women.

Word by wordपदार्थ

शस्त्र-अस्त्र-विद्यया (śastra-astra-vidyayā) — the skill of armsशस्त्र-अस्त्रकी विद्यासेहीनाः (hīnāḥ) — withoutरहितधेनु-विप्र-अवन-उज्झिताः (dhenu-vipra-avana-ujjhitāḥ) — giving up the guarding of cows and brāhmaṇasगौ और ब्राह्मणकी रक्षा छोड़नेवालेशरण्य-अवन-हीनाः (śaraṇya-avana-hīnāḥ) — not guarding those who seek refugeशरणागतकी रक्षा न करनेवालेच (ca) — andऔरकामिनी-ऊति-मृगाः (kāminī-ūti-mṛgāḥ) — hunting for the pleasure of womenस्त्रियोंके सुखको खोजनेवालेसदा (sadā) — alwaysसदा

Verse 21

२१21 प्रजापालनसद्धर्मविहीना भोगतत्पराः। प्रजासंहारका दुष्टा जीवहिंसाकरा मुदा॥ २१

prajāpālanasaddharmavihīnā bhogatatparāḥ | prajāsaṃhārakā duṣṭā jīvahiṃsākarā mudā 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे प्रजापालनके सद्धर्मसे रहित और भोगमें तत्पर होंगे। वे प्रजाका संहार करेंगे। वे दुष्ट होंगे और खुशीसे जीवोंकी हिंसा करेंगे।

They will be without the true duty of protecting the people, and given to pleasure. They will destroy the people. They will be wicked and kill living beings with delight.

Word by wordपदार्थ

प्रजा-पालन-सत्-धर्म-विहीनाः (prajā-pālana-sat-dharma-vihīnāḥ) — without the true duty of protecting the peopleप्रजापालनके सद्धर्मसे रहितभोग-तत्पराः (bhoga-tatparāḥ) — given to pleasureभोगमें तत्परप्रजा-संहारकाः (prajā-saṃhārakāḥ) — destroying the peopleप्रजाका संहार करनेवालेदुष्टाः (duṣṭāḥ) — wickedदुष्टजीव-हिंसा-कराः (jīva-hiṃsā-karāḥ) — killing living beingsजीवोंकी हिंसा करनेवालेमुदा (mudā) — with delightखुशीसे

Verse 22

२२22 वैश्याः संस्कारहीनास्ते स्वधर्मत्यागशीलिनः। कुपथाः स्वार्जनरतास्तुलाकर्मकुवृत्तयः॥ २२

vaiśyāḥ saṃskārahīnāste svadharmatyāgaśīlinaḥ | kupathāḥ svārjanaratāstulākarmakuvṛttayaḥ 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वैश्य संस्कारसे रहित होंगे और अपना धर्म छोड़ देंगे। वे बुरे मार्गपर चलेंगे, अपनी ही कमाईमें लगे रहेंगे और तराजूमें बेईमानी करेंगे।

Vaiśyas will be without the sacred rites and will give up their own dharma. They will walk on wrong paths, be busy earning for themselves, and cheat with their scales.

Word by wordपदार्थ

वैश्याः (vaiśyāḥ) — vaiśyasवैश्यसंस्कार-हीनाः (saṃskāra-hīnāḥ) — without the sacred ritesसंस्कारसे रहितते (te) — theyवेस्व-धर्म-त्याग-शीलिनः (sva-dharma-tyāga-śīlinaḥ) — giving up their own dharmaअपना धर्म छोड़नेवालेकु-पथाः (ku-pathāḥ) — on wrong pathsबुरे मार्गपर चलनेवालेस्व-अर्जन-रताः (sva-arjana-ratāḥ) — busy earning for themselvesअपनी कमाईमें लगेतुला-कर्म-कु-वृत्तयः (tulā-karma-ku-vṛttayaḥ) — cheating with their scalesतराजूमें बेईमानी करनेवाले

Verse 23

२३23 गुरुदेवद्विजातीनां भक्तिहीनाः कुबुद्धयः। अभोजितद्विजाः प्रायः कृपणा बद्धमुष्टयः॥ २३

gurudevadvijātīnāṃ bhaktihīnāḥ kubuddhayaḥ | abhojitadvijāḥ prāyaḥ kṛpaṇā baddhamuṣṭayaḥ 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे गुरु, देवता और द्विजोंके प्रति भक्तिसे रहित और बुरी बुद्धिवाले होंगे। वे द्विजोंको भोजन नहीं करायेंगे। वे प्रायः कंजूस होंगे और मुट्ठी बाँधकर रखेंगे।

They will have no devotion for teachers, gods and the twice-born, and will have bad minds. They will never feed the twice-born. Mostly they will be miserly and tight-fisted.

Word by wordपदार्थ

गुरु-देव-द्विजातीनाम् (guru-deva-dvijātīnām) — for teachers, gods and the twice-bornगुरु, देवता और द्विजोंके प्रतिभक्ति-हीनाः (bhakti-hīnāḥ) — without devotionभक्तिसे रहितकु-बुद्धयः (ku-buddhayaḥ) — with bad mindsबुरी बुद्धिवालेअभोजित-द्विजाः (abhojita-dvijāḥ) — never feeding the twice-bornद्विजोंको भोजन न करानेवालेप्रायः (prāyaḥ) — mostlyप्रायःकृपणाः (kṛpaṇāḥ) — miserlyकंजूसबद्ध-मुष्टयः (baddha-muṣṭayaḥ) — tight-fistedमुट्ठी बाँधकर रखनेवाले

Verse 24

२४24 कामिनीजारभावेषु सुरता मलिनाशयाः। लोभमोहविचेतस्काः पूर्तादिषु वृषोज्झिताः॥ २४

kāminījārabhāveṣu suratā malināśayāḥ | lobhamohavicetaskāḥ pūrtādiṣu vṛṣojjhitāḥ 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे परायी स्त्रियोंके साथ प्रेम-सम्बन्धमें कामरत और मलिन विचारवाले होंगे। उनका चित्त लोभ और मोहसे भ्रमित रहेगा। वे कुएँ-तालाब आदि पुण्य-कार्योंमें धर्म छोड़ देंगे।

They will be deeply given to lust in affairs with other men's women, with unclean thoughts. Their minds will be confused by greed and delusion. They will abandon dharma in public works, such as wells and tanks, and in other good deeds.

Word by wordपदार्थ

कामिनी-जार-भावेषु (kāminī-jāra-bhāveṣu) — in affairs with other men's womenपरायी स्त्रियोंके साथ प्रेम-सम्बन्धमेंसु-रताः (su-ratāḥ) — deeply given to lustकामरतमलिन-आशयाः (malina-āśayāḥ) — with unclean thoughtsमलिन विचारवालेलोभ-मोह-विचेतस्काः (lobha-moha-vicetaskāḥ) — their minds confused by greed and delusionलोभ और मोहसे भ्रमित चित्तवालेपूर्त-आदिषु (pūrta-ādiṣu) — in public works and the likeकुएँ-तालाब आदि पुण्य-कार्योंमेंवृष-उज्झिताः (vṛṣa-ujjhitāḥ) — abandoning dharmaधर्म छोड़नेवाले

Verse 25

२५25 तद्वच्छूद्राश्च ये केचिद् ब्राह्मणाचारतत्पराः। उज्ज्वलाकृतयो मूढाः स्वधर्मत्यागशीलिनः॥ २५

tadvacchūdrāśca ye kecid brāhmaṇācāratatparāḥ | ujjvalākṛtayo mūḍhāḥ svadharmatyāgaśīlinaḥ 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसी तरह कुछ शूद्र भी ब्राह्मणोंके आचारमें तत्पर होंगे। वे उज्ज्वल वेशमें घूमेंगे। वे मूढ़ होंगे और अपना धर्म छोड़ देंगे।

In the same way, some śūdras will take up the conduct of brāhmaṇas. They will go about in bright dress. They will be foolish and give up their own dharma.

Word by wordपदार्थ

तद्वत् (tadvat) — in the same wayइसी तरहशूद्राः (śūdrāḥ) — śūdrasशूद्रच (ca) — andभीये (ye) — whoजोकेचित् (kecit) — someकुछब्राह्मण-आचार-तत्पराः (brāhmaṇa-ācāra-tatparāḥ) — take up the conduct of brāhmaṇasब्राह्मणोंके आचारमें तत्परउज्ज्वल-आकृतयः (ujjvala-ākṛtayaḥ) — in bright dressउज्ज्वल वेशवालेमूढाः (mūḍhāḥ) — foolishमूढ़स्व-धर्म-त्याग-शीलिनः (sva-dharma-tyāga-śīlinaḥ) — giving up their own dharmaअपना धर्म छोड़नेवाले

Verse 26

२६26 कर्तारस्तपसां भूयो द्विजतेजोऽपहारकाः। शिश्वल्पमृत्युकाराश्च मन्त्रोच्चारपरायणाः॥ २६

kartārastapasāṃ bhūyo dvijatejo'pahārakāḥ | śiśvalpamṛtyukārāśca mantroccāraparāyaṇāḥ 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे बहुत तप करेंगे और द्विजोंका तेज हरेंगे। वे मन्त्रोंके उच्चारणमें तत्पर रहेंगे और उनसे छोटे बच्चोंकी अल्पमृत्यु करायेंगे।

They will perform many austerities and take away the glory of the twice-born. They will be eager to chant mantras, and by them cause the early death of small children.

Word by wordपदार्थ

कर्तारः (kartāraḥ) — will performकरनेवालेतपसाम् (tapasām) — austeritiesतपभूयः (bhūyaḥ) — manyबहुतद्विज-तेजः-अपहारकाः (dvija-tejaḥ-apahārakāḥ) — taking away the glory of the twice-bornद्विजोंका तेज हरनेवालेशिशु-अल्प-मृत्यु-काराः (śiśu-alpa-mṛtyu-kārāḥ) — causing the early death of small childrenछोटे बच्चोंकी अल्पमृत्यु करानेवालेच (ca) — andऔरमन्त्र-उच्चार-परायणाः (mantra-uccāra-parāyaṇāḥ) — eager to chant mantrasमन्त्रोंके उच्चारणमें तत्पर

Verse 27

२७27 शालग्रामशिलादीनां पूजका होमतत्पराः। प्रतिकूलविचाराश्च कुटिला द्विजदूषकाः॥ २७

śālagrāmaśilādīnāṃ pūjakā homatatparāḥ | pratikūlavicārāśca kuṭilā dvijadūṣakāḥ 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे शालग्राम-शिला आदि पूजेंगे और होममें तत्पर रहेंगे। वे सदा दूसरोंके प्रतिकूल विचार रखेंगे। वे कुटिल होंगे और द्विजोंको दोष देंगे।

They will worship the śālagrāma stone and other images and be busy with fire offerings. They will always think against others. They will be crooked and find fault with the twice-born.

Word by wordपदार्थ

शालग्राम-शिला-आदीनाम् (śālagrāma-śilā-ādīnām) — the śālagrāma stone and other imagesशालग्राम-शिला आदिपूजकाः (pūjakāḥ) — worshippingपूजनेवालेहोम-तत्पराः (homa-tatparāḥ) — busy with fire offeringsहोममें तत्परप्रतिकूल-विचाराः (pratikūla-vicārāḥ) — always thinking against othersदूसरोंके प्रतिकूल विचारवालेच (ca) — andऔरकुटिलाः (kuṭilāḥ) — crookedकुटिलद्विज-दूषकाः (dvija-dūṣakāḥ) — finding fault with the twice-bornद्विजोंको दोष देनेवाले

Verse 28

२८28 धनवन्तः कुकर्माणो विद्यावन्तो विवादिनः। आख्यानोपासनाधर्मवक्तारो धर्मलोपकाः॥ २८

dhanavantaḥ kukarmāṇo vidyāvanto vivādinaḥ | ākhyānopāsanādharmavaktāro dharmalopakāḥ 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यदि वे धनी हुए तो बुरे कर्म करेंगे। यदि विद्वान् हुए तो विवाद करेंगे। वे कथा, उपासना और धर्मके वक्ता बनेंगे, फिर भी धर्मका लोप करेंगे।

If they are rich, they will do bad deeds. If they are learned, they will be quarrelsome. They will speak on stories, worship and dharma, yet destroy dharma.

Word by wordपदार्थ

धनवन्तः (dhanavantaḥ) — if richधनी हुए तोकु-कर्माणः (ku-karmāṇaḥ) — doing bad deedsबुरे कर्म करनेवालेविद्यावन्तः (vidyāvantaḥ) — if learnedविद्वान् हुए तोविवादिनः (vivādinaḥ) — quarrelsomeविवाद करनेवालेआख्यान-उपासना-धर्म-वक्तारः (ākhyāna-upāsanā-dharma-vaktāraḥ) — speakers of stories, worship and dharmaकथा, उपासना और धर्मके वक्ताधर्म-लोपकाः (dharma-lopakāḥ) — destroying dharmaधर्मका लोप करनेवाले

Verse 29

२९29 सुभूपाकृतयो दम्भाः सुदातारो महामदाः। विप्रादीन् सेवकान् मत्वा मन्यमाना निजं प्रभुम्॥ २९

subhūpākṛtayo dambhāḥ sudātāro mahāmadāḥ | viprādīn sevakān matvā manyamānā nijaṃ prabhum 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे सुन्दर राजाओंके समान वेश धारण करेंगे और दम्भी होंगे। वे बड़े दानी होंगे, पर बहुत अभिमानी। वे ब्राह्मण आदिको अपना सेवक मानकर अपनेको स्वामी मानेंगे।

They will dress like fine kings and be hypocrites. They will be great givers, but very proud. They will treat brāhmaṇas and others as their servants and think themselves the master.

Word by wordपदार्थ

सु-भूप-आकृतयः (su-bhūpa-ākṛtayaḥ) — dressed like fine kingsसुन्दर राजाओंके समान वेशवालेदम्भाः (dambhāḥ) — hypocritesदम्भीसु-दातारः (su-dātāraḥ) — great giversबड़े दानीमहा-मदाः (mahā-madāḥ) — very proudबहुत अभिमानीविप्र-आदीन् (vipra-ādīn) — brāhmaṇas and othersब्राह्मण आदिकोसेवकान् (sevakān) — as their servantsअपना सेवकमत्वा (matvā) — treatingमानकरमन्यमानाः (manyamānāḥ) — thinkingमानेंगेनिजम् (nijam) — themselvesअपनेकोप्रभुम् (prabhum) — the masterस्वामी

Verse 30

३०30 स्वधर्मरहिता मूढाः सङ्कराः क्रूरबुद्धयः। महाभिमानिनो नित्यं चतुर्वर्णविलोपकाः॥ ३०

svadharmarahitā mūḍhāḥ saṅkarāḥ krūrabuddhayaḥ | mahābhimānino nityaṃ caturvarṇavilopakāḥ 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे अपने धर्मसे रहित, मूढ़, वर्णसंकर और क्रूर बुद्धिवाले होंगे। वे महाअभिमानी होंगे और सदा चारों वर्णोंके धर्मका लोप करेंगे।

They will be without their own dharma, foolish, of mixed caste, with cruel minds. They will be very proud, and always break down the four classes.

Word by wordपदार्थ

स्व-धर्म-रहिताः (sva-dharma-rahitāḥ) — without their own dharmaअपने धर्मसे रहितमूढाः (mūḍhāḥ) — foolishमूढ़सङ्कराः (saṅkarāḥ) — of mixed casteवर्णसंकरक्रूर-बुद्धयः (krūra-buddhayaḥ) — with cruel mindsक्रूर बुद्धिवालेमहा-अभिमानिनः (mahā-abhimāninaḥ) — very proudमहाअभिमानीनित्यम् (nityam) — alwaysसदाचतुः-वर्ण-विलोपकाः (catuḥ-varṇa-vilopakāḥ) — breaking down the four classesचारों वर्णोंके धर्मका लोप करनेवाले

Verse 31

३१31 सुकुलीनान्निजान् मत्वा चतुर्वर्णैर्विवर्तनाः। सर्ववर्णभ्रष्टकरा मूढाः सत्कर्मकारिणः॥ ३१

sukulīnānnijān matvā caturvarṇairvivartanāḥ | sarvavarṇabhraṣṭakarā mūḍhāḥ satkarmakāriṇaḥ 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अपनेको श्रेष्ठ कुलवाला मानकर वे चारों वर्णोंसे उलटा बरताव करेंगे। वे सब वर्णोंको भ्रष्ट करेंगे। वे मूढ़ होंगे, फिर भी अनुचित ढंगसे सत्कर्म करेंगे।

Thinking themselves of high family, they will behave wrongly with the four classes. They will corrupt all the classes. Foolish, they will still do good works, but in the wrong way.

Word by wordपदार्थ

सु-कुलीनान् (su-kulīnān) — of high familyश्रेष्ठ कुलवालानिजान् (nijān) — themselvesअपनेकोमत्वा (matvā) — thinkingमानकरचतुः-वर्णैः (catuḥ-varṇaiḥ) — with the four classesचारों वर्णोंसेविवर्तनाः (vivartanāḥ) — behaving wronglyउलटा बरताव करनेवालेसर्व-वर्ण-भ्रष्ट-कराः (sarva-varṇa-bhraṣṭa-karāḥ) — corrupting all the classesसब वर्णोंको भ्रष्ट करनेवालेमूढाः (mūḍhāḥ) — foolishमूढ़सत्-कर्म-कारिणः (sat-karma-kāriṇaḥ) — doing good worksसत्कर्म करनेवाले

Verse 32

३२32 स्त्रियश्च प्रायशो भ्रष्टा भर्त्रवज्ञानकारिकाः। श्वशुरद्रोहकारिण्यो निर्भया मलिनाशनाः॥ ३२

striyaśca prāyaśo bhraṣṭā bhartravajñānakārikāḥ | śvaśuradrohakāriṇyo nirbhayā malināśanāḥ 32 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.32. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्त्रियाँ भी प्रायः सदाचारसे भ्रष्ट होंगी। वे पतिका अपमान करेंगी और सास-ससुरसे द्रोह करेंगी। वे निडर होंगी और मलिन भोजन करेंगी।

Women too will mostly fall from good conduct. They will disrespect their husbands and turn against their parents-in-law. They will be without fear and eat unclean food.

Word by wordपदार्थ

स्त्रियः (striyaḥ) — womenस्त्रियाँच (ca) — andभीप्रायशः (prāyaśaḥ) — mostlyप्रायःभ्रष्टाः (bhraṣṭāḥ) — fallen from good conductसदाचारसे भ्रष्टभर्तृ-अवज्ञान-कारिकाः (bhartṛ-avajñāna-kārikāḥ) — disrespecting their husbandsपतिका अपमान करनेवालीश्वशुर-द्रोह-कारिण्यः (śvaśura-droha-kāriṇyaḥ) — turning against their parents-in-lawसास-ससुरसे द्रोह करनेवालीनिर्भयाः (nirbhayāḥ) — without fearनिडरमलिन-अशनाः (malina-aśanāḥ) — eating unclean foodमलिन भोजन करनेवाली

Verse 33

३३33 कुहावभावनिरताः कुशीलाः स्मरविह्वलाः। जारसङ्गरता नित्यं स्वस्वामिविमुखास्तथा॥ ३३

kuhāvabhāvaniratāḥ kuśīlāḥ smaravihvalāḥ | jārasaṅgaratā nityaṃ svasvāmivimukhāstathā 33 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.33. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे बुरे हाव-भावमें लगी रहेंगी, उनका शील बुरा होगा, और वे कामसे व्याकुल होंगी। वे परपुरुषके संगमें लगी रहेंगी और सदा अपने पतिसे विमुख रहेंगी।

They will be given to bad flirting, of bad character, overcome by lust. They will be given to lovers and always turned away from their own husbands.

Word by wordपदार्थ

कु-हाव-भाव-निरताः (ku-hāva-bhāva-niratāḥ) — given to bad flirtingबुरे हाव-भावमें लगीकु-शीलाः (ku-śīlāḥ) — of bad characterबुरे शीलवालीस्मर-विह्वलाः (smara-vihvalāḥ) — overcome by lustकामसे व्याकुलजार-सङ्ग-रताः (jāra-saṅga-ratāḥ) — given to loversपरपुरुषके संगमें लगीनित्यम् (nityam) — alwaysसदास्व-स्वामि-विमुखाः (sva-svāmi-vimukhāḥ) — turned away from their own husbandsअपने पतिसे विमुखतथा (tathā) — andतथा

Verse 34

३४34 तनया मातृपित्रोश्च भक्तिहीना दुराशयाः। अविद्यापाठका नित्यं रोगग्रसितदेहकाः॥ ३४

tanayā mātṛpitrośca bhaktihīnā durāśayāḥ | avidyāpāṭhakā nityaṃ rogagrasitadehakāḥ 34 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.34. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सन्तानें माता-पिताके प्रति भक्तिसे रहित और दुष्ट स्वभाववाली होंगी। वे असत् विद्या पढ़ेंगी और उनके शरीर सदा रोगग्रस्त रहेंगे।

Children will have no devotion for their mother and father, and will have wicked minds. They will study false learning, and their bodies will always be seized by disease.

Word by wordपदार्थ

तनयाः (tanayāḥ) — childrenसन्तानेंमातृ-पित्रोः (mātṛ-pitroḥ) — for mother and fatherमाता-पिताके प्रतिच (ca) — andऔरभक्ति-हीनाः (bhakti-hīnāḥ) — without devotionभक्तिसे रहितदुर्-आशयाः (dur-āśayāḥ) — with wicked mindsदुष्ट स्वभाववालीअविद्या-पाठकाः (avidyā-pāṭhakāḥ) — studying false learningअसत् विद्या पढ़नेवालीनित्यम् (nityam) — alwaysसदारोग-ग्रसित-देहकाः (roga-grasita-dehakāḥ) — with bodies seized by diseaseरोगग्रस्त शरीरवाली

Verse 35

३५35 एतेषां नष्टबुद्धीनां स्वधर्मत्यागशीलिनाम्। परलोकेऽपीह लोके कथं सूत गतिर्भवेत्॥ ३५

eteṣāṃ naṣṭabuddhīnāṃ svadharmatyāgaśīlinām | paraloke'pīha loke kathaṃ sūta gatirbhavet 35 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.35. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे सूतजी! इन लोगोंकी बुद्धि नष्ट हो गयी है और ये अपना धर्म छोड़ देते हैं। इस लोकमें और परलोकमें इनकी उत्तम गति कैसे हो सकती है?

Sūta, these people's minds are ruined and they give up their own dharma. How can there be a good end for them, in this world and in the next?

Word by wordपदार्थ

एतेषाम् (eteṣām) — for these peopleइन लोगोंकीनष्ट-बुद्धीनाम् (naṣṭa-buddhīnām) — whose minds are ruinedजिनकी बुद्धि नष्ट हो गयी हैस्व-धर्म-त्याग-शीलिनाम् (sva-dharma-tyāga-śīlinām) — who give up their own dharmaजो अपना धर्म छोड़ देते हैंपर-लोके (para-loke) — in the next worldपरलोकमेंअपि (api) — andऔरइह (iha) — in thisइसलोके (loke) — worldलोकमेंकथम् (katham) — howकैसेसूत (sūta) — Sūtaहे सूतजीगतिः (gatiḥ) — a good endउत्तम गतिभवेत् (bhavet) — can there beहो सकती है

Verse 36

३६36 इति चिन्ताकुलं चित्तं जायते सततं हि नः। परोपकारसदृशो नास्ति धर्मोऽपरः खलु॥ ३६

iti cintākulaṃ cittaṃ jāyate satataṃ hi naḥ | paropakārasadṛśo nāsti dharmo'paraḥ khalu 36 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.36. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस चिन्तासे हमारा मन सचमुच सदा व्याकुल रहता है। परोपकारके समान दूसरा कोई धर्म निश्चय ही नहीं है।

Our mind is truly always troubled by this worry. Surely there is no other dharma equal to helping others.

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — with thisइसचिन्ता-आकुलम् (cintā-ākulam) — troubled by worryचिन्तासे व्याकुलचित्तम् (cittam) — mindमनजायते (jāyate) — isरहता हैसततम् (satatam) — alwaysसदाहि (hi) — trulyसचमुचनः (naḥ) — ourहमारापर-उपकार-सदृशः (para-upakāra-sadṛśaḥ) — equal to helping othersपरोपकारके समानन (na) — noनहींअस्ति (asti) — there isहैधर्मः (dharmaḥ) — dharmaधर्मअपरः (aparaḥ) — otherदूसराखलु (khalu) — surelyनिश्चय ही

Verse 37

३७37 लघूपायेन येनैषां भवेत् सद्योऽघनाशनम्। सर्वसिद्धान्तवित्त्वं हि कृपया तद्वदाधुना॥ ३७

laghūpāyena yenaiṣāṃ bhavet sadyo'ghanāśanam | sarvasiddhāntavittvaṃ hi kṛpayā tadvadādhunā 37 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.37. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कृपा करके अब वह छोटा उपाय बताइये जिससे इन सबके पापोंका तत्काल नाश हो जाय। क्योंकि आप सब सिद्धान्तोंके ज्ञाता हैं।

Kindly tell us now the easy means by which the sins of all these may be destroyed at once. For you know every teaching.

Word by wordपदार्थ

लघु-उपायेन (laghu-upāyena) — easy meansछोटे उपायसेयेन (yena) — by whichजिसएषाम् (eṣām) — of all theseइन सबकेभवेत् (bhavet) — may beहो जायसद्यः (sadyaḥ) — at onceतत्कालअघ-नाशनम् (agha-nāśanam) — the sins destroyedपापोंका नाशसर्व-सिद्धान्त-वित् (sarva-siddhānta-vit) — know every teachingसब सिद्धान्तोंके ज्ञातात्वम् (tvam) — youआपहि (hi) — forक्योंकिकृपया (kṛpayā) — kindlyकृपा करकेतत् (tat) — thatवहवद (vada) — tellबताइयेअधुना (adhunā) — nowअब

Verse 38

३८38 इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम्। मनसा शङ्करं स्मृत्वा सूतः प्रोवाच तान् मुनीन्॥ ३८

ityākarṇya vacasteṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām | manasā śaṅkaraṃ smṛtvā sūtaḥ provāca tān munīn 38 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 1.38. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-one-the-sages-question#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन भावितात्मा मुनियोंकी यह बात सुनकर सूतजीने मनमें शंकरका स्मरण किया और उन मुनियोंसे बोले।

Sūta heard these words of those pure-hearted sages. He remembered Śaṅkara in his mind and spoke to the sages.

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — theseयहआकर्ण्य (ākarṇya) — hearingसुनकरवचः (vacaḥ) — wordsबाततेषाम् (teṣām) — of thoseउनमुनीनाम् (munīnām) — sagesमुनियोंकीभावित-आत्मनाम् (bhāvita-ātmanām) — pure-heartedभावितात्मामनसा (manasā) — in his mindमनमेंशङ्करम् (śaṅkaram) — Śaṅkaraशंकरकास्मृत्वा (smṛtvā) — rememberedस्मरण करकेसूतः (sūtaḥ) — Sūtaसूतजीप्रोवाच (provāca) — spokeबोलेतान् (tān) — thoseउनमुनीन् (munīn) — to the sagesमुनियोंसे

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां मुनिप्रश्नवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥

Thus ends the first chapter, called "The Description of the Sages' Question," in the first, the Vidyeśvara Saṃhitā, of the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत प्रथम विद्येश्वरसंहितामें मुनियोंके प्रश्नका वर्णन नामक पहला अध्याय पूर्ण हुआ॥ १॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.