श्रीशिवमहापुराण

२2 हिरण्यनेत्रस्तु बभूव मूढः कलिप्रियं नेत्रविहीनमेव । यो लब्धवांस्त्वां विकृतं विरूपं घोरैस्तपोभिर्गिरिशं प्रसाद्य ॥ २॥

hiraṇyanetrastu babhūva mūḍhaḥ | kalipriyaṃ netravihīnameva | yo labdhavāṃstvāṃ vikṛtaṃ virūpaṃ | ghoraistapobhirgiriśaṃ prasādya ||

३3 स त्वं न भागी खलु राज्यकस्य किमन्यजातोऽपि लभेत राज्यम् । विचार्यतां तद्भवतैव नूनं वयं तु तद्भागिन एव सत्यम् ॥ ३॥

sa tvaṃ na bhāgī khalu rājyakasya | kimanyajāto'pi labheta rājyam | vicāryatāṃ tadbhavataiva nūnaṃ | vayaṃ tu tadbhāgina eva satyam ||

४4 तेषां तु वाक्यानि निशम्य तानि विचार्य बुद्ध्या स्वयमेव दीनः । तान् शान्तयित्वा विविधैर्वचोभिः गतस्त्वरण्यं निशि निर्जनं तु ॥ ४॥

teṣāṃ tu vākyāni niśamya tāni | vicārya buddhyā svayameva dīnaḥ | tān śāntayitvā vividhairvacobhiḥ | gatastvaraṇyaṃ niśi nirjanaṃ tu ||

५5 वर्षायुतं तत्र तपश्चचार जजाप जाप्यं विधृतैकपादः । आहारहीनो नियमोर्ध्वबाहुः कर्त्तुं न शक्यं हि सुरासुरैर्यत् ॥ ५॥

varṣāyutaṃ tatra tapaścacāra | jajāpa jāpyaṃ vidhṛtaikapādaḥ | āhārahīno niyamordhvabāhuḥ | karttuṃ na śakyaṃ hi surāsurairyat ||

६6 प्रज्वाल्य वह्निं स्म जुहोति गात्र- मांसं सरक्तं खलु वर्षमात्रम् । तीक्ष्णेन शस्त्रेण निकृत्य देहात् समन्त्रकं प्रत्यहमेव हुत्वा ॥ ६॥

prajvālya vahniṃ sma juhoti gātra- | māṃsaṃ saraktaṃ khalu varṣamātram | tīkṣṇena śastreṇa nikṛtya dehāt | samantrakaṃ pratyahameva hutvā ||

७7 स्नाय्वस्थिशेषं कुणपं तदासौ क्षयं गतं शोणितमेव सर्वम् । यदास्य मांसानि न सन्ति देहं प्रक्षेप्तुकामस्तु हुताशनाय ॥ ७॥

snāyvasthiśeṣaṃ kuṇapaṃ tadāsau | kṣayaṃ gataṃ śoṇitameva sarvam | yadāsya māṃsāni na santi dehaṃ | prakṣeptukāmastu hutāśanāya ||

८8 ततः स दृष्टस्त्रिदशालयैर्जनैः सुविस्मितैर्भीतियुतैः समस्तैः । अथामरैः शीघ्रतरं प्रसादितो बभूव धाता नुतिभिर्नुतो हि ॥ ८॥

tataḥ sa dṛṣṭastridaśālayairjanaiḥ | suvismitairbhītiyutaiḥ samastaiḥ | athāmaraiḥ śīghrataraṃ prasādito | babhūva dhātā nutibhirnuto hi ||

९9 निवारयित्वाथ पितामहस्तं ह्युवाच तं चाद्य वरं वृणीष्व । यस्याप्तिकामस्तव सर्वलोके सुदुर्लभं दानव तं गृहाण ॥ ९॥

nivārayitvātha pitāmahastaṃ | hyuvāca taṃ cādya varaṃ vṛṇīṣva | yasyāptikāmastava sarvaloke | sudurlabhaṃ dānava taṃ gṛhāṇa ||

१०10 स पद्मयोनेस्तु वचो निशम्य प्रोवाच दीनः प्रणतस्तु दैत्यः । यैर्निष्ठुरैर्मे प्रहृतं तु राज्यं प्रह्रादमुख्या मम सन्तु भृत्याः ॥ १०॥

sa padmayonestu vaco niśamya | provāca dīnaḥ praṇatastu daityaḥ | yairniṣṭhurairme prahṛtaṃ tu rājyaṃ | prahrādamukhyā mama santu bhṛtyāḥ ||

११11 अन्धस्य दिव्यं हि तथास्तु चक्षु- रिन्द्रादयो मे करदा भवन्तु । मृत्युस्तु माभून्मम देवदैत्य- गन्धर्वयक्षोरगमानुषेभ्यः ॥ ११॥

andhasya divyaṃ hi tathāstu cakṣu- | rindrādayo me karadā bhavantu | mṛtyustu mābhūnmama devadaitya- | gandharvayakṣoragamānuṣebhyaḥ ||

१२12 नारायणाद्वा दितिजेन्द्रशत्रोः सर्वाज्जनात्सर्वमयाच्च शर्वात् । श्रुत्वा वचस्तस्य सुदारुणं तत् सुशङ्कितः पद्मभवस्तमाह ॥ १२॥

nārāyaṇādvā ditijendraśatroḥ | sarvājjanātsarvamayācca śarvāt | śrutvā vacastasya sudāruṇaṃ tat | suśaṅkitaḥ padmabhavastamāha ||

१३13 दैत्येन्द्र सर्वं भविता तदेतद् विनाशहेतुं च गृहाण किञ्चित् । यस्मान्न जातो न जनिष्यते वा यो न प्रविष्टो मुखमन्तकस्य ॥ १३॥

daityendra sarvaṃ bhavitā tadetad | vināśahetuṃ ca gṛhāṇa kiñcit | yasmānna jāto na janiṣyate vā | yo na praviṣṭo mukhamantakasya ||

१४14 अत्यन्तदीर्घं खलु जीवितं तु भवादृशाः सत्पुरुषाः त्यजन्तु । एतद्वचः सानुनयं निशम्य पितामहात्प्राह पुनः स दैत्यः ॥ १४॥

atyantadīrghaṃ khalu jīvitaṃ tu | bhavādṛśāḥ satpuruṣāḥ tyajantu | etadvacaḥ sānunayaṃ niśamya | pitāmahātprāha punaḥ sa daityaḥ ||

१५15 कालत्रये याश्च भवन्ति नार्यः श्रेष्ठाश्च मध्याश्च तथा कनिष्ठाः । तासां च मध्ये खलु रत्नभूता ममापि नित्यं जननीव काचित् ॥ १५॥

kālatraye yāśca bhavanti nāryaḥ | śreṣṭhāśca madhyāśca tathā kaniṣṭhāḥ | tāsāṃ ca madhye khalu ratnabhūtā | mamāpi nityaṃ jananīva kācit ||

१६16 कायेन वाचा मनसाप्यगम्या नारी नृलोकस्य च दुर्लभा या । तां कामयानस्य ममास्तु नाशो दैत्येन्द्रभावाद्भगवान्स्वयम्भूः ॥ १६॥

kāyena vācā manasāpyagamyā | nārī nṛlokasya ca durlabhā yā | tāṃ kāmayānasya mamāstu nāśo | daityendrabhāvādbhagavānsvayambhūḥ ||

१७17 वाक्यं तदाकर्ण्य स पद्मयोनिः सुविस्मितः शङ्करपादपद्मम् । सस्मार सम्प्राप्य निदेशमाशु शम्भोस्तु तं प्राह ततोऽन्धकं वै ॥ १७॥

vākyaṃ tadākarṇya sa padmayoniḥ | suvismitaḥ śaṅkarapādapadmam | sasmāra samprāpya nideśamāśu | śambhostu taṃ prāha tato'ndhakaṃ vai ||

१८18 यत्काङ्क्षसे दैत्य वरांस्तु ते वै सर्वं भवत्येव वचः सकामम् । उत्तिष्ठः दैत्येन्द्र लभस्व कामं सदैव वीरैस्तु कुरुष्व युद्धम् ॥ १८॥

yatkāṅkṣase daitya varāṃstu te vai | sarvaṃ bhavatyeva vacaḥ sakāmam | uttiṣṭhaḥ daityendra labhasva kāmaṃ | sadaiva vīraistu kuruṣva yuddham ||

१९19 श्रुत्वा तदेतद्वचनं मुनीश विधातुराशु प्रणिपत्य भक्त्या । लोकेश्वरं हाटकनेत्रपुत्रः स्नाय्वस्थिशेषस्तु तमाह देवम् ॥ १९॥

śrutvā tadetadvacanaṃ munīśa | vidhāturāśu praṇipatya bhaktyā | lokeśvaraṃ hāṭakanetraputraḥ | snāyvasthiśeṣastu tamāha devam ||

२०20 कथं विभो वैरिबलं प्रविश्य ह्यनेन देहेन करोमि युद्धम् । स्नाय्वस्थिशेषं कुरु मांसपुष्टं करेण पुण्येन च मां स्पृशाद्य ॥ २०॥

kathaṃ vibho vairibalaṃ praviśya | hyanena dehena karomi yuddham | snāyvasthiśeṣaṃ kuru māṃsapuṣṭaṃ | kareṇa puṇyena ca māṃ spṛśādya ||

२१21 श्रुत्वा वचस्तस्य स पद्मयोनिः करेण संस्पृश्य च तच्छरीरम् । गतः सुरेन्द्रैः सहितः स्वधाम सम्पूज्यमानो मुनिसिद्धसङ्घैः ॥ २१॥

śrutvā vacastasya sa padmayoniḥ | kareṇa saṃspṛśya ca taccharīram | gataḥ surendraiḥ sahitaḥ svadhāma | sampūjyamāno munisiddhasaṅghaiḥ ||

२२22 संस्पृष्टमात्रः स च दैत्यराजः सम्पूर्णदेहो बलवान् बभूव । सञ्जातनेत्रः सुभगो बभूव हृष्टः स्वमेवं नगरं विवेश ॥ २२॥

saṃspṛṣṭamātraḥ sa ca daityarājaḥ | sampūrṇadeho balavān babhūva | sañjātanetraḥ subhago babhūva | hṛṣṭaḥ svamevaṃ nagaraṃ viveśa ||

२३23 उत्सृज्य राज्यं सकलं च तस्मै प्रह्लादमुख्यास्त्वथ दानवेन्द्राः । तमागतं लब्धवरं च मत्वा भृत्या बभूवुर्वशगास्तु तस्य ॥ २३॥

utsṛjya rājyaṃ sakalaṃ ca tasmai | prahlādamukhyāstvatha dānavendrāḥ | tamāgataṃ labdhavaraṃ ca matvā | bhṛtyā babhūvurvaśagāstu tasya ||

२४24 ततोऽन्धकः स्वर्गमगाद्विजेतुं सेनाभियुक्तः सहभृत्यवर्गः । विजित्य देवान् प्रधने समस्तान् करप्रदं वज्रधरं चकार ॥ २४॥

tato'ndhakaḥ svargamagādvijetuṃ | senābhiyuktaḥ sahabhṛtyavargaḥ | vijitya devān pradhane samastān | karapradaṃ vajradharaṃ cakāra ||

२५25 नागान्सुपर्णान्वरराक्षसांश्च गन्धर्वयक्षानपि मानुषांस्तु । गिरीन्द्रवृक्षान्समरेषु सर्वां- श्चतुष्पदः सिंहमुखान्विजिग्ये ॥ २५॥

nāgānsuparṇānvararākṣasāṃśca | gandharvayakṣānapi mānuṣāṃstu | girīndravṛkṣānsamareṣu sarvāṃ- | ścatuṣpadaḥ siṃhamukhānvijigye ||

२६26 त्रैलोक्यमेतद्धि चराचरं वै वशं चकारात्मनि सन्नियोज्य । ततोऽनुकूलानि सुदर्शनानि नारीसहस्राणि बहूनि गत्वा ॥ २६॥

trailokyametaddhi carācaraṃ vai | vaśaṃ cakārātmani sanniyojya | tato'nukūlāni sudarśanāni | nārīsahasrāṇi bahūni gatvā ||

२७27 रसातले चैव तथा धरायां त्रिविष्टपे याः प्रमदाः सुरूपाः । ताभिर्युतोऽन्येषु स पर्वतेषु रराम रम्येषु नदीतटेषु ॥ २७॥

rasātale caiva tathā dharāyāṃ | triviṣṭape yāḥ pramadāḥ surūpāḥ | tābhiryuto'nyeṣu sa parvateṣu | rarāma ramyeṣu nadītaṭeṣu ||

२८28 क्रीडायमानः स तु मध्यवर्ती तासां प्रहर्षादथ दानवेन्द्रः । तत्पीतशिष्टानि पिबन्प्रवृत्त्यै दिव्यानि पेयानि सुमानुषाणि ॥ २८॥

krīḍāyamānaḥ sa tu madhyavartī | tāsāṃ praharṣādatha dānavendraḥ | tatpītaśiṣṭāni pibanpravṛttyai | divyāni peyāni sumānuṣāṇi ||

२९29 अन्यानि दिव्यानि तु यद्रसानि फलानि पुष्पाणि सुगन्धवन्ति । सम्प्राप्य यानानि सुवाहनानि मयेन सृष्टानि गृहोत्तमानि ॥ २९॥

anyāni divyāni tu yadrasāni | phalāni puṣpāṇi sugandhavanti | samprāpya yānāni suvāhanāni | mayena sṛṣṭāni gṛhottamāni ||

३०30 पुष्पार्घधूपान्नविलेपनैश्च सुशोभितान्यद्भुतदर्शनैश्च । सङ्क्रीडमानस्य गतानि तस्य वर्षायुतानीह तथान्धकस्य ॥ ३०॥

puṣpārghadhūpānnavilepanaiśca | suśobhitānyadbhutadarśanaiśca | saṅkrīḍamānasya gatāni tasya | varṣāyutānīha tathāndhakasya ||

३१31 जानाति किञ्चिन्न शुभं परत्र यदात्मनः सौख्यकरं भवेद्धि । सदान्धको दैत्यवरः स मूढो मदान्धबुद्धिः कृतदुष्टसङ्गः ॥ ३१॥

jānāti kiñcinna śubhaṃ paratra | yadātmanaḥ saukhyakaraṃ bhaveddhi | sadāndhako daityavaraḥ sa mūḍho | madāndhabuddhiḥ kṛtaduṣṭasaṅgaḥ ||

३२32 ततः प्रमत्तस्तु सुतान्प्रधानान् कुतर्कवादैरभिभूय सर्वान् । चचार दैत्यैःसहितो महात्मा विनाशयन्वैदिकसर्वधर्मान् ॥ ३२॥

tataḥ pramattastu sutānpradhānān | kutarkavādairabhibhūya sarvān | cacāra daityaiḥsahito mahātmā | vināśayanvaidikasarvadharmān ||

३३33 वेदान्द्विजान् वित्तमदाभिभूतो न मन्यते स्माप्यमरान्गुरूंश्च । रेमे तथा दैवगतो हतायुः स्वैरैरहोभिर्गमयन्वयश्च ॥ ३३॥

vedāndvijān vittamadābhibhūto | na manyate smāpyamarāngurūṃśca | reme tathā daivagato hatāyuḥ | svairairahobhirgamayanvayaśca ||

३४34 ततः कदाचिद्गतवान्ससैन्यो बहुप्रयाता पृथिवीतलेऽस्मिन् । अनेकसङ्ख्या अपि वर्षकोट्यः प्रहर्षितो मन्दरपर्वतं तु ॥ ३४॥

tataḥ kadācidgatavānsasainyo | bahuprayātā pṛthivītale'smin | anekasaṅkhyā api varṣakoṭyaḥ | praharṣito mandaraparvataṃ tu ||

३५35 स्वर्णोपमां तत्र निरीक्ष्य शोभां बभ्राम सैन्यैः सह मानमत्तः । क्रीडार्थमासाद्य च तं गिरीन्द्रं मतिं स वासाय चकार मोहात् ॥ ३५॥

svarṇopamāṃ tatra nirīkṣya śobhāṃ | babhrāma sainyaiḥ saha mānamattaḥ | krīḍārthamāsādya ca taṃ girīndraṃ | matiṃ sa vāsāya cakāra mohāt ||

३६36 शुभं दृढं तत्र पुरं स कृत्वा मुदा स्थितो दैत्यपतिः प्रभावात् । निवेशयामास पुनः क्रमेण अत्यद्भुतं मन्दरशैलसानौ ॥ ३६॥

śubhaṃ dṛḍhaṃ tatra puraṃ sa kṛtvā | mudā sthito daityapatiḥ prabhāvāt | niveśayāmāsa punaḥ krameṇa | atyadbhutaṃ mandaraśailasānau ||

३७37 दुर्योधनो वैधसहस्तिसंज्ञौ तन्मन्त्रिणौ दानवसत्तमस्य । ते वै कदाचिद्गिरिसुस्थले हि नारीं सुरूपां ददृशुस्त्रयोऽपि ॥ ३७॥

duryodhano vaidhasahastisaṃjñau | tanmantriṇau dānavasattamasya | te vai kadācidgirisusthale hi | nārīṃ surūpāṃ dadṛśustrayo'pi ||

३८38 ते शीघ्रगा दैत्यवरास्तु हर्षाद् द्रुतं महादैत्यपतिं समेत्य । ऊचुर्यथादृष्टमतीव प्रीत्या तथान्धकं वीरवरं हि सर्वे ॥ ३८॥

te śīghragā daityavarāstu harṣād | drutaṃ mahādaityapatiṃ sametya | ūcuryathādṛṣṭamatīva prītyā | tathāndhakaṃ vīravaraṃ hi sarve ||

३९39 गुहान्तरे ध्याननिमीलिताक्षो दैत्येन्द्र कश्चिन्मुनिरत्र दृष्टः । रूपान्वितश्चन्द्रकलार्द्धचूडः कटिस्थले बद्धगजेन्द्रकृत्तिः ॥ ३९॥

guhāntare dhyānanimīlitākṣo | daityendra kaścinmuniratra dṛṣṭaḥ | rūpānvitaścandrakalārddhacūḍaḥ | kaṭisthale baddhagajendrakṛttiḥ ||

४०40 नागेन्द्रभोगावृतसर्वगात्रः कपालमालाभरणो जटालः । स शूलहस्तः शरतूणधारी महाधनुष्मान्विवृताक्षसूत्रः ॥ ४०॥

nāgendrabhogāvṛtasarvagātraḥ | kapālamālābharaṇo jaṭālaḥ | sa śūlahastaḥ śaratūṇadhārī | mahādhanuṣmānvivṛtākṣasūtraḥ ||

४१41 खड्गी त्रिशूली लकुटी कपर्दी चतुर्भुजो गौरतराकृतिर्हि । भस्मानुलिप्तो विलसत्सुतेजाः तपस्विवर्योऽद्भुतसर्ववेषः ॥ ४१॥

khaḍgī triśūlī lakuṭī kapardī | caturbhujo gauratarākṛtirhi | bhasmānulipto vilasatsutejāḥ | tapasvivaryo'dbhutasarvaveṣaḥ ||

४२42 तस्याविदूरे पुरुषश्च दृष्टः स वानरो घोरमुखःकरालः । सर्वायुधो रूक्षकरश्च रक्षन् स्थितो जरद्गोवृषभश्च शुक्लः ॥ ४२॥

tasyāvidūre puruṣaśca dṛṣṭaḥ | sa vānaro ghoramukhaḥkarālaḥ | sarvāyudho rūkṣakaraśca rakṣan | sthito jaradgovṛṣabhaśca śuklaḥ ||

४३43 तस्योपविष्टस्य तपस्विनोऽपि सुचारुरूपा तरुणी मनोज्ञा । नारी शुभा पार्श्वगता हि तस्य दृष्टा च काचिद्भुवि रत्नभूता ॥ ४३॥

tasyopaviṣṭasya tapasvino'pi | sucārurūpā taruṇī manojñā | nārī śubhā pārśvagatā hi tasya | dṛṣṭā ca kācidbhuvi ratnabhūtā ||

४४44 प्रवालमुक्तामणिहेमरत्न- वस्त्रावृता माल्यशुभोपगूढा । सा येन दृष्टा स च दृष्टिमान्स्याद् दृष्टेन चान्येन किमत्र कार्यम् ॥ ४४॥

pravālamuktāmaṇihemaratna- | vastrāvṛtā mālyaśubhopagūḍhā | sā yena dṛṣṭā sa ca dṛṣṭimānsyād | dṛṣṭena cānyena kimatra kāryam ||

४५45 मान्या महेशस्य च दिव्यनारी भार्या मुनेः पुण्यवतः प्रिया सा । योग्या हि द्रष्टुं भवतश्च सम्य- गानाय्य दैत्येन्द्र सुरत्नभोक्तुः ॥ ४५॥

mānyā maheśasya ca divyanārī | bhāryā muneḥ puṇyavataḥ priyā sā | yogyā hi draṣṭuṃ bhavataśca samya- | gānāyya daityendra suratnabhoktuḥ ||

४६46 श्रुत्वेति तेषां वचनानि तानि कामातुरो घूर्णितसर्वगात्रः । विसर्जयामास मुनेः सकाशं दुर्योधनादीन्सहसा स दैत्यः ॥ ४६॥

śrutveti teṣāṃ vacanāni tāni | kāmāturo ghūrṇitasarvagātraḥ | visarjayāmāsa muneḥ sakāśaṃ | duryodhanādīnsahasā sa daityaḥ ||

४७47 आसाद्य ते तं मुनिमप्रमेयं बृहद्व्रतं मन्त्रिवरा हि तस्य । सुराजनीतिप्रवणा मुनीश प्रणम्य तं दैत्यनिदेशमाहुः ॥ ४७॥

āsādya te taṃ munimaprameyaṃ | bṛhadvrataṃ mantrivarā hi tasya | surājanītipravaṇā munīśa | praṇamya taṃ daityanideśamāhuḥ ||

४८48 हिरण्यनेत्रस्य सुतो महात्मा दैत्याधिराजोऽन्धकनामधेयः । त्रैलोक्यनाथो भवकृन्निदेशा- दिहोपविष्टोऽद्य विहारशाली ॥ ४८॥

hiraṇyanetrasya suto mahātmā | daityādhirājo'ndhakanāmadheyaḥ | trailokyanātho bhavakṛnnideśā- | dihopaviṣṭo'dya vihāraśālī ||

४९49 तन्मन्त्रिणो वै वयमङ्गवीरा- स्तवोपकण्ठं च समागताः स्म । तत्प्रेषितास्त्वां यदुवाच तद्वै श‍ृणुष्व सन्दत्तमनास्तपस्विन् ॥ ४९॥

tanmantriṇo vai vayamaṅgavīrā- | stavopakaṇṭhaṃ ca samāgatāḥ sma | tatpreṣitāstvāṃ yaduvāca tadvai | śa‍ṛṇuṣva sandattamanāstapasvin ||

५०50 त्वं कस्य पुत्रोऽसि किमर्थमत्र सुखोपविष्टो मुनिवर्य धीमन् । कस्येयमीदृक्तरुणी सुरूपा देया शुभा दैत्यपतेर्मुनीन्द्र ॥ ५०॥

tvaṃ kasya putro'si kimarthamatra | sukhopaviṣṭo munivarya dhīman | kasyeyamīdṛktaruṇī surūpā | deyā śubhā daityapatermunīndra ||

५१51 क्वेदं शरीरं तव भस्मदिग्धं कपालमालाभरणं विरूपम् । तूणीरसत्कार्मुकबाणखड्ग- भुशुण्डिशूलाशनितोमराणि ॥ ५१॥

kvedaṃ śarīraṃ tava bhasmadigdhaṃ | kapālamālābharaṇaṃ virūpam | tūṇīrasatkārmukabāṇakhaḍga- | bhuśuṇḍiśūlāśanitomarāṇi ||

५२52 क्व जाह्नवी पुण्यतमा जटाग्रे क्वायं शशी वा कुणपास्थिखण्डम् । विषानलो दीर्घमुखः क्व सर्पः क्व सङ्गमः पीनपयोधरायाः ॥ ५२॥

kva jāhnavī puṇyatamā jaṭāgre | kvāyaṃ śaśī vā kuṇapāsthikhaṇḍam | viṣānalo dīrghamukhaḥ kva sarpaḥ | kva saṅgamaḥ pīnapayodharāyāḥ ||

५३53 जरद्गवारोहणमप्रशस्तं क्षमावतस्तस्य न दर्शनं च । सन्ध्याप्रणामः क्वचिदेष धर्मः क्व भोजनं लोकविरुद्धमेतत् ॥ ५३॥

jaradgavārohaṇamapraśastaṃ | kṣamāvatastasya na darśanaṃ ca | sandhyāpraṇāmaḥ kvacideṣa dharmaḥ | kva bhojanaṃ lokaviruddhametat ||

५४54 प्रयच्छ नारीं मम सान्त्वपूर्वं स्त्रिया तपः किं कुरुषे विमूढ । अयुक्तमेतत्त्वयि नानुरूपं यस्मादहं रत्नपतिस्त्रिलोके ॥ ५४॥

prayaccha nārīṃ mama sāntvapūrvaṃ | striyā tapaḥ kiṃ kuruṣe vimūḍha | ayuktametattvayi nānurūpaṃ | yasmādahaṃ ratnapatistriloke ||

५५55 विमुञ्च शस्त्राणि मयाद्य चोक्तः कुरुष्व पश्चात्तप एव शुद्धम् । उल्लङ्घ्य मच्छासनमप्रधृष्यं विमोक्ष्यसे सर्वमिदं शरीरम् ॥ ५५॥

vimuñca śastrāṇi mayādya coktaḥ | kuruṣva paścāttapa eva śuddham | ullaṅghya macchāsanamapradhṛṣyaṃ | vimokṣyase sarvamidaṃ śarīram ||

५६56 मत्वान्धकं दुष्टमतिप्रधानो महेश्वरो लौकिकभावशीलः । प्रोवाच दैत्यं स्मितपूर्वमेव- माकर्ण्य सर्वं त्वथ दूतवाक्यम् ॥ ५६॥

matvāndhakaṃ duṣṭamatipradhāno | maheśvaro laukikabhāvaśīlaḥ | provāca daityaṃ smitapūrvameva- | mākarṇya sarvaṃ tvatha dūtavākyam ||

५७57 यद्यस्मि रुद्रस्तव किं मया स्यात् किमर्थमेवं वदसीति मिथ्या । श‍ृणु प्रभावं मम दैत्यनाथ न्याय्यं न वक्तुं वचनं त्वयैवम् ॥ ५७॥

yadyasmi rudrastava kiṃ mayā syāt | kimarthamevaṃ vadasīti mithyā | śa‍ṛṇu prabhāvaṃ mama daityanātha | nyāyyaṃ na vaktuṃ vacanaṃ tvayaivam ||

५८58 नाहं क्वचित्स्वं पितरं स्मरामि गुहान्तरे घोरमनन्यचीर्णम् । एतद् व्रतं पाशुपतं चरामि न मातरं त्वज्ञतमो विरूपः ॥ ५८॥

nāhaṃ kvacitsvaṃ pitaraṃ smarāmi | guhāntare ghoramananyacīrṇam | etad vrataṃ pāśupataṃ carāmi | na mātaraṃ tvajñatamo virūpaḥ ||

५९59 अमूलमेतन्मयि तु प्रसिद्धं सुदुस्त्यजं सर्वमिदं ममास्ति । भार्या ममेयं तरुणी सुरूपा सर्वंसहा सर्वगतस्य सिद्धिः ॥ ५९॥

amūlametanmayi tu prasiddhaṃ | sudustyajaṃ sarvamidaṃ mamāsti | bhāryā mameyaṃ taruṇī surūpā | sarvaṃsahā sarvagatasya siddhiḥ ||

६०60 एतर्हि यद्यद्रुचितं तवास्ति गृहाण तद्वै खलु राक्षस त्वम् । एतावदुक्त्वा विरराम शम्भुः तपस्विवेषः पुरतस्तु तेषाम् ॥ ६०॥

etarhi yadyadrucitaṃ tavāsti | gṛhāṇa tadvai khalu rākṣasa tvam | etāvaduktvā virarāma śambhuḥ | tapasviveṣaḥ puratastu teṣām ||

६१61 गम्भीरमेतद्वचनं निशम्य ते दानवास्तं प्रणिपत्य मूर्ध्ना । जग्मुस्ततो दैत्यवरस्य सूनुं त्रैलोक्यनाशाय कृतप्रतिज्ञम् ॥ ६१॥

gambhīrametadvacanaṃ niśamya | te dānavāstaṃ praṇipatya mūrdhnā | jagmustato daityavarasya sūnuṃ | trailokyanāśāya kṛtapratijñam ||

६२62 बभाषिरे दैत्यपतिं प्रमत्तं प्रणम्य राजानमदीनसत्त्वाः । ते तत्र सर्वे जयशब्दपूर्वं रुद्रेण यत्तत्स्मितपूर्वमुक्तम् ॥ ६२॥

babhāṣire daityapatiṃ pramattaṃ | praṇamya rājānamadīnasattvāḥ | te tatra sarve jayaśabdapūrvaṃ | rudreṇa yattatsmitapūrvamuktam ||

६३63 निशाचरश्चञ्चलशौर्यधैर्यः क्व दानवः कृपणः सत्त्वहीनः । क्रूरः कृतघ्नश्च सदैव पापी क्व दानवः सूर्यसुताद्बिभेति ॥ ६३॥

niśācaraścañcalaśauryadhairyaḥ | kva dānavaḥ kṛpaṇaḥ sattvahīnaḥ | krūraḥ kṛtaghnaśca sadaiva pāpī | kva dānavaḥ sūryasutādbibheti ||

६४64 राजस्त्वमुक्तोऽखिलदैत्यनाथ- स्तपस्विना तन्मुनिना विहस्य । मत्वा स्वबुद्ध्या तृणवत्त्रिलोकं महौजसा वीरवरेण नूनम् ॥ ६४॥

rājastvamukto'khiladaityanātha- | stapasvinā tanmuninā vihasya | matvā svabuddhyā tṛṇavattrilokaṃ | mahaujasā vīravareṇa nūnam ||

६५65 क्वाहं च शस्त्राणि च दारुणानि मृत्योश्च सन्त्रासकरं क्व युद्धम् । क्व वीरको वानरवक्त्रतुल्यो निशाचरो जरसा जर्जराङ्गः ॥ ६५॥

kvāhaṃ ca śastrāṇi ca dāruṇāni | mṛtyośca santrāsakaraṃ kva yuddham | kva vīrako vānaravaktratulyo | niśācaro jarasā jarjarāṅgaḥ ||

६६66 क्वायं स्वरूपः क्व च मन्दभाग्यो बलं त्वदीयं क्व च वीरुधो वा । शक्तोऽपि चेत्त्वं प्रयतस्व युद्धं कर्तुं तदा ह्येहि कुरुष्व किञ्चित् ॥ ६६॥

kvāyaṃ svarūpaḥ kva ca mandabhāgyo | balaṃ tvadīyaṃ kva ca vīrudho vā | śakto'pi cettvaṃ prayatasva yuddhaṃ | kartuṃ tadā hyehi kuruṣva kiñcit ||

६७67 वज्राशनेस्तुल्यमिहास्ति शस्त्रं भवादृशां नाशकरं च घोरम् । क्व ते शरीरं मृदुपद्मतुल्यं विचार्य चैवं कुरु रोचते यत् ॥ ६७॥

vajrāśanestulyamihāsti śastraṃ | bhavādṛśāṃ nāśakaraṃ ca ghoram | kva te śarīraṃ mṛdupadmatulyaṃ | vicārya caivaṃ kuru rocate yat ||

६८68 इत्येवमादीनि वचांसि भद्रं तपस्विनोक्तानि च दानवेश । युक्तं न ते तेन सहात्र युद्धं त्वामाह राजन्स्मयमान एव ॥ ६८॥

ityevamādīni vacāṃsi bhadraṃ | tapasvinoktāni ca dānaveśa | yuktaṃ na te tena sahātra yuddhaṃ | tvāmāha rājansmayamāna eva ||

६९69 विवस्तुशून्यैर्बहुभिः प्रलापै- रस्माभिरुक्तैर्यदि बुध्यसे त्वम् । तपोभियुक्तेन तपस्विना वै स्मर्तासि पश्चान्मुनिवाक्यमेतत् ॥ ६९॥

vivastuśūnyairbahubhiḥ pralāpai- | rasmābhiruktairyadi budhyase tvam | tapobhiyuktena tapasvinā vai | smartāsi paścānmunivākyametat ||

७०70 ततः स तेषां वचनं निशम्य जज्वाल रोषेण स मन्दबुद्धिः । आज्यावसिक्तस्त्विव कृष्णवर्त्मा सत्यं हितं तत्कुटिलं सुतीक्ष्णम् ॥ ७०॥

tataḥ sa teṣāṃ vacanaṃ niśamya | jajvāla roṣeṇa sa mandabuddhiḥ | ājyāvasiktastviva kṛṣṇavartmā | satyaṃ hitaṃ tatkuṭilaṃ sutīkṣṇam ||

७१71 गृहीतखड्गो वरदानमत्तः प्रचण्डवातानुकृतिं च कुर्वन् । गन्तुं च तत्र स्मरबाणविद्धः समुद्यतोऽभूद्विपरीतदैवः ॥ ७१॥

gṛhītakhaḍgo varadānamattaḥ | pracaṇḍavātānukṛtiṃ ca kurvan | gantuṃ ca tatra smarabāṇaviddhaḥ | samudyato'bhūdviparītadaivaḥ ||