Chapter 120·Pārvatī is freed of doubt; the story begins·Verses 1–सोरठा 120(घ)
पार्वती का संदेह-मुक्त होना
Hearing your words, which are like the moon's rays, the heavy heat of autumn delusion is gone. You, merciful one, have removed all my doubt, and I have understood Rāma's true nature. Lord, by your grace the sorrow is gone and I am happy by the grace of your feet. Now count me your servant, though by nature a dull and ignorant woman. Tell now what I first asked, if you are pleased with me: Rāma is Brahman, pure knowledge, imperishable, free of all, dwelling in every heart; Lord whose banner is the bull, tell me why he took a human body. Hearing Umā's most humble words, her pure love for the story of Rāma, the enemy of Kāma was glad in his heart, naturally wise Śaṅkara. Praising Umā in many ways, he spoke, the treasure of kindness. Hear, Bhavānī, the auspicious story, the pure Rāmacaritamānasa, told by Bhuśuṇḍi and heard by Garuḍa, king of birds. That noble dialogue, how it came about, I will tell later; now hear the Lord Rāma's descent, supremely lovely and sinless.पार्वती कहती हैं कि शिव की वाणी चन्द्रमा की किरणों जैसी है, उसने मोह की शरद-धूप मिटा दी; सब संशय हर लिए और राम का स्वरूप समझ आ गया। विषाद चला गया और वे प्रभु के चरणों की कृपा से सुखी हैं। वे फिर वही पूछती हैं जो पहले पूछा था: राम ब्रह्म, चिन्मय, अविनाशी, सबसे रहित और सबके हृदय-नगर में बसने वाले हैं; उन्होंने मनुष्य का शरीर किस कारण धारण किया? उमा के विनीत वचन और राम-कथा पर पवित्र प्रीति सुनकर सुजान शंकर प्रसन्न हुए और उमा की प्रशंसा करके बोले: हे भवानी, यह शुभ कथा निर्मल रामचरितमानस सुनो, जिसे भुशुण्डि ने कहा और पक्षीराज गरुड़ ने सुना। वह संवाद जैसे हुआ, आगे कहूँगा; अब राम के अवतार का परम सुन्दर, निष्पाप चरित सुनो।
सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:0003:23
सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है।Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.
Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)
Verse 1
१1ससि कर सम सुनि गिरा तुम्हारी। मिटा मोह सरदातप भारी ॥तुम्ह कृपाल सबु संसउ हरेऊ। राम स्वरूप जानि मोहि परेऊ ॥
sasi kara sama suni girā tumhārī miṭā moha saradātapa bhārī |tumha kṛpāla sabu saṃsau hareū rāma svarūpa jāni mohi pareū ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
'आपकी वाणी चन्द्रमा की किरणों के समान है; उससे मोह रूपी शरद की भारी धूप मिट गई। हे कृपालु, आपने मेरे सब संदेह हर लिए, और अब मैंने राम का स्वरूप जान लिया।
'Your words are like the rays of the moon, and the heavy heat of the autumn sun of delusion is gone. You, merciful one, have taken away all my doubt, and I have now understood the true nature of Rāma.
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
हे नाथ, आपकी कृपा से विषाद दूर हो गया, और आपके चरणों की कृपा से मैं सुखी हो गई। अब मुझे अपनी दासी जानिए, यद्यपि मैं स्वभाव से जड़ और अज्ञान स्त्री हूँ।
Lord, by your grace the sorrow is gone, and I am happy by the grace of your feet. Now count me your servant, though by nature a dull and ignorant woman.
Verse 3
३3प्रथम जो मैं पूछा सोइ कहहू। जौं मो पर प्रसन्न प्रभु अहहू ॥राम ब्रह्म चिनमय अबिनासी। सर्ब रहित सब उर पुर बासी ॥
prathama jo maiṃ pūchā soi kahahū jauṃ mo para prasanna prabhu ahahū |rāma brahma cinamaya abināsī sarba rahita saba ura pura bāsī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
जो मैंने पहले पूछा था, वही अब कहिए, यदि प्रभु मुझ पर प्रसन्न हैं: राम ब्रह्म हैं, चैतन्यमय हैं, अविनाशी हैं, सबसे रहित और सबके हृदय रूपी नगर में रहने वाले हैं।
Now tell me what I first asked, if you, my Lord, are pleased with me: Rāma is Brahman, pure knowledge, imperishable, free of all, dwelling in every heart.
Verse 4
४4नाथ धरेउ नरतनु केहि हेतू। मोहि समुझाइ कहहु बृषकेतू ॥उमा बचन सुनि परम बिनीता। रामकथा पर प्रीति पुनीता ॥
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
हे वृषकेतु, मुझे समझाकर कहिए कि उन्होंने मनुष्य का शरीर किस कारण धारण किया।' उमा के अत्यन्त विनीत वचन और राम-कथा पर उनकी पवित्र प्रीति सुनकर,
Lord whose banner is the bull, explain to me why he took a human body.' Hearing Umā's most humble words, her pure love for the story of Rāma,
Verse दोहा 120(क)
दोहा १२०(क)दोहा 120(क)हिँयँ हरषे कामारि तब संकर सहज सुजान।बहु बिधि उमहि प्रसंसि पुनि बोले कृपानिधान ॥ १२०(क) ॥
him̐yam̐ haraṣe kāmāri taba saṃkara sahaja sujāna |bahu bidhi umahi prasaṃsi puni bole kṛpānidhāna ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.दोहा 120(क). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#vदोहा 120(क). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.सोरठा 120(ख). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#vसोरठा 120(ख). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
हे भवानी, यह शुभ कथा सुनो, निर्मल रामचरितमानस, जिसे भुशुण्डि ने कहा और पक्षियों के राजा गरुड़ ने सुना।
Hear, Bhavānī, the auspicious story, the pure Rāmacaritamānasa, told by Bhuśuṇḍi and heard by Garuḍa, king of birds.
Verse सोरठा 120(ग)
सोरठा १२०(ग)सोरठा 120(ग)सो संबाद उदार जेहि बिधि भा आगें कहब।सुनहु राम अवतार चरित परम सुंदर अनघ ॥ १२०(ग) ॥
so saṃbāda udāra jehi bidhi bhā āgeṃ kahaba |sunahu rāma avatāra carita parama suṃdara anagha ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.सोरठा 120(ग). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#vसोरठा 120(ग). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
वह उदार संवाद जिस प्रकार हुआ, उसे मैं आगे कहूँगा। अब राम के अवतार का चरित सुनो, जो परम सुन्दर और निष्पाप है।
How that noble dialogue came about, I shall tell in what follows. Now hear the descent of Rāma, supremely lovely and sinless.
Verse सोरठा 120(घ)
सोरठा १२०(घ)सोरठा 120(घ)हरि गुन नाम अपार कथा रूप अगनित अमित।मैं निज मति अनुसार कहउँ उमा सादर सुनहु ॥ १२०(घ ॥
hari guna nāma apāra kathā rūpa aganita amita |maiṃ nija mati anusāra kahaum̐ umā sādara sunahu ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 120.सोरठा 120(घ). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-120-parvati-is-freed-of-doubt#vसोरठा 120(घ). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
हरि के गुण और नाम अपार हैं, उनकी कथाएँ और रूप अनगिनत और असीम हैं। हे उमा, मैं अपनी बुद्धि के अनुसार आदर से कहता हूँ, सुनो।
The Lord's qualities and names have no end, and his stories and forms are beyond counting. I will tell it with respect, Umā, as far as my own understanding goes. Listen.
Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method.
The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation
and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें।
संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ
CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.