Chapter 326·The conduct of Bharata·Verses 1–सोरठा 326
भरत चरित करि नेमु
With his body thrilled and Sītā and Raghuvīra in his heart, Bharata chants Rāma's name with tears in his eyes. Lakṣmaṇa, Rāma and Sītā live in the forest while Bharata lives at home and wears his body down with austerity. Seeing both sides, all say Bharata is worthy of praise in every way. Hearing of his vows, good men are shy; seeing his state, the kings of sages are ashamed. His conduct is supremely pure, sweet and lovely, bringing joy and good; it removes the hard stains and troubles of the Kali age, a sun for the night of great delusion, a lion to the elephant of heaped sin, a cooling of all heat, a delight to the devotees, a remover of the burden of life, the essence of the moon of love for Rāma. Who would be born without being full of the nectar of love for Sītā and Rāma, if not Bharata? Whoever hears Bharata's conduct with respect and discipline will surely gain love for the feet of Sītā and Rāma and a distaste for the taste of the world.भरत शरीर से पुलकित हैं, हृदय में सीता और रघुवीर हैं, जीभ पर नाम का जप और आँखों में आँसू। लक्ष्मण, राम और सीता वन में रहते हैं, और भरत घर में रहकर तप से शरीर को कसते हैं। दोनों ओर को समझकर सब लोग कहते हैं कि भरत सब प्रकार सराहने योग्य हैं। उनके व्रत और नियम सुनकर साधु सकुचाते हैं और उनकी दशा देखकर मुनिराज लजाते हैं। भरत का आचरण परम पवित्र, मधुर, सुन्दर, आनन्द और मंगल करने वाला है; कलियुग के कठिन पाप और क्लेश हरने वाला, महामोह की रात को नष्ट करने वाला सूर्य; पाप के पुंज रूपी हाथी का सिंह, सब सन्तापों को शान्त करने वाला, भक्तों को आनन्द देने वाला, संसार का भार तोड़ने वाला, राम के स्नेह रूपी चन्द्रमा का सार। सीता और राम के प्रेम रूपी अमृत से भरा हुआ जन्म भरत के सिवा किसका होता है? कौन मुनियों के मन को अगम यम, नियम, शम, दम और कठिन व्रतों का आचरण करता है? यश के बहाने दुख, दाह, दरिद्रता, दम्भ और दोषों को कौन हरता है? कलिकाल में हम जैसे मूर्खों को हठ से राम के सम्मुख कौन करता है? जो भरत के चरित को नियम से आदर के साथ सुनेंगे, उन्हें सीता और राम के चरणों में अवश्य प्रेम होगा और संसार के रस से विरक्ति।
pulaka gāta hiyam̐ siya raghubīrū jīha nāmu japa locana nīrū |lakhana rāma siya kānana basahīṃ bharatu bhavana basi tapa tanu kasahīṃ ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 326.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-326-bharatas-conduct#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
शरीर पुलकित, हृदय में सीता और रघुवीर, जीभ पर नाम का जप, आँखों में आँसू: लक्ष्मण, राम और सीता वन में रहते हैं, और भरत घर में रहकर तप से शरीर को कसते हैं।
His body thrilled, Sītā and Raghuvīra in his heart, his tongue chanting the name, his eyes in tears: Lakṣmaṇa, Rāma and Sītā live in the forest, and Bharata, living at home, wears his body down with austerity.
dou disi samujhi kahata sabu logū saba bidhi bharata sarāhana jogū |suni brata nema sādhu sakucāhīṃ dekhi dasā munirāja lajāhīṃ ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 326.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-326-bharatas-conduct#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
दोनों ओर को समझकर सब लोग कहते हैं, 'भरत सब प्रकार सराहने योग्य हैं।' उनके व्रत और नियम सुनकर साधु सकुचाते हैं; उनकी दशा देखकर मुनिराज लजाते हैं।
Seeing both sides, all the people say, 'Bharata is worthy of praise in every way.' Hearing of his vows and rules good men are shy; seeing his state the kings of sages are ashamed.
parama punīta bharata ācaranū madhura maṃju muda maṃgala karanū |harana kaṭhina kali kaluṣa kalesū mahāmoha nisi dalana dinesū ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 326.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-326-bharatas-conduct#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
भरत का आचरण परम पवित्र, मधुर और सुन्दर है, आनन्द और मंगल करने वाला। वह कलियुग के कठिन पाप और क्लेश हरने वाला है, महामोह की रात का नाश करने वाला सूर्य।
Bharata's conduct is supremely pure, sweet and lovely, bringing joy and blessing. It takes away the hard stains and troubles of the Kali age, a sun to destroy the night of great delusion.
pāpa puṃja kuṃjara mṛgarājū samana sakala saṃtāpa samājū |jana raṃjana bhaṃjana bhava bhārū rāma saneha sudhākara sārū ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 326.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-326-bharatas-conduct#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
पाप के पुंज रूपी हाथी का सिंह, सब सन्तापों को शान्त करने वाला, भक्तों को आनन्द देने वाला और संसार का भार तोड़ने वाला, राम के स्नेह रूपी चन्द्रमा का सार।
A lion to the elephant of heaped sin, the quencher of every heat, delighting his devotees and breaking the burden of worldly life, the essence of the moon of love for Rāma.
Verse छंद 1
छंद १छंद 1सिय राम प्रेम पियूष पूरन होत जनमु न भरत को।मुनि मन अगम जम नियम सम दम बिषम ब्रत आचरत को ॥दुख दाह दारिद दंभ दूषन सुजस मिस अपहरत को।कलिकाल तुलसी से सठन्हि हठि राम सनमुख करत को ॥
siya rāma prema piyūṣa pūrana hota janamu na bharata ko |muni mana agama jama niyama sama dama biṣama brata ācarata ko |dukha dāha dārida daṃbha dūṣana sujasa misa apaharata ko |kalikāla tulasī se saṭhanhi haṭhi rāma sanamukha karata ko ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 326.छंद 1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-326-bharatas-conduct#vछंद 1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
सीता और राम के प्रेम रूपी अमृत से भरा हुआ जन्म भरत के सिवा किसका होता है? मुनियों के मन को अगम यम, नियम, शम, दम और कठिन व्रतों का आचरण कौन करता है? यश के बहाने दुख, दाह, दरिद्रता, दम्भ और दोषों को कौन हरता है? कलिकाल में कवि जैसे मूर्खों को हठ से राम के सम्मुख कौन करता है?
Who is born full of the nectar of love for Sītā and Rāma, if not Bharata? Who practices the hard vows, rules, calm and self-control beyond the reach of sages' minds? Who, under the guise of good fame, takes away pain, burning, poverty, pride and faults? Who in the Kali age sets even wicked fools like the poet face to face with Rāma?
Verse सोरठा 326
सोरठा ३२६सोरठा 326भरत चरित करि नेमु तुलसी जो सादर सुनहिं।सीय राम पद पेमु अवसि होइ भव रस बिरति ॥ ३२६ ॥
bharata carita kari nemu tulasī jo sādara sunahiṃ |sīya rāma pada pemu avasi hoi bhava rasa birati ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 326.सोरठा 326. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-326-bharatas-conduct#vसोरठा 326. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
जो भरत के चरित को नियम से आदर के साथ सुनेंगे, उन्हें सीता और राम के चरणों में अवश्य प्रेम होगा और संसार के रस से विरक्ति।
Whoever hears Bharata's conduct with respect and discipline will surely gain love for the feet of Sītā and Rāma, and a distaste for the taste of the world.
Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method.
The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation
and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें।
संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ
CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.