Devī stotra · aṅga of the Durgā Saptaśatī

देवी कवचम्

Devi Kavacham — The armour of the Goddess

A kavaca is armour made of words. Mārkaṇḍeya asks for the one secret that protects people everywhere, and Brahmā answers with the Goddess herself: the Navadurga, then the Ashtamatrika riding to battle, then a long, slow walk around the reciter, from the ten directions to the hair, the breath, the family and the road. It is read before the Durga Saptashati and often alone, as daily protection.

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच — मार्कण्डेय बोले Mārkaṇḍeya said

ॐ यद्गुह्यं परमं लोके सर्वरक्षाकरं नृणाम् ।
यन्न कस्यचिदाख्यातं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १ ॥

oṃ yadguhyaṃ paramaṃ loke sarvarakṣākaraṃ nṛṇām
yanna kasyacidākhyātaṃ tanme brūhi pitāmaha

ॐयत्गुह्यम्परमम्लोकेसर्वरक्षाकरम्नृणाम्यत्नकस्यचित्आख्यातम्तत्मेब्रूहिपितामह
हिन्दी अर्थ

ॐ। हे पितामह, संसार में जो सबसे बड़ा रहस्य है, जो मनुष्यों की हर तरह से रक्षा करता है और जो आपने अब तक किसी को नहीं बताया, वह मुझे बताइए।

English sense

Om. O Grandsire, tell me the highest secret in the world, the one that protects people in every way, which you have never told anyone.

पदार्थ · word by word
ॐ
Omॐ
यत्
whatजो
गुह्यम्
secretगुप्त
परमम्
highestपरम
लोके
in the worldसंसार में
सर्वरक्षाकरम्
giving every protectionसब प्रकार से रक्षा करने वाला
नृणाम्
for peopleमनुष्यों की
यत्
whichजो
न
notनहीं
कस्यचित्
to anyoneकिसी को
आख्यातम्
has been toldबताया गया
तत्
thatवह
मे
to meमुझे
ब्रूहि
tellबताइए
पितामह
O Grandsireहे पितामह

Verse 2

ब्रह्मोवाच — ब्रह्मा बोले Brahmā said

अस्ति गुह्यतमं विप्र सर्वभूतोपकारकम् ।
देव्यास्तु कवचं पुण्यं तच्छृणुष्व महामुने ॥ २ ॥

asti guhyatamaṃ vipra sarvabhūtopakārakam
devyāstu kavacaṃ puṇyaṃ tacchṛṇuṣva mahāmune

अस्तिगुह्यतमम्विप्रसर्व-भूत-उपकारकम्देव्याःतुकवचम्पुण्यम्तत्शृणुष्वमहामुने
हिन्दी अर्थ

हे ब्राह्मण, एक सबसे गुप्त साधन है जो सब प्राणियों का भला करता है: देवी का पवित्र कवच। हे महामुनि, उसे सुनो।

English sense

O brahmin, there is something most secret that helps all beings: the holy armour of the Goddess. Listen to it, great sage.

पदार्थ · word by word
अस्ति
there isहै
गुह्यतमम्
most secretसबसे गुप्त
विप्र
O brahminहे ब्राह्मण
सर्व-भूत-उपकारकम्
helping all beingsसब प्राणियों का उपकार करने वाला
देव्याः
of the Goddessदेवी का
तु
indeedही
कवचम्
armourकवच
पुण्यम्
holyपवित्र
तत्
thatउसे
शृणुष्व
listen toसुनो
महामुने
O great sageहे महामुनि

Verse 3

प्रथमं शैलपुत्री च द्वितीयं ब्रह्मचारिणी ।
तृतीयं चन्द्रघण्टेति कूष्माण्डेति चतुर्थकम् ॥ ३ ॥

prathamaṃ śailaputrī ca dvitīyaṃ brahmacāriṇī
tṛtīyaṃ candraghaṇṭeti kūṣmāṇḍeti caturthakam

प्रथमम्शैलपुत्रीचद्वितीयम्ब्रह्मचारिणीतृतीयम्चन्द्रघण्टाइतिकूष्माण्डाइतिचतुर्थकम्
हिन्दी अर्थ

पहली शैलपुत्री हैं, दूसरी ब्रह्मचारिणी, तीसरी चन्द्रघण्टा कहलाती हैं और चौथी कूष्माण्डा।

English sense

The first is Śailaputrī, the second Brahmacāriṇī, the third is called Candraghaṇṭā, and the fourth Kūṣmāṇḍā.

पदार्थ · word by word
प्रथमम्
firstपहली
शैलपुत्री
Śailaputrīशैलपुत्री
च
andऔर
द्वितीयम्
secondदूसरी
ब्रह्मचारिणी
Brahmacāriṇīब्रह्मचारिणी
तृतीयम्
thirdतीसरी
चन्द्रघण्टा
Candraghaṇṭāचन्द्रघण्टा
इति
so namedइस नाम से
कूष्माण्डा
Kūṣmāṇḍāकूष्माण्डा
इति
so namedइस नाम से
चतुर्थकम्
fourthचौथी

Verse 4

पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनीति च ।
सप्तमं कालरात्रीति महागौरीति चाष्टमम् ॥ ४ ॥

pañcamaṃ skandamāteti ṣaṣṭhaṃ kātyāyanīti ca
saptamaṃ kālarātrīti mahāgaurīti cāṣṭamam

पञ्चमम्स्कन्दमाताइतिषष्ठम्कात्यायनीइतिचसप्तमम्कालरात्रीइतिमहागौरीइतिचअष्टमम्
हिन्दी अर्थ

पाँचवीं स्कन्दमाता कहलाती हैं, छठी कात्यायनी, सातवीं कालरात्रि और आठवीं महागौरी।

English sense

The fifth is called Skandamātā, the sixth Kātyāyanī, the seventh Kālarātri, and the eighth Mahāgaurī.

पदार्थ · word by word
पञ्चमम्
fifthपाँचवीं
स्कन्दमाता
Skandamātāस्कन्दमाता
इति
so namedइस नाम से
षष्ठम्
sixthछठी
कात्यायनी
Kātyāyanīकात्यायनी
इति
so namedइस नाम से
च
andऔर
सप्तमम्
seventhसातवीं
कालरात्री
Kālarātrīकालरात्रि
इति
so namedइस नाम से
महागौरी
Mahāgaurīमहागौरी
इति
so namedइस नाम से
च
andऔर
अष्टमम्
eighthआठवीं

Verse 5

नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः ।
उक्तान्येतानि नामानि ब्रह्मणैव महात्मना ॥ ५ ॥

navamaṃ siddhidātrī ca navadurgāḥ prakīrtitāḥ
uktānyetāni nāmāni brahmaṇaiva mahātmanā

नवमम्सिद्धिदात्रीचनवदुर्गाःप्रकीर्तिताःउक्तानिएतानिनामानिब्रह्मणाएवमहात्मना
हिन्दी अर्थ

और नौवीं सिद्धिदात्री हैं। ये नौ दुर्गाएँ कहलाती हैं। ये नाम स्वयं महात्मा ब्रह्मा ने कहे हैं।

English sense

And the ninth is Siddhidātrī. These are called the nine Durgās. These names were spoken by the great-souled Brahmā himself.

पदार्थ · word by word
नवमम्
ninthनौवीं
सिद्धिदात्री
Siddhidātrīसिद्धिदात्री
च
andऔर
नवदुर्गाः
the nine Durgāsनौ दुर्गाएँ
प्रकीर्तिताः
are declaredकही गई हैं
उक्तानि
spokenकहे गए
एतानि
theseये
नामानि
namesनाम
ब्रह्मणा
by Brahmāब्रह्मा द्वारा
एव
himselfही
महात्मना
the great-souledमहात्मा

Verse 6

अग्निना दह्यमानस्तु शत्रुमध्ये गतो रणे ।
विषमे दुर्गमे चैव भयार्ताः शरणं गताः ॥ ६ ॥

agninā dahyamānastu śatrumadhye gato raṇe
viṣame durgame caiva bhayārtāḥ śaraṇaṃ gatāḥ

अग्निनादह्यमानःतुशत्रुमध्येगतःरणेविषमेदुर्गमेचएवभय-आर्ताःशरणम्गताः
हिन्दी अर्थ

जो आग में जल रहा हो, युद्ध में शत्रुओं के बीच घिर गया हो, या किसी कठिन और दुर्गम संकट में हो; जो भय से घबराकर उनकी शरण में आए हों,

English sense

Someone burning in fire, or caught among enemies in battle, or in a hard and dangerous place; those who, stricken with fear, have come to her for refuge,

पदार्थ · word by word
अग्निना
by fireआग से
दह्यमानः
being burntजलता हुआ
तु
orया
शत्रुमध्ये
among enemiesशत्रुओं के बीच
गतः
goneपहुँचा हुआ
रणे
in battleयुद्ध में
विषमे
in hardshipकठिन संकट में
दुर्गमे
in a place hard to passदुर्गम स्थान में
च
andऔर
एव
alsoभी
भय-आर्ताः
stricken with fearभय से पीड़ित
शरणम्
refugeशरण में
गताः
who have goneगए हुए

Verse 7

न तेषां जायते किंचिदशुभं रणसंकटे ।
नापदं तस्य पश्यामि शोकदुःखभयं न हि ॥ ७ ॥

na teṣāṃ jāyate kiṃcidaśubhaṃ raṇasaṃkaṭe
nāpadaṃ tasya paśyāmi śokaduḥkhabhayaṃ na hi

नतेषाम्जायतेकिंचित्अशुभम्रणसंकटेनआपदम्तस्यपश्यामिशोकदुःखभयम्नहि
हिन्दी अर्थ

उनका कोई अमंगल नहीं होता, युद्ध के संकट में भी नहीं। मैं उस पर कोई विपत्ति नहीं देखता; उसे शोक, दुःख और भय भी नहीं होता।

English sense

no harm comes to them, even in the danger of battle. I see no misfortune for such a person, and surely no grief, sorrow or fear.

पदार्थ · word by word
न
notनहीं
तेषाम्
for themउनका
जायते
comes aboutहोता
किंचित्
anyकुछ भी
अशुभम्
harmअमंगल
रणसंकटे
in the danger of battleयुद्ध के संकट में
न
notनहीं
आपदम्
misfortuneविपत्ति
तस्य
for himउसकी
पश्यामि
I seeदेखता हूँ
शोकदुःखभयम्
grief, sorrow or fearशोक, दुःख और भय
न
notनहीं
हि
surelyनिश्चय ही

Verse 8

यैस्तु भक्त्या स्मृता नूनं तेषां वृद्धिः प्रजायते ।
ये त्वां स्मरन्ति देवेशि रक्षसे तान्न संशयः ॥ ८ ॥

yaistu bhaktyā smṛtā nūnaṃ teṣāṃ vṛddhiḥ prajāyate
ye tvāṃ smaranti deveśi rakṣase tānna saṃśayaḥ

यैःतुभक्त्यास्मृतानूनम्तेषाम्वृद्धिःप्रजायतेयेत्वाम्स्मरन्तिदेवेशिरक्षसेतान्नसंशयः
हिन्दी अर्थ

जिन्होंने भक्ति से उनका स्मरण किया है, उनकी उन्नति निश्चय ही होती है। हे देवेश्वरी, जो तुम्हें याद करते हैं, तुम उनकी रक्षा करती हो; इसमें कोई सन्देह नहीं।

English sense

Those who remember her with devotion surely prosper. O queen of the gods, you protect those who remember you; there is no doubt of it.

Variant reading तेषां सिद्धिः प्रजायते (another text has "success" in place of "growth": they prosper in what they set out to do)
पदार्थ · word by word
यैः
by whomजिनके द्वारा
तु
andऔर
भक्त्या
with devotionभक्ति से
स्मृता
rememberedस्मरण की गई
नूनम्
surelyनिश्चय ही
तेषाम्
for themउनकी
वृद्धिः
growthउन्नति
प्रजायते
comesहोती है
ये
whoजो
त्वाम्
youतुम्हें
स्मरन्ति
rememberस्मरण करते हैं
देवेशि
O queen of the godsहे देवेश्वरी
रक्षसे
you protectतुम रक्षा करती हो
तान्
themउनकी
न
noनहीं
संशयः
doubtसन्देह

Verse 9

प्रेतसंस्था तु चामुण्डा वाराही महिषासना ।
ऐन्द्री गजसमारूढा वैष्णवी गरुडासना ॥ ९ ॥

pretasaṃsthā tu cāmuṇḍā vārāhī mahiṣāsanā
aindrī gajasamārūḍhā vaiṣṇavī garuḍāsanā

प्रेतसंस्थातुचामुण्डावाराहीमहिष-आसनाऐन्द्रीगजसमारूढावैष्णवीगरुड-आसना
हिन्दी अर्थ

चामुण्डा प्रेत पर बैठी हैं, वाराही भैंसे पर, ऐन्द्री हाथी पर सवार हैं और वैष्णवी गरुड़ पर बैठी हैं।

English sense

Cāmuṇḍā sits on a corpse, Vārāhī rides a buffalo, Aindrī is mounted on an elephant, and Vaiṣṇavī sits on Garuḍa.

पदार्थ · word by word
प्रेतसंस्था
seated on a corpseप्रेत पर बैठी
तु
——
चामुण्डा
Cāmuṇḍāचामुण्डा
वाराही
Vārāhīवाराही
महिष-आसना
riding a buffaloभैंसे पर बैठी
ऐन्द्री
Aindrīऐन्द्री
गजसमारूढा
mounted on an elephantहाथी पर सवार
वैष्णवी
Vaiṣṇavīवैष्णवी
गरुड-आसना
seated on Garuḍaगरुड़ पर बैठी

Verse 10

माहेश्वरी वृषारूढा कौमारी शिखिवाहना ।
लक्ष्मीः पद्मासना देवी पद्महस्ता हरिप्रिया ॥ १० ॥

māheśvarī vṛṣārūḍhā kaumārī śikhivāhanā
lakṣmīḥ padmāsanā devī padmahastā haripriyā

माहेश्वरीवृष-आरूढाकौमारीशिखिवाहनालक्ष्मीःपद्म-आसनादेवीपद्महस्ताहरिप्रिया
हिन्दी अर्थ

माहेश्वरी बैल पर सवार हैं और कौमारी का वाहन मोर है। विष्णु की प्रिया देवी लक्ष्मी कमल पर बैठी हैं और हाथ में कमल लिए हैं।

English sense

Māheśvarī rides a bull, and Kaumārī's mount is a peacock. The goddess Lakṣmī, beloved of Hari, sits on a lotus with a lotus in her hand.

पदार्थ · word by word
माहेश्वरी
Māheśvarīमाहेश्वरी
वृष-आरूढा
mounted on a bullबैल पर सवार
कौमारी
Kaumārīकौमारी
शिखिवाहना
whose mount is a peacockमोर जिनका वाहन है
लक्ष्मीः
Lakṣmīलक्ष्मी
पद्म-आसना
seated on a lotusकमल पर बैठी
देवी
the goddessदेवी
पद्महस्ता
lotus in handहाथ में कमल लिए
हरिप्रिया
beloved of Hariविष्णु की प्रिया

Verse 11

श्वेतरूपधरा देवी ईश्वरी वृषवाहना ।
ब्राह्मी हंससमारूढा सर्वाभरणभूषिता ॥ ११ ॥

śvetarūpadharā devī īśvarī vṛṣavāhanā
brāhmī haṃsasamārūḍhā sarvābharaṇabhūṣitā

श्वेतरूपधरादेवीईश्वरीवृषवाहनाब्राह्मीहंससमारूढासर्व-आभरण-भूषिता
हिन्दी अर्थ

देवी ईश्वरी ने श्वेत रूप धारण किया है और बैल पर सवार हैं। ब्राह्मी हंस पर बैठी हैं और सब प्रकार के गहनों से सजी हैं।

English sense

The goddess Īśvarī takes a white form and rides a bull. Brāhmī is mounted on a swan and decked with every ornament.

पदार्थ · word by word
श्वेतरूपधरा
taking a white formश्वेत रूप धारण किए
देवी
the goddessदेवी
ईश्वरी
Īśvarīईश्वरी
वृषवाहना
whose mount is a bullबैल जिनका वाहन है
ब्राह्मी
Brāhmīब्राह्मी
हंससमारूढा
mounted on a swanहंस पर सवार
सर्व-आभरण-भूषिता
decked with every ornamentसब गहनों से सजी

Verse 12

इत्येता मातरः सर्वाः सर्वयोगसमन्विताः ।
नानाभरणशोभाढ्या नानारत्नोपशोभिताः ॥ १२ ॥

ityetā mātaraḥ sarvāḥ sarvayogasamanvitāḥ
nānābharaṇaśobhāḍhyā nānāratnopaśobhitāḥ

इतिएताःमातरःसर्वाःसर्वयोगसमन्विताःनाना-आभरण-शोभा-आढ्याःनाना-रत्न-उपशोभिताः
हिन्दी अर्थ

ये सभी माताएँ सब प्रकार की योगशक्तियों से युक्त हैं। वे अनेक गहनों से शोभित हैं और अनेक रत्नों से सजी हैं।

English sense

All these mothers have every yogic power. They shine with many ornaments and are adorned with many jewels.

पदार्थ · word by word
इति
thusइस प्रकार
एताः
theseये
मातरः
mothersमाताएँ
सर्वाः
allसभी
सर्वयोगसमन्विताः
endowed with every yogic powerसब योगशक्तियों से युक्त
नाना-आभरण-शोभा-आढ्याः
rich in the beauty of many ornamentsअनेक गहनों की शोभा से भरी
नाना-रत्न-उपशोभिताः
adorned with many jewelsअनेक रत्नों से सुशोभित

Verse 13

दृश्यन्ते रथमारूढा देव्यः क्रोधसमाकुलाः ।
शङ्खं चक्रं गदां शक्तिं हलं च मुसलायुधम् ॥ १३ ॥

dṛśyante rathamārūḍhā devyaḥ krodhasamākulāḥ
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ śaktiṃ halaṃ ca musalāyudham

दृश्यन्तेरथम्आरूढाःदेव्यःक्रोधसमाकुलाःशङ्खम्चक्रम्गदाम्शक्तिम्हलम्चमुसल-आयुधम्
हिन्दी अर्थ

ये देवियाँ क्रोध से भरी हुई रथों पर बैठी दिखायी देती हैं। वे शंख, चक्र, गदा, शक्ति, हल और मूसल अस्त्र,

English sense

The goddesses are seen mounted on chariots, full of anger. They hold conch, discus, mace, spear, plough and the pestle weapon,

पदार्थ · word by word
दृश्यन्ते
are seenदिखायी देती हैं
रथम्
a chariotरथ पर
आरूढाः
mounted onसवार
देव्यः
the goddessesदेवियाँ
क्रोधसमाकुलाः
filled with angerक्रोध से भरी
शङ्खम्
conchशंख
चक्रम्
discusचक्र
गदाम्
maceगदा
शक्तिम्
spearशक्ति
हलम्
ploughहल
च
andऔर
मुसल-आयुधम्
the pestle weaponमूसल अस्त्र

Verse 14

खेटकं तोमरं चैव परशुं पाशमेव च ।
कुन्तायुधं त्रिशूलं च शार्ङ्गमायुधमुत्तमम् ॥ १४ ॥

kheṭakaṃ tomaraṃ caiva paraśuṃ pāśameva ca
kuntāyudhaṃ triśūlaṃ ca śārṅgamāyudhamuttamam

खेटकम्तोमरम्चएवपरशुम्पाशम्एवचकुन्त-आयुधम्त्रिशूलम्चशार्ङ्गम्आयुधम्उत्तमम्
हिन्दी अर्थ

ढाल, तोमर, फरसा और पाश, भाला और त्रिशूल, और उत्तम शार्ङ्ग धनुष धारण करती हैं।

English sense

shield, javelin, axe and noose, lance and trident, and the excellent Śārṅga bow.

पदार्थ · word by word
खेटकम्
shieldढाल
तोमरम्
javelinतोमर
च
andऔर
एव
alsoभी
परशुम्
axeफरसा
पाशम्
nooseपाश
एव
alsoभी
च
andऔर
कुन्त-आयुधम्
the lanceभाला
त्रिशूलम्
tridentत्रिशूल
च
andऔर
शार्ङ्गम्
the Śārṅga bowशार्ङ्ग धनुष
आयुधम्
weaponअस्त्र
उत्तमम्
excellentउत्तम

Verse 15

दैत्यानां देहनाशाय भक्तानामभयाय च ।
धारयन्त्यायुधानीत्थं देवानां च हिताय वै ॥ १५ ॥

daityānāṃ dehanāśāya bhaktānāmabhayāya ca
dhārayantyāyudhānītthaṃ devānāṃ ca hitāya vai

दैत्यानाम्देहनाशायभक्तानाम्अभयायचधारयन्तिआयुधानिइत्थम्देवानाम्चहितायवै
हिन्दी अर्थ

वे ये अस्त्र दैत्यों के शरीर का नाश करने, भक्तों को अभय देने और देवताओं का भला करने के लिए धारण करती हैं।

English sense

They carry these weapons to destroy the bodies of demons, to free devotees from fear, and for the good of the gods.

पदार्थ · word by word
दैत्यानाम्
of the demonsदैत्यों के
देहनाशाय
to destroy the bodiesशरीर के नाश के लिए
भक्तानाम्
for the devoteesभक्तों को
अभयाय
for freedom from fearअभय देने के लिए
च
andऔर
धारयन्ति
they bearधारण करती हैं
आयुधानि
weaponsअस्त्र
इत्थम्
in this wayइस प्रकार
देवानाम्
of the godsदेवताओं के
च
andऔर
हिताय
for the goodहित के लिए
वै
indeedही

Verse 16

नमस्तेऽस्तु महारौद्रे महाघोरपराक्रमे ।
महाबले महोत्साहे महाभयविनाशिनि ॥ १६ ॥

namaste'stu mahāraudre mahāghoraparākrame
mahābale mahotsāhe mahābhayavināśini

नमःतेअस्तुमहारौद्रेमहाघोरपराक्रमेमहाबलेमहा-उत्साहेमहाभयविनाशिनि
हिन्दी अर्थ

हे अत्यन्त रौद्र रूप वाली, घोर पराक्रम वाली, महान् बल और महान् उत्साह वाली, महान् भय का नाश करने वाली, तुम्हें नमस्कार है।

English sense

Salutation to you, most fierce one, of terrible valour, of great strength and great vigour, destroyer of great fear.

पदार्थ · word by word
नमः
salutationनमस्कार
ते
to youतुम्हें
अस्तु
beहो
महारौद्रे
O most fierce oneहे अत्यन्त रौद्र रूप वाली
महाघोरपराक्रमे
O you of most terrible valourहे अत्यन्त घोर पराक्रम वाली
महाबले
O you of great strengthहे महान् बल वाली
महा-उत्साहे
O you of great vigourहे महान् उत्साह वाली
महाभयविनाशिनि
O destroyer of great fearहे महान् भय का नाश करने वाली

Verse 17

त्राहि मां देवि दुष्प्रेक्ष्ये शत्रूणां भयवर्धिनि ।
प्राच्यां रक्षतु मामैन्द्री आग्नेय्यामग्निदेवता ॥ १७ ॥

trāhi māṃ devi duṣprekṣye śatrūṇāṃ bhayavardhini
prācyāṃ rakṣatu māmaindrī āgneyyāmagnidevatā

त्राहिमाम्देविदुष्प्रेक्ष्येशत्रूणाम्भयवर्धिनिप्राच्याम्रक्षतुमाम्ऐन्द्रीआग्नेय्याम्अग्नि-देवता
हिन्दी अर्थ

हे देवी, तुम्हें देखना भी कठिन है; तुम शत्रुओं का भय बढ़ाती हो; मेरी रक्षा करो। पूर्व में ऐन्द्री मेरी रक्षा करें और अग्निकोण में अग्निदेवता।

English sense

Protect me, Goddess, you who are hard to look upon, who fill enemies with fear. May Aindrī protect me in the east, and the deity of fire in the south-east.

पदार्थ · word by word
त्राहि
protectरक्षा करो
माम्
meमेरी
देवि
O Goddessहे देवी
दुष्प्रेक्ष्ये
O you who are hard to look uponहे जिसे देखना भी कठिन है
शत्रूणाम्
of enemiesशत्रुओं का
भयवर्धिनि
O you who increase the fearहे भय बढ़ाने वाली
प्राच्याम्
in the eastपूर्व में
रक्षतु
may protectरक्षा करे
माम्
meमेरी
ऐन्द्री
Aindrīऐन्द्री
आग्नेय्याम्
in the south-eastअग्निकोण में
अग्नि-देवता
the deity of fireअग्निदेवता

Verse 18

दक्षिणेऽवतु वाराही नैर्ऋत्यां खड्गधारिणी ।
प्रतीच्यां वारुणी रक्षेद् वायव्यां मृगवाहिनी ॥ १८ ॥

dakṣiṇe'vatu vārāhī nairṛtyāṃ khaḍgadhāriṇī
pratīcyāṃ vāruṇī rakṣed vāyavyāṃ mṛgavāhinī

दक्षिणेअवतुवाराहीनैर्ऋत्याम्खड्गधारिणीप्रतीच्याम्वारुणीरक्षेत्वायव्याम्मृगवाहिनी
हिन्दी अर्थ

दक्षिण में वाराही मेरी रक्षा करें और नैर्ऋत्यकोण में खड्ग धारण करने वाली। पश्चिम में वारुणी रक्षा करें और वायव्यकोण में मृग पर सवार देवी।

English sense

May Vārāhī guard me in the south and the sword-bearer in the south-west; may Vāruṇī protect me in the west and she who rides the deer in the north-west.

पदार्थ · word by word
दक्षिणे
in the southदक्षिण में
अवतु
may guardरक्षा करे
वाराही
Vārāhīवाराही
नैर्ऋत्याम्
in the south-westनैर्ऋत्यकोण में
खड्गधारिणी
she who holds the swordखड्ग धारण करने वाली
प्रतीच्याम्
in the westपश्चिम में
वारुणी
Vāruṇīवारुणी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
वायव्याम्
in the north-westवायव्यकोण में
मृगवाहिनी
she who rides a deerमृग पर सवार

Verse 19

उदीच्यां पातु कौमारी ऐशान्यां शूलधारिणी ।
ऊर्ध्वं ब्रह्माणि मे रक्षेदधस्ताद् वैष्णवी तथा ॥ १९ ॥

udīcyāṃ pātu kaumārī aiśānyāṃ śūladhāriṇī
ūrdhvaṃ brahmāṇi me rakṣedadhastād vaiṣṇavī tathā

उदीच्याम्पातुकौमारीऐशान्याम्शूलधारिणीऊर्ध्वम्ब्रह्माणिमेरक्षेत्अधस्तात्वैष्णवीतथा
हिन्दी अर्थ

उत्तर में कौमारी रक्षा करें और ईशानकोण में शूल धारण करने वाली। हे ब्रह्माणी, ऊपर से मेरी रक्षा करो, और नीचे से वैष्णवी रक्षा करें।

English sense

May Kaumārī guard me in the north and the trident-bearer in the north-east. Brahmāṇī, protect me from above, and may Vaiṣṇavī likewise guard me from below.

Variant reading उदीच्यां रक्ष कौबेरी ईशान्यां शूलधारिणी (another text guards the north with Kauberī, not Kaumārī, and has ब्रह्माणी in the next line)
पदार्थ · word by word
उदीच्याम्
in the northउत्तर में
पातु
may guardरक्षा करे
कौमारी
Kaumārīकौमारी
ऐशान्याम्
in the north-eastईशानकोण में
शूलधारिणी
she who holds the tridentशूल धारण करने वाली
ऊर्ध्वम्
aboveऊपर
ब्रह्माणि
O Brahmāṇīहे ब्रह्माणी
मे
meमेरी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
अधस्तात्
belowनीचे
वैष्णवी
Vaiṣṇavīवैष्णवी
तथा
likewiseवैसे ही

Verse 20

एवं दश दिशो रक्षेच्चामुण्डा शववाहना ।
जया मे चाग्रतः पातु विजया पातु पृष्ठतः ॥ २० ॥

evaṃ daśa diśo rakṣeccāmuṇḍā śavavāhanā
jayā me cāgrataḥ pātu vijayā pātu pṛṣṭhataḥ

एवम्दशदिशःरक्षेत्चामुण्डाशववाहनाजयामेचअग्रतःपातुविजयापातुपृष्ठतः
हिन्दी अर्थ

इसी तरह शव पर सवार चामुण्डा दसों दिशाओं में मेरी रक्षा करें। जया आगे से और विजया पीछे से मेरी रक्षा करें।

English sense

So may Cāmuṇḍā, who rides a corpse, protect me in all ten directions. May Jayā guard me in front and Vijayā from behind.

पदार्थ · word by word
एवम्
thusइस प्रकार
दश
tenदसों
दिशः
directionsदिशाओं में
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
चामुण्डा
Cāmuṇḍāचामुण्डा
शववाहना
whose mount is a corpseशव जिनका वाहन है
जया
Jayāजया
मे
meमेरी
च
andऔर
अग्रतः
in frontआगे से
पातु
may guardरक्षा करे
विजया
Vijayāविजया
पातु
may guardरक्षा करे
पृष्ठतः
from behindपीछे से

Verse 21

अजिता वामपार्श्वे तु दक्षिणे चापराजिता ।
शिखामुद्योतिनी रक्षेदुमा मूर्ध्नि व्यवस्थिता ॥ २१ ॥

ajitā vāmapārśve tu dakṣiṇe cāparājitā
śikhāmudyotinī rakṣedumā mūrdhni vyavasthitā

अजितावामपार्श्वेतुदक्षिणेचअपराजिताशिखाम्उद्योतिनीरक्षेत्उमामूर्ध्निव्यवस्थिता
हिन्दी अर्थ

बायीं ओर अजिता और दायीं ओर अपराजिता रक्षा करें। उद्योतिनी शिखा की रक्षा करें और उमा मेरे मस्तक पर बैठकर रक्षा करें।

English sense

May Ajitā guard my left side and Aparājitā my right. May Udyotinī protect my topknot, and Umā, seated on my head, guard it.

पदार्थ · word by word
अजिता
Ajitāअजिता
वामपार्श्वे
on the left sideबायीं ओर
तु
andऔर
दक्षिणे
on the rightदायीं ओर
च
andऔर
अपराजिता
Aparājitāअपराजिता
शिखाम्
the topknotशिखा की
उद्योतिनी
Udyotinīउद्योतिनी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
उमा
Umāउमा
मूर्ध्नि
on the headमस्तक पर
व्यवस्थिता
seatedस्थित होकर

Verse 22

मालाधरी ललाटे च भ्रुवौ रक्षेद् यशस्विनी ।
त्रिनेत्रा च भ्रुवोर्मध्ये यमघण्टा च नासिके ॥ २२ ॥

mālādharī lalāṭe ca bhruvau rakṣed yaśasvinī
trinetrā ca bhruvormadhye yamaghaṇṭā ca nāsike

मालाधरीललाटेचभ्रुवौरक्षेत्यशस्विनीत्रिनेत्राचभ्रुवोःमध्येयमघण्टाचनासिके
हिन्दी अर्थ

ललाट में मालाधरी और भौंहों की यशस्विनी रक्षा करें। भौंहों के बीच त्रिनेत्रा और नथुनों की यमघण्टा रक्षा करें।

English sense

May Mālādharī guard my forehead and Yaśasvinī my brows, Trinetrā the space between the brows, and Yamaghaṇṭā my nostrils.

पदार्थ · word by word
मालाधरी
Mālādharīमालाधरी
ललाटे
on the foreheadललाट में
च
andऔर
भ्रुवौ
the two browsदोनों भौंहों की
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
यशस्विनी
Yaśasvinīयशस्विनी
त्रिनेत्रा
Trinetrāत्रिनेत्रा
च
andऔर
भ्रुवोः
of the browsभौंहों के
मध्ये
betweenबीच में
यमघण्टा
Yamaghaṇṭāयमघण्टा
च
andऔर
नासिके
the nostrilsनथुनों की

Verse 23

शङ्खिनी चक्षुषोर्मध्ये श्रोत्रयोर्द्वारवासिनी ।
कपोलौ कालिका रक्षेत्कर्णमूले तु शांकरी ॥ २३ ॥

śaṅkhinī cakṣuṣormadhye śrotrayordvāravāsinī
kapolau kālikā rakṣetkarṇamūle tu śāṃkarī

शङ्खिनीचक्षुषोःमध्येश्रोत्रयोःद्वारवासिनीकपोलौकालिकारक्षेत्कर्णमूलेतुशांकरी
हिन्दी अर्थ

दोनों नेत्रों के बीच शंखिनी और कानों में द्वारवासिनी रक्षा करें। कालिका गालों की और शांकरी कानों की जड़ की रक्षा करें।

English sense

May Śaṅkhinī guard between my eyes and Dvāravāsinī my ears. May Kālikā protect my cheeks, and Śāṃkarī the roots of my ears.

पदार्थ · word by word
शङ्खिनी
Śaṅkhinīशंखिनी
चक्षुषोः
of the eyesदोनों नेत्रों के
मध्ये
betweenबीच में
श्रोत्रयोः
in the earsकानों में
द्वारवासिनी
Dvāravāsinīद्वारवासिनी
कपोलौ
the cheeksगालों की
कालिका
Kālikāकालिका
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
कर्णमूले
at the roots of the earsकानों की जड़ में
तु
andऔर
शांकरी
Śāṃkarīशांकरी

Verse 24

नासिकायां सुगन्धा च उत्तरोष्ठे च चर्चिका ।
अधरे चामृतकला जिह्वायां च सरस्वती ॥ २४ ॥

nāsikāyāṃ sugandhā ca uttaroṣṭhe ca carcikā
adhare cāmṛtakalā jihvāyāṃ ca sarasvatī

नासिकायाम्सुगन्धाचउत्तर-ओष्ठेचचर्चिकाअधरेचअमृतकलाजिह्वायाम्चसरस्वती
हिन्दी अर्थ

नाक में सुगन्धा और ऊपर के ओठ में चर्चिका रक्षा करें। नीचे के ओठ में अमृतकला और जीभ में सरस्वती रक्षा करें।

English sense

May Sugandhā guard my nose and Carcikā my upper lip, Amṛtakalā my lower lip and Sarasvatī my tongue.

पदार्थ · word by word
नासिकायाम्
in the noseनाक में
सुगन्धा
Sugandhāसुगन्धा
च
andऔर
उत्तर-ओष्ठे
on the upper lipऊपर के ओठ में
च
andऔर
चर्चिका
Carcikāचर्चिका
अधरे
on the lower lipनीचे के ओठ में
च
andऔर
अमृतकला
Amṛtakalāअमृतकला
जिह्वायाम्
on the tongueजीभ में
च
andऔर
सरस्वती
Sarasvatīसरस्वती

Verse 25

दन्तान् रक्षतु कौमारी कण्ठदेशे तु चण्डिका ।
घण्टिकां चित्रघण्टा च महामाया च तालुके ॥ २५ ॥

dantān rakṣatu kaumārī kaṇṭhadeśe tu caṇḍikā
ghaṇṭikāṃ citraghaṇṭā ca mahāmāyā ca tāluke

दन्तान्रक्षतुकौमारीकण्ठदेशेतुचण्डिकाघण्टिकाम्चित्रघण्टाचमहामायाचतालुके
हिन्दी अर्थ

कौमारी दाँतों की और चण्डिका कण्ठ की रक्षा करें। चित्रघण्टा गले की घाँटी की और महामाया तालु की रक्षा करें।

English sense

May Kaumārī protect my teeth and Caṇḍikā my throat, Citraghaṇṭā my uvula and Mahāmāyā my palate.

Variant reading कण्ठमध्ये तु चण्डिका (another text has "in the middle of the throat" for "in the throat")
पदार्थ · word by word
दन्तान्
the teethदाँतों की
रक्षतु
may protectरक्षा करे
कौमारी
Kaumārīकौमारी
कण्ठदेशे
at the throatकण्ठ में
तु
andऔर
चण्डिका
Caṇḍikāचण्डिका
घण्टिकाम्
the uvulaगले की घाँटी की
चित्रघण्टा
Citraghaṇṭāचित्रघण्टा
च
andऔर
महामाया
Mahāmāyāमहामाया
च
andऔर
तालुके
in the palateतालु में

Verse 26

कामाक्षी चिबुकं रक्षेद् वाचं मे सर्वमङ्गला ।
ग्रीवायां भद्रकाली च पृष्ठवंशे धनुर्धरी ॥ २६ ॥

kāmākṣī cibukaṃ rakṣed vācaṃ me sarvamaṅgalā
grīvāyāṃ bhadrakālī ca pṛṣṭhavaṃśe dhanurdharī

कामाक्षीचिबुकम्रक्षेत्वाचम्मेसर्वमङ्गलाग्रीवायाम्भद्रकालीचपृष्ठवंशेधनुर्धरी
हिन्दी अर्थ

कामाक्षी ठोढ़ी की और सर्वमंगला मेरी वाणी की रक्षा करें। भद्रकाली गर्दन में और धनुर्धरी रीढ़ में रक्षा करें।

English sense

May Kāmākṣī protect my chin and Sarvamaṅgalā my speech, Bhadrakālī my neck and Dhanurdharī my spine.

पदार्थ · word by word
कामाक्षी
Kāmākṣīकामाक्षी
चिबुकम्
the chinठोढ़ी की
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
वाचम्
speechवाणी की
मे
myमेरी
सर्वमङ्गला
Sarvamaṅgalāसर्वमंगला
ग्रीवायाम्
on the neckगर्दन में
भद्रकाली
Bhadrakālīभद्रकाली
च
andऔर
पृष्ठवंशे
on the spineरीढ़ में
धनुर्धरी
Dhanurdharīधनुर्धरी

Verse 27

नीलग्रीवा बहिःकण्ठे नलिकां नलकूबरी ।
स्कन्धयोः खड्गिनी रक्षेद् बाहू मे वज्रधारिणी ॥ २७ ॥

nīlagrīvā bahiḥkaṇṭhe nalikāṃ nalakūbarī
skandhayoḥ khaḍginī rakṣed bāhū me vajradhāriṇī

नीलग्रीवाबहिःकण्ठेनलिकाम्नलकूबरीस्कन्धयोःखड्गिनीरक्षेत्बाहूमेवज्रधारिणी
हिन्दी अर्थ

कण्ठ के बाहरी भाग में नीलग्रीवा और कण्ठ की नली की नलकूबरी रक्षा करें। कंधों में खड्गिनी और मेरी भुजाओं की वज्रधारिणी रक्षा करें।

English sense

May Nīlagrīvā guard the outside of my throat and Nalakūbarī my windpipe. May Khaḍginī protect my shoulders and Vajradhāriṇī my arms.

पदार्थ · word by word
नीलग्रीवा
Nīlagrīvāनीलग्रीवा
बहिःकण्ठे
on the outer throatकण्ठ के बाहरी भाग में
नलिकाम्
the windpipeकण्ठ की नली की
नलकूबरी
Nalakūbarīनलकूबरी
स्कन्धयोः
on the shouldersकंधों में
खड्गिनी
Khaḍginīखड्गिनी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
बाहू
the two armsदोनों भुजाओं की
मे
myमेरी
वज्रधारिणी
Vajradhāriṇīवज्रधारिणी

Verse 28

हस्तयोर्दण्डिनी रक्षेदम्बिका चाङ्गुलीषु च ।
नखाञ्छूलेश्वरी रक्षेत्कुक्षौ रक्षेत्कुलेश्वरी ॥ २८ ॥

hastayordaṇḍinī rakṣedambikā cāṅgulīṣu ca
nakhāñchūleśvarī rakṣetkukṣau rakṣetkuleśvarī

हस्तयोःदण्डिनीरक्षेत्अम्बिकाचअङ्गुलीषुचनखान्शूलेश्वरीरक्षेत्कुक्षौरक्षेत्कुलेश्वरी
हिन्दी अर्थ

दोनों हाथों में दण्डिनी और उँगलियों में अम्बिका रक्षा करें। शूलेश्वरी नखों की और कुलेश्वरी पेट की रक्षा करें।

English sense

May Daṇḍinī guard my hands and Ambikā my fingers. May Śūleśvarī protect my nails, and Kuleśvarī my belly.

Variant reading रक्षेन्नरेश्वरी (another text has Nareśvarī for Kuleśvarī, as the guard of the belly)
पदार्थ · word by word
हस्तयोः
in the handsदोनों हाथों में
दण्डिनी
Daṇḍinīदण्डिनी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
अम्बिका
Ambikāअम्बिका
च
andऔर
अङ्गुलीषु
in the fingersउँगलियों में
च
andऔर
नखान्
the nailsनखों की
शूलेश्वरी
Śūleśvarīशूलेश्वरी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
कुक्षौ
in the bellyकोख में
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
कुलेश्वरी
Kuleśvarīकुलेश्वरी

Verse 29

स्तनौ रक्षेन्महादेवी मनः शोकविनाशिनी ।
हृदये ललिता देवी उदरे शूलधारिणी ॥ २९ ॥

stanau rakṣenmahādevī manaḥ śokavināśinī
hṛdaye lalitā devī udare śūladhāriṇī

स्तनौरक्षेत्महादेवीमनःशोकविनाशिनीहृदयेललितादेवीउदरेशूलधारिणी
हिन्दी अर्थ

महादेवी स्तनों की और शोक का नाश करने वाली शोकविनाशिनी मन की रक्षा करें। देवी ललिता हृदय में और शूलधारिणी उदर में रक्षा करें।

English sense

May Mahādevī protect my breast and Śokavināśinī, destroyer of grief, my mind. May the goddess Lalitā guard my heart and Śūladhāriṇī my stomach.

पदार्थ · word by word
स्तनौ
the breastsदोनों स्तनों की
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
महादेवी
Mahādevīमहादेवी
मनः
the mindमन की
शोकविनाशिनी
Śokavināśinīशोकविनाशिनी
हृदये
in the heartहृदय में
ललिता
Lalitāललिता
देवी
the goddessदेवी
उदरे
in the stomachउदर में
शूलधारिणी
Śūladhāriṇīशूलधारिणी

Verse 30

नाभौ च कामिनी रक्षेद् गुह्यं गुह्येश्वरी तथा ।
पूतना कामिका मेढ्रं गुदे महिषवाहिनी ॥ ३० ॥

nābhau ca kāminī rakṣed guhyaṃ guhyeśvarī tathā
pūtanā kāmikā meḍhraṃ gude mahiṣavāhinī

नाभौचकामिनीरक्षेत्गुह्यम्गुह्येश्वरीतथापूतनाकामिकामेढ्रम्गुदेमहिषवाहिनी
हिन्दी अर्थ

नाभि में कामिनी और गुह्य भाग की गुह्येश्वरी रक्षा करें। पूतना और कामिका लिंग की और महिषवाहिनी गुदा की रक्षा करें।

English sense

May Kāminī guard my navel and Guhyeśvarī my private parts. May Pūtanā and Kāmikā protect the organ of generation, and Mahiṣavāhinī the anus.

Variant reading भूतनाथा च मेढ्रं मे ऊरू महिषवाहिनी (another text has Bhūtanāthā for Pūtanā and Kāmikā, and asks Mahiṣavāhinī to guard the thighs instead of the anus)
पदार्थ · word by word
नाभौ
at the navelनाभि में
च
andऔर
कामिनी
Kāminīकामिनी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
गुह्यम्
the private partsगुह्य भाग की
गुह्येश्वरी
Guhyeśvarīगुह्येश्वरी
तथा
likewiseवैसे ही
पूतना
Pūtanāपूतना
कामिका
Kāmikāकामिका
मेढ्रम्
the organ of generationलिंग की
गुदे
at the anusगुदा में
महिषवाहिनी
Mahiṣavāhinīमहिषवाहिनी

Verse 31

कट्यां भगवती रक्षेज्जानुनी विन्ध्यवासिनी ।
जङ्घे महाबला रक्षेत्सर्वकामप्रदायिनी ॥ ३१ ॥

kaṭyāṃ bhagavatī rakṣejjānunī vindhyavāsinī
jaṅghe mahābalā rakṣetsarvakāmapradāyinī

कट्याम्भगवतीरक्षेत्जानुनीविन्ध्यवासिनीजङ्घेमहाबलारक्षेत्सर्वकामप्रदायिनी
हिन्दी अर्थ

कमर में भगवती और घुटनों की विन्ध्यवासिनी रक्षा करें। सब कामनाएँ देने वाली महाबला पिंडलियों की रक्षा करें।

English sense

May Bhagavatī guard my waist and Vindhyavāsinī my knees. May Mahābalā, who grants every wish, protect my shins.

Variant reading जङ्घे महाबला प्रोक्ता सर्वकामप्रदायिनी (another text has "is said to be" in place of "may she guard": the shins are called Mahābalā, giver of every wish)
पदार्थ · word by word
कट्याम्
at the waistकमर में
भगवती
Bhagavatīभगवती
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
जानुनी
the kneesघुटनों की
विन्ध्यवासिनी
Vindhyavāsinīविन्ध्यवासिनी
जङ्घे
the shinsपिंडलियों की
महाबला
Mahābalāमहाबला
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
सर्वकामप्रदायिनी
giver of every wishसब कामनाएँ देने वाली

Verse 32

गुल्फयोर्नारसिंही च पादपृष्ठे तु तैजसी ।
पादाङ्गुलीषु श्री रक्षेत्पादाधस्तलवासिनी ॥ ३२ ॥

gulphayornārasiṃhī ca pādapṛṣṭhe tu taijasī
pādāṅgulīṣu śrī rakṣetpādādhastalavāsinī

गुल्फयोःनारसिंहीचपादपृष्ठेतुतैजसीपाद-अङ्गुलीषुश्रीरक्षेत्पाद-अधःतलवासिनी
हिन्दी अर्थ

टखनों में नारसिंही और पैरों के ऊपरी भाग में तैजसी रक्षा करें। पैरों की उँगलियों में श्री और तलवों में तलवासिनी रक्षा करें।

English sense

May Nārasiṃhī guard my ankles and Taijasī the tops of my feet. May Śrī protect my toes, and Talavāsinī the soles of my feet.

Variant reading पादपृष्ठामितौजसी, पादाधःस्थलवासिनी (another text has Amitaujasī, "of limitless power", for Taijasī, and a different spelling of "dwelling beneath the feet")
पदार्थ · word by word
गुल्फयोः
at the anklesटखनों में
नारसिंही
Nārasiṃhīनारसिंही
च
andऔर
पादपृष्ठे
on the top of the feetपैरों के ऊपरी भाग में
तु
andऔर
तैजसी
Taijasīतैजसी
पाद-अङ्गुलीषु
in the toesपैरों की उँगलियों में
श्री
Śrīश्री
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
पाद-अधः
under the feetपैरों के नीचे
तलवासिनी
Talavāsinīतलवासिनी

Verse 33

नखान् दंष्ट्राकराली च केशांश्चैवोर्ध्वकेशिनी ।
रोमकूपेषु कौबेरी त्वचं वागीश्वरी तथा ॥ ३३ ॥

nakhān daṃṣṭrākarālī ca keśāṃścaivordhvakeśinī
romakūpeṣu kauberī tvacaṃ vāgīśvarī tathā

नखान्दंष्ट्राकरालीचकेशान्चएवऊर्ध्वकेशिनीरोमकूपेषुकौबेरीत्वचम्वागीश्वरीतथा
हिन्दी अर्थ

दाढ़ों के कारण भयानक दिखने वाली दंष्ट्राकराली नखों की और ऊर्ध्वकेशिनी बालों की रक्षा करें। रोमछिद्रों में कौबेरी और त्वचा की वागीश्वरी रक्षा करें।

English sense

May Daṃṣṭrākarālī, fearsome with her fangs, guard my nails and Ūrdhvakeśinī my hair; Kauberī the pores of my skin, and Vāgīśvarī my skin.

पदार्थ · word by word
नखान्
the nailsनखों की
दंष्ट्राकराली
Daṃṣṭrākarālīदंष्ट्राकराली
च
andऔर
केशान्
the hairबालों की
च
andऔर
एव
alsoभी
ऊर्ध्वकेशिनी
Ūrdhvakeśinīऊर्ध्वकेशिनी
रोमकूपेषु
in the poresरोमछिद्रों में
कौबेरी
Kauberīकौबेरी
त्वचम्
the skinत्वचा की
वागीश्वरी
Vāgīśvarīवागीश्वरी
तथा
likewiseवैसे ही

Verse 34

रक्तमज्जावसामांसान्यस्थिमेदांसि पार्वती ।
अन्त्राणि कालरात्रिश्च पित्तं च मुकुटेश्वरी ॥ ३४ ॥

raktamajjāvasāmāṃsānyasthimedāṃsi pārvatī
antrāṇi kālarātriśca pittaṃ ca mukuṭeśvarī

रक्त-मज्जा-वसा-मांसानिअस्थि-मेदांसिपार्वतीअन्त्राणिकालरात्रिःचपित्तम्चमुकुटेश्वरी
हिन्दी अर्थ

पार्वती रक्त, मज्जा, वसा, मांस, हड्डी और मेद की रक्षा करें। आँतों की कालरात्रि और पित्त की मुकुटेश्वरी रक्षा करें।

English sense

May Pārvatī guard my blood, marrow, fat, flesh, bones and fat-tissue. May Kālarātri guard my intestines, and Mukuṭeśvarī my bile.

पदार्थ · word by word
रक्त-मज्जा-वसा-मांसानि
blood, marrow, fat and fleshरक्त, मज्जा, वसा और मांस
अस्थि-मेदांसि
bones and fat-tissueहड्डी और मेद
पार्वती
Pārvatīपार्वती
अन्त्राणि
the intestinesआँतों की
कालरात्रिः
Kālarātriकालरात्रि
च
andऔर
पित्तम्
bileपित्त की
च
andऔर
मुकुटेश्वरी
Mukuṭeśvarīमुकुटेश्वरी

Verse 35

पद्मावती पद्मकोशे कफे चूडामणिस्तथा ।
ज्वालामुखी नखज्वालामभेद्या सर्वसंधिषु ॥ ३५ ॥

padmāvatī padmakośe kaphe cūḍāmaṇistathā
jvālāmukhī nakhajvālāmabhedyā sarvasaṃdhiṣu

पद्मावतीपद्मकोशेकफेचूडामणिःतथाज्वालामुखीनख-ज्वालाम्अभेद्यासर्वसंधिषु
हिन्दी अर्थ

भीतर के कमल-कोशों में पद्मावती और कफ में चूडामणि रक्षा करें। नखों के तेज की ज्वालामुखी और सब जोड़ों में अभेद्या रक्षा करें।

English sense

May Padmāvatī guard the lotus-sheaths within, and Cūḍāmaṇi the phlegm; Jvālāmukhī the glow of my nails, and Abhedyā, the unbreakable, all my joints.

पदार्थ · word by word
पद्मावती
Padmāvatīपद्मावती
पद्मकोशे
in the lotus-sheathsकमल-कोशों में
कफे
in the phlegmकफ में
चूडामणिः
Cūḍāmaṇiचूडामणि
तथा
likewiseवैसे ही
ज्वालामुखी
Jvālāmukhīज्वालामुखी
नख-ज्वालाम्
the glow of the nailsनखों के तेज की
अभेद्या
Abhedyāअभेद्या
सर्वसंधिषु
in all the jointsसब जोड़ों में

Verse 36

शुक्रं ब्रह्माणि मे रक्षेच्छायां छत्रेश्वरी तथा ।
अहंकारं मनो बुद्धिं रक्षेन्मे धर्मधारिणी ॥ ३६ ॥

śukraṃ brahmāṇi me rakṣecchāyāṃ chatreśvarī tathā
ahaṃkāraṃ mano buddhiṃ rakṣenme dharmadhāriṇī

शुक्रम्ब्रह्माणिमेरक्षेत्छायाम्छत्रेश्वरीतथाअहंकारम्मनःबुद्धिम्रक्षेत्मेधर्मधारिणी
हिन्दी अर्थ

हे ब्रह्माणी, मेरे वीर्य की रक्षा करो। छत्रेश्वरी छाया की रक्षा करें। धर्मधारिणी मेरे अहंकार, मन और बुद्धि की रक्षा करें।

English sense

Brahmāṇī, guard my seed; may Chatreśvarī guard my shadow. May Dharmadhāriṇī protect my sense of I, my mind and my intellect.

Variant reading रक्ष मे धर्मचारिणी (another text has Dharmacāriṇī, "she who walks in dharma", for Dharmadhāriṇī)
पदार्थ · word by word
शुक्रम्
the seedवीर्य की
ब्रह्माणि
O Brahmāṇīहे ब्रह्माणी
मे
myमेरे
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
छायाम्
the shadowछाया की
छत्रेश्वरी
Chatreśvarīछत्रेश्वरी
तथा
likewiseवैसे ही
अहंकारम्
the sense of Iअहंकार की
मनः
the mindमन की
बुद्धिम्
the intellectबुद्धि की
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
मे
myमेरी
धर्मधारिणी
Dharmadhāriṇīधर्मधारिणी

Verse 37

प्राणापानौ तथा व्यानमुदानं च समानकम् ।
वज्रहस्ता च मे रक्षेत्प्राणं कल्याणशोभना ॥ ३७ ॥

prāṇāpānau tathā vyānamudānaṃ ca samānakam
vajrahastā ca me rakṣetprāṇaṃ kalyāṇaśobhanā

प्राण-अपानौतथाव्यानम्उदानम्चसमानकम्वज्रहस्ताचमेरक्षेत्प्राणम्कल्याणशोभना
हिन्दी अर्थ

वज्रहस्ता मेरे पाँचों प्राणों की रक्षा करें: प्राण, अपान, व्यान, उदान और समान। कल्याणशोभना मेरे जीवन की रक्षा करें।

English sense

May Vajrahastā guard my five breaths: prāṇa and apāna, vyāna, udāna and samāna. May Kalyāṇaśobhanā protect my life.

पदार्थ · word by word
प्राण-अपानौ
the in-breath and out-breathप्राण और अपान
तथा
andतथा
व्यानम्
the pervading breathव्यान
उदानम्
the upward breathउदान
च
andऔर
समानकम्
the balancing breathसमान
वज्रहस्ता
Vajrahastāवज्रहस्ता
च
andऔर
मे
myमेरे
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
प्राणम्
life-breathप्राण की
कल्याणशोभना
Kalyāṇaśobhanāकल्याणशोभना

Verse 38

रसे रूपे च गन्धे च शब्दे स्पर्शे च योगिनी ।
सत्त्वं रजस्तमश्चैव रक्षेन्नारायणी सदा ॥ ३८ ॥

rase rūpe ca gandhe ca śabde sparśe ca yoginī
sattvaṃ rajastamaścaiva rakṣennārāyaṇī sadā

रसेरूपेचगन्धेचशब्देस्पर्शेचयोगिनीसत्त्वम्रजःतमःचएवरक्षेत्नारायणीसदा
हिन्दी अर्थ

रस, रूप, गन्ध, शब्द और स्पर्श के अनुभव में योगिनी रक्षा करें। नारायणी सदा मेरे सत्त्व, रज और तम गुण की रक्षा करें।

English sense

May Yoginī guard me in taste, sight, smell, sound and touch. May Nārāyaṇī always protect my sattva, rajas and tamas.

पदार्थ · word by word
रसे
in tasteरस में
रूपे
in sightरूप में
च
andऔर
गन्धे
in smellगन्ध में
च
andऔर
शब्दे
in soundशब्द में
स्पर्शे
in touchस्पर्श में
च
andऔर
योगिनी
Yoginīयोगिनी
सत्त्वम्
sattvaसत्त्व
रजः
rajasरज
तमः
tamasतम
च
andऔर
एव
alsoभी
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
नारायणी
Nārāyaṇīनारायणी
सदा
alwaysसदा

Verse 39

आयू रक्षतु वाराही धर्मं रक्षतु वैष्णवी ।
यशः कीर्तिं च लक्ष्मीं च धनं विद्यां च चक्रिणी ॥ ३९ ॥

āyū rakṣatu vārāhī dharmaṃ rakṣatu vaiṣṇavī
yaśaḥ kīrtiṃ ca lakṣmīṃ ca dhanaṃ vidyāṃ ca cakriṇī

आयुःरक्षतुवाराहीधर्मम्रक्षतुवैष्णवीयशःकीर्तिम्चलक्ष्मीम्चधनम्विद्याम्चचक्रिणी
हिन्दी अर्थ

वाराही आयु की और वैष्णवी धर्म की रक्षा करें। चक्र धारण करने वाली चक्रिणी यश, कीर्ति, लक्ष्मी, धन और विद्या की रक्षा करें।

English sense

May Vārāhī guard my life-span and Vaiṣṇavī my dharma. May Cakriṇī, who holds the discus, guard my fame, renown, fortune, wealth and learning.

पदार्थ · word by word
आयुः
life-spanआयु की
रक्षतु
may protectरक्षा करे
वाराही
Vārāhīवाराही
धर्मम्
dharmaधर्म की
रक्षतु
may protectरक्षा करे
वैष्णवी
Vaiṣṇavīवैष्णवी
यशः
fameयश
कीर्तिम्
renownकीर्ति
च
andऔर
लक्ष्मीम्
fortuneलक्ष्मी
च
andऔर
धनम्
wealthधन
विद्याम्
learningविद्या
च
andऔर
चक्रिणी
Cakriṇīचक्रिणी

Verse 40

गोत्रमिन्द्राणि मे रक्षेत्पशून्मे रक्ष चण्डिके ।
पुत्रान् रक्षेन्महालक्ष्मीर्भार्यां रक्षतु भैरवी ॥ ४० ॥

gotramindrāṇi me rakṣetpaśūnme rakṣa caṇḍike
putrān rakṣenmahālakṣmīrbhāryāṃ rakṣatu bhairavī

गोत्रम्इन्द्राणिमेरक्षेत्पशून्मेरक्षचण्डिकेपुत्रान्रक्षेत्महालक्ष्मीःभार्याम्रक्षतुभैरवी
हिन्दी अर्थ

हे इन्द्राणी, मेरे गोत्र की रक्षा करो। हे चण्डिका, मेरे पशुओं की रक्षा करो। महालक्ष्मी पुत्रों की और भैरवी पत्नी की रक्षा करें।

English sense

Indrāṇī, guard my clan. Caṇḍikā, protect my cattle. May Mahālakṣmī protect my sons, and Bhairavī my wife.

पदार्थ · word by word
गोत्रम्
the clanगोत्र की
इन्द्राणि
O Indrāṇīहे इन्द्राणी
मे
myमेरे
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
पशून्
the cattleपशुओं की
मे
myमेरे
रक्ष
protectरक्षा करो
चण्डिके
O Caṇḍikāहे चण्डिका
पुत्रान्
the sonsपुत्रों की
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
महालक्ष्मीः
Mahālakṣmīमहालक्ष्मी
भार्याम्
the wifeपत्नी की
रक्षतु
may protectरक्षा करे
भैरवी
Bhairavīभैरवी

Verse 41

पन्थानं सुपथा रक्षेन्मार्गं क्षेमकरी तथा ।
राजद्वारे महालक्ष्मीर्विजया सर्वतः स्थिता ॥ ४१ ॥

panthānaṃ supathā rakṣenmārgaṃ kṣemakarī tathā
rājadvāre mahālakṣmīrvijayā sarvataḥ sthitā

पन्थानम्सुपथारक्षेत्मार्गम्क्षेमकरीतथाराजद्वारेमहालक्ष्मीःविजयासर्वतःस्थिता
हिन्दी अर्थ

सुपथा पथ की और क्षेमकरी मार्ग की रक्षा करें। राजा के दरबार में महालक्ष्मी रक्षा करें और सब ओर स्थित विजया हर भय से बचाएँ।

English sense

May Supathā guard my path and Kṣemakarī my road. May Mahālakṣmī guard me at the king's court, and Vijayā, present on every side, protect me from all fears.

पदार्थ · word by word
पन्थानम्
the pathपथ की
सुपथा
Supathāसुपथा
रक्षेत्
may protectरक्षा करे
मार्गम्
the roadमार्ग की
क्षेमकरी
Kṣemakarīक्षेमकरी
तथा
likewiseवैसे ही
राजद्वारे
at the king's courtराजा के दरबार में
महालक्ष्मीः
Mahālakṣmīमहालक्ष्मी
विजया
Vijayāविजया
सर्वतः
on every sideसब ओर
स्थिता
standingस्थित

Verse 42

रक्षाहीनं तु यत्स्थानं वर्जितं कवचेन तु ।
तत्सर्वं रक्ष मे देवि जयन्ती पापनाशिनी ॥ ४२ ॥

rakṣāhīnaṃ tu yatsthānaṃ varjitaṃ kavacena tu
tatsarvaṃ rakṣa me devi jayantī pāpanāśinī

रक्षाहीनम्तुयत्स्थानम्वर्जितम्कवचेनतुतत्सर्वम्रक्षमेदेविजयन्तीपापनाशिनी
हिन्दी अर्थ

जो स्थान कवच में छूट गया है और इसलिए बिना रक्षा के है, हे देवी, वह सब मेरे लिए तुम बचाओ, क्योंकि तुम विजयशालिनी और पाप का नाश करने वाली हो।

English sense

Any place the armour leaves out, and so is left unguarded, protect all of that for me, Goddess, for you are victorious and destroy sin.

पदार्थ · word by word
रक्षाहीनम्
without protectionरक्षा से रहित
तु
butपरन्तु
यत्
whichजो
स्थानम्
placeस्थान
वर्जितम्
left outछूटा हुआ
कवचेन
by the armourकवच में
तु
indeedही
तत्
thatवह
सर्वम्
allसब
रक्ष
protectरक्षा करो
मे
myमेरा
देवि
O Goddessहे देवी
जयन्ती
victoriousविजयशालिनी
पापनाशिनी
destroyer of sinपाप का नाश करने वाली

Verse 43

पदमेकं न गच्छेत्तु यदीच्छेच्छुभमात्मनः ।
कवचेनावृतो नित्यं यत्र यत्रैव गच्छति ॥ ४३ ॥

padamekaṃ na gacchettu yadīcchecchubhamātmanaḥ
kavacenāvṛto nityaṃ yatra yatraiva gacchati

पदम्एकम्नगच्छेत्तुयदिइच्छेत्शुभम्आत्मनःकवचेनआवृतःनित्यम्यत्रयत्रएवगच्छति
हिन्दी अर्थ

यदि अपना भला चाहो तो कवच के बिना एक पग भी न जाओ। जो सदा कवच से ढका रहता है, वह जहाँ-जहाँ भी जाता है,

English sense

If you want your own good, do not take a single step without the armour. One who is always covered by it, wherever he goes,

पदार्थ · word by word
पदम्
stepपग
एकम्
oneएक
न
notन
गच्छेत्
should goजाए
तु
——
यदि
ifयदि
इच्छेत्
one wishesचाहे
शुभम्
goodभला
आत्मनः
for oneselfअपना
कवचेन
by the armourकवच से
आवृतः
coveredढका हुआ
नित्यम्
alwaysसदा
यत्र
whereजहाँ
यत्र
whereverजहाँ-जहाँ
एव
indeedभी
गच्छति
he goesजाता है

Verse 44

तत्र तत्रार्थलाभश्च विजयः सार्वकामिकः ।
यं यं चिन्तयते कामं तं तं प्राप्नोति निश्चितम् ।
परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यते भूतले पुमान् ॥ ४४ ॥

tatra tatrārthalābhaśca vijayaḥ sārvakāmikaḥ
yaṃ yaṃ cintayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti niścitam
paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyate bhūtale pumān

तत्रतत्रअर्थ-लाभःचविजयःसार्वकामिकःयम्यम्चिन्तयतेकामम्तम्तम्प्राप्नोतिनिश्चितम्परम-ऐश्वर्यम्अतुलम्प्राप्स्यतेभूतलेपुमान्
हिन्दी अर्थ

वहाँ-वहाँ उसे धन मिलता है और ऐसी विजय मिलती है जो सब कामनाएँ पूरी करती है। वह जिस-जिस कामना को सोचता है, उसे निश्चय ही पाता है। वह मनुष्य पृथ्वी पर अतुलनीय ऐश्वर्य पाता है।

English sense

gains wealth there, and a victory that fulfils every wish. Whatever wish he thinks of, he surely gets. Such a person will gain matchless prosperity on earth.

पदार्थ · word by word
तत्र
thereवहाँ
तत्र
there each timeवहाँ-वहाँ
अर्थ-लाभः
gain of wealthधन का लाभ
च
andऔर
विजयः
victoryविजय
सार्वकामिकः
fulfilling every wishसब कामनाएँ पूरी करने वाली
यम्
whomजिस
यम्
whomeverजिस-जिस
चिन्तयते
he thinks ofसोचता है
कामम्
wishकामना को
तम्
himउस
तम्
that very oneउस-उस को
प्राप्नोति
he gainsपाता है
निश्चितम्
surelyनिश्चय ही
परम-ऐश्वर्यम्
supreme prosperityपरम ऐश्वर्य
अतुलम्
matchlessअतुलनीय
प्राप्स्यते
will gainपाएगा
भूतले
on earthपृथ्वी पर
पुमान्
the manवह मनुष्य

Verse 45

निर्भयो जायते मर्त्यः संग्रामेष्वपराजितः ।
त्रैलोक्ये तु भवेत्पूज्यः कवचेनावृतः पुमान् ॥ ४५ ॥

nirbhayo jāyate martyaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ
trailokye tu bhavetpūjyaḥ kavacenāvṛtaḥ pumān

निर्भयःजायतेमर्त्यःसंग्रामेषुअपराजितःत्रैलोक्येतुभवेत्पूज्यःकवचेनआवृतःपुमान्
हिन्दी अर्थ

कवच से ढका मनुष्य निर्भय हो जाता है और युद्धों में कभी नहीं हारता। वह तीनों लोकों में पूजनीय होता है।

English sense

The person covered by the armour becomes fearless and is never defeated in battle. He is honoured in the three worlds.

पदार्थ · word by word
निर्भयः
fearlessनिर्भय
जायते
becomesहो जाता है
मर्त्यः
the mortalमनुष्य
संग्रामेषु
in battlesयुद्धों में
अपराजितः
undefeatedअपराजित
त्रैलोक्ये
in the three worldsतीनों लोकों में
तु
andऔर
भवेत्
becomesहोता है
पूज्यः
worthy of honourपूजनीय
कवचेन
by the armourकवच से
आवृतः
coveredढका हुआ
पुमान्
the manमनुष्य

Verse 46

इदं तु देव्याः कवचं देवानामपि दुर्लभम् ।
यः पठेत्प्रयतो नित्यं त्रिसन्ध्यं श्रद्धयान्वितः ॥ ४६ ॥

idaṃ tu devyāḥ kavacaṃ devānāmapi durlabham
yaḥ paṭhetprayato nityaṃ trisandhyaṃ śraddhayānvitaḥ

इदम्तुदेव्याःकवचम्देवानाम्अपिदुर्लभम्यःपठेत्प्रयतःनित्यम्त्रिसन्ध्यम्श्रद्धयाअन्वितः
हिन्दी अर्थ

देवी का यह कवच देवताओं के लिए भी दुर्लभ है। जो इसे प्रतिदिन नियम से, श्रद्धा के साथ, सुबह, दोपहर और शाम पढ़ता है,

English sense

This armour of the Goddess is hard to obtain even for the gods. Whoever reads it daily with discipline and faith, at dawn, noon and dusk,

पदार्थ · word by word
इदम्
thisयह
तु
indeedतो
देव्याः
of the Goddessदेवी का
कवचम्
armourकवच
देवानाम्
for the godsदेवताओं के लिए
अपि
evenभी
दुर्लभम्
hard to obtainदुर्लभ
यः
whoजो
पठेत्
readsपढ़ता है
प्रयतः
with disciplineनियम से
नित्यम्
dailyप्रतिदिन
त्रिसन्ध्यम्
at the three junctions of the dayतीनों सन्ध्याओं में
श्रद्धया
with faithश्रद्धा से
अन्वितः
filledयुक्त

Verse 47

दैवी कला भवेत्तस्य त्रैलोक्येष्वपराजितः ।
जीवेद् वर्षशतं साग्रमपमृत्युविवर्जितः ॥ ४७ ॥

daivī kalā bhavettasya trailokyeṣvaparājitaḥ
jīved varṣaśataṃ sāgramapamṛtyuvivarjitaḥ

दैवीकलाभवेत्तस्यत्रैलोक्येषुअपराजितःजीवेत्वर्षशतम्साग्रम्अपमृत्यु-विवर्जितः
हिन्दी अर्थ

उसे दैवी शक्ति मिलती है और वह तीनों लोकों में कहीं नहीं हारता। अकाल मृत्यु से बचकर वह सौ वर्ष से भी अधिक जीता है।

English sense

gains a divine power and is undefeated anywhere in the three worlds. Free from untimely death, he lives a hundred years and more.

पदार्थ · word by word
दैवी
divineदैवी
कला
powerकला
भवेत्
comesहोती है
तस्य
to himउसे
त्रैलोक्येषु
in the three worldsतीनों लोकों में
अपराजितः
undefeatedअपराजित
जीवेत्
he livesजीता है
वर्षशतम्
a hundred yearsसौ वर्ष
साग्रम्
and moreसे भी अधिक
अपमृत्यु-विवर्जितः
free from untimely deathअकाल मृत्यु से रहित

Verse 48

नश्यन्ति व्याधयः सर्वे लूताविस्फोटकादयः ।
स्थावरं जङ्गमं चैव कृत्रिमं चापि यद्विषम् ॥ ४८ ॥

naśyanti vyādhayaḥ sarve lūtāvisphoṭakādayaḥ
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva kṛtrimaṃ cāpi yadviṣam

नश्यन्तिव्याधयःसर्वेलूता-विस्फोटक-आदयःस्थावरम्जङ्गमम्चएवकृत्रिमम्चअपियत्विषम्
हिन्दी अर्थ

उसके सभी रोग, जैसे मकरी और फोड़े, नष्ट हो जाते हैं। पौधों से, साँप-बिच्छू जैसे जीवों से, या मनुष्य के बनाए, हर प्रकार के विष का असर मिट जाता है।

English sense

All his diseases, skin sores, boils and the like, are destroyed, and so is every poison, whether from plants, from creatures such as snakes and scorpions, or made by man.

पदार्थ · word by word
नश्यन्ति
are destroyedनष्ट हो जाते हैं
व्याधयः
diseasesरोग
सर्वे
allसभी
लूता-विस्फोटक-आदयः
skin sores, boils and the likeमकरी, फोड़े आदि
स्थावरम्
from plants and mineralsस्थावर
जङ्गमम्
from creaturesजंगम
च
andऔर
एव
alsoभी
कृत्रिमम्
man-madeकृत्रिम
च
andऔर
अपि
alsoभी
यत्
whateverजो
विषम्
poisonविष

Verse 49

अभिचाराणि सर्वाणि मन्त्रयन्त्राणि भूतले ।
भूचराः खेचराश्चैव जलजाश्चोपदेशिकाः ॥ ४९ ॥

abhicārāṇi sarvāṇi mantrayantrāṇi bhūtale
bhūcarāḥ khecarāścaiva jalajāścopadeśikāḥ

अभिचाराणिसर्वाणिमन्त्रयन्त्राणिभूतलेभूचराःखेचराःचएवजलजाःचउपदेशिकाः
हिन्दी अर्थ

पृथ्वी पर जितने अभिचार प्रयोग हैं, जितने ऐसे मन्त्र और यन्त्र हैं, पृथ्वी और आकाश में घूमने वाले, जल से उत्पन्न होने वाले और उपदेश मात्र से सिद्ध होने वाले देवता,

English sense

All hostile rites on earth, all such spells and diagrams, the spirits that roam the earth and sky, those born of water, and those raised by teaching,

पदार्थ · word by word
अभिचाराणि
hostile ritesअभिचार प्रयोग
सर्वाणि
allसभी
मन्त्रयन्त्राणि
spells and diagramsमन्त्र और यन्त्र
भूतले
on earthपृथ्वी पर
भूचराः
spirits that roam the earthपृथ्वी पर घूमने वाले
खेचराः
spirits of the skyआकाश में घूमने वाले
च
andऔर
एव
alsoभी
जलजाः
spirits born of waterजल से उत्पन्न
च
andऔर
उपदेशिकाः
spirits raised by instructionउपदेश से सिद्ध होने वाले

Verse 50

सहजा कुलजा माला डाकिनी शाकिनी तथा ।
अन्तरिक्षचरा घोरा डाकिन्यश्च महाबलाः ॥ ५० ॥

sahajā kulajā mālā ḍākinī śākinī tathā
antarikṣacarā ghorā ḍākinyaśca mahābalāḥ

सहजाःकुलजाःमालाडाकिनीशाकिनीतथाअन्तरिक्ष-चराःघोराःडाकिन्यःचमहाबलाः
हिन्दी अर्थ

जन्म के साथ प्रकट होने वाले और कुल के देवता, कण्ठमाला, डाकिनी और शाकिनी, अन्तरिक्ष में घूमने वाली भयानक और बलवान् डाकिनियाँ,

English sense

those born along with a person and those of the family, the garland of neck sores, ḍākinīs and śākinīs, and the terrible, very powerful ḍākinīs who roam the mid-air,

पदार्थ · word by word
सहजाः
those born with oneजन्म के साथ प्रकट होने वाले
कुलजाः
those of the familyकुल देवता
माला
the garland diseaseमाला रोग
डाकिनी
ḍākinīsडाकिनी
शाकिनी
śākinīsशाकिनी
तथा
likewiseतथा
अन्तरिक्ष-चराः
roaming the mid-airअन्तरिक्ष में घूमने वाली
घोराः
terribleभयानक
डाकिन्यः
ḍākinīsडाकिनियाँ
च
andऔर
महाबलाः
very powerfulअत्यन्त बलवान्

Verse 51

ग्रहभूतपिशाचाश्च यक्षगन्धर्वराक्षसाः ।
ब्रह्मराक्षसवेतालाः कूष्माण्डा भैरवादयः ॥ ५१ ॥

grahabhūtapiśācāśca yakṣagandharvarākṣasāḥ
brahmarākṣasavetālāḥ kūṣmāṇḍā bhairavādayaḥ

ग्रह-भूत-पिशाचाःचयक्षगन्धर्वराक्षसाःब्रह्मराक्षसवेतालाःकूष्माण्डाःभैरव-आदयः
हिन्दी अर्थ

ग्रह, भूत, पिशाच, यक्ष, गन्धर्व, राक्षस, ब्रह्मराक्षस, बेताल, कूष्माण्ड, भैरव आदि,

English sense

seizers, ghosts and piśācas, yakṣas, gandharvas and rākṣasas, brahma-rākṣasas and vetālas, kūṣmāṇḍas, bhairavas and the like,

पदार्थ · word by word
ग्रह-भूत-पिशाचाः
seizers, ghosts and piśācasग्रह, भूत और पिशाच
च
andऔर
यक्षगन्धर्वराक्षसाः
yakṣas, gandharvas and rākṣasasयक्ष, गन्धर्व और राक्षस
ब्रह्मराक्षसवेतालाः
brahma-rākṣasas and vetālasब्रह्मराक्षस और बेताल
कूष्माण्डाः
kūṣmāṇḍasकूष्माण्ड
भैरव-आदयः
bhairavas and the likeभैरव आदि

Verse 52

नश्यन्ति दर्शनात्तस्य कवचे हृदि संस्थिते ।
मानोन्नतिर्भवेद् राज्ञस्तेजोवृद्धिकरं परम् ॥ ५२ ॥

naśyanti darśanāttasya kavace hṛdi saṃsthite
mānonnatirbhaved rājñastejovṛddhikaraṃ param

नश्यन्तिदर्शनात्तस्यकवचेहृदिसंस्थितेमान-उन्नतिःभवेत्राज्ञःतेजः-वृद्धि-करम्परम्
हिन्दी अर्थ

जिसके हृदय में कवच बसा हो, उसे देखते ही ये सब भाग जाते हैं। राजा से उसका सम्मान बढ़ता है। यह कवच उत्तम है और तेज बढ़ाता है।

English sense

all these vanish at the mere sight of one who holds the armour in his heart. He rises in honour with the king. This armour is supreme and increases one's radiance.

पदार्थ · word by word
नश्यन्ति
vanishनष्ट हो जाते हैं
दर्शनात्
at the sightदेखते ही
तस्य
of himउसे
कवचे
the armourकवच के
हृदि
in the heartहृदय में
संस्थिते
being setस्थित होने पर
मान-उन्नतिः
rise in honourसम्मान की वृद्धि
भवेत्
comesहोती है
राज्ञः
from the kingराजा से
तेजः-वृद्धि-करम्
increasing radianceतेज बढ़ाने वाला
परम्
supremeउत्तम

Verse 53

यशसा वर्धते सोऽपि कीर्तिमण्डितभूतले ।
जपेत्सप्तशतीं चण्डीं कृत्वा तु कवचं पुरा ॥ ५३ ॥

yaśasā vardhate so'pi kīrtimaṇḍitabhūtale
japetsaptaśatīṃ caṇḍīṃ kṛtvā tu kavacaṃ purā

यशसावर्धतेसःअपिकीर्तिमण्डितभूतलेजपेत्सप्तशतीम्चण्डीम्कृत्वातुकवचम्पुरा
हिन्दी अर्थ

वह अपनी कीर्ति से सजी पृथ्वी पर यश में बढ़ता है। पहले कवच का पाठ करके फिर सप्तशती चण्डी का पाठ करना चाहिए।

English sense

He grows in fame on an earth adorned with his renown. One should first recite the armour and then recite the Seven Hundred verses of Caṇḍī.

पदार्थ · word by word
यशसा
in fameयश से
वर्धते
growsबढ़ता है
सः
heवह
अपि
tooभी
कीर्तिमण्डितभूतले
on an earth adorned with his renownअपनी कीर्ति से सजी पृथ्वी पर
जपेत्
should reciteजपे
सप्तशतीम्
the Seven Hundredसप्तशती
चण्डीम्
the Caṇḍīचण्डी का
कृत्वा
having doneकरके
तु
——
कवचम्
the armourकवच
पुरा
firstपहले

Verse 54

यावद्भूमण्डलं धत्ते सशैलवनकाननम् ।
तावत्तिष्ठति मेदिन्यां संततिः पुत्रपौत्रिकी ॥ ५४ ॥

yāvadbhūmaṇḍalaṃ dhatte saśailavanakānanam
tāvattiṣṭhati medinyāṃ saṃtatiḥ putrapautrikī

यावत्भूमण्डलम्धत्तेसशैलवनकाननम्तावत्तिष्ठतिमेदिन्याम्संततिःपुत्रपौत्रिकी
हिन्दी अर्थ

जब तक पर्वतों, वनों और जंगलों सहित यह पृथ्वी टिकी है, तब तक उसकी पुत्र-पौत्रों की परम्परा पृथ्वी पर बनी रहती है।

English sense

As long as the earth stands with its mountains, woods and forests, so long his line of sons and grandsons remains on earth.

पदार्थ · word by word
यावत्
as long asजब तक
भूमण्डलम्
the earthपृथ्वी
धत्ते
holdsटिकी रहती है
सशैलवनकाननम्
with its mountains, woods and forestsपर्वतों, वनों और काननों सहित
तावत्
so longतब तक
तिष्ठति
remainsबनी रहती है
मेदिन्याम्
on the earthपृथ्वी पर
संततिः
the lineसन्तान-परम्परा
पुत्रपौत्रिकी
of sons and grandsonsपुत्र-पौत्रों की

Verse 55

देहान्ते परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् ।
प्राप्नोति पुरुषो नित्यं महामायाप्रसादतः ॥ ५५ ॥

dehānte paramaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham
prāpnoti puruṣo nityaṃ mahāmāyāprasādataḥ

देह-अन्तेपरमम्स्थानम्यत्सुरैःअपिदुर्लभम्प्राप्नोतिपुरुषःनित्यम्महामायाप्रसादतः
हिन्दी अर्थ

देह का अन्त होने पर महामाया की कृपा से वह उस नित्य परम पद को पाता है, जो देवताओं के लिए भी दुर्लभ है।

English sense

When the body ends, by the grace of Mahāmāyā he reaches the highest eternal state, which is hard to reach even for the gods.

पदार्थ · word by word
देह-अन्ते
at the body's endदेह का अन्त होने पर
परमम्
highestपरम
स्थानम्
stateपद
यत्
whichजो
सुरैः
for the godsदेवताओं के लिए
अपि
evenभी
दुर्लभम्
hard to reachदुर्लभ
प्राप्नोति
reachesपाता है
पुरुषः
the personमनुष्य
नित्यम्
eternalनित्य
महामायाप्रसादतः
by the grace of Mahāmāyāमहामाया की कृपा से

Verse 56

लभते परमं रूपं शिवेन सह मोदते ॥ ॐ ॥ ५६ ॥

labhate paramaṃ rūpaṃ śivena saha modate, oṃ

लभतेपरमम्रूपम्शिवेनसहमोदतेॐ
हिन्दी अर्थ

वह सुन्दर दिव्य रूप पाता है और शिव के साथ आनन्द करता है। ॐ।

English sense

He gains a supreme form and rejoices with Śiva. Om.

Variant reading शिवेन समतां व्रजेत् (another text ends "he becomes equal to Śiva" in place of "he rejoices with Śiva")
पदार्थ · word by word
लभते
he gainsपाता है
परमम्
supremeपरम
रूपम्
formरूप
शिवेन
with Śivaशिव के
सह
togetherसाथ
मोदते
rejoicesआनन्द करता है
ॐ
Omॐ
इति देव्याः कवचं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Chandi Path चंडी पाठ The complete original recitation (Mool Path) of the Durga Saptashati's 13 chapters together with its six limbs (Shadanga) — Kavach, Argala, Keelak, the three Rahasyas, Ratri Suktam, Atharvashirsha, Saptashati Nyasa, and Navarna Vidhi — enclosed by the Navarna Mantra and taking roughly 3.5-4 hours; also called Durga Saptashati Path or Chandi Charitra.
Durga दुर्गा One of the principal deities of Hinduism - The warrior Goddess.
Kavach कवच A protective text or armor recited for a deity's shielding power — such as the Durga Kavach or Hanuman Kavach.
Navadurga नवदुर्गा The nine forms of Durga (Shailaputri, Brahmacharini, and so on).
Ashtamatrika अष्टमातृका The eight Mother Goddesses (Brahmani, Maheshwari, Kaumari, Vaishnavi, Varahi, Indrani, Chamunda, and Narasimhi), whose combined presence is invoked within the Durga Saptashati's core hymns.
Durga Saptashati दुर्गा सप्तशती The 700-verse scripture (also called Chandi Path or Devi Mahatmya) recounting the Goddess's victories over demons.
Chamunda चामुंडा The form the Goddess takes on slaying Chanda and Munda, from whom the name is given.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras