Śrī Śiva Mahāpurāṇa विद्येश्वरसंहिता Chapter 6

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

विद्येश्वरसंहिता
Chapter Six · Seeing the Terrible Battle of Brahmā and Viṣṇu, the Gods Go to the Peak of Kailāsa · Verses 1–28

अथ षष्ठोऽध्यायः

Nandikeśvara tells how Viṣṇu once lay asleep on the serpent, ringed by his attendants. Brahmā came by and scolded him for lying there proudly instead of rising for his master. Angry inside but calm outside, Viṣṇu welcomed him and offered him a seat. Brahmā said that pride had come over Viṣṇu with time, for he himself was the grandfather of the world and Viṣṇu's protector. Viṣṇu answered that the world rests in him and that Brahmā, born from the lotus of his navel, was his son. Each claimed to be the greater, and they fought, riding the swan and the king of birds, while their followers fought too. The gods gathered in the sky to watch. Arrows and weapons flew, and at last Viṣṇu aimed the Māheśvara weapon and Brahmā the dreadful Pāśupata; both blazed up in the sky like ten thousand suns. The frightened gods praised the trident-bearer, from whom creation, keeping, destruction, hiding and grace all come, and without whose grace no one can destroy even a blade of grass. They went to the peak of Kailāsa, entered Śiva's hall and saw him seated with Umā on a jewelled seat, served by his attendants and praised by the Vedas. They bowed to the ground. Śiva called them near and spoke to them in a deep, sweet and auspicious voice. नन्दिकेश्वर बताते हैं कि एक बार विष्णु अपने अनुचरोंसे घिरे शेषनागपर सो रहे थे। ब्रह्मा वहाँ आये और उन्हें डाँटा कि अपने स्वामीको देखकर भी वे घमंडसे सो रहे हैं। भीतरसे क्रुद्ध पर बाहरसे शान्त विष्णुने उनका स्वागत किया और आसन दिया। ब्रह्माने कहा कि समयके प्रभावसे विष्णुको बड़ा अभिमान हो गया है, वे तो जगत्‌के पितामह और विष्णुके रक्षक हैं। विष्णुने उत्तर दिया कि जगत् उनमें ही स्थित है और ब्रह्मा उनके नाभिकमलसे जन्मे उनके पुत्र हैं। दोनों अपनेको बड़ा बताकर हंस और पक्षिराजपर चढ़कर लड़ने लगे, और उनके अनुयायी भी लड़ने लगे। देवता आकाशमें युद्ध देखने आये। बाण और अस्त्र चले, और अन्तमें विष्णुने माहेश्वर अस्त्र तथा ब्रह्माने भयंकर पाशुपत अस्त्र चलाया; दोनों आकाशमें दस हजार सूर्योंकी तरह जल उठे। डरे हुए देवताओंने उन त्रिशूलधारीको नमस्कार किया, जिनसे सृष्टि, पालन, संहार, तिरोभाव और अनुग्रह होते हैं, और जिनकी कृपाके बिना कोई एक तिनका भी नष्ट नहीं कर सकता। वे कैलास-शिखरपर गये, शिवके भवनमें प्रवेश किया और उन्हें उमाके साथ रत्नजटित आसनपर बैठे देखा, जिनकी सेवा गण करते थे और स्तुति वेद करते थे। उन्होंने दण्डवत् प्रणाम किया। शिवने उन्हें पास बुलाया और गम्भीर, मधुर और मंगलमय वचन कहे।

Begin verses ↓

नन्दिकेश्वर उवाच — Nandikeśvara said: नन्दिकेश्वर बोले:

Verse 1

१1 पुरा कदाचिद्योगीन्द्र विष्णुर्विषधरासनः। सुष्वाप परया भूत्या स्वानुगैरपि संवृतः॥ १

purā kadācidyogīndra viṣṇurviṣadharāsanaḥ | suṣvāpa parayā bhūtyā svānugairapi saṃvṛtaḥ 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे योगीन्द्र! बहुत पहले एक बार शेषनागपर लेटनेवाले विष्णु सो रहे थे। वे परम ऐश्वर्यके साथ थे और अपने अनुचरोंसे भी घिरे हुए थे।

O lord of yogis, long ago Viṣṇu, whose bed is the serpent, was once sleeping. He was in the highest splendour, surrounded by his own attendants too.

Word by wordपदार्थ

पुरा (purā) — long agoबहुत पहलेकदाचित् (kadācit) — onceएक बारयोगि-इन्द्र (yogi-indra) — O lord of yogisहे योगीन्द्रविष्णुः (viṣṇuḥ) — Viṣṇuविष्णुविषधर-आसनः (viṣadhara-āsanaḥ) — whose bed is the serpentशेषनागपर लेटनेवालेसुष्वाप (suṣvāpa) — was sleepingसो रहे थेपरया (parayā) — with the highestपरमभूत्या (bhūtyā) — splendourऐश्वर्यके साथस्व-अनुगैः (sva-anugaiḥ) — by his own attendantsअपने अनुचरोंसेअपि (api) — tooभीसंवृतः (saṃvṛtaḥ) — surroundedघिरे हुए

Verse 2

२2 यदृच्छयागतस्तत्र ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः। अपृच्छत् पुण्डरीकाक्षं शयानं सर्वसुन्दरम्॥ २

yadṛcchayāgatastatra brahmā brahmavidāṃ varaḥ | apṛcchat puṇḍarīkākṣaṃ śayānaṃ sarvasundaram 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्मज्ञानियोंमें श्रेष्ठ ब्रह्मा अपनी इच्छासे वहाँ आये। उन्होंने सोते हुए परम सुन्दर कमलनयनसे पूछा—

Brahmā, the best among the knowers of Brahman, came there of his own accord. He asked the lotus-eyed one, wholly beautiful and lying asleep:

Word by wordपदार्थ

यदृच्छया (yadṛcchayā) — of his own accordअपनी इच्छासेआगतः (āgataḥ) — cameआयेतत्र (tatra) — thereवहाँब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माब्रह्म-विदाम् (brahma-vidām) — among the knowers of Brahmanब्रह्मज्ञानियोंमेंवरः (varaḥ) — the bestश्रेष्ठअपृच्छत् (apṛcchat) — askedपूछापुण्डरीक-अक्षम् (puṇḍarīka-akṣam) — the lotus-eyed oneकमलनयनशयानम् (śayānam) — lying asleepसोते हुएसर्व-सुन्दरम् (sarva-sundaram) — wholly beautifulपरम सुन्दर

Verse 3

३3 कस्त्वं पुरुषवच्छेषे दृष्ट्वा मामपि दृप्तवत्। उत्तिष्ठ वत्स मां पश्य तव नाथमिहागतम्॥ ३

kastvaṃ puruṣavaccheṣe dṛṣṭvā māmapi dṛptavat | uttiṣṭha vatsa māṃ paśya tava nāthamihāgatam 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"तुम कौन हो, जो साधारण पुरुषकी तरह पड़े हो? मुझे देखकर भी तुम घमंडसे पड़े हो। वत्स! उठो। यहाँ आये हुए अपने स्वामी—मुझे देखो।

"Who are you, lying here like a common man? You saw me, and even after seeing me you lie there proudly. Get up, child! Look at me, your master, who has come here.

Word by wordपदार्थ

कः (kaḥ) — whoकौनत्वम् (tvam) — are youतुमपुरुषवत् (puruṣavat) — like a common manसाधारण पुरुषकी तरहशेषे (śeṣe) — you lieपड़े होदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — after seeingदेखकरमाम् (mām) — meमुझेअपि (api) — evenभीदृप्तवत् (dṛptavat) — proudlyघमंडसेउत्तिष्ठ (uttiṣṭha) — get upउठोवत्स (vatsa) — childवत्समाम् (mām) — meमुझेपश्य (paśya) — look atदेखोतव (tava) — yourअपनेनाथम् (nātham) — masterस्वामीइह (iha) — hereयहाँआगतम् (āgatam) — who has comeआये हुए

Verse 4

४4 आगतं गुरुमाराध्यं दृष्ट्वा यो दृप्तवच्चरेत्। द्रोहिणस्तस्य मूढस्य प्रायश्चित्तं विधीयते॥ ४

āgataṃ gurumārādhyaṃ dṛṣṭvā yo dṛptavaccaret | drohiṇastasya mūḍhasya prāyaścittaṃ vidhīyate 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो आदरके योग्य गुरुजनको आये हुए देखकर भी घमंडसे व्यवहार करता है, वह गुरुद्रोही है। उस मूर्खके लिये प्रायश्चित्त बताया गया है।"

Whoever sees an elder worthy of honour who has come, and still behaves proudly, wrongs his elder. For that fool an atonement is laid down."

Word by wordपदार्थ

आगतम् (āgatam) — who has comeआये हुएगुरुम् (gurum) — an elderगुरुजनकोआराध्यम् (ārādhyam) — worthy of honourआदरके योग्यदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — on seeingदेखकरयः (yaḥ) — whoeverजोदृप्तवत् (dṛptavat) — proudlyघमंडसेचरेत् (caret) — behavesव्यवहार करता हैद्रोहिणः (drohiṇaḥ) — who wrongs his elderगुरुद्रोहीतस्य (tasya) — for thatउसमूढस्य (mūḍhasya) — foolमूर्खके लियेप्रायश्चित्तम् (prāyaścittam) — an atonementप्रायश्चित्तविधीयते (vidhīyate) — is laid downबताया गया है

Verse 5

५5 इति श्रुत्वा वचः क्रुद्धो बहिः शान्तवदाचरन्। स्वस्ति ते स्वागतं वत्स तिष्ठ पीठमितो विश॥ ५ किमु ते व्यग्रवद्वक्त्रं विभाति विषमेक्षणम्।

iti śrutvā vacaḥ kruddho bahiḥ śāntavadācaran | svasti te svāgataṃ vatsa tiṣṭha pīṭhamito viśa 5 | kimu te vyagravadvaktraṃ vibhāti viṣamekṣaṇam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ये वचन सुनकर विष्णु क्रुद्ध हुए, पर बाहरसे शान्त व्यवहार करते हुए बोले—"वत्स! तुम्हारा कल्याण हो, तुम्हारा स्वागत है। ठहरो, यहाँ आसनपर बैठो। भला तुम्हारा मुख व्याकुल और टेढ़ी दृष्टिवाला क्यों दिखता है?"

Hearing these words, Viṣṇu was angry, but outwardly he acted calmly. "Blessings on you, child, and welcome! Stay; take the seat here. Why then does your face look troubled, with an angry look in the eyes?"

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — theseयेश्रुत्वा (śrutvā) — hearingसुनकरवचः (vacaḥ) — wordsवचनक्रुद्धः (kruddhaḥ) — angryक्रुद्धबहिः (bahiḥ) — outwardlyबाहरसेशान्तवत् (śāntavat) — calmlyशान्तआचरन् (ācaran) — actingव्यवहार करते हुएस्वस्ति (svasti) — blessingsकल्याण होते (te) — on youतुम्हारास्वागतम् (svāgatam) — welcomeस्वागत हैवत्स (vatsa) — childवत्सतिष्ठ (tiṣṭha) — stayठहरोपीठम् (pīṭham) — the seatआसनपरइतः (itaḥ) — hereयहाँविश (viśa) — takeबैठोकिम् (kim) — whyक्योंउ (u) — thenभलाते (te) — yourतुम्हाराव्यग्रवत् (vyagravat) — troubledव्याकुलवक्त्रम् (vaktram) — faceमुखविभाति (vibhāti) — looksदिखता हैविषम-ईक्षणम् (viṣama-īkṣaṇam) — with an angry look in the eyesटेढ़ी दृष्टिवाला

ब्रह्मोवाच — Brahmā said: ब्रह्माजी बोले:

Verse 6

६6 वत्स विष्णो महामानमागतं कालवेगतः॥ ६ पितामहश्च जगतः पाता च तव वत्सक।

vatsa viṣṇo mahāmānamāgataṃ kālavegataḥ 6 | pitāmahaśca jagataḥ pātā ca tava vatsaka ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वत्स विष्णु! समयके प्रभावसे तुम्हें बड़ा अभिमान आ गया है। हे बच्चे! मैं जगत्‌का पितामह हूँ और तुम्हारा रक्षक भी।

Child Viṣṇu, great pride has come over you through the force of time. My child, I am the grandfather of the world, and your protector also.

Word by wordपदार्थ

वत्स (vatsa) — childवत्सविष्णो (viṣṇo) — O Viṣṇuहे विष्णुमहा-मानम् (mahā-mānam) — great prideबड़ा अभिमानआगतम् (āgatam) — has come over youआ गया हैकाल-वेगतः (kāla-vegataḥ) — through the force of timeसमयके प्रभावसेपितामहः (pitāmahaḥ) — the grandfatherपितामहच (ca) — andऔरजगतः (jagataḥ) — of the worldजगत्‌कापाता (pātā) — the protectorरक्षकच (ca) — alsoभीतव (tava) — yourतुम्हारावत्सक (vatsaka) — my childहे बच्चे

विष्णुरुवाच — Viṣṇu said: विष्णु बोले:

Verse 7

७7 मत्स्थं जगदिदं वत्स मनुषे त्वं हि चोरवत्॥ ७ मन्नाभिकमलाज्जातः पुत्रस्त्वं भाषसे वृथा।

matsthaṃ jagadidaṃ vatsa manuṣe tvaṃ hi coravat 7 | mannābhikamalājjātaḥ putrastvaṃ bhāṣase vṛthā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वत्स! यह जगत् मुझमें ही स्थित है। तुम तो चोरकी तरह इसे अपना मानते हो। तुम मेरे नाभिकमलसे जन्मे मेरे पुत्र हो। तुम व्यर्थ बोलते हो।

Child, this world rests in me. You just think it yours, like a thief. You were born from the lotus of my navel; you are my son. You talk for nothing.

Word by wordपदार्थ

मत्-स्थम् (mat-stham) — rests in meमुझमें ही स्थित हैजगत् (jagat) — worldजगत्इदम् (idam) — thisयहवत्स (vatsa) — childवत्समनुषे (manuṣe) — think it yoursअपना मानते होत्वम् (tvam) — youतुमहि (hi) — justतोचोरवत् (coravat) — like a thiefचोरकी तरहमत्-नाभि-कमलात् (mat-nābhi-kamalāt) — from the lotus of my navelमेरे नाभिकमलसेजातः (jātaḥ) — bornजन्मेपुत्रः (putraḥ) — sonपुत्रत्वम् (tvam) — youतुमभाषसे (bhāṣase) — you talkबोलते होवृथा (vṛthā) — for nothingव्यर्थ

नन्दिकेश्वर उवाच — Nandikeśvara said: नन्दिकेश्वर बोले:

Verse 8

८8 एवं हि वदतोस्तत्र मुग्धयोरजयोस्तदा॥ ८

evaṃ hi vadatostatra mugdhayorajayostadā 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब वहाँ मोहमें पड़े वे दोनों अजन्मा सचमुच इस प्रकार बोलते-बोलते—

Then, as the two unborn ones, deluded, talked there in this way indeed,

Word by wordपदार्थ

एवम् (evam) — in this wayइस प्रकारहि (hi) — indeedसचमुचवदतोः (vadatoḥ) — as the two talkedदोनोंके बोलते-बोलतेतत्र (tatra) — thereवहाँमुग्धयोः (mugdhayoḥ) — deludedमोहमें पड़ेअजयोः (ajayoḥ) — the two unborn onesदोनों अजन्मातदा (tadā) — thenतब

Verse 9

९9 अहमेव वरो न त्वमहं प्रभुरहं प्रभुः। परस्परं हन्तुकामौ चक्रतुः समरोद्यमम्॥ ९

ahameva varo na tvamahaṃ prabhurahaṃ prabhuḥ | parasparaṃ hantukāmau cakratuḥ samarodyamam 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"मैं ही श्रेष्ठ हूँ, तुम नहीं! मैं स्वामी हूँ, मैं स्वामी हूँ!"—ऐसा कहते हुए वे एक-दूसरेको मारनेकी इच्छासे युद्धके लिये तैयार हो गये।

"I alone am the greater, not you! I am the lord, I am the lord!"—they made ready for battle, each wanting to kill the other.

Word by wordपदार्थ

अहम् (aham) — Iमैंएव (eva) — aloneहीवरः (varaḥ) — am the greaterश्रेष्ठ हूँन (na) — notनहींत्वम् (tvam) — youतुमअहम् (aham) — Iमैंप्रभुः (prabhuḥ) — am the lordस्वामी हूँअहम् (aham) — Iमैंप्रभुः (prabhuḥ) — am the lordस्वामी हूँपरस्परम् (parasparam) — each otherएक-दूसरेकोहन्तु-कामौ (hantu-kāmau) — wanting to killमारनेकी इच्छासेचक्रतुः (cakratuḥ) — they madeवे तैयार हो गयेसमर-उद्यमम् (samara-udyamam) — ready for battleयुद्धके लिये

Verse 10

१०10 युयुधातेऽमरौ वीरौ हंसपक्षीन्द्रवाहनौ। वैरञ्च्या वैष्णवाश्चैवं मिथो युयुधिरे तदा॥ १०

yuyudhāte'marau vīrau haṃsapakṣīndravāhanau | vairañcyā vaiṣṇavāścaivaṃ mitho yuyudhire tadā 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हंस और पक्षिराजपर सवार वे दोनों अमर वीर लड़ने लगे। तब ब्रह्माके गण और विष्णुके गण भी इसी तरह आपसमें लड़ने लगे।

The two immortal heroes fought, riding the swan and the king of birds. Then Brahmā's followers and Viṣṇu's followers likewise fought with each other.

Word by wordपदार्थ

युयुधाते (yuyudhāte) — foughtलड़ने लगेअमरौ (amarau) — the two immortalsदोनों अमरवीरौ (vīrau) — heroesवीरहंस-पक्षि-इन्द्र-वाहनौ (haṃsa-pakṣi-indra-vāhanau) — riding the swan and the king of birdsहंस और पक्षिराजपर सवारवैरञ्च्याः (vairañcyāḥ) — Brahmā's followersब्रह्माके गणवैष्णवाः (vaiṣṇavāḥ) — Viṣṇu's followersविष्णुके गणच (ca) — andऔरएवम् (evam) — likewiseइसी तरहमिथः (mithaḥ) — with each otherआपसमेंयुयुधिरे (yuyudhire) — foughtलड़ने लगेतदा (tadā) — thenतब

Verse 11

११11 तावद्विमानगतयः सर्वा वै देवजातयः। दिदृक्षवः समाजग्मुः समरं तं महाद्भुतम्॥ ११

tāvadvimānagatayaḥ sarvā vai devajātayaḥ | didṛkṣavaḥ samājagmuḥ samaraṃ taṃ mahādbhutam 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इतनेमें सचमुच देवताओंके सभी वर्ग उस अत्यन्त अद्भुत युद्धको देखनेकी इच्छासे विमानोंपर चढ़कर आ जुटे।

Meanwhile all the kinds of gods indeed gathered, travelling in their sky-chariots, wanting to see that most wonderful battle.

Word by wordपदार्थ

तावत् (tāvat) — meanwhileइतनेमेंविमान-गतयः (vimāna-gatayaḥ) — travelling in their sky-chariotsविमानोंपर चढ़करसर्वाः (sarvāḥ) — allसभीवै (vai) — indeedसचमुचदेव-जातयः (deva-jātayaḥ) — the kinds of godsदेवताओंके वर्गदिदृक्षवः (didṛkṣavaḥ) — wanting to seeदेखनेकी इच्छासेसमाजग्मुः (samājagmuḥ) — gatheredआ जुटेसमरम् (samaram) — battleयुद्धकोतम् (tam) — thatउसमहा-अद्भुतम् (mahā-adbhutam) — most wonderfulअत्यन्त अद्भुत

Verse 12

१२12 क्षिपन्तः पुष्पवर्षाणि पश्यन्तः स्वैरमम्बरे। सुपर्णवाहनस्तत्र क्रुद्धो वै ब्रह्मवक्षसि॥ १२

kṣipantaḥ puṣpavarṣāṇi paśyantaḥ svairamambare | suparṇavāhanastatra kruddho vai brahmavakṣasi 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे फूलोंकी वर्षा बरसाते हुए आकाशमें आरामसे देखते रहे। वहाँ सुपर्णवाहन विष्णुने सचमुच क्रुद्ध होकर ब्रह्माकी छातीपर

They showered rains of flowers and watched at ease in the sky. There, he who rides Suparṇa, indeed in anger, at Brahmā's chest

Word by wordपदार्थ

क्षिपन्तः (kṣipantaḥ) — showeringबरसाते हुएपुष्प-वर्षाणि (puṣpa-varṣāṇi) — rains of flowersफूलोंकी वर्षापश्यन्तः (paśyantaḥ) — watchingदेखते हुएस्वैरम् (svairam) — at easeआरामसेअम्बरे (ambare) — in the skyआकाशमेंसुपर्ण-वाहनः (suparṇa-vāhanaḥ) — he who rides Suparṇaसुपर्णवाहन विष्णुतत्र (tatra) — thereवहाँक्रुद्धः (kruddhaḥ) — in angerक्रुद्ध होकरवै (vai) — indeedसचमुचब्रह्म-वक्षसि (brahma-vakṣasi) — at Brahmā's chestब्रह्माकी छातीपर

Verse 13

१३13 मुमोच बाणानसहानस्त्रांश्च विविधान् बहून्। मुमोचाथ विधिः क्रुद्धो विष्णोरुरसि दुःसहान्॥ १३

mumoca bāṇānasahānastrāṃśca vividhān bahūn | mumocātha vidhiḥ kruddho viṣṇorurasi duḥsahān 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

असह्य बाण और अनेक प्रकारके बहुत-से अस्त्र छोड़े। तब विधाताने भी क्रुद्ध होकर विष्णुकी छातीपर कठिनतासे सहने योग्य

let fly unbearable arrows and many weapons of many kinds. Then the Creator in anger let fly at Viṣṇu's chest, things hard to bear:

Word by wordपदार्थ

मुमोच (mumoca) — let flyछोड़ेबाणान् (bāṇān) — arrowsबाणअसहान् (asahān) — unbearableअसह्यअस्त्रान् (astrān) — weaponsअस्त्रच (ca) — andऔरविविधान् (vividhān) — of many kindsअनेक प्रकारकेबहून् (bahūn) — manyबहुत-सेमुमोच (mumoca) — let flyछोड़ेअथ (atha) — thenतबविधिः (vidhiḥ) — the Creatorविधातानेक्रुद्धः (kruddhaḥ) — in angerक्रुद्ध होकरविष्णोः (viṣṇoḥ) — Viṣṇu'sविष्णुकीउरसि (urasi) — at chestछातीपरदुःसहान् (duḥsahān) — hard to bearकठिनतासे सहने योग्य

Verse 14

१४14 बाणाननलसङ्काशानस्त्रांश्च बहुशस्तदा। तदाश्चर्यमिति स्पष्टं तयोः समरगोचरम्॥ १४

bāṇānanalasaṅkāśānastrāṃśca bahuśastadā | tadāścaryamiti spaṣṭaṃ tayoḥ samaragocaram 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

आगके समान बाण और बहुत-से अस्त्र छोड़े। तब दोनोंके युद्धमें वह आश्चर्य साफ दिखता था।

arrows like fire and many weapons. Then that wonder was clearly seen in the battle of the two.

Word by wordपदार्थ

बाणान् (bāṇān) — arrowsबाणअनल-सङ्काशान् (anala-saṅkāśān) — like fireआगके समानअस्त्रान् (astrān) — weaponsअस्त्रच (ca) — andऔरबहुशः (bahuśaḥ) — manyबहुत-सेतदा (tadā) — thenतबतत् (tat) — thatवहआश्चर्यम् (āścaryam) — a wonderआश्चर्यइति (iti) — thusऐसास्पष्टम् (spaṣṭam) — clearlyसाफतयोः (tayoḥ) — of the twoदोनोंकेसमर-गोचरम् (samara-gocaram) — seen in battleयुद्धमें दिखता

Verse 15

१५15 समीक्ष्य दैवतगणाः शशंसुर्भृशमाकुलाः। ततो विष्णुः सुसंक्रुद्धः श्वसन् व्यसनकर्शितः॥ १५

samīkṣya daivatagaṇāḥ śaśaṃsurbhṛśamākulāḥ | tato viṣṇuḥ susaṃkruddhaḥ śvasan vyasanakarśitaḥ 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसे देखकर अत्यन्त व्याकुल देवगण दोनोंकी प्रशंसा करने लगे। तब बहुत क्रुद्ध विष्णुने, संकटसे थके हुए और लम्बी साँसें लेते हुए,

Seeing it, the hosts of gods praised the two, deeply troubled. Then Viṣṇu, furious, breathing hard and worn out by the strain,

Word by wordपदार्थ

समीक्ष्य (samīkṣya) — seeing itउसे देखकरदैवत-गणाः (daivata-gaṇāḥ) — the hosts of godsदेवगणशशंसुः (śaśaṃsuḥ) — praised the twoदोनोंकी प्रशंसा करने लगेभृशम् (bhṛśam) — deeplyअत्यन्तआकुलाः (ākulāḥ) — troubledव्याकुलततः (tataḥ) — thenतबविष्णुः (viṣṇuḥ) — Viṣṇuविष्णुसु-संक्रुद्धः (su-saṃkruddhaḥ) — furiousबहुत क्रुद्धश्वसन् (śvasan) — breathing hardलम्बी साँसें लेते हुएव्यसन-कर्शितः (vyasana-karśitaḥ) — worn out by the strainसंकटसे थके हुए

Verse 16

१६16 माहेश्वरास्त्रं मतिमान् सन्दधे ब्रह्मणोपरि। ततो ब्रह्मा भृशं क्रुद्धः कम्पयन् विश्वमेव हि॥ १६

māheśvarāstraṃ matimān sandadhe brahmaṇopari | tato brahmā bhṛśaṃ kruddhaḥ kampayan viśvameva hi 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बुद्धिमान् विष्णुने ब्रह्मापर माहेश्वर अस्त्र साधा। तब ब्रह्माने अत्यन्त क्रुद्ध होकर, सचमुच सारे विश्वको कँपाते हुए,

the wise one, aimed the Māheśvara weapon at Brahmā. Then Brahmā, greatly angered, indeed shaking the whole universe,

Word by wordपदार्थ

माहेश्वर-अस्त्रम् (māheśvara-astram) — the Māheśvara weaponमाहेश्वर अस्त्रमतिमान् (matimān) — the wise oneबुद्धिमान्सन्दधे (sandadhe) — aimedसाधाब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — Brahmāब्रह्माउपरि (upari) — atपरततः (tataḥ) — thenतबब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माभृशम् (bhṛśam) — greatlyअत्यन्तक्रुद्धः (kruddhaḥ) — angeredक्रुद्ध होकरकम्पयन् (kampayan) — shakingकँपाते हुएविश्वम् (viśvam) — the universeविश्वकोएव (eva) — wholeसारेहि (hi) — indeedसचमुच

Verse 17

१७17 अस्त्रं पाशुपतं घोरं सन्दधे विष्णुवक्षसि। ततस्तदुत्थितं व्योम्नि तपनायुतसन्निभम्॥ १७

astraṃ pāśupataṃ ghoraṃ sandadhe viṣṇuvakṣasi | tatastadutthitaṃ vyomni tapanāyutasannibham 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विष्णुकी छातीपर भयंकर पाशुपत अस्त्र साधा। तब वह आकाशमें दस हजार सूर्योंके समान उठा।

aimed the dreadful Pāśupata weapon at Viṣṇu's chest. Then it rose up in the sky, like ten thousand suns.

Word by wordपदार्थ

अस्त्रम् (astram) — weaponअस्त्रपाशुपतम् (pāśupatam) — the Pāśupataपाशुपतघोरम् (ghoram) — dreadfulभयंकरसन्दधे (sandadhe) — aimedसाधाविष्णु-वक्षसि (viṣṇu-vakṣasi) — at Viṣṇu's chestविष्णुकी छातीपरततः (tataḥ) — thenतबतत् (tat) — itवहउत्थितम् (utthitam) — rose upउठाव्योम्नि (vyomni) — in the skyआकाशमेंतपन-अयुत-सन्निभम् (tapana-ayuta-sannibham) — like ten thousand sunsदस हजार सूर्योंके समान

Verse 18

१८18 सहस्रमुखमत्युग्रं चण्डवातभयङ्करम्। अस्त्रद्वयमिदं तत्र ब्रह्मविष्ण्वोर्भयङ्करम्॥ १८

sahasramukhamatyugraṃ caṇḍavātabhayaṅkaram | astradvayamidaṃ tatra brahmaviṣṇvorbhayaṅkaram 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह हजार मुखवाला, अत्यन्त उग्र और प्रचण्ड आँधी जैसा भयंकर था। ब्रह्मा और विष्णुके ये दोनों भयंकर अस्त्र वहाँ प्रकट हो गये।

It had a thousand mouths. It was very fierce, terrible as a raging storm. This dreadful pair of weapons of Brahmā and Viṣṇu stood there.

Word by wordपदार्थ

सहस्र-मुखम् (sahasra-mukham) — with a thousand mouthsहजार मुखवालाअति-उग्रम् (ati-ugram) — very fierceअत्यन्त उग्रचण्ड-वात-भयङ्करम् (caṇḍa-vāta-bhayaṅkaram) — terrible as a raging stormप्रचण्ड आँधी जैसा भयंकरअस्त्र-द्वयम् (astra-dvayam) — pair of weaponsदोनों अस्त्रइदम् (idam) — thisयेतत्र (tatra) — thereवहाँब्रह्म-विष्ण्वोः (brahma-viṣṇvoḥ) — of Brahmā and Viṣṇuब्रह्मा और विष्णुकेभयङ्करम् (bhayaṅkaram) — dreadfulभयंकर

Verse 19

१९19 इत्थं बभूव समरं ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम्। ततो देवगणाः सर्वे विषण्णा भृशमाकुलाः। ऊचुः परस्परं तात राजक्षोभे यथा द्विजाः॥ १९

itthaṃ babhūva samaraṃ brahmaviṣṇvoḥ parasparam | tato devagaṇāḥ sarve viṣaṇṇā bhṛśamākulāḥ | ūcuḥ parasparaṃ tāta rājakṣobhe yathā dvijāḥ 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस प्रकार ब्रह्मा और विष्णुका आपसमें युद्ध होने लगा। हे तात! तब सभी देवगण दुखी और अत्यन्त व्याकुल होकर, जैसे राज्यमें उथल-पुथलके समय ब्राह्मण करते हैं, आपसमें कहने लगे—

In this way the battle of Brahmā and Viṣṇu against each other went on. Then all the hosts of gods, sad and deeply troubled, said to one another, dear one, like brahmins when a kingdom is in turmoil:

Word by wordपदार्थ

इत्थम् (ittham) — in this wayइस प्रकारबभूव (babhūva) — went onहोने लगासमरम् (samaram) — the battleयुद्धब्रह्म-विष्ण्वोः (brahma-viṣṇvoḥ) — of Brahmā and Viṣṇuब्रह्मा और विष्णुकापरस्परम् (parasparam) — against each otherआपसमेंततः (tataḥ) — thenतबदेव-गणाः (deva-gaṇāḥ) — the hosts of godsदेवगणसर्वे (sarve) — allसभीविषण्णाः (viṣaṇṇāḥ) — sadदुखीभृशम् (bhṛśam) — deeplyअत्यन्तआकुलाः (ākulāḥ) — troubledव्याकुलऊचुः (ūcuḥ) — saidकहने लगेपरस्परम् (parasparam) — to one anotherआपसमेंतात (tāta) — dear oneहे तातराज-क्षोभे (rāja-kṣobhe) — when a kingdom is in turmoilराज्यमें उथल-पुथलके समययथा (yathā) — likeजैसेद्विजाः (dvijāḥ) — brahminsब्राह्मण

Verse 20

२०20 सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोऽप्यनुग्रहः। यस्मात् प्रवर्तते तस्मै ब्रह्मणे च त्रिशूलिने॥ २०

sṛṣṭiḥ sthitiśca saṃhārastirobhāvo'pyanugrahaḥ | yasmāt pravartate tasmai brahmaṇe ca triśūline 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"जिनसे सृष्टि, पालन, संहार, तिरोभाव और अनुग्रह भी होते हैं, उन ब्रह्मस्वरूप त्रिशूलधारीको नमस्कार है,

"Creation, keeping, destruction, hiding and also grace come from him. To him, who is Brahman and the trident-bearer, we bow,

Word by wordपदार्थ

सृष्टिः (sṛṣṭiḥ) — creationसृष्टिस्थितिः (sthitiḥ) — keepingपालनच (ca) — andऔरसंहारः (saṃhāraḥ) — destructionसंहारतिरोभावः (tirobhāvaḥ) — hidingतिरोभावअपि (api) — alsoभीअनुग्रहः (anugrahaḥ) — graceअनुग्रहयस्मात् (yasmāt) — from whomजिनसेप्रवर्तते (pravartate) — comeहोते हैंतस्मै (tasmai) — to himउनब्रह्मणे (brahmaṇe) — who is Brahmanब्रह्मस्वरूपच (ca) — andऔरत्रिशूलिने (triśūline) — the trident-bearerत्रिशूलधारीको

Verse 21

२१21 अशक्यमन्यैर्यदनुग्रहं विना तृणक्षयोऽप्यत्र यदृच्छया क्वचित्॥ २१

aśakyamanyairyadanugrahaṃ vinā | tṛṇakṣayo'pyatra yadṛcchayā kvacit 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जिनकी कृपाके बिना यहाँ कहीं किसी औरके लिये अपनी इच्छासे एक तिनकेका नाश भी सम्भव नहीं।"

without whose grace it is not possible for anyone else, anywhere here, even to destroy a blade of grass by one's own will."

Word by wordपदार्थ

अशक्यम् (aśakyam) — is not possibleसम्भव नहींअन्यैः (anyaiḥ) — for anyone elseकिसी औरके लियेयत्-अनुग्रहम् (yat-anugraham) — whose graceजिनकी कृपाकेविना (vinā) — withoutबिनातृण-क्षयः (tṛṇa-kṣayaḥ) — destroying a blade of grassतिनकेका नाशअपि (api) — evenभीअत्र (atra) — hereयहाँयदृच्छया (yadṛcchayā) — by one's own willअपनी इच्छासेक्वचित् (kvacit) — anywhereकहीं

Verse 22

२२22 इति देवा भयं कृत्वा विचिन्वन्तः शिवक्षयम्। जग्मुः कैलासशिखरं यत्रास्ते चन्द्रशेखरः॥ २२

iti devā bhayaṃ kṛtvā vicinvantaḥ śivakṣayam | jagmuḥ kailāsaśikharaṃ yatrāste candraśekharaḥ 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस प्रकार भय मानकर और शिवके धामको सोचते हुए देवता कैलास-शिखरपर गये, जहाँ चन्द्रशेखर रहते हैं।

So the gods, feeling fear and thinking of Śiva's dwelling, went to the peak of Kailāsa, where the moon-crested one lives.

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — soइस प्रकारदेवाः (devāḥ) — the godsदेवताभयम् (bhayam) — fearभयकृत्वा (kṛtvā) — feelingमानकरविचिन्वन्तः (vicinvantaḥ) — thinking ofसोचते हुएशिव-क्षयम् (śiva-kṣayam) — Śiva's dwellingशिवके धामजग्मुः (jagmuḥ) — wentगयेकैलास-शिखरम् (kailāsa-śikharam) — to the peak of Kailāsaकैलास-शिखरपरयत्र (yatra) — whereजहाँआस्ते (āste) — livesरहते हैंचन्द्र-शेखरः (candra-śekharaḥ) — the moon-crested oneचन्द्रशेखर

Verse 23

२३23 दृष्ट्वैवममरा हृष्टाः पदं तत्पारमेश्वरम्। प्रणेमुः प्रणवाकारं प्रविष्टास्तत्र सद्मनि॥ २३

dṛṣṭvaivamamarā hṛṣṭāḥ padaṃ tatpārameśvaram | praṇemuḥ praṇavākāraṃ praviṣṭāstatra sadmani 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस प्रकार प्रणवके आकारवाले उस परमेश्वरके धामको देखकर देवता प्रसन्न हुए। उन्होंने प्रणाम किया और वहाँ भवनमें प्रवेश किया।

Seeing thus that abode of the Supreme Lord, shaped like Om, the immortals were glad. They bowed to it and entered the hall there.

Word by wordपदार्थ

दृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — seeingदेखकरएवम् (evam) — thusइस प्रकारअमराः (amarāḥ) — the immortalsदेवताहृष्टाः (hṛṣṭāḥ) — gladप्रसन्नपदम् (padam) — abodeधामतत् (tat) — thatउसपारमेश्वरम् (pārameśvaram) — of the Supreme Lordपरमेश्वरकेप्रणेमुः (praṇemuḥ) — bowedप्रणाम कियाप्रणव-आकारम् (praṇava-ākāram) — shaped like Omप्रणवके आकारवालेप्रविष्टाः (praviṣṭāḥ) — enteredप्रवेश कियातत्र (tatra) — thereवहाँसद्मनि (sadmani) — the hallभवनमें

Verse 24

२४24 तेऽपि तत्र सभामध्ये मण्डपे मणिविष्टरे। विराजमानमुमया ददृशुर्देवपुङ्गवम्॥ २४

te'pi tatra sabhāmadhye maṇḍape maṇiviṣṭare | virājamānamumayā dadṛśurdevapuṅgavam 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ सभाके बीच मण्डपमें उन्होंने भी रत्नजटित आसनपर उमाके साथ विराजमान देवश्रेष्ठका दर्शन किया।

There, in the pavilion in the middle of the assembly, they too saw the best of gods, shining with Umā on a jewelled seat.

Word by wordपदार्थ

ते (te) — theyउन्होंनेअपि (api) — tooभीतत्र (tatra) — thereवहाँसभा-मध्ये (sabhā-madhye) — in the middle of the assemblyसभाके बीचमण्डपे (maṇḍape) — in the pavilionमण्डपमेंमणि-विष्टरे (maṇi-viṣṭare) — on a jewelled seatरत्नजटित आसनपरविराजमानम् (virājamānam) — shiningविराजमानउमया (umayā) — with Umāउमाके साथददृशुः (dadṛśuḥ) — sawदर्शन कियादेव-पुङ्गवम् (deva-puṅgavam) — the best of godsदेवश्रेष्ठका

Verse 25

२५25 सव्योत्तरेतरपदं तदर्पितकराम्बुजम्। स्वगणैः सर्वतो जुष्टं सर्वलक्षणलक्षितम्॥ २५

savyottaretarapadaṃ tadarpitakarāmbujam | svagaṇaiḥ sarvato juṣṭaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे बायें चरणपर दायाँ चरण रखे थे और उसपर करकमल रखे थे। चारों ओर अपने गणोंसे सेवित थे और सब शुभ लक्षणोंसे युक्त थे।

His right foot rested on the left, with a lotus hand placed on it. He was served on every side by his own attendants, and marked with every good sign.

Word by wordपदार्थ

सव्य-उत्तर-इतर-पदम् (savya-uttara-itara-padam) — with the right foot resting on the leftबायें चरणपर दायाँ चरण रखेतत्-अर्पित-कर-अम्बुजम् (tat-arpita-kara-ambujam) — with a lotus hand placed on itउसपर करकमल रखेस्व-गणैः (sva-gaṇaiḥ) — by his own attendantsअपने गणोंसेसर्वतः (sarvataḥ) — on every sideचारों ओरजुष्टम् (juṣṭam) — servedसेवितसर्व-लक्षण-लक्षितम् (sarva-lakṣaṇa-lakṣitam) — marked with every good signसब शुभ लक्षणोंसे युक्त

Verse 26

२६26 वीज्यमानं विशेषज्ञैः स्त्रीजनैस्तीव्रभावनैः। शंस्यमानं सदा वेदैरनुगृह्णन्तमीश्वरम्॥ २६

vījyamānaṃ viśeṣajñaiḥ strījanaistīvrabhāvanaiḥ | śaṃsyamānaṃ sadā vedairanugṛhṇantamīśvaram 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

गहरी भक्तिवाली कुशल स्त्रियोंद्वारा उनपर चँवर डुलाये जाते थे। वेदोंद्वारा सदा उनकी स्तुति की जाती थी। वे ईश्वर सबपर कृपा करते थे।

Skilled women of deep devotion were fanning him. The Vedas were always praising him. The Lord was showing grace to all.

Word by wordपदार्थ

वीज्यमानम् (vījyamānam) — being fannedचँवर डुलाये जातेविशेषज्ञैः (viśeṣajñaiḥ) — by skilledकुशलस्त्री-जनैः (strī-janaiḥ) — womenस्त्रियोंद्वारातीव्र-भावनैः (tīvra-bhāvanaiḥ) — of deep devotionगहरी भक्तिवालीशंस्यमानम् (śaṃsyamānam) — being praisedस्तुति किये जातेसदा (sadā) — alwaysसदावेदैः (vedaiḥ) — by the Vedasवेदोंद्वाराअनुगृह्णन्तम् (anugṛhṇantam) — showing graceकृपा करतेईश्वरम् (īśvaram) — the Lordईश्वर

Verse 27

२७27 दृष्ट्वैवमीशममराः सन्तोषसलिलेक्षणाः। दण्डवद् दूरतो वत्स नमश्चक्रुर्महागणाः॥ २७

dṛṣṭvaivamīśamamarāḥ santoṣasalilekṣaṇāḥ | daṇḍavad dūrato vatsa namaścakrurmahāgaṇāḥ 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वत्स! इस प्रकार ईश्वरको देखकर देवताओंके बड़े समूहोंकी आँखोंमें आनन्दके आँसू भर आये। उन्होंने दूरसे ही दण्डवत् प्रणाम किया।

Child, seeing the Lord thus, the great hosts of immortals had tears of joy in their eyes. From afar they made a bow, flat on the ground like a stick.

Word by wordपदार्थ

दृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — seeingदेखकरएवम् (evam) — thusइस प्रकारईशम् (īśam) — the Lordईश्वरकोअमराः (amarāḥ) — the immortalsदेवतासन्तोष-सलिल-ईक्षणाः (santoṣa-salila-īkṣaṇāḥ) — with tears of joy in their eyesआँखोंमें आनन्दके आँसू भरेदण्डवत् (daṇḍavat) — flat on the ground like a stickदण्डवत्दूरतः (dūrataḥ) — from afarदूरसे हीवत्स (vatsa) — childवत्सनमः (namaḥ) — bowप्रणामचक्रुः (cakruḥ) — madeकियामहा-गणाः (mahā-gaṇāḥ) — the great hostsबड़े समूह

Verse 28

२८28 तानवेक्ष्य पतिर्देवान् समीपे चाह्वयद् गणैः। अथ संह्लादयन् देवान् देवो देवशिखामणिः। अवोचदथ गम्भीरं वचनं मधुमङ्गलम्॥ २८

tānavekṣya patirdevān samīpe cāhvayad gaṇaiḥ | atha saṃhlādayan devān devo devaśikhāmaṇiḥ | avocadatha gambhīraṃ vacanaṃ madhumaṅgalam 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Saṃhitā of Vidyeśvara 6.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/vidyeshwara-six-journey-to-kailasa#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन देवताओंको देखकर स्वामीने गणोंसे उन्हें पास बुलवाया। फिर देवताओंके शिरोमणि देव, देवताओंको आनन्दित करते हुए, तब गम्भीर, मधुर और मंगलमय वचन कहे।

Seeing those gods, the Lord called them near through his attendants. Then the god, the crown jewel of the gods, gladdening the gods, spoke deep words, sweet and auspicious.

Word by wordपदार्थ

तान् (tān) — thoseउनअवेक्ष्य (avekṣya) — seeingदेखकरपतिः (patiḥ) — the Lordस्वामीनेदेवान् (devān) — godsदेवताओंकोसमीपे (samīpe) — nearपासच (ca) — andऔरआह्वयत् (āhvayat) — calledबुलवायागणैः (gaṇaiḥ) — through his attendantsगणोंसेअथ (atha) — thenफिरसंह्लादयन् (saṃhlādayan) — gladdeningआनन्दित करते हुएदेवान् (devān) — the godsदेवताओंकोदेवः (devaḥ) — the godदेवदेव-शिखामणिः (deva-śikhāmaṇiḥ) — the crown jewel of the godsदेवताओंके शिरोमणिअवोचत् (avocat) — spokeकहेअथ (atha) — thenतबगम्भीरम् (gambhīram) — deepगम्भीरवचनम् (vacanam) — wordsवचनमधु-मङ्गलम् (madhu-maṅgalam) — sweet and auspiciousमधुर और मंगलमय

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथमायां विद्येश्वरसंहितायां देवानां कैलासयात्रावर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः॥ ६॥

Thus ends the sixth chapter, called "The Description of the Gods' Journey to Kailāsa," in the first Vidyeśvara-saṃhitā, in the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत प्रथम विद्येश्वरसंहितामें देवताओंकी कैलासयात्राका वर्णन नामक छठा अध्याय पूर्ण हुआ॥ ६॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.