Śrī Śiva Mahāpurāṇa शतरुद्रसंहिता Chapter 6

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

शतरुद्रसंहिता
Chapter Six · The Birth of Nandīśvara · Verses 1–62

अथ षष्ठोऽध्यायः

Sanatkumāra asks Nandīśvara how, though born of Mahādeva's own portion, he came to attain the state of Śiva; Nandīśvara answers by telling his own story. The sage Śilāda, urged by his ancestors to labour for their deliverance, performs fierce austerities to Indra for a son who is both unborn-of-a-womb and deathless, but Indra — and, after him, Viṣṇu and Brahmā — tell him that no god can grant such a son; only Maheśvara can. Śilāda then turns his tapas upon Śiva himself, and for a thousand divine years he stands buried in an anthill, eaten to the bone by insects, until Śiva appears and shows him his own divine form; lost in the depths of his trance, Śilāda cannot even hear Śiva's offer of a boon until Śiva's own touch ends his penance. Falling at Śiva's feet in joy, Śilāda again asks for a son equal to Śiva himself — unborn and undying — and Śiva promises to be born to him as his own son, named Nandī, so that Śilāda will become father to the father of the three worlds. The very moment Śiva vanishes and Śilāda, back at his hermitage, begins ploughing the ground for a sacrifice, the radiant child is born from Śiva's own body as Śilāda's son; the sky rains flowers, the Siddhas and Kinnaras sing, and Brahmā, Viṣṇu, Śiva and Ambikā themselves come to bless him, while Śilāda, overjoyed, names him Nandī. Taking on a human form, Nandī is raised, initiated and taught the Vedas and all the scriptures by his loving father; but when he is seven, the sages Mitra and Varuṇa come to see this prodigy and weep to tell Śilāda that, for all his learning, Nandī is fated to die within the year. Śilāda collapses in grief, but the boy, remembering Śiva's lotus feet, comforts his father: no power in creation can harm him, he vows, for he will conquer death not through austerity or learning but through devotion to Maheśvara alone. When his father asks what practice will save him, Nandī simply bows at Śilāda's feet, circles him in reverence, and sets off for the forest to make good his vow — the fulfilment of which is told in the chapter that follows. सनत्कुमार नन्दीश्वरसे पूछते हैं कि महादेवके अंशसे उत्पन्न होकर भी वे किस प्रकार शिवत्वको प्राप्त हुए; नन्दीश्वर अपनी ही कथा सुनाकर उत्तर देते हैं। पितरोंके उद्धारके लिये प्रेरित होकर मुनि शिलाद अयोनिज तथा मृत्युहीन पुत्रकी कामनासे इन्द्रकी घोर तपस्या करते हैं, किन्तु इन्द्र — और उनके बाद विष्णु तथा ब्रह्मा भी — यही कहते हैं कि ऐसा पुत्र देना किसी देवताके वशकी बात नहीं, केवल महादेव ही ऐसा वर दे सकते हैं। तब शिलाद अपनी तपस्या शिवजीकी ओर मोड़ देते हैं और दिव्य सहस्र वर्षतक बाँबीमें दबे, कीड़ोंसे खाये जाकर केवल हड्डियाँ शेष रहनेतक तप करते हैं, यहाँतक कि शिवजी प्रकट होकर उन्हें अपना दिव्य रूप दिखाते हैं; समाधिकी गहराईमें डूबे शिलाद पहले शिवजीके वरदानकी वाणी सुन ही नहीं पाते, जबतक शिवजीका स्पर्श उनकी तपस्या समाप्त नहीं कर देता। हर्षसे शिवजीके चरणोंमें गिरकर शिलाद पुनः अपने-समान अयोनिज तथा मृत्युहीन पुत्रकी याचना करते हैं, और शिवजी वचन देते हैं कि वे स्वयं नन्दी नामसे उनके पुत्ररूपमें अवतरित होंगे, जिससे शिलाद तीनों लोकोंके पिताके भी पिता बन जायेंगे। शिवजीके अन्तर्धान होते ही, ठीक उसी क्षण जब शिलाद अपने आश्रममें यज्ञके लिये भूमि जोत रहे थे, शिवका अंश उनके शरीरसे तेजस्वी बालकके रूपमें प्रकट होता है; आकाशसे पुष्पवृष्टि होती है, सिद्ध और किन्नर गान करते हैं, और स्वयं ब्रह्मा, विष्णु, शिव तथा अम्बिका आकर बालकको आशीर्वाद देते हैं, जबकि हर्षित शिलाद उसका नाम नन्दी रखते हैं। मनुष्यरूप धारण करके नन्दीका पालन-पोषण होता है, और पिता शिलाद स्वयं उन्हें दीक्षा देकर वेद तथा सम्पूर्ण शास्त्रोंका अध्ययन कराते हैं; किन्तु सातवें वर्षमें उन्हें देखने आये मित्र और वरुण नामक मुनि यह देखकर रो पड़ते हैं कि सम्पूर्ण शास्त्रोंमें पारंगत होनेपर भी नन्दीकी आयु मात्र एक वर्ष शेष है। शिलाद शोकसे विह्वल होकर गिर पड़ते हैं, किन्तु बालक नन्दी शिवके चरणकमलका स्मरण करके पिताको धीरज बँधाते हैं — सृष्टिकी कोई भी शक्ति उन्हें छू नहीं सकती, क्योंकि वे न तप और न विद्यासे, केवल महादेवकी भक्तिसे ही मृत्युको जीतेंगे, ऐसी वे प्रतिज्ञा करते हैं। पिताके पूछनेपर कि कौन-सा तप या योग उन्हें बचायेगा, नन्दी केवल पिताके चरणोंमें प्रणाम करके, उनकी प्रदक्षिणा करके, अपनी प्रतिज्ञा पूर्ण करनेके लिये वनकी ओर चल पड़ते हैं — इसकी सिद्धिकी कथा अगले अध्यायमें कही गयी है।

Begin verses ↓

सनत्कुमार उवाच — Sanatkumāra said: सनत्कुमार बोले:

Verse 1

१1 भवान्कथमनुप्राप्तो महादेवांशजः शिवम्। श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं वक्तुमर्हसि मे प्रभो॥ १

bhavānkathamanuprāpto mahādevāṃśajaḥ śivam | śrotumicchāmi tatsarvaṃ vaktumarhasi me prabho 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे प्रभो! आप महादेवके अंशसे जन्मे हैं। आप शिवको कैसे प्राप्त हुए? मैं यह सब सुनना चाहता हूँ। कृपया मुझे बताइये।

My lord, you were born from a part of Mahādeva. How did you reach Śiva himself? I want to hear all of it. Please tell me.

Word by wordपदार्थ

भवान् (bhavān) — youआपकथम् (katham) — howकैसेअनुप्राप्तः (anuprāptaḥ) — did reachप्राप्त हुएमहादेव-अंश-जः (mahādeva-aṃśa-jaḥ) — born from a part of Mahādevaमहादेवके अंशसे जन्मेशिवम् (śivam) — Śiva himselfशिवकोश्रोतुम् (śrotum) — to hearसुननाइच्छामि (icchāmi) — I wantचाहता हूँतत् (tat) — itवहसर्वम् (sarvam) — allसबवक्तुम् (vaktum) — to tellबतानेअर्हसि (arhasi) — pleaseकृपयामे (me) — meमुझेप्रभो (prabho) — my lordहे प्रभो

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 2

२2 सनत्कुमार सर्वज्ञ सावधानतया शृणु। यथाऽहं च शिवं प्राप्तो महादेवांशजो मुने॥ २

sanatkumāra sarvajña sāvadhānatayā śṛṇu | yathā'haṃ ca śivaṃ prāpto mahādevāṃśajo mune 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे सर्वज्ञ सनत्कुमार! ध्यानसे सुनो। हे मुनि! मैं बताता हूँ कि महादेवके अंशसे जन्मा मैं शिवको कैसे प्राप्त हुआ।

O all-knowing Sanatkumāra, listen carefully. O sage, I will tell you how I, born from a part of Mahādeva, reached Śiva.

Word by wordपदार्थ

सनत्कुमार (sanatkumāra) — O Sanatkumāraहे सनत्कुमारसर्वज्ञ (sarvajña) — all-knowingसर्वज्ञसावधानतया (sāvadhānatayā) — carefullyध्यानसेशृणु (śṛṇu) — listenसुनोयथा (yathā) — howकैसेअहम् (aham) — Iमैंच (ca) — andऔरशिवम् (śivam) — Śivaशिवकोप्राप्तः (prāptaḥ) — reachedप्राप्त हुआमहादेव-अंश-जः (mahādeva-aṃśa-jaḥ) — born from a part of Mahādevaमहादेवके अंशसे जन्मामुने (mune) — O sageहे मुनि

Verse 3

३3 प्रजाकामः शिलादोऽभूदुक्तः पितृभिरादरात्। तदुद्धर्तुमना भक्त्या समुद्धारमभीप्सुभिः॥ ३

prajākāmaḥ śilādo'bhūduktaḥ pitṛbhirādarāt | taduddhartumanā bhaktyā samuddhāramabhīpsubhiḥ 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शिलादके पितर उद्धार चाहते थे और उन्होंने आदरसे उससे सन्तानके लिये कहा। भक्तिसे उनका उद्धार करनेकी इच्छासे शिलाद पुत्रकी कामना करने लगा।

Śilāda's ancestors wanted to be saved, and they asked him with respect for a child. Out of devotion, and wanting to lift them up, Śilāda longed for a son.

Word by wordपदार्थ

प्रजा-कामः (prajā-kāmaḥ) — longed for a sonपुत्रकी कामना करनेवालाशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादअभूत् (abhūt) — becameहुआउक्तः (uktaḥ) — askedकहे जानेपरपितृभिः (pitṛbhiḥ) — by his ancestorsपितरोंद्वाराआदरात् (ādarāt) — with respectआदरसेतत्-उद्धर्तु-मनाः (tat-uddhartu-manāḥ) — wanting to lift them upउनका उद्धार करनेकी इच्छासेभक्त्या (bhaktyā) — out of devotionभक्तिसेसमुद्धारम् (samuddhāram) — to be savedउद्धारअभीप्सुभिः (abhīpsubhiḥ) — who wantedचाहनेवाले

Verse 4

४4 अधोदृष्टिः सुधर्मात्मा शिलादो नाम वीर्यवान्। तस्यासीन्मुनिकैर्वृत्तिः शिवलोके च सोऽगमत्॥ ४

adhodṛṣṭiḥ sudharmātmā śilādo nāma vīryavān | tasyāsīnmunikairvṛttiḥ śivaloke ca so'gamat 4 ||

Doubtful readingमुनिकैर्वृत्तिः uncertain

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शिलाद नामका एक बलवान् और धर्मात्मा पुरुष था, जो सदा नीचे दृष्टि रखता था। वह मुनियोंका-सा जीवन जीता था और इससे शिवलोकको गया।

There was a strong and righteous man named Śilāda, who kept his eyes lowered. He lived like a sage, and so he went to Śiva's world.

Word by wordपदार्थ

अधः-दृष्टिः (adhaḥ-dṛṣṭiḥ) — who kept his eyes loweredनीचे दृष्टि रखनेवालासु-धर्म-आत्मा (su-dharma-ātmā) — righteousधर्मात्माशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादनाम (nāma) — namedनामकावीर्यवान् (vīryavān) — strongबलवान्तस्य (tasya) — hisउसकीआसीत् (āsīt) — wasथीमुनिकैः (munikaiḥ) — like a sageमुनियोंकी-सीवृत्तिः (vṛttiḥ) — he livedजीवनवृत्तिशिवलोके (śivaloke) — to Śiva's worldशिवलोककोच (ca) — andऔरसः (saḥ) — heवहअगमत् (agamat) — wentगया

Verse 5

५5 शक्रमुद्दिश्य स मुनिस्तपस्तेपे सुदुःसहम्। निश्चलात्मा शिलादाख्यो बहुकालं दृढव्रतः॥ ५

śakramuddiśya sa munistapastepe suduḥsaham | niścalātmā śilādākhyo bahukālaṃ dṛḍhavrataḥ 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मुनि शिलादने बहुत समयतक इन्द्रको लक्ष्य करके बहुत कठोर तप किया। उसका मन अडिग और व्रत दृढ़ था।

The sage Śilāda did very hard tapas for a long time, aimed at Indra. His mind did not waver and his vow was firm.

Word by wordपदार्थ

शक्रम् (śakram) — at Indraइन्द्रकोउद्दिश्य (uddiśya) — aimedलक्ष्य करकेसः (saḥ) — heउसमुनिः (muniḥ) — the sageमुनिनेतपः (tapaḥ) — tapasतपतेपे (tepe) — didकियासु-दुःसहम् (su-duḥsaham) — very hardबहुत कठोरनिश्चल-आत्मा (niścala-ātmā) — his mind did not waverउसका मन अडिगशिलाद-आख्यः (śilāda-ākhyaḥ) — Śilādaशिलाद नामकबहु-कालम् (bahu-kālam) — for a long timeबहुत समयतकदृढ-व्रतः (dṛḍha-vrataḥ) — his vow was firmदृढ़ व्रतवाला

Verse 6

६6 तपतस्तस्य तपसा संतुष्टोऽभूच्छतक्रतुः। जगाम च वरं दातुं सर्वदेवप्रभुस्तदा॥ ६

tapatastasya tapasā saṃtuṣṭo'bhūcchatakratuḥ | jagāma ca varaṃ dātuṃ sarvadevaprabhustadā 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सब देवताओंके स्वामी इन्द्र उसके तपसे प्रसन्न हुए। तब वे उसे वर देने गये।

Indra, lord of all the gods, was pleased with his tapas. So he went to give him a boon.

Word by wordपदार्थ

तपतः (tapataḥ) — of the one doing tapasतप करते हुएतस्य (tasya) — hisउसकेतपसा (tapasā) — with tapasतपसेसन्तुष्टः (santuṣṭaḥ) — pleasedप्रसन्नअभूत् (abhūt) — wasहुएशतक्रतुः (śatakratuḥ) — Indraइन्द्रजगाम (jagāma) — he wentगयेच (ca) — andऔरवरम् (varam) — a boonवरदातुम् (dātum) — to giveदेनेसर्व-देव-प्रभुः (sarva-deva-prabhuḥ) — lord of all the godsसब देवताओंके स्वामीतदा (tadā) — soतब

Verse 7

७7 शिलादमाह सुप्रीत्या शक्रस्तुष्टोऽस्मि तेऽनघ। तेन त्वं मुनिशार्दूल वरयस्व वरानिति॥ ७

śilādamāha suprītyā śakrastuṣṭo'smi te'nagha | tena tvaṃ muniśārdūla varayasva varāniti 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इन्द्रने बड़े प्रेमसे शिलादसे कहा — "हे निष्पाप! मैं तुमसे प्रसन्न हूँ। इसलिये हे मुनिश्रेष्ठ! वर माँगो।"

Indra said to Śilāda with great love, "Sinless one, I am pleased with you. So, tiger among sages, choose your boons."

Word by wordपदार्थ

शिलादम् (śilādam) — to Śilādaशिलादसेआह (āha) — saidकहासु-प्रीत्या (su-prītyā) — with great loveबड़े प्रेमसेशक्रः (śakraḥ) — Indraइन्द्रनेतुष्टः (tuṣṭaḥ) — pleasedप्रसन्नअस्मि (asmi) — I amहूँते (te) — with youतुमसेअनघ (anagha) — sinless oneहे निष्पापतेन (tena) — soइसलियेत्वम् (tvam) — youतुममुनि-शार्दूल (muni-śārdūla) — tiger among sagesहे मुनिश्रेष्ठवरयस्व (varayasva) — chooseमाँगोवरान् (varān) — your boonsवरइति (iti) — thusऐसा

Verse 8

८8 ततः प्रणम्य देवेशं स्तुत्वा स्तुतिभिरादरात्। शिलादो मुनिशार्दूलस्तमाह सुकृताञ्जलिः॥ ८

tataḥ praṇamya deveśaṃ stutvā stutibhirādarāt | śilādo muniśārdūlastamāha sukṛtāñjaliḥ 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब मुनिश्रेष्ठ शिलादने देवराजको प्रणाम किया। उसने आदरसे स्तुतियोंद्वारा उनकी स्तुति की और हाथ जोड़कर कहा।

Then Śilāda, the tiger among sages, bowed to the lord of the gods. He praised him with respectful hymns and spoke with folded hands.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबप्रणम्य (praṇamya) — bowedप्रणाम करकेदेव-ईशम् (deva-īśam) — to the lord of the godsदेवराजकोस्तुत्वा (stutvā) — praisedस्तुति करकेस्तुतिभिः (stutibhiḥ) — with hymnsस्तुतियोंद्वाराआदरात् (ādarāt) — respectfulआदरसेशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादनेमुनि-शार्दूलः (muni-śārdūlaḥ) — the tiger among sagesमुनिश्रेष्ठतम् (tam) — to himउनसेआह (āha) — spokeकहासु-कृत-अञ्जलिः (su-kṛta-añjaliḥ) — with folded handsहाथ जोड़कर

शिलाद उवाच — Śilāda said: शिलाद बोले:

Verse 9

९9 शतक्रतो सुरेशान सन्तुष्टो यदि मे प्रभो। अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सुव्रतम्॥ ९

śatakrato sureśāna santuṣṭo yadi me prabho | ayonijaṃ mṛtyuhīnaṃ putramicchāmi suvratam 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे इन्द्र! हे देवेश्वर! हे प्रभो! यदि आप मुझसे प्रसन्न हैं, तो मैं उत्तम व्रतवाला पुत्र चाहता हूँ। वह योनिसे जन्मा न हो और कभी न मरे।"

"O Indra, lord of the gods, if you are pleased with me, my lord, I want a son of good vows. He should not be born from a womb, and he should never die."

Word by wordपदार्थ

शतक्रतो (śatakrato) — O Indraहे इन्द्रसुर-ईशान (sura-īśāna) — lord of the godsहे देवेश्वरसन्तुष्टः (santuṣṭaḥ) — pleasedप्रसन्नयदि (yadi) — ifयदिमे (me) — with meमुझसेप्रभो (prabho) — my lordहे प्रभोअयोनि-जम् (ayoni-jam) — not born from a wombयोनिसे न जन्मामृत्यु-हीनम् (mṛtyu-hīnam) — should never dieकभी न मरनेवालापुत्रम् (putram) — a sonपुत्रइच्छामि (icchāmi) — I wantचाहता हूँसु-व्रतम् (su-vratam) — of good vowsउत्तम व्रतवाला

शक्र उवाच — Śakra said: शक्र बोले:

Verse 10

१०10 पुत्रं दास्यामि पुत्रार्थिन्योनिजं मृत्युसंयुतम्। अन्यथा ते न दास्यामि मृत्युहीना न सन्ति वै॥ १०

putraṃ dāsyāmi putrārthinyonijaṃ mṛtyusaṃyutam | anyathā te na dāsyāmi mṛtyuhīnā na santi vai 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"तुम पुत्र चाहते हो। मैं तुम्हें योनिसे जन्मा और मरनेवाला पुत्र दे सकता हूँ। दूसरे प्रकारका पुत्र मैं नहीं दे सकता। मृत्युसे रहित कोई नहीं है।"

"You want a son. I can give you a son born from a womb, who will one day die. I cannot give you any other kind. No one is free from death."

Word by wordपदार्थ

पुत्रम् (putram) — a sonपुत्रदास्यामि (dāsyāmi) — I can giveदे सकता हूँपुत्र-अर्थिन् (putra-arthin) — you want a sonहे पुत्र चाहनेवालेयोनि-जम् (yoni-jam) — born from a wombयोनिसे जन्मामृत्यु-संयुतम् (mṛtyu-saṃyutam) — who will one day dieमरनेवालाअन्यथा (anyathā) — any other kindदूसरे प्रकारकाते (te) — youतुम्हेंन (na) — cannotनहींदास्यामि (dāsyāmi) — giveदे सकतामृत्यु-हीनाः (mṛtyu-hīnāḥ) — free from deathमृत्युसे रहितन (na) — no oneकोई नहींसन्ति (santi) — isहैवै (vai) — indeedही

Verse 11

११11 न दास्यामि सुतं तेऽहं मृत्युहीनमयोनिजम्। हरिविधिश्च भगवान्किमुतान्ये महामुने॥ ११

na dāsyāmi sutaṃ te'haṃ mṛtyuhīnamayonijam | harividhiśca bhagavānkimutānye mahāmune 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं तुम्हें ऐसा पुत्र नहीं दे सकता जो कभी न मरे और योनिसे न जन्मा हो। हे महामुनि! भगवान् विष्णु और ब्रह्मा भी नहीं दे सकते, फिर दूसरोंकी क्या बात!

I cannot give you a son who never dies and is not born from a womb. Even the lord Viṣṇu and Brahmā cannot, great sage, let alone anyone else.

Word by wordपदार्थ

न (na) — cannotनहींदास्यामि (dāsyāmi) — giveदे सकतासुतम् (sutam) — a sonपुत्रते (te) — youतुम्हेंअहम् (aham) — Iमैंमृत्यु-हीनम् (mṛtyu-hīnam) — who never diesजो कभी न मरेअयोनि-जम् (ayoni-jam) — not born from a wombयोनिसे न जन्माहरिः (hariḥ) — Viṣṇuविष्णुविधिः (vidhiḥ) — Brahmāब्रह्माच (ca) — andऔरभगवान् (bhagavān) — the lordभगवान्किम्-उत (kim-uta) — let aloneफिर क्या बातअन्ये (anye) — anyone elseदूसरोंकीमहा-मुने (mahā-mune) — great sageहे महामुनि

Verse 12

१२12 तावपि त्रिपुरार्यङ्गसम्भवौ मरणान्वितौ। तयोरप्यायुषां मानं कथितं निगमे पृथक्॥ १२

tāvapi tripurāryaṅgasambhavau maraṇānvitau | tayorapyāyuṣāṃ mānaṃ kathitaṃ nigame pṛthak 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हरि और ब्रह्मा भी त्रिपुरके शत्रु शिवके शरीरसे उत्पन्न हुए हैं, और वे भी मरते हैं। वेदमें दोनोंकी आयुका माप अलग-अलग बताया गया है।

Even Hari and Brahmā came from the body of Śiva, the enemy of Tripura, and they too must die. The Veda gives the length of each one's life separately.

Word by wordपदार्थ

तौ (tau) — Hari and Brahmāहरि और ब्रह्माअपि (api) — evenभीत्रिपुरारि-अङ्ग-सम्भवौ (tripurāri-aṅga-sambhavau) — came from the body of Śiva, the enemy of Tripuraत्रिपुरके शत्रु शिवके शरीरसे उत्पन्नमरण-अन्वितौ (maraṇa-anvitau) — must dieमरनेवालेतयोः (tayoḥ) — of each oneदोनोंकीअपि (api) — tooभीआयुषाम् (āyuṣām) — of lifeआयुकामानम् (mānam) — the lengthमापकथितम् (kathitam) — givesबताया गया हैनिगमे (nigame) — the Vedaवेदमेंपृथक् (pṛthak) — separatelyअलग-अलग

Verse 13

१३13 तस्मादयोनिजे पुत्रे मृत्युहीने प्रयत्नतः। परित्यजाशां विप्रेन्द्र गृहाणात्मक्षमं सुतम्॥ १३

tasmādayonije putre mṛtyuhīne prayatnataḥ | parityajāśāṃ viprendra gṛhāṇātmakṣamaṃ sutam 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसलिये हे विप्रश्रेष्ठ! योनिसे न जन्मे और कभी न मरनेवाले पुत्रकी आशा पूरी तरह छोड़ दो। अपने योग्य, सम्भव पुत्र स्वीकार करो।

So, best of brāhmaṇas, give up hope for a son who is not born from a womb and never dies. Take a son that is possible for you.

Word by wordपदार्थ

तस्मात् (tasmāt) — soइसलियेअयोनि-जे (ayoni-je) — not born from a wombयोनिसे न जन्मेपुत्रे (putre) — for a sonपुत्रकीमृत्यु-हीने (mṛtyu-hīne) — never diesकभी न मरनेवालेप्रयत्नतः (prayatnataḥ) — fullyपूरी तरहपरित्यज (parityaja) — give upछोड़ दोआशाम् (āśām) — hopeआशाविप्र-इन्द्र (vipra-indra) — best of brāhmaṇasहे विप्रश्रेष्ठगृहाण (gṛhāṇa) — takeस्वीकार करोआत्म-क्षमम् (ātma-kṣamam) — that is possible for youअपने योग्य, सम्भवसुतम् (sutam) — a sonपुत्र

Verse 14

१४14 किन्तु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति महेश्वरः। सुदुर्लभो मृत्युहीनस्तव पुत्रो ह्ययोनिजः॥ १४

kintu deveśvaro rudraḥ prasīdati maheśvaraḥ | sudurlabho mṛtyuhīnastava putro hyayonijaḥ 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पर यदि देवेश्वर रुद्र महेश्वर प्रसन्न हो जायँ, तो तुम्हें वह अति दुर्लभ पुत्र मिल सकता है, जो कभी न मरे और योनिसे न जन्मा हो।

But if Rudra, lord of the gods, Maheśvara, is pleased with you, you may get that very rare son, who never dies and is not born from a womb.

Word by wordपदार्थ

किन्तु (kintu) — butपरदेव-ईश्वरः (deva-īśvaraḥ) — lord of the godsदेवेश्वररुद्रः (rudraḥ) — Rudraरुद्रप्रसीदति (prasīdati) — is pleasedप्रसन्न हो जायँमहेश्वरः (maheśvaraḥ) — Maheśvaraमहेश्वरसु-दुर्लभः (su-durlabhaḥ) — very rareअति दुर्लभमृत्यु-हीनः (mṛtyu-hīnaḥ) — who never diesकभी न मरनेवालातव (tava) — youतुम्हेंपुत्रः (putraḥ) — sonपुत्रहि (hi) — indeedहीअयोनि-जः (ayoni-jaḥ) — not born from a wombयोनिसे न जन्मा

Verse 15

१५15 अहं च विष्णुर्भगवान् द्रुहिणश्च महामुने। अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रं दातुं न शक्नुमः॥ १५

ahaṃ ca viṣṇurbhagavān druhiṇaśca mahāmune | ayonijaṃ mṛtyuhīnaṃ putraṃ dātuṃ na śaknumaḥ 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे महामुनि! न मैं, न भगवान् विष्णु और न ब्रह्मा तुम्हें ऐसा पुत्र दे सकते हैं जो योनिसे न जन्मा हो और कभी न मरे।

Great sage, neither I, nor the lord Viṣṇu, nor Brahmā can give you a son who is not born from a womb and never dies.

Word by wordपदार्थ

अहम् (aham) — Iमैंच (ca) — andऔरविष्णुः (viṣṇuḥ) — Viṣṇuविष्णुभगवान् (bhagavān) — the lordभगवान्द्रुहिणः (druhiṇaḥ) — Brahmāब्रह्माच (ca) — andऔरमहा-मुने (mahā-mune) — great sageहे महामुनिअयोनि-जम् (ayoni-jam) — not born from a wombयोनिसे न जन्मामृत्यु-हीनम् (mṛtyu-hīnam) — never diesकभी न मरनेवालापुत्रम् (putram) — a sonपुत्रदातुम् (dātum) — giveदेनेमेंन (na) — neitherनहींशक्नुमः (śaknumaḥ) — canसमर्थ हैं

Verse 16

१६16 आराधय महादेवं तत्पुत्रविनिकाम्यया। सर्वेश्वरो महाशक्तः स ते पुत्रं प्रदास्यति॥ १६

ārādhaya mahādevaṃ tatputravinikāmyayā | sarveśvaro mahāśaktaḥ sa te putraṃ pradāsyati 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यदि तुम ऐसा पुत्र चाहते हो, तो महादेवकी आराधना करो। वे सबके स्वामी और सर्वशक्तिमान् हैं। वे तुम्हें वह पुत्र देंगे।

If you want such a son, worship Mahādeva. He is the lord of all and all-powerful. He will give you that son.

Word by wordपदार्थ

आराधय (ārādhaya) — worshipआराधना करोमहादेवम् (mahādevam) — Mahādevaमहादेवकीतत्-पुत्र-विनिकाम्यया (tat-putra-vinikāmyayā) — if you want such a sonऐसा पुत्र चाहते हो तोसर्व-ईश्वरः (sarva-īśvaraḥ) — the lord of allसबके स्वामीमहा-शक्तः (mahā-śaktaḥ) — all-powerfulसर्वशक्तिमान्सः (saḥ) — heवेते (te) — youतुम्हेंपुत्रम् (putram) — that sonवह पुत्रप्रदास्यति (pradāsyati) — will giveदेंगे

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 17

१७17 एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रमनुगृह्य च तं घृणी। देवैर्वृतः सुरेशानः स्वलोकं समगान्मुने॥ १७

evaṃ vyāhṛtya viprendramanugṛhya ca taṃ ghṛṇī | devairvṛtaḥ sureśānaḥ svalokaṃ samagānmune 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि! देवराज इन्द्रने विप्रश्रेष्ठसे ऐसा कहकर दयासे उसपर कृपा की। फिर देवताओंसे घिरे हुए वे अपने लोकको चले गये।

O sage, Indra, lord of the gods, spoke this way to the best of brāhmaṇas and kindly blessed him. Then, with the gods around him, he went back to his own world.

Word by wordपदार्थ

एवम् (evam) — this wayऐसाव्याहृत्य (vyāhṛtya) — spokeकहकरविप्र-इन्द्रम् (vipra-indram) — to the best of brāhmaṇasविप्रश्रेष्ठसेअनुगृह्य (anugṛhya) — blessedकृपा करकेच (ca) — andऔरतम् (tam) — himउसपरघृणी (ghṛṇī) — kindlyदयासेदेवैः (devaiḥ) — with the godsदेवताओंसेवृतः (vṛtaḥ) — around himघिरे हुएसुर-ईशानः (sura-īśānaḥ) — Indra, lord of the godsदेवराज इन्द्रस्व-लोकम् (sva-lokam) — to his own worldअपने लोककोसमगात् (samagāt) — went backचले गयेमुने (mune) — O sageहे मुनि

Verse 18

१८18 गते तस्मिंश्च वरदे सहस्राक्षे शिलाशनः। आराधयन्महादेवं तपसाऽतोषयद्भवम्॥ १८

gate tasmiṃśca varade sahasrākṣe śilāśanaḥ | ārādhayanmahādevaṃ tapasā'toṣayadbhavam 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब वर देनेवाले सहस्राक्ष इन्द्र चले गये, तब शिलाद महादेवकी आराधना करने लगा। अपने तपसे उसने भवको प्रसन्न किया।

When the thousand-eyed giver of boons had gone, Śilāda began to worship Mahādeva. By his tapas he pleased Bhava.

Word by wordपदार्थ

गते (gate) — had goneचले जानेपरतस्मिन् (tasmin) — whenजबच (ca) — andऔरवरदे (varade) — giver of boonsवर देनेवालेसहस्र-अक्षे (sahasra-akṣe) — thousand-eyedसहस्राक्ष इन्द्रकेशिलाशनः (śilāśanaḥ) — Śilādaशिलादआराधयन् (ārādhayan) — began to worshipआराधना करते हुएमहादेवम् (mahādevam) — Mahādevaमहादेवकीतपसा (tapasā) — by his tapasअपने तपसेअतोषयत् (atoṣayat) — pleasedप्रसन्न कियाभवम् (bhavam) — Bhavaभवको

Verse 19

१९19 अथ तस्यैवमनिशं तत्परस्य द्विजस्य वै। दिव्यं वर्षसहस्रं तु गतं क्षणमिवाद्भुतम्॥ १९

atha tasyaivamaniśaṃ tatparasya dvijasya vai | divyaṃ varṣasahasraṃ tu gataṃ kṣaṇamivādbhutam 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह ब्राह्मण दिन-रात उसीमें ऐसा लगा रहा कि हजार दिव्य वर्ष एक क्षणकी तरह बीत गये। यह अद्भुत बात थी।

That brāhmaṇa was so fully given to it, day and night, that a thousand divine years passed like a single moment. It was a wonder.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — thenतबतस्य (tasya) — thatउसएवम् (evam) — soऐसाअनिशम् (aniśam) — day and nightदिन-राततत्-परस्य (tat-parasya) — fully given to itउसीमें लगेद्विजस्य (dvijasya) — brāhmaṇaब्राह्मणकेवै (vai) — indeedहीदिव्यम् (divyam) — divineदिव्यवर्ष-सहस्रम् (varṣa-sahasram) — a thousand yearsहजार वर्षतु (tu) — andतोगतम् (gatam) — passedबीत गयेक्षणम् (kṣaṇam) — a single momentएक क्षणइव (iva) — likeकी तरहअद्भुतम् (adbhutam) — a wonderअद्भुत

Verse 20

२०20 वल्मीकेन वृताङ्गश्च लक्षकीटगणैर्मुनिः। वज्रसूचीमुखैश्चान्यै रक्तभुग्भिश्च सर्वतः॥ २०

valmīkena vṛtāṅgaśca lakṣakīṭagaṇairmuniḥ | vajrasūcīmukhaiścānyai raktabhugbhiśca sarvataḥ 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मुनिका शरीर दीमककी बाँबीसे ढक गया। चारों ओरसे सुईकी तरह तीखे मुँहवाले लाखों कीड़े और खून पीनेवाले दूसरे जीव उसपर छा गये।

An anthill covered the sage's body. On every side lakhs of insects with needle-sharp mouths, and others that drank his blood, covered him.

Word by wordपदार्थ

वल्मीकेन (valmīkena) — an anthillदीमककी बाँबीसेवृत-अङ्गः (vṛta-aṅgaḥ) — covered his bodyशरीर ढका हुआच (ca) — andऔरलक्ष-कीट-गणैः (lakṣa-kīṭa-gaṇaiḥ) — lakhs of insectsलाखों कीड़ोंसेमुनिः (muniḥ) — the sageमुनिवज्र-सूची-मुखैः (vajra-sūcī-mukhaiḥ) — with needle-sharp mouthsसुईकी तरह तीखे मुँहवालेच (ca) — andऔरअन्यैः (anyaiḥ) — othersदूसरेरक्त-भुग्भिः (rakta-bhugbhiḥ) — that drank his bloodखून पीनेवालेच (ca) — andऔरसर्वतः (sarvataḥ) — on every sideचारों ओरसे

Verse 21

२१21 निर्मासरुधिरत्वग्वै बिले तस्मिन्नवस्थितः। अस्थिशेषोऽभवत्पश्चाच्छिलादो मुनिसत्तमः॥ २१

nirmāsarudhiratvagvai bile tasminnavasthitaḥ | asthiśeṣo'bhavatpaścācchilādo munisattamaḥ 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह उसी बिलमें बैठा रहा, उसका मांस, खून और त्वचा न रहे। अन्तमें मुनिश्रेष्ठ शिलाद केवल हड्डियोंका ढाँचा रह गया।

He stayed in that hole, without flesh, blood or skin. In the end Śilāda, the best of sages, was only bones.

Word by wordपदार्थ

निर्मांस-रुधिर-त्वक् (nirmāṃsa-rudhira-tvak) — without flesh, blood or skinमांस, खून और त्वचासे रहितवै (vai) — indeedहीबिले (bile) — holeबिलमेंतस्मिन् (tasmin) — in thatउसीअवस्थितः (avasthitaḥ) — he stayedबैठा रहाअस्थि-शेषः (asthi-śeṣaḥ) — only bonesकेवल हड्डियोंका ढाँचाअभवत् (abhavat) — wasरह गयापश्चात् (paścāt) — in the endअन्तमेंशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादमुनि-सत्तमः (muni-sattamaḥ) — the best of sagesमुनिश्रेष्ठ

Verse 22

२२22 तुष्टः प्रभुस्तदा तस्मै दर्शयामास स्वां तनुम्। दिव्यां दिव्यगुणैर्युक्तामलभ्यां वामबुद्धिभिः॥ २२

tuṣṭaḥ prabhustadā tasmai darśayāmāsa svāṃ tanum | divyāṃ divyaguṇairyuktāmalabhyāṃ vāmabuddhibhiḥ 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब प्रभुने प्रसन्न होकर उसे अपना दिव्य शरीर दिखाया, जो दिव्य गुणोंसे भरा है। टेढ़ी बुद्धिवाले उसे कभी नहीं देख सकते।

Then the Lord was pleased and showed him his own divine body, full of divine qualities. People with crooked minds can never see it.

Word by wordपदार्थ

तुष्टः (tuṣṭaḥ) — was pleasedप्रसन्न होकरप्रभुः (prabhuḥ) — the Lordप्रभुनेतदा (tadā) — thenतबतस्मै (tasmai) — himउसेदर्शयामास (darśayāmāsa) — showedदिखायास्वाम् (svām) — his ownअपनातनुम् (tanum) — bodyशरीरदिव्याम् (divyām) — divineदिव्यदिव्य-गुणैः (divya-guṇaiḥ) — with divine qualitiesदिव्य गुणोंसेयुक्ताम् (yuktām) — fullभराअलभ्याम् (alabhyām) — can never seeकभी नहीं देख सकतेवाम-बुद्धिभिः (vāma-buddhibhiḥ) — people with crooked mindsटेढ़ी बुद्धिवाले

Verse 23

२३23 दिव्यवर्षसहस्रेण तप्यमानाय शूलधृक्। सर्वदेवाधिपस्तस्मै वरदोऽस्मीत्यभाषत॥ २३

divyavarṣasahasreṇa tapyamānāya śūladhṛk | sarvadevādhipastasmai varado'smītyabhāṣata 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसने हजार दिव्य वर्षोंतक तप किया था। सब देवताओंके स्वामी त्रिशूलधारीने उससे कहा — "मैं तुम्हें वर देने आया हूँ।"

He had done tapas for a thousand divine years. The Trident-holder, lord of all the gods, said to him, "I am here to give you a boon."

Word by wordपदार्थ

दिव्य-वर्ष-सहस्रेण (divya-varṣa-sahasreṇa) — for a thousand divine yearsहजार दिव्य वर्षोंतकतप्यमानाय (tapyamānāya) — had done tapasतप करनेवालेसेशूल-धृक् (śūla-dhṛk) — the Trident-holderत्रिशूलधारीनेसर्व-देव-अधिपः (sarva-deva-adhipaḥ) — lord of all the godsसब देवताओंके स्वामीतस्मै (tasmai) — to himउससेवरदः (varadaḥ) — to give a boonवर देनेवालाअस्मि (asmi) — I am hereमैं आया हूँइति (iti) — thusऐसाअभाषत (abhāṣata) — saidकहा

Verse 24

२४24 महासमाधिसंलीनः स शिलादो महामुनिः। नाशृणोत्तद्गिरं शम्भोर्भक्त्यधीनतरस्य वै॥ २४

mahāsamādhisaṃlīnaḥ sa śilādo mahāmuniḥ | nāśṛṇottadgiraṃ śambhorbhaktyadhīnatarasya vai 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पर महामुनि शिलाद गहरी समाधिमें डूबा था। उसने भक्तिके वशमें रहनेवाले शम्भुके वे वचन नहीं सुने।

But the great sage Śilāda was deep in samādhi. He did not hear the words of Śambhu, who is ruled by devotion.

Word by wordपदार्थ

महा-समाधि-संलीनः (mahā-samādhi-saṃlīnaḥ) — deep in samādhiगहरी समाधिमें डूबासः (saḥ) — heवहशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादमहा-मुनिः (mahā-muniḥ) — the great sageमहामुनिन (na) — notनहींअशृणोत् (aśṛṇot) — did hearसुनेतत् (tat) — thoseवेगिरम् (giram) — wordsवचनशम्भोः (śambhoḥ) — of Śambhuशम्भुकेभक्ति-अधीनतरस्य (bhakti-adhīnatarasya) — who is ruled by devotionभक्तिके वशमें रहनेवालेवै (vai) — indeedही

Verse 25

२५25 यदा स्पृष्टो मुनिस्तेन करेण त्रिपुरारिणा। तदैव मुनिशार्दूल उत्ससर्ज तपःक्रमम्॥ २५

yadā spṛṣṭo munistena kareṇa tripurāriṇā | tadaiva muniśārdūla utsasarja tapaḥkramam 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जैसे ही त्रिपुरके शत्रु शिवने अपने हाथसे मुनिको छुआ, उसी क्षण उस मुनिश्रेष्ठने तप छोड़ दिया।

As soon as Śiva, the enemy of Tripura, touched the sage with his hand, the tiger among sages ended his tapas.

Word by wordपदार्थ

यदा (yadā) — as soon asजैसे हीस्पृष्टः (spṛṣṭaḥ) — touchedछुआ गयामुनिः (muniḥ) — the sageमुनितेन (tena) — with hisअपनेकरेण (kareṇa) — handहाथसेत्रिपुरारिणा (tripurāriṇā) — Śiva, the enemy of Tripuraत्रिपुरके शत्रु शिवनेतदा (tadā) — thenतबएव (eva) — at onceउसी क्षणमुनि-शार्दूलः (muni-śārdūlaḥ) — the tiger among sagesमुनिश्रेष्ठनेउत्ससर्ज (utsasarja) — endedछोड़ दियातपः-क्रमम् (tapaḥ-kramam) — his tapasतप

Verse 26

२६26 अथोन्मील्य मुनिनेत्रे सोमं शंभुं विलोकयन्। द्रुतं प्रणम्य समुदा पादयोर्न्यपतन्मुने॥ २६

athonmīlya muninetre somaṃ śaṃbhuṃ vilokayan | drutaṃ praṇamya samudā pādayornyapatanmune 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब मुनिने आँखें खोलीं और उमासहित शम्भुको देखा। हे मुनि! उसने तुरन्त प्रणाम किया और आनन्दसे उनके चरणोंमें गिर पड़ा।

Then the sage opened his eyes and saw Śambhu with Umā. O sage, he quickly bowed and, full of joy, fell at his feet.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — thenतबउन्मील्य (unmīlya) — openedखोलकरमुनिः (muniḥ) — the sageमुनिनेनेत्रे (netre) — his eyesआँखेंस-उमम् (sa-umam) — with Umāउमासहितशम्भुम् (śambhum) — Śambhuशम्भुकोविलोकयन् (vilokayan) — sawदेखते हुएद्रुतम् (drutam) — quicklyतुरन्तप्रणम्य (praṇamya) — bowedप्रणाम करकेस-मुदा (sa-mudā) — full of joyआनन्दसेपादयोः (pādayoḥ) — at his feetचरणोंमेंन्यपतत् (nyapatat) — fellगिर पड़ामुने (mune) — O sageहे मुनि

Verse 27

२७27 हर्षगद्गदया वाचा नतस्कंधः कृताञ्जलिः। प्रसन्नात्मा शिलादः स तुष्टाव परमेश्वरम्॥ २७

harṣagadgadayā vācā nataskaṃdhaḥ kṛtāñjaliḥ | prasannātmā śilādaḥ sa tuṣṭāva parameśvaram 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कन्धे झुकाकर, हाथ जोड़कर, आनन्दसे रुँधी हुई वाणीमें शिलादने प्रसन्न मनसे परमेश्वरकी स्तुति की।

With bowed shoulders and folded hands, his voice choked with joy, Śilāda praised the Supreme Lord with a happy heart.

Word by wordपदार्थ

हर्ष-गद्गदया (harṣa-gadgadayā) — choked with joyआनन्दसे रुँधी हुईवाचा (vācā) — his voiceवाणीमेंनत-स्कन्धः (nata-skandhaḥ) — with bowed shouldersकन्धे झुकाकरकृत-अञ्जलिः (kṛta-añjaliḥ) — with folded handsहाथ जोड़करप्रसन्न-आत्मा (prasanna-ātmā) — with a happy heartप्रसन्न मनसेशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादनेसः (saḥ) — heउसतुष्टाव (tuṣṭāva) — praisedस्तुति कीपरम-ईश्वरम् (parama-īśvaram) — the Supreme Lordपरमेश्वरकी

Verse 28

२८28 ततः प्रसन्नो भगवान्देवदेवस्त्रिलोचनः। वरदोऽस्मीति तं प्राह शिलादं मुनिपुंगवम्॥ २८

tataḥ prasanno bhagavāndevadevastrilocanaḥ | varado'smīti taṃ prāha śilādaṃ munipuṃgavam 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब तीन नेत्रोंवाले देवाधिदेव भगवान् प्रसन्न हुए। उन्होंने मुनिश्रेष्ठ शिलादसे कहा — "मैं तुम्हें वर देने आया हूँ।"

Then the blessed three-eyed God of gods was pleased. He said to Śilāda, the best of sages, "I am here to give you a boon."

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबप्रसन्नः (prasannaḥ) — was pleasedप्रसन्न होकरभगवान् (bhagavān) — the blessedभगवान्देव-देवः (deva-devaḥ) — God of godsदेवाधिदेवत्रि-लोचनः (tri-locanaḥ) — three-eyedतीन नेत्रोंवालेवरदः (varadaḥ) — to give a boonवर देनेवालाअस्मि (asmi) — I am hereमैं आया हूँइति (iti) — thusऐसातम् (tam) — toसेप्राह (prāha) — saidकहाशिलादम् (śilādam) — Śilādaशिलादमुनि-पुङ्गवम् (muni-puṅgavam) — the best of sagesमुनिश्रेष्ठ

Verse 29

२९29 तपसानेन किं कार्यं भवते हि महामते। ददामि पुत्रं सर्वज्ञं सर्वशास्त्रार्थपारगम्॥ २९

tapasānena kiṃ kāryaṃ bhavate hi mahāmate | dadāmi putraṃ sarvajñaṃ sarvaśāstrārthapāragam 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे महाबुद्धिमान्! अब तुम्हें इस तपकी क्या आवश्यकता? मैं तुम्हें ऐसा पुत्र देता हूँ जो सर्वज्ञ होगा और सब शास्त्रोंके अर्थमें पारंगत होगा।

Wise one, why do you need this tapas now? I will give you a son who knows everything and has mastered the meaning of all the scriptures.

Word by wordपदार्थ

तपसा (tapasā) — tapasतपकीअनेन (anena) — thisइसकिम् (kim) — whyक्याकार्यम् (kāryam) — needआवश्यकताभवते (bhavate) — do youतुम्हेंहि (hi) — indeedहीमहा-मते (mahā-mate) — wise oneहे महाबुद्धिमान्ददामि (dadāmi) — I will giveदेता हूँपुत्रम् (putram) — a sonपुत्रसर्वज्ञम् (sarvajñam) — who knows everythingसर्वज्ञसर्व-शास्त्र-अर्थ-पारगम् (sarva-śāstra-artha-pāragam) — has mastered the meaning of all the scripturesसब शास्त्रोंके अर्थमें पारंगत

Verse 30

३०30 ततः प्रणम्य देवेशं तच्छ्रुत्वा च शिलाशनः। हर्षगद्गदया वाचोवाच सोमविभूषणम्॥ ३०

tataḥ praṇamya deveśaṃ tacchrutvā ca śilāśanaḥ | harṣagadgadayā vācovāca somavibhūṣaṇam 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह सुनकर शिलादने देवेश्वरको प्रणाम किया। आनन्दसे रुँधी हुई वाणीमें उसने चन्द्रमाको धारण करनेवाले शिवसे कहा।

Hearing this, Śilāda bowed to the lord of the gods. With a voice choked with joy he spoke to Śiva, who wears the moon.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबप्रणम्य (praṇamya) — bowedप्रणाम करकेदेव-ईशम् (deva-īśam) — to the lord of the godsदेवेश्वरकोतत् (tat) — thisयहश्रुत्वा (śrutvā) — hearingसुनकरच (ca) — andऔरशिलाशनः (śilāśanaḥ) — Śilādaशिलादनेहर्ष-गद्गदया (harṣa-gadgadayā) — choked with joyआनन्दसे रुँधी हुईवाचा (vācā) — with a voiceवाणीमेंउवाच (uvāca) — spokeकहासोम-विभूषणम् (soma-vibhūṣaṇam) — to Śiva, who wears the moonचन्द्रमाको धारण करनेवाले शिवसे

शिलाद उवाच — Śilāda said: शिलाद बोले:

Verse 31

३१31 महेश यदि तुष्टोऽसि यदि वा वरदश्च मे। इच्छामि त्वत्समं पुत्रं मृत्युहीनमयोनिजम्॥ ३१

maheśa yadi tuṣṭo'si yadi vā varadaśca me | icchāmi tvatsamaṃ putraṃ mṛtyuhīnamayonijam 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे महेश! यदि आप मुझसे प्रसन्न हैं और मुझे वर देना चाहते हैं, तो मैं आपके समान पुत्र चाहता हूँ। वह कभी न मरे और योनिसे न जन्मा हो।"

"O Maheśa, if you are pleased with me and will give me a boon, I want a son equal to you. He should never die and should not be born from a womb."

Word by wordपदार्थ

महेश (maheśa) — O Maheśaहे महेशयदि (yadi) — ifयदितुष्टः (tuṣṭaḥ) — pleasedप्रसन्नअसि (asi) — you areहैंयदि (yadi) — ifयदिवा (vā) — andऔरवरदः (varadaḥ) — will give a boonवर देनेवालेच (ca) — andऔरमे (me) — meमुझेइच्छामि (icchāmi) — I wantचाहता हूँत्वत्-समम् (tvat-samam) — equal to youआपके समानपुत्रम् (putram) — a sonपुत्रमृत्यु-हीनम् (mṛtyu-hīnam) — should never dieकभी न मरनेवालाअयोनि-जम् (ayoni-jam) — not born from a wombयोनिसे न जन्मा

नंदीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 32

३२32 एवमुक्तस्ततो देवस्त्र्यम्बकस्तेन शङ्करः। प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शिलादं मुनिसत्तमम्॥ ३२

evamuktastato devastryambakastena śaṅkaraḥ | pratyuvāca prasannātmā śilādaṃ munisattamam 32 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.32. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शिलादके ऐसा कहनेपर तीन नेत्रोंवाले भगवान् शंकर मनमें प्रसन्न हुए। उन्होंने मुनिश्रेष्ठ शिलादको उत्तर दिया।

When Śilāda said this, the three-eyed god Śaṅkara was glad at heart. He answered Śilāda, the best of sages.

Word by wordपदार्थ

एवम् (evam) — thisऐसाउक्तः (uktaḥ) — saidकहे जानेपरततः (tataḥ) — thenतबदेवः (devaḥ) — the godभगवान्त्र्यम्बकः (tryambakaḥ) — three-eyedतीन नेत्रोंवालेतेन (tena) — by himउसके द्वाराशङ्करः (śaṅkaraḥ) — Śaṅkaraशंकरप्रत्युवाच (pratyuvāca) — answeredउत्तर दियाप्रसन्न-आत्मा (prasanna-ātmā) — glad at heartमनमें प्रसन्नशिलादम् (śilādam) — Śilādaशिलादकोमुनि-सत्तमम् (muni-sattamam) — the best of sagesमुनिश्रेष्ठ

शिव उवाच — Śiva said: शिवजी बोले:

Verse 33

३३33 पूर्वमाराधितो विप्र ब्रह्मणाऽहं तपोधन। तपसा चावतारार्थं मुनिभिश्च सुरोत्तमैः॥ ३३

pūrvamārādhito vipra brahmaṇā'haṃ tapodhana | tapasā cāvatārārthaṃ munibhiśca surottamaiḥ 33 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.33. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे तपस्वी ब्राह्मण! बहुत पहले ब्रह्मा, मुनियों और श्रेष्ठ देवताओंने तपसे मेरी आराधना की थी, ताकि मैं अवतार लूँ।

"Brāhmaṇa rich in tapas, long ago Brahmā, the sages and the best of the gods worshipped me with tapas, asking me to take an avatāra.

Word by wordपदार्थ

पूर्वम् (pūrvam) — long agoबहुत पहलेआराधितः (ārādhitaḥ) — worshippedआराधना की थीविप्र (vipra) — brāhmaṇaहे ब्राह्मणब्रह्मणा (brahmaṇā) — Brahmāब्रह्मानेअहम् (aham) — meमेरीतपः-धन (tapaḥ-dhana) — rich in tapasहे तपस्वीतपसा (tapasā) — with tapasतपसेच (ca) — andऔरअवतार-अर्थम् (avatāra-artham) — asking me to take an avatāraताकि मैं अवतार लूँमुनिभिः (munibhiḥ) — the sagesमुनियोंनेच (ca) — andऔरसुर-उत्तमैः (sura-uttamaiḥ) — the best of the godsश्रेष्ठ देवताओंने

Verse 34

३४34 तव पुत्रो भविष्यामि नन्दी नाम्ना त्वयोनिजः। पिता भविष्यसि मम पितुर्वै जगतां मुने॥ ३४

tava putro bhaviṣyāmi nandī nāmnā tvayonijaḥ | pitā bhaviṣyasi mama piturvai jagatāṃ mune 34 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.34. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं योनिसे न जन्मा, नन्दी नामका तुम्हारा पुत्र बनूँगा। और हे मुनि! तुम मेरे, जगत्के पिताके, पिता बनोगे।"

I will be your son, named Nandī, not born from a womb. And you, O sage, will be the father of me, the father of the worlds."

Word by wordपदार्थ

तव (tava) — yourतुम्हारापुत्रः (putraḥ) — sonपुत्रभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — I will beबनूँगानन्दी (nandī) — Nandīनन्दीनाम्ना (nāmnā) — namedनामकातु (tu) — andतोअयोनि-जः (ayoni-jaḥ) — not born from a wombयोनिसे न जन्मापिता (pitā) — the fatherपिताभविष्यसि (bhaviṣyasi) — you will beबनोगेमम (mama) — of meमेरेपितुः (pituḥ) — the fatherपिताकेवै (vai) — indeedहीजगताम् (jagatām) — of the worldsजगत्केमुने (mune) — O sageहे मुनि

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 35

३५35 एवमुक्त्वा मुनिं प्रेक्ष्य प्रणिपत्यास्थितं घृणी। सोमस्तूर्णं तमादिश्य तत्रैवान्तर्दधे हरः॥ ३५

evamuktvā muniṃ prekṣya praṇipatyāsthitaṃ ghṛṇī | somastūrṇaṃ tamādiśya tatraivāntardadhe haraḥ 35 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.35. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ऐसा कहकर दयालु हरने उमाके साथ अपने सामने प्रणाम करते पड़े मुनिकी ओर देखा। उन्होंने तुरन्त उसे आदेश दिया और वहीं अन्तर्धान हो गये।

Having said this, the kind Hara, with Umā, looked at the sage lying bowed before him. He quickly gave him his instructions and disappeared right there.

Word by wordपदार्थ

एवम् (evam) — thisऐसाउक्त्वा (uktvā) — having saidकहकरमुनिम् (munim) — at the sageमुनिकी ओरप्रेक्ष्य (prekṣya) — lookedदेखकरप्रणिपत्य-आस्थितम् (praṇipatya-āsthitam) — lying bowed before himप्रणाम करते पड़ेघृणी (ghṛṇī) — the kindदयालुस-उमः (sa-umaḥ) — with Umāउमाके साथतूर्णम् (tūrṇam) — quicklyतुरन्ततम् (tam) — himउसेआदिश्य (ādiśya) — gave instructionsआदेश देकरतत्र (tatra) — thereवहींएव (eva) — rightहीअन्तर्दधे (antardadhe) — disappearedअन्तर्धान हो गयेहरः (haraḥ) — Haraहर

Verse 36

३६36 गते तस्मिन्महादेवे स शिलादो महामुनिः। स्वमाश्रममुपागम्य ऋषिभ्योऽकथयत्ततः॥ ३६

gate tasminmahādeve sa śilādo mahāmuniḥ | svamāśramamupāgamya ṛṣibhyo'kathayattataḥ 36 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.36. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

महादेवके चले जानेपर महामुनि शिलाद अपने आश्रममें लौट आया। फिर उसने ऋषियोंको सब कुछ बताया।

When Mahādeva had gone, the great sage Śilāda went back to his hermitage. Then he told the ṛṣis everything.

Word by wordपदार्थ

गते (gate) — had goneचले जानेपरतस्मिन् (tasmin) — whenजबमहादेवे (mahādeve) — Mahādevaमहादेवकेसः (saḥ) — heवहशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादमहा-मुनिः (mahā-muniḥ) — the great sageमहामुनिस्वम् (svam) — hisअपनेआश्रमम् (āśramam) — hermitageआश्रममेंउपागम्य (upāgamya) — went backलौटकरऋषिभ्यः (ṛṣibhyaḥ) — the ṛṣisऋषियोंकोअकथयत् (akathayat) — toldबतायाततः (tataḥ) — thenफिर

Verse 37

३७37 कियता चैव कालेन तदासौ जनकः स मे। यज्ञाङ्गणं चकर्षाशु यज्ञार्थं यज्ञवित्तमः॥ ३७

kiyatā caiva kālena tadāsau janakaḥ sa me | yajñāṅgaṇaṃ cakarṣāśu yajñārthaṃ yajñavittamaḥ 37 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.37. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कुछ समय बाद यज्ञके बड़े जानकार मेरे पिता यज्ञके लिये जल्दीसे यज्ञभूमि जोतने लगे।

After some time, my father, who knew sacrifice very well, quickly began to plough the sacrificial ground for a yajña.

Word by wordपदार्थ

कियता (kiyatā) — someकुछच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीकालेन (kālena) — after timeसमय बादतदा (tadā) — thenतबअसौ (asau) — thatवेजनकः (janakaḥ) — fatherपितासः (saḥ) — heवेमे (me) — myमेरेयज्ञ-अङ्गणम् (yajña-aṅgaṇam) — the sacrificial groundयज्ञभूमिचकर्ष (cakarṣa) — began to ploughजोतने लगेआशु (āśu) — quicklyजल्दीसेयज्ञ-अर्थम् (yajña-artham) — for a yajñaयज्ञके लियेयज्ञ-वित्तमः (yajña-vittamaḥ) — who knew sacrifice very wellयज्ञके बड़े जानकार

Verse 38

३८38 ततः क्षणादहं शंभोस्तनुजस्तस्य चाज्ञया। स जातः पूर्वमेवाहं युगान्ताग्निसमप्रभः॥ ३८

tataḥ kṣaṇādahaṃ śaṃbhostanujastasya cājñayā | sa jātaḥ pūrvamevāhaṃ yugāntāgnisamaprabhaḥ 38 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.38. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब क्षणभरमें शम्भुकी आज्ञासे मैं उनके पुत्रके रूपमें प्रकट हुआ। जुताई पूरी होनेसे पहले ही मैं युगके अन्तकी अग्निके समान चमकता हुआ जन्मा।

Then, in a moment, by Śambhu's command, I was born as his son. I was born even before the ploughing was done, shining like the fire at the end of a yuga.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबक्षणात् (kṣaṇāt) — in a momentक्षणभरमेंअहम् (aham) — Iमैंशम्भोः (śambhoḥ) — Śambhu'sशम्भुकीतनुजः (tanujaḥ) — as his sonपुत्रके रूपमेंतस्य (tasya) — hisउनकेच (ca) — andऔरआज्ञया (ājñayā) — by commandआज्ञासेसः (saḥ) — heवहजातः (jātaḥ) — was bornजन्मापूर्वम् (pūrvam) — beforeपहलेएव (eva) — evenहीअहम् (aham) — Iमैंयुग-अन्त-अग्नि-सम-प्रभः (yuga-anta-agni-sama-prabhaḥ) — shining like the fire at the end of a yugaयुगके अन्तकी अग्निके समान चमकता

Verse 39

३९39 अवर्षंस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्याः। शिलादात्मजत्वं गते मय्यृषीन्द्राः समन्ताच्च वृष्टिं व्यधुः कौसुमीं ते॥ ३९

avarṣaṃstadā puṣkarāvartakādyā | jaguḥ khecarāḥ kinnarāḥ siddhasādhyāḥ | śilādātmajatvaṃ gate mayyṛṣīndrāḥ | samantācca vṛṣṭiṃ vyadhuḥ kausumīṃ te 39 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.39. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब पुष्करावर्त आदि मेघ बरसने लगे। आकाशमें घूमनेवाले, किन्नर, सिद्ध और साध्य गाने लगे। जब मैं शिलादका पुत्र बना, तब श्रेष्ठ ऋषियोंने चारों ओरसे मुझपर फूलोंकी वर्षा की।

Then the Puṣkarāvarta clouds and others poured rain. The sky-dwellers, Kinnaras, Siddhas and Sādhyas sang. When I became Śilāda's son, the great ṛṣis showered flowers on me from all sides.

Word by wordपदार्थ

अवर्षन् (avarṣan) — poured rainबरसने लगेतदा (tadā) — thenतबपुष्करावर्तक-आद्याः (puṣkarāvartaka-ādyāḥ) — the Puṣkarāvarta clouds and othersपुष्करावर्त आदि मेघजगुः (jaguḥ) — sangगाने लगेखेचराः (khecarāḥ) — the sky-dwellersआकाशमें घूमनेवालेकिन्नराः (kinnarāḥ) — Kinnarasकिन्नरसिद्ध-साध्याः (siddha-sādhyāḥ) — Siddhas and Sādhyasसिद्ध और साध्यशिलाद-आत्मजत्वम् (śilāda-ātmajatvam) — Śilāda's sonशिलादका पुत्रगते (gate) — becameबननेपरमयि (mayi) — when Iजब मैंऋषि-इन्द्राः (ṛṣi-indrāḥ) — the great ṛṣisश्रेष्ठ ऋषियोंनेसमन्तात् (samantāt) — from all sidesचारों ओरसेच (ca) — andऔरवृष्टिम् (vṛṣṭim) — showeredवर्षा कीव्यधुः (vyadhuḥ) — madeकीकौसुमीम् (kausumīm) — flowersफूलोंकीते (te) — theyउन्होंने

Verse 40

४०40 अथ ब्रह्मादयो देवा देवपत्यश्च सर्वशः। तत्राजग्मुश्च सुप्रीत्या हरिश्चैव शिवोऽम्बिका॥ ४०

atha brahmādayo devā devapatyaśca sarvaśaḥ | tatrājagmuśca suprītyā hariścaiva śivo'mbikā 40 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.40. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब ब्रह्मा आदि देवता और सब देवपत्नियाँ बड़े आनन्दसे वहाँ आयीं। हरि भी आये और अम्बिकासहित शिव भी।

Then Brahmā and the other gods, and all the goddesses, came there with great joy. Hari came too, and Śiva with Ambikā.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — thenतबब्रह्म-आदयः (brahma-ādayaḥ) — Brahmā and the otherब्रह्मा आदिदेवाः (devāḥ) — godsदेवतादेव-पत्न्यः (deva-patnyaḥ) — the goddessesदेवपत्नियाँच (ca) — andऔरसर्वशः (sarvaśaḥ) — allसबतत्र (tatra) — thereवहाँआजग्मुः (ājagmuḥ) — cameआयींच (ca) — andऔरसु-प्रीत्या (su-prītyā) — with great joyबड़े आनन्दसेहरिः (hariḥ) — Hariहरिच (ca) — andऔरएव (eva) — tooभीशिवः (śivaḥ) — Śivaशिवअम्बिका (ambikā) — Ambikāअम्बिका

Verse 41

४१41 तदोत्सवो महानासीन्ननृतुश्चाप्सरोगणाः। आदृत्य मां तथालिंग्य तुष्टुवुर्हर्षिताश्च ते॥ ४१

tadotsavo mahānāsīnnanṛtuścāpsarogaṇāḥ | ādṛtya māṃ tathāliṃgya tuṣṭuvurharṣitāśca te 41 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.41. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब बड़ा उत्सव हुआ और अप्सराओंके समूह नाचने लगे। उन्होंने मेरा आदर किया, मुझे गले लगाया और आनन्दसे मेरी स्तुति की।

Then there was a great festival, and groups of Apsarās danced. They honoured me and embraced me, and with joy they praised me.

Word by wordपदार्थ

तदा (tadā) — thenतबउत्सवः (utsavaḥ) — festivalउत्सवमहान् (mahān) — greatबड़ाआसीत् (āsīt) — there wasहुआननृतुः (nanṛtuḥ) — dancedनाचने लगेच (ca) — andऔरअप्सरः-गणाः (apsaraḥ-gaṇāḥ) — groups of Apsarāsअप्सराओंके समूहआदृत्य (ādṛtya) — honouredआदर करकेमाम् (mām) — meमेरातथा (tathā) — andऔरआलिङ्ग्य (āliṅgya) — embracedगले लगाकरतुष्टुवुः (tuṣṭuvuḥ) — praised meस्तुति कीहर्षिताः (harṣitāḥ) — with joyआनन्दसेच (ca) — andऔरते (te) — theyउन्होंने

Verse 42

४२42 सुप्रशस्य शिलादं तं स्तुत्वा च सुस्तवैः शिवौ। सर्वे जग्मुश्च धामानि शिवावप्यखिलेश्वरौ॥ ४२

supraśasya śilādaṃ taṃ stutvā ca sustavaiḥ śivau | sarve jagmuśca dhāmāni śivāvapyakhileśvarau 42 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.42. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्होंने शिलादकी बहुत प्रशंसा की और सुन्दर स्तोत्रोंसे शिव-शिवाकी स्तुति की। फिर सब अपने-अपने धाम चले गये, और सबके स्वामी शिव-शिवा भी।

They praised Śilāda highly, and praised Śiva and Śivā with fine hymns. Then all went to their homes, and so did Śiva and Śivā, the lords of all.

Word by wordपदार्थ

सु-प्रशस्य (su-praśasya) — praised highlyबहुत प्रशंसा करकेशिलादम् (śilādam) — Śilādaशिलादकीतम् (tam) — thatउसस्तुत्वा (stutvā) — praisedस्तुति करकेच (ca) — andऔरसु-स्तवैः (su-stavaiḥ) — with fine hymnsसुन्दर स्तोत्रोंसेशिवौ (śivau) — Śiva and Śivāशिव-शिवाकीसर्वे (sarve) — allसबजग्मुः (jagmuḥ) — wentचले गयेच (ca) — andऔरधामानि (dhāmāni) — to their homesअपने-अपने धामशिवौ (śivau) — Śiva and Śivāशिव-शिवाअपि (api) — so didभीअखिल-ईश्वरौ (akhila-īśvarau) — the lords of allसबके स्वामी

Verse 43

४३43 शिलादोऽपि च मां दृष्ट्वा कालसूर्यानलप्रभम्। त्र्यक्षं चतुर्भुजं बालं जटामुकुटधारिणम्॥ ४३

śilādo'pi ca māṃ dṛṣṭvā kālasūryānalaprabham | tryakṣaṃ caturbhujaṃ bālaṃ jaṭāmukuṭadhāriṇam 43 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.43. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शिलादने मुझे प्रलयकालके सूर्य और अग्निके समान चमकते बालकके रूपमें देखा। मेरे तीन नेत्र और चार भुजाएँ थीं और मैंने जटाओंका मुकुट पहना था।

Śilāda saw me as a child shining like the sun and fire at the end of time. I had three eyes and four arms, and wore a crown of matted hair.

Word by wordपदार्थ

शिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादनेअपि (api) — alsoभीच (ca) — andऔरमाम् (mām) — meमुझेदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — sawदेखकरकाल-सूर्य-अनल-प्रभम् (kāla-sūrya-anala-prabham) — shining like the sun and fire at the end of timeप्रलयकालके सूर्य और अग्निके समान चमकतेत्रि-अक्षम् (tri-akṣam) — three eyesतीन नेत्रोंवालेचतुर्-भुजम् (catur-bhujam) — four armsचार भुजाओंवालेबालम् (bālam) — a childबालकजटा-मुकुट-धारिणम् (jaṭā-mukuṭa-dhāriṇam) — wore a crown of matted hairजटाओंका मुकुट पहने

Verse 44

४४44 त्रिशूलाद्यायुधं दीप्तं सर्वथा रुद्ररूपिणम्। महानन्दभरः प्रीत्या प्रणम्यं प्रणनाम च॥ ४४

triśūlādyāyudhaṃ dīptaṃ sarvathā rudrarūpiṇam | mahānandabharaḥ prītyā praṇamyaṃ praṇanāma ca 44 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.44. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं त्रिशूल आदि शस्त्र धारण किये चमक रहा था और हर प्रकारसे रुद्रके रूपमें था। बड़े आनन्दसे भरकर शिलादने प्रेमसे मुझे प्रणाम किया, जैसा मेरे योग्य था।

I held the trident and other weapons and blazed, in every way like Rudra. Full of great joy, Śilāda lovingly bowed to me, as I deserved.

Word by wordपदार्थ

त्रिशूल-आदि-आयुधम् (triśūla-ādi-āyudham) — held the trident and other weaponsत्रिशूल आदि शस्त्र धारण कियेदीप्तम् (dīptam) — blazedचमकतेसर्वथा (sarvathā) — in every wayहर प्रकारसेरुद्र-रूपिणम् (rudra-rūpiṇam) — like Rudraरुद्रके रूपमेंमहा-आनन्द-भरः (mahā-ānanda-bharaḥ) — full of great joyबड़े आनन्दसे भरकरप्रीत्या (prītyā) — lovinglyप्रेमसेप्रणम्यम् (praṇamyam) — as I deservedप्रणामके योग्यप्रणनाम (praṇanāma) — bowedप्रणाम कियाच (ca) — andऔर

शिलाद उवाच — Śilāda said: शिलाद बोले:

Verse 45

४५45 त्वयाहं नन्दितो यस्मान्नन्दी नाम्ना सुरेश्वर। तस्मात्त्वां देवमानन्दं नमामि जगदीश्वरम्॥ ४५

tvayāhaṃ nandito yasmānnandī nāmnā sureśvara | tasmāttvāṃ devamānandaṃ namāmi jagadīśvaram 45 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.45. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे देवेश्वर! आपने मुझे आनन्दित किया है, इसलिये आपका नाम नन्दी है। हे जगदीश्वर! आनन्दस्वरूप आपको मैं प्रणाम करता हूँ।"

"Lord of the gods, you have filled me with joy. So your name is Nandī. I bow to you, lord of the world, who are joy itself."

Word by wordपदार्थ

त्वया (tvayā) — youआपनेअहम् (aham) — meमुझेनन्दितः (nanditaḥ) — have filled with joyआनन्दित किया हैयस्मात् (yasmāt) — sinceक्योंकिनन्दी (nandī) — Nandīनन्दीनाम्ना (nāmnā) — your name isनामसेसुर-ईश्वर (sura-īśvara) — lord of the godsहे देवेश्वरतस्मात् (tasmāt) — soइसलियेत्वाम् (tvām) — to youआपकोदेवम् (devam) — divineदेवआनन्दम् (ānandam) — who are joy itselfआनन्दस्वरूपनमामि (namāmi) — I bowप्रणाम करता हूँजगत्-ईश्वरम् (jagat-īśvaram) — lord of the worldहे जगदीश्वर

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 46

४६46 मया सह पिता हृष्टः सुप्रणम्य महेश्वरम्। उटजं स्वं जगामाशु निधिं लब्ध्वेव निर्धनः॥ ४६

mayā saha pitā hṛṣṭaḥ supraṇamya maheśvaram | uṭajaṃ svaṃ jagāmāśu nidhiṃ labdhveva nirdhanaḥ 46 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.46. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मेरे पिता बहुत प्रसन्न हुए। उन्होंने महेश्वरको भली-भाँति प्रणाम किया और मुझे लेकर जल्दीसे अपनी कुटियामें चले गये, जैसे कोई गरीब खजाना पा गया हो।

My father was delighted. He bowed low to Maheśvara and quickly went to his hut with me, like a poor man who has found a treasure.

Word by wordपदार्थ

मया (mayā) — meमुझेसह (saha) — withसाथ लेकरपिता (pitā) — my fatherमेरे पिताहृष्टः (hṛṣṭaḥ) — was delightedबहुत प्रसन्नसु-प्रणम्य (su-praṇamya) — bowed lowभली-भाँति प्रणाम करकेमहेश्वरम् (maheśvaram) — to Maheśvaraमहेश्वरकोउटजम् (uṭajam) — hutकुटियामेंस्वम् (svam) — hisअपनीजगाम (jagāma) — wentचले गयेआशु (āśu) — quicklyजल्दीसेनिधिम् (nidhim) — a treasureखजानालब्ध्वा (labdhvā) — has foundपाकरइव (iva) — likeजैसेनिर्धनः (nirdhanaḥ) — a poor manगरीब

Verse 47

४७47 यदा गतोऽहमुटजं शिलादस्य महामुने। तदाहं तादृशं रूपं त्यक्त्वा मानुष्यमास्थितः॥ ४७

yadā gato'hamuṭajaṃ śilādasya mahāmune | tadāhaṃ tādṛśaṃ rūpaṃ tyaktvā mānuṣyamāsthitaḥ 47 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.47. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v47. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे महामुनि! जब मैं शिलादकी कुटियामें पहुँचा, तब मैंने वह रूप छोड़कर मनुष्यका रूप धारण कर लिया।

Great sage, when I reached Śilāda's hut, I gave up that form and took a human form.

Word by wordपदार्थ

यदा (yadā) — whenजबगतः (gataḥ) — reachedपहुँचाअहम् (aham) — Iमैंउटजम् (uṭajam) — hutकुटियामेंशिलादस्य (śilādasya) — Śilāda'sशिलादकीमहा-मुने (mahā-mune) — great sageहे महामुनितदा (tadā) — thenतबअहम् (aham) — Iमैंनेतादृशम् (tādṛśam) — thatवहरूपम् (rūpam) — formरूपत्यक्त्वा (tyaktvā) — gave upछोड़करमानुष्यम् (mānuṣyam) — a human formमनुष्यका रूपआस्थितः (āsthitaḥ) — tookधारण कर लिया

Verse 48

४८48 मानुष्यमास्थितं दृष्ट्वा पिता मे लोकपूजितः। विललापातिदुःखार्तः स्वजनैश्च समावृतः॥ ४८

mānuṣyamāsthitaṃ dṛṣṭvā pitā me lokapūjitaḥ | vilalāpātiduḥkhārtaḥ svajanaiśca samāvṛtaḥ 48 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.48. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v48. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मेरे पिता संसारमें पूजित थे। पर मुझे मनुष्यरूपमें देखकर वे बहुत दुखी हुए और अपने परिवारसे घिरे हुए विलाप करने लगे।

My father was honoured by the world. But when he saw me in human form, he was very sad and wept, with his family around him.

Word by wordपदार्थ

मानुष्यम् (mānuṣyam) — in human formमनुष्यरूपमेंआस्थितम् (āsthitam) — meमुझेदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — when he sawदेखकरपिता (pitā) — fatherपितामे (me) — myमेरेलोक-पूजितः (loka-pūjitaḥ) — was honoured by the worldसंसारमें पूजितविललाप (vilalāpa) — weptविलाप करने लगेअति-दुःख-आर्तः (ati-duḥkha-ārtaḥ) — very sadबहुत दुखीस्व-जनैः (sva-janaiḥ) — with his familyअपने परिवारसेच (ca) — andऔरसमावृतः (samāvṛtaḥ) — around himघिरे हुए

Verse 49

४९49 जातकर्मादिकान्येव सर्वाण्यपि चकार मे। शालंकायनपुत्रो वै शिलादः पुत्रवत्सलः॥ ४९

jātakarmādikānyeva sarvāṇyapi cakāra me | śālaṃkāyanaputro vai śilādaḥ putravatsalaḥ 49 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.49. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v49. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शालंकायनके पुत्र शिलाद अपने पुत्रसे बहुत प्रेम करते थे। उन्होंने जातकर्म आदि मेरे सब संस्कार किये।

Śilāda, the son of Śālaṅkāyana, loved his son dearly. He performed all my rites, from the birth rite onward.

Word by wordपदार्थ

जातकर्म-आदिकानि (jātakarma-ādikāni) — from the birth rite onwardजातकर्म आदिएव (eva) — indeedहीसर्वाणि (sarvāṇi) — allसबअपि (api) — alsoभीचकार (cakāra) — performedकियेमे (me) — myमेरेशालङ्कायन-पुत्रः (śālaṅkāyana-putraḥ) — the son of Śālaṅkāyanaशालंकायनके पुत्रवै (vai) — indeedहीशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादपुत्र-वत्सलः (putra-vatsalaḥ) — loved his son dearlyपुत्रसे बहुत प्रेम करनेवाले

Verse 50

५०50 वेदानध्यापयामास सांगोपांगानशेषतः। शास्त्राण्यन्यान्यपि तथा पञ्चवर्षे पिता च माम्॥ ५०

vedānadhyāpayāmāsa sāṃgopāṃgānaśeṣataḥ | śāstrāṇyanyānyapi tathā pañcavarṣe pitā ca mām 50 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.50. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v50. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब मैं पाँच वर्षका था, तब पिताने मुझे अंगों और उपांगोंसहित पूरे वेद पढ़ाये, और दूसरे शास्त्र भी।

When I was five, my father taught me the whole Veda with all its limbs and parts, and the other scriptures too.

Word by wordपदार्थ

वेदान् (vedān) — the Vedaवेदअध्यापयामास (adhyāpayāmāsa) — taughtपढ़ायेस-अङ्ग-उपाङ्गान् (sa-aṅga-upāṅgān) — with all its limbs and partsअंगों और उपांगोंसहितअशेषतः (aśeṣataḥ) — wholeपूरेशास्त्राणि (śāstrāṇi) — scripturesशास्त्रअन्यानि (anyāni) — the otherदूसरेअपि (api) — tooभीतथा (tathā) — andऔरपञ्च-वर्षे (pañca-varṣe) — when I was fiveपाँच वर्षकी आयुमेंपिता (pitā) — my fatherपितानेच (ca) — andऔरमाम् (mām) — meमुझे

Verse 51

५१51 सम्पूर्णे सप्तमे वर्षे मित्रावरुणसंज्ञकौ। मुनी तस्याश्रमं प्राप्तौ द्रष्टुं मां चाज्ञया विभोः॥ ५१

sampūrṇe saptame varṣe mitrāvaruṇasaṃjñakau | munī tasyāśramaṃ prāptau draṣṭuṃ māṃ cājñayā vibhoḥ 51 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.51. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v51. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब मेरा सातवाँ वर्ष पूरा हुआ, तब मित्र और वरुण नामके दो मुनि उनके आश्रममें आये। प्रभुकी आज्ञासे वे मुझे देखने आये थे।

When my seventh year was over, two sages named Mitra and Varuṇa came to his hermitage. The Lord had ordered them to see me.

Word by wordपदार्थ

सम्पूर्णे (sampūrṇe) — was overपूरा होनेपरसप्तमे (saptame) — seventhसातवाँवर्षे (varṣe) — yearवर्षमित्रावरुण-संज्ञकौ (mitrāvaruṇa-saṃjñakau) — named Mitra and Varuṇaमित्र और वरुण नामकेमुनी (munī) — two sagesदो मुनितस्य (tasya) — hisउनकेआश्रमम् (āśramam) — hermitageआश्रममेंप्राप्तौ (prāptau) — cameआयेद्रष्टुम् (draṣṭum) — to seeदेखनेमाम् (mām) — meमुझेच (ca) — andऔरआज्ञया (ājñayā) — orderedआज्ञासेविभोः (vibhoḥ) — the Lordप्रभुकी

Verse 52

५२52 सत्कृतौ मुनिना तेन सूपविष्टौ महामुनी। ऊचतुश्च महात्मानौ मां निरीक्ष्य मुहुर्मुहुः॥ ५२

satkṛtau muninā tena sūpaviṣṭau mahāmunī | ūcatuśca mahātmānau māṃ nirīkṣya muhurmuhuḥ 52 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.52. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v52. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शिलादने उन दोनों महामुनियोंका सत्कार किया और उन्हें अच्छे आसनपर बिठाया। उन दोनों महात्माओंने बार-बार मेरी ओर देखा और कहा।

Śilāda welcomed the two great sages and seated them well. The two great souls looked at me again and again and spoke.

Word by wordपदार्थ

सत्कृतौ (satkṛtau) — welcomedसत्कार कियामुनिना (muninā) — Śilādaशिलादनेतेन (tena) — byद्वारासु-उपविष्टौ (su-upaviṣṭau) — seated them wellअच्छे आसनपर बिठाये गयेमहा-मुनी (mahā-munī) — the two great sagesदोनों महामुनिऊचतुः (ūcatuḥ) — spokeकहाच (ca) — andऔरमहात्मानौ (mahātmānau) — the two great soulsदोनों महात्माओंनेमाम् (mām) — at meमेरी ओरनिरीक्ष्य (nirīkṣya) — lookedदेखकरमुहुः (muhuḥ) — againबारमुहुः (muhuḥ) — and againबार

मित्रावरुणावूचतुः — Mitra and Varuṇa said: मित्र और वरुण बोले:

Verse 53

५३53 तात नंदी तवाल्पायुः सर्वशास्त्रार्थपारगः। न दृष्टमेव चापश्यं ह्यायुर्वर्षादतः परम्॥ ५३

tāta naṃdī tavālpāyuḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ | na dṛṣṭameva cāpaśyaṃ hyāyurvarṣādataḥ param 53 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.53. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v53. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे तात! तुम्हारा नन्दी सब शास्त्रोंके अर्थमें पारंगत है, पर इसकी आयु थोड़ी है। हमने ऐसा पहले कभी नहीं देखा। यह एक वर्षसे अधिक नहीं जियेगा।"

"Dear one, your Nandī has mastered the meaning of all the scriptures, but his life is short. We have never seen anything like it. He will not live beyond one more year."

Word by wordपदार्थ

तात (tāta) — dear oneहे तातनन्दी (nandī) — Nandīनन्दीतव (tava) — yourतुम्हाराअल्प-आयुः (alpa-āyuḥ) — his life is shortथोड़ी आयुवालासर्व-शास्त्र-अर्थ-पारगः (sarva-śāstra-artha-pāragaḥ) — has mastered the meaning of all the scripturesसब शास्त्रोंके अर्थमें पारंगतन (na) — neverनहींदृष्टम् (dṛṣṭam) — seenदेखाएव (eva) — indeedहीच (ca) — andऔरअपश्यम् (apaśyam) — we have seenहमने देखाहि (hi) — indeedहीआयुः (āyuḥ) — lifeआयुवर्षात् (varṣāt) — one more yearएक वर्षसेअतः (ataḥ) — beyondआगेपरम् (param) — moreअधिक

Verse 54

५४54 विप्रयोरित्युक्तवतोः शिलादः पुत्रवत्सलः। तमालिङ्ग्य च दुःखार्तो रुरोदातीव विस्वरम्॥ ५४

viprayorityuktavatoḥ śilādaḥ putravatsalaḥ | tamāliṅgya ca duḥkhārto rurodātīva visvaram 54 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.54. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v54. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दोनों ब्राह्मणोंके ऐसा कहनेपर पुत्रसे प्रेम करनेवाले शिलादने मुझे गले लगाया। दुःखसे व्याकुल होकर वे टूटी आवाजमें जोर-जोरसे रोने लगे।

When the two brāhmaṇas said this, Śilāda, who loved his son, hugged me. Struck with grief, he cried aloud in a broken voice.

Word by wordपदार्थ

विप्रयोः (viprayoḥ) — the two brāhmaṇasदोनों ब्राह्मणोंकेइति (iti) — thisऐसाउक्तवतोः (uktavatoḥ) — when saidकहनेपरशिलादः (śilādaḥ) — Śilādaशिलादनेपुत्र-वत्सलः (putra-vatsalaḥ) — who loved his sonपुत्रसे प्रेम करनेवालेतम् (tam) — meमुझेआलिङ्ग्य (āliṅgya) — huggedगले लगाकरच (ca) — andऔरदुःख-आर्तः (duḥkha-ārtaḥ) — struck with griefदुःखसे व्याकुलरुरोद (ruroda) — criedरोने लगेअतीव (atīva) — aloudजोर-जोरसेविस्वरम् (visvaram) — in a broken voiceटूटी आवाजमें

Verse 55

५५55 मृतवत्पतितं दृष्ट्वा पितरं च पितामहम्। प्रत्यवोचत्प्रसन्नात्मा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्॥ ५५

mṛtavatpatitaṃ dṛṣṭvā pitaraṃ ca pitāmaham | pratyavocatprasannātmā smṛtvā śivapadāmbujam 55 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.55. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v55. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैंने अपने पिता, जगत्के पितामहको, मरेके समान गिरा देखा। मैंने शिवके चरणकमलोंका स्मरण किया और शान्त मनसे उनसे कहा।

I saw my father, the grandfather of the world, fallen as if dead. I thought of Śiva's lotus feet and, with a calm heart, spoke to him.

Word by wordपदार्थ

मृतवत् (mṛtavat) — as if deadमरेके समानपतितम् (patitam) — fallenगिरादृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — I sawदेखकरपितरम् (pitaram) — my fatherअपने पिताकोच (ca) — andऔरपितामहम् (pitāmaham) — the grandfather of the worldजगत्के पितामहप्रत्यवोचत् (pratyavocat) — spokeकहाप्रसन्न-आत्मा (prasanna-ātmā) — with a calm heartशान्त मनसेस्मृत्वा (smṛtvā) — thought ofस्मरण करकेशिव-पद-अम्बुजम् (śiva-pada-ambujam) — Śiva's lotus feetशिवके चरणकमलोंका

Verse 56

५६56 केन त्वं तात दुःखेन वेपमानश्च रोदिषि। दुःखं ते कुत उत्पन्नं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः॥ ५६

kena tvaṃ tāta duḥkhena vepamānaśca rodiṣi | duḥkhaṃ te kuta utpannaṃ jñātumicchāmi tattvataḥ 56 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.56. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v56. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे पिता! किस दुःखसे आप काँपते हुए रो रहे हैं? आपका यह दुःख कहाँसे आया? मैं सचमुच जानना चाहता हूँ।"

"Father, what sorrow makes you tremble and weep? Where does your grief come from? I truly want to know."

Word by wordपदार्थ

केन (kena) — whatकिसत्वम् (tvam) — youआपतात (tāta) — fatherहे पितादुःखेन (duḥkhena) — sorrowदुःखसेवेपमानः (vepamānaḥ) — trembleकाँपते हुएच (ca) — andऔररोदिषि (rodiṣi) — weepरो रहे हैंदुःखम् (duḥkham) — griefदुःखते (te) — yourआपकाकुतः (kutaḥ) — whereकहाँसेउत्पन्नम् (utpannam) — does come fromआयाज्ञातुम् (jñātum) — to knowजाननाइच्छामि (icchāmi) — I wantचाहता हूँतत्त्वतः (tattvataḥ) — trulyसचमुच

पितोवाच — The father said: पिता बोले:

Verse 57

५७57 तवाल्पमृत्युदुःखेन दुःखितोऽतीव पुत्रक। को मे दुःखं हरतु वै शरणं तं प्रयामि हि॥ ५७

tavālpamṛtyuduḥkhena duḥkhito'tīva putraka | ko me duḥkhaṃ haratu vai śaraṇaṃ taṃ prayāmi hi 57 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.57. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v57. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे बेटा! तुम्हारी अकाल मृत्युके दुःखसे मैं बहुत दुखी हूँ। कौन मेरा दुःख दूर करेगा? मैं उसीकी शरणमें जाऊँगा।"

"My little son, I am deeply grieved that you will die young. Who can take away my sorrow? I will go to him for shelter."

Word by wordपदार्थ

तव (tava) — youतुम्हारीअल्प-मृत्यु-दुःखेन (alpa-mṛtyu-duḥkhena) — that you will die youngअकाल मृत्युके दुःखसेदुःखितः (duḥkhitaḥ) — grievedदुखीअतीव (atīva) — deeplyबहुतपुत्रक (putraka) — my little sonहे बेटाकः (kaḥ) — whoकौनमे (me) — myमेरादुःखम् (duḥkham) — sorrowदुःखहरतु (haratu) — can take awayदूर करेगावै (vai) — indeedहीशरणम् (śaraṇam) — for shelterशरणमेंतम् (tam) — to himउसीकीप्रयामि (prayāmi) — I will goजाऊँगाहि (hi) — indeedही

पुत्र उवाच — The son said: पुत्र बोला:

Verse 58

५८58 देवो वा दानवो वापि यमः कालोऽथवापि हि। ऋध्येयुर्यद्यपि ह्येते मामन्येऽपि जनास्तथा॥ ५८

devo vā dānavo vāpi yamaḥ kālo'thavāpi hi | ṛdhyeyuryadyapi hyete māmanye'pi janāstathā 58 ||

Doubtful readingऋध्येयुः uncertain

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.58. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v58. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"चाहे कोई देवता हो, दानव हो, यम हो या काल ही क्यों न हो, या कोई और प्राणी मेरे विरुद्ध खड़ा हो,

"Whether it is a god, a demon, Yama, Death itself, or any other being that rises against me,

Word by wordपदार्थ

देवः (devaḥ) — a godदेवतावा (vā) — whetherचाहेदानवः (dānavaḥ) — a demonदानववा (vā) — orयाअपि (api) — alsoभीयमः (yamaḥ) — Yamaयमकालः (kālaḥ) — Death itselfकालअथवा (athavā) — orयाअपि (api) — evenहीहि (hi) — indeedहीऋध्येयुः (ṛdhyeyuḥ) — rises against meमेरे विरुद्ध खड़ा होयदि-अपि (yadi-api) — even ifचाहेहि (hi) — indeedहीएते (ete) — theseयेमाम् (mām) — meमेरेअन्ये (anye) — any otherकोई औरअपि (api) — alsoभीजनाः (janāḥ) — beingप्राणीतथा (tathā) — andऔर

Verse 59

५९59 अथापि चाल्पमृत्युर्मे न भविष्यति मा तुदः। सत्यं ब्रवीमि जनक शपथं ते करोम्यहम्॥ ५९

athāpi cālpamṛtyurme na bhaviṣyati mā tudaḥ | satyaṃ bravīmi janaka śapathaṃ te karomyaham 59 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.59. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v59. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब भी मेरी अकाल मृत्यु नहीं होगी। आप दुखी न हों। हे पिता! मैं सच कहता हूँ। मैं आपसे शपथ खाकर कहता हूँ।"

even so I will not die young. Do not suffer. I tell you the truth, father. I swear it to you."

Word by wordपदार्थ

अथ-अपि (atha-api) — even soतब भीच (ca) — andऔरअल्प-मृत्युः (alpa-mṛtyuḥ) — die youngअकाल मृत्युमे (me) — Iमेरीभविष्यति (bhaviṣyati) — willहोगीन (na) — notनहींमा (mā) — do notनतुदः (tudaḥ) — sufferदुखी होंसत्यम् (satyam) — the truthसचब्रवीमि (bravīmi) — I tellकहता हूँजनक (janaka) — fatherहे पिताशपथम् (śapatham) — swearशपथते (te) — to youआपसेकरोमि (karomi) — Iखाता हूँअहम् (aham) — Iमैं

पितोवाच — The father said: पिता बोले:

Verse 60

६०60 किं तपः किं परिज्ञानं को योगश्च प्रभुश्च ते। येन त्वं दारुणं दुःखं वञ्चयिष्यसि पुत्र मे॥ ६०

kiṃ tapaḥ kiṃ parijñānaṃ ko yogaśca prabhuśca te | yena tvaṃ dāruṇaṃ duḥkhaṃ vañcayiṣyasi putra me 60 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.60. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v60. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे मेरे पुत्र! वह कौन-सा तप, कौन-सा ज्ञान, कौन-सा योग और कौन तुम्हारा स्वामी है, जिसके द्वारा तुम मेरे इस भयंकर दुःखसे बच निकलोगे?"

"My son, what tapas, what knowledge, what yoga, and who is this lord of yours, through whom you will escape this terrible sorrow of mine?"

Word by wordपदार्थ

किम् (kim) — whatकौन-सातपः (tapaḥ) — tapasतपकिम् (kim) — whatकौन-सापरिज्ञानम् (parijñānam) — knowledgeज्ञानकः (kaḥ) — whatकौन-सायोगः (yogaḥ) — yogaयोगच (ca) — andऔरप्रभुः (prabhuḥ) — lordस्वामीच (ca) — andऔरते (te) — of yoursतुम्हारायेन (yena) — through whomजिसके द्वारात्वम् (tvam) — youतुमदारुणम् (dāruṇam) — terribleभयंकरदुःखम् (duḥkham) — sorrowदुःखसेवञ्चयिष्यसि (vañcayiṣyasi) — will escapeबच निकलोगेपुत्र (putra) — sonहे पुत्रमे (me) — myमेरे

पुत्र उवाच — The son said: पुत्र बोला:

Verse 61

६१61 न तात तपसा मृत्युं वंचयिष्ये न विद्यया। महादेवस्य भजनान्मृत्युं जेष्यामि नान्यथा॥ ६१

na tāta tapasā mṛtyuṃ vaṃcayiṣye na vidyayā | mahādevasya bhajanānmṛtyuṃ jeṣyāmi nānyathā 61 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.61. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v61. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे पिता! मैं न तपसे मृत्युसे बचूँगा, न विद्यासे। मैं केवल महादेवकी भक्तिसे मृत्युको जीतूँगा, और किसी तरह नहीं।"

"Father, I will not escape death by tapas or by learning. I will conquer death only by worshipping Mahādeva, and in no other way."

Word by wordपदार्थ

न (na) — notनतात (tāta) — fatherहे पितातपसा (tapasā) — by tapasतपसेमृत्युम् (mṛtyum) — deathमृत्युसेवञ्चयिष्ये (vañcayiṣye) — I will escapeबचूँगान (na) — norनविद्यया (vidyayā) — by learningविद्यासेमहादेवस्य (mahādevasya) — Mahādevaमहादेवकीभजनात् (bhajanāt) — by worshippingभक्तिसेमृत्युम् (mṛtyum) — deathमृत्युकोजेष्यामि (jeṣyāmi) — I will conquerजीतूँगान (na) — noनहींअन्यथा (anyathā) — in other wayऔर किसी तरह

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 62

६२62 इत्युक्त्वाहं पितुः पादौ प्रणम्य शिरसा मुने। प्रदक्षिणीकृत्य च तमगच्छं वनमुत्तमम्॥ ६२

ityuktvāhaṃ pituḥ pādau praṇamya śirasā mune | pradakṣiṇīkṛtya ca tamagacchaṃ vanamuttamam 62 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 6.62. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-six-the-birth-of-nandishvara#v62. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि! ऐसा कहकर मैंने पिताके चरणोंमें सिर झुकाकर प्रणाम किया। उनकी परिक्रमा करके मैं उत्तम वनको चला गया।

O sage, having said this, I bowed my head at my father's feet. I walked around him with respect and went to the best of forests.

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — thisऐसाउक्त्वा (uktvā) — having saidकहकरअहम् (aham) — Iमैंनेपितुः (pituḥ) — my father'sपिताकेपादौ (pādau) — at feetचरणोंमेंप्रणम्य (praṇamya) — bowedप्रणाम करकेशिरसा (śirasā) — my headसिर झुकाकरमुने (mune) — O sageहे मुनिप्रदक्षिणी-कृत्य (pradakṣiṇī-kṛtya) — walked around with respectपरिक्रमा करकेच (ca) — andऔरतम् (tam) — himउनकीअगच्छम् (agaccham) — wentचला गयावनम् (vanam) — forestवनकोउत्तमम् (uttamam) — the best ofउत्तम

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दिकेशावतारवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः॥ ६॥

Thus ends the sixth chapter, called "The Description of Nandikeśa's Avatāra," in the third Śatarudra-saṃhitā, in the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार शिवमहापुराणके अन्तर्गत तृतीय शतरुद्रसंहितामें नन्दिकेशावतारवर्णन नामक छठा अध्याय पूर्ण हुआ॥ ६॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.