Rāmcaritmānas उत्तरकाण्ड Chapter 29

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

उत्तरकाण्ड
Chapter 29 · Ghats and gardens · Verses 1–दोहा 29

रमानाथ जहँ राजा

A far-off lovely ghat is where horses and elephants drink. There are lovely water places where men do not bathe. The royal ghat is best, where people of all four castes bathe. Along the banks stand temples of the gods, each with lovely gardens around it. Here and there on the shore sages and renunciants sit in knowledge, and the shores are lined with lovely tulasī groves planted by sages. The city's beauty cannot be told, and outside the city is even lovelier. Seeing the city, all one's sins flee, and so do woods, gardens, wells and ponds. The stanza adds wells, lakes, steps and lotuses. Dohā: how can the city be told where Ramānātha is king? The eight powers such as aṇimā fill Avadha. दूर एक सुन्दर, चौड़ा घाट है जहाँ घोड़े और हाथियों के झुण्ड पानी पीते हैं। पनघट बहुत मनोहर और अनेक हैं, जहाँ पुरुष स्नान नहीं करते। राजघाट सब प्रकार से उत्तम है, जहाँ चारों वर्ण के लोग नहाते हैं। किनारे-किनारे देवताओं के मन्दिर हैं, और चारों ओर उनके सुन्दर उपवन हैं। कहीं-कहीं नदी के तट पर उदासीन, ज्ञान में लगे मुनि और संन्यासी रहते हैं। तट-तट पर मुनियों ने तुलसी के सुन्दर झुण्ड लगाए हैं। नगर की शोभा कुछ कही नहीं जाती, और नगर के बाहर तो और भी सुन्दरता है। पुरी को देखते ही सब पाप भाग जाते हैं। वन, उपवन, बावड़ी और तालाब भी वैसे ही हैं। छंद में बावड़ियों, तालाबों, कुओं, सीढ़ियों, कमलों, पक्षियों, भौंरों और बगीचों की शोभा बताई गई है। दोहे में कहा गया है कि जिस पुरी में रमापति राजा हों, उसका वर्णन कैसे हो; अणिमा आदि सब सिद्धियाँ और सुख-सम्पदा अवध में छाई रहती हैं।

Begin verses ↓

Verse 1

१1 दूरि फराक रुचिर सो घाटा। जहँ जल पिअहिं बाजि गज ठाटा ॥ पनिघट परम मनोहर नाना। तहाँ न पुरुष करहिं अस्नाना ॥

dūri pharāka rucira so ghāṭā jaham̐ jala piahiṃ bāji gaja ṭhāṭā | panighaṭa parama manohara nānā tahām̐ na puruṣa karahiṃ asnānā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 29.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-29-ghats-and-gardens#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दूर एक सुन्दर, चौड़ा घाट है, जहाँ घोड़ों और हाथियों के झुण्ड पानी पीते हैं। वहाँ बहुत-से मनोहर पनघट हैं, जहाँ पुरुष स्नान नहीं करते।

Far off is a lovely broad ghat where horses and elephants in numbers drink. There are many beautiful water-points where men do not bathe.

Verse 2

२2 राजघाट सब बिधि सुंदर बर। मज्जहिं तहाँ बरन चारिउ नर ॥ तीर तीर देवन्ह के मंदिर। चहुँ दिसि तिन्ह के उपबन सुंदर ॥

rājaghāṭa saba bidhi suṃdara bara majjahiṃ tahām̐ barana cāriu nara | tīra tīra devanha ke maṃdira cahum̐ disi tinha ke upabana suṃdara ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 29.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-29-ghats-and-gardens#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राजघाट सब प्रकार से उत्तम है, वहाँ चारों वर्णों के लोग स्नान करते हैं। किनारे-किनारे देवताओं के मन्दिर हैं, और चारों ओर उनके सुन्दर उपवन हैं।

The royal ghat is best in every way; people of all four castes bathe there. Along the bank are temples of the gods, each with lovely gardens around it.

Verse 3

३3 कहुँ कहुँ सरिता तीर उदासी। बसहिं ग्यान रत मुनि संन्यासी ॥ तीर तीर तुलसिका सुहाई। बृंद बृंद बहु मुनिन्ह लगाई ॥

kahum̐ kahum̐ saritā tīra udāsī basahiṃ gyāna rata muni saṃnyāsī | tīra tīra tulasikā suhāī bṛṃda bṛṃda bahu muninha lagāī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 29.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-29-ghats-and-gardens#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कहीं-कहीं नदी के किनारे उदासीन मुनि और संन्यासी रहते हैं जो ज्ञान में लगे हैं। किनारे-किनारे मुनियों ने सुन्दर तुलसी के झुण्ड बहुत संख्या में लगाए हैं।

Here and there on the river bank dwell sages and ascetics, detached and given to knowledge. Along the banks are lovely groves of tulasī, planted in great numbers by the sages.

Verse 4

४4 पुर सोभा कछु बरनि न जाई। बाहेर नगर परम रुचिराई ॥ देखत पुरी अखिल अघ भागा। बन उपबन बापिका तड़ागा ॥

pura sobhā kachu barani na jāī bāhera nagara parama rucirāī | dekhata purī akhila agha bhāgā bana upabana bāpikā taṛāgā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 29.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-29-ghats-and-gardens#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नगर की शोभा कुछ कही नहीं जा सकती, और नगर के बाहर तो और भी अधिक सुन्दरता है। पुरी को देखते ही सब पाप भाग जाते हैं, और वन, उपवन, बावड़ी और तालाब भी वैसे ही हैं।

The city's beauty cannot be told, and outside the city is even more lovely. Seeing the city, all sin flees, and the woods, gardens, wells and lakes.

Verse छंद 1

छंद १छंद 1 बापीं तड़ाग अनूप कूप मनोहरायत सोहहीं। सोपान सुंदर नीर निर्मल देखि सुर मुनि मोहहीं ॥ बहु रंग कंज अनेक खग कूजहिं मधुप गुंजारहीं। आराम रम्य पिकादि खग रव जनु पथिक हंकारहीं ॥

bāpīṃ taṛāga anūpa kūpa manoharāyata sohahīṃ | sopāna suṃdara nīra nirmala dekhi sura muni mohahīṃ | bahu raṃga kaṃja aneka khaga kūjahiṃ madhupa guṃjārahīṃ | ārāma ramya pikādi khaga rava janu pathika haṃkārahīṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 29.छंद 1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-29-ghats-and-gardens#vछंद 1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बावड़ियाँ, तालाब और सुन्दर कुएँ शोभा देते हैं, जिनकी सीढ़ियाँ सुन्दर और जल निर्मल है, जिसे देखकर देवता और मुनि मोहित हो जाते हैं। अनेक रंग के कमल खिले हैं, पक्षी कूजते हैं और भौंरे गुंजार करते हैं। बगीचे सुन्दर हैं, जिनमें कोयल आदि पक्षियों की ध्वनि मानो पथिकों को पुकारती है।

Wells, lakes and fine large pits shine, with steps so lovely and water so clear that gods and sages are charmed. Lotuses of many colours bloom, birds sing and bees hum. The gardens are lovely, and the cry of the cuckoo and other birds seems to call the traveller.

Verse दोहा 29

दोहा २९दोहा 29 रमानाथ जहँ राजा सो पुर बरनि कि जाइ। अनिमादिक सुख संपदा रहीं अवध सब छाइ ॥ २९ ॥

ramānātha jaham̐ rājā so pura barani ki jāi | animādika sukha saṃpadā rahīṃ avadha saba chāi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 29.दोहा 29. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-29-ghats-and-gardens#vदोहा 29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जिस नगर के राजा रमापति हैं, उसका वर्णन कैसे किया जा सकता है? अणिमा आदि आठ सिद्धियाँ और सब सुख-सम्पदा अवध में छाई हुई हैं।

How can the city be told whose king is Ramā's husband? The eight powers, aṇimā and the rest, and all joys and wealth, fill Avadha.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.