Rāmcaritmānas सुन्दरकाण्ड Chapter 40

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

सुन्दरकाण्ड
Chapter 40 · Mālyavān and the two minds · Verses 1–दोहा 40

माल्यवंत

Mālyavān, a wise old minister, is pleased at Vibhīṣaṇa's words. He says to Rāvaṇa that his younger brother is an ornament of good conduct, and he should hold in his heart what Vibhīṣaṇa says. Rāvaṇa answers angrily that the two fools praise the enemy and asks whether anyone is there to throw them out. Mālyavān goes home. Vibhīṣaṇa speaks again with folded hands: good sense and bad sense live in every heart, the Purāṇas and the Vedas say, and where good sense is, there are many riches, and where bad sense is, ruin comes. A perverse bad sense has settled in Rāvaṇa's heart, so he takes good for harm and a friend for a foe. Sītā is the night of doom for the demon family, yet he loves her greatly. Vibhīṣaṇa holds Rāvaṇa's feet and begs him to keep him dear: give Sītā to Rāma, and no harm will come to him. मन्त्री माल्यवन्त बड़े सयाने थे; उन्होंने विभीषण की बात सुनकर बहुत सुख माना। उन्होंने कहा, तात, तुम्हारा छोटा भाई नीति का भूषण है, विभीषण जो कहता है उसे हृदय में रखो। रावण ने क्रोध में कहा कि ये दोनों मूर्ख शत्रु का पक्ष बढ़ाकर कहते हैं, यहाँ कोई है जो इन्हें दूर न करे? माल्यवन्त घर लौट गया। तब विभीषण ने हाथ जोड़कर फिर कहा: नाथ, सुमति और कुमति सबके हृदय में रहती हैं, पुराण और वेद ऐसा कहते हैं। जहाँ सुमति है वहाँ नाना सम्पत्ति है और जहाँ कुमति है वहाँ अन्त में विपत्ति है। तुम्हारे हृदय में विपरीत कुमति आ बसी है, इसलिए तुम हित को अहित और शत्रु को मित्र मानते हो। जो राक्षस कुल के लिए कालरात्रि है, उस सीता पर तुम्हारी बहुत प्रीति है। तात, मैं चरण पकड़कर माँगता हूँ कि मेरा दुलार बनाए रखो: राम को सीता दे दो, इसमें तुम्हारा अहित नहीं होगा।

Begin verses ↓

Verse 1

१1 माल्यवंत अति सचिव सयाना। तासु बचन सुनि अति सुख माना ॥ तात अनुज तव नीति बिभूषन। सो उर धरहु जो कहत बिभीषन ॥

mālyavaṃta ati saciva sayānā tāsu bacana suni ati sukha mānā | tāta anuja tava nīti bibhūṣana so ura dharahu jo kahata bibhīṣana ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 40.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-40-malyavan#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बहुत सयाने मन्त्री माल्यवान उसके वचन सुनकर बहुत प्रसन्न हुए। 'तात, तुम्हारा छोटा भाई नीति का भूषण है। विभीषण जो कहता है उसे हृदय में रखो।'

Mālyavān, a very wise minister, was greatly pleased to hear his words. 'Dear one, your younger brother is the ornament of right conduct. Keep in your heart what Vibhīṣaṇa says.'

Verse 2

२2 रिपु उतकरष कहत सठ दोऊ। दूरि न करहु इहाँ हइ कोऊ ॥ माल्यवंत गृह गयउ बहोरी। कहइ बिभीषनु पुनि कर जोरी ॥

ripu utakaraṣa kahata saṭha doū dūri na karahu ihām̐ hai koū | mālyavaṃta gṛha gayau bahorī kahai bibhīṣanu puni kara jorī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 40.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-40-malyavan#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

रावण बोला, 'ये दोनों मूर्ख शत्रु का पक्ष बढ़ाकर कहते हैं। यहाँ कोई है जो इन्हें दूर न करे?' माल्यवान अपने घर लौट गया और विभीषण ने फिर हाथ जोड़कर कहा।

Rāvaṇa said, 'These two fools speak up for the enemy. Is there no one here to drive them far away?' Mālyavān went back to his house, and Vibhīṣaṇa spoke again with folded hands.

Verse 3

३3 सुमति कुमति सब कें उर रहहीं। नाथ पुरान निगम अस कहहीं ॥ जहाँ सुमति तहँ संपति नाना। जहाँ कुमति तहँ बिपति निदाना ॥

sumati kumati saba keṃ ura rahahīṃ nātha purāna nigama asa kahahīṃ | jahām̐ sumati taham̐ saṃpati nānā jahām̐ kumati taham̐ bipati nidānā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 40.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-40-malyavan#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'नाथ, सुमति और कुमति सबके हृदय में रहती हैं; पुराण और वेद ऐसा कहते हैं। जहाँ सुमति है वहाँ नाना प्रकार की सम्पत्ति है। जहाँ कुमति है वहाँ अन्त में विपत्ति है।

'Lord, good sense and bad sense live in every heart; so the Purāṇas and Vedas say. Where there is good sense, there are many riches. Where there is bad sense, the end is ruin.

Verse 4

४4 तव उर कुमति बसी बिपरीता। हित अनहित मानहु रिपु प्रीता ॥ कालराति निसिचर कुल केरी। तेहि सीता पर प्रीति घनेरी ॥

tava ura kumati basī biparītā hita anahita mānahu ripu prītā | kālarāti nisicara kula kerī tehi sītā para prīti ghanerī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 40.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-40-malyavan#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुम्हारे हृदय में विपरीत कुमति आ बसी है, इसी से तुम हित को अहित और मित्र को शत्रु मानते हो। जो राक्षस कुल के लिए कालरात्रि है, उस सीता पर तुम्हारी बहुत प्रीति है।

A perverse bad sense has settled in your heart, so you take good for harm and a friend for a foe. Sītā is the night of doom for the demon family, yet you love her greatly.

Verse दोहा 40

दोहा ४०दोहा 40 तात चरन गहि मागउँ राखहु मोर दुलार। सीत देहु राम कहुँ अहित न होइ तुम्हार ॥ ४० ॥

tāta carana gahi māgaum̐ rākhahu mora dulāra | sīta dehu rāma kahum̐ ahita na hoi tumhāra ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 40.दोहा 40. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-40-malyavan#vदोहा 40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तात, मैं चरण पकड़कर माँगता हूँ कि मेरा दुलार बनाए रखो। सीता को राम को दे दो, ताकि तुम्हारा अहित न हो।'

Dear brother, I hold your feet and beg you: keep me dear to you. Give Sītā to Rāma, so that no harm comes to you.'

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.