Rāmcaritmānas सुन्दरकाण्ड Chapter 27

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

सुन्दरकाण्ड
Chapter 27 · Sītā's crest-jewel · Verses 1–दोहा 27

चूड़ामनि

Hanumān asks Sītā for some token, as Rāma gave him. She takes off her crest-jewel and gives it, and he takes it gladly. She tells him to give Rāma her humble greeting: the Lord is perfect in every way, but let him remember that he is kind to the poor, and take away her heavy trouble. She tells him to tell the story of Indra's son, and make the Lord remember the power of his arrow. If he does not come within a month, he will not find her alive. She asks how she can keep her life, since even Hanumān's departure will make it hard. Seeing him calmed her heart, but then the same days and nights return. Hanumān calms Janaka's daughter in many ways, gives her courage, bows at her lotus feet and goes to Rāma. हनुमान ने कहा, माता, मुझे कोई पहचान दीजिए जैसे रघुनायक ने मुझे दी थी। तब सीता ने चूड़ामणि उतारकर दी और हनुमान ने हर्ष के साथ ले ली। सीता ने कहा, तात, मेरा प्रणाम कहना, प्रभु सब प्रकार से पूर्णकाम हैं। पर दीन पर दया करना अपना बिरद याद करके, हे नाथ, मेरा भारी संकट हर लो। तात, इन्द्र के पुत्र की कथा सुनाना और बाण का प्रताप प्रभु को समझाना। यदि एक महीने में नाथ नहीं आए तो फिर मुझे जीवित नहीं पाएँगे। हे कपि, बताओ किस प्रकार प्राण रखूँ, तुम भी अब जाने की बात कहते हो। तुम्हें देखकर छाती ठण्डी हुई थी, पर अब फिर वही दिन और वही रात मेरे लिए हैं। हनुमान ने जनकसुता को अनेक प्रकार से समझाकर धीरज दिया और चरणकमलों में सिर नवाकर राम के पास चल पड़े।

Begin verses ↓

Verse 1

१1 मातु मोहि दीजे कछु चीन्हा। जैसें रघुनायक मोहि दीन्हा ॥ चूड़ामनि उतारि तब दयऊ। हरष समेत पवनसुत लयऊ ॥

mātu mohi dīje kachu cīnhā jaiseṃ raghunāyaka mohi dīnhā | cūṛāmani utāri taba dayaū haraṣa sameta pavanasuta layaū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 27.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-27-the-crest-jewel#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'माता, मुझे कोई पहचान दीजिए, जैसे रघुनायक ने मुझे दी थी।' तब सीता ने चूड़ामणि उतारकर दी और पवनपुत्र ने हर्ष के साथ उसे ले लिया।

'Mother, give me some token, as Raghunāyaka gave me.' Then she took off her crest-jewel and gave it, and the son of the Wind took it with joy.

Verse 2

२2 कहेहु तात अस मोर प्रनामा। सब प्रकार प्रभु पूरनकामा ॥ दीन दयाल बिरिदु संभारी। हरहु नाथ मम संकट भारी ॥

kahehu tāta asa mora pranāmā saba prakāra prabhu pūranakāmā | dīna dayāla biridu saṃbhārī harahu nātha mama saṃkaṭa bhārī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 27.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-27-the-crest-jewel#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'तात, मेरा प्रणाम कहना और कहना कि प्रभु सब प्रकार से पूर्णकाम हैं। पर अपना दीनों पर दया करने का बिरद याद करके, नाथ, मेरा भारी संकट हर लीजिए।

'Give him my greeting, son, and say: Lord, you are complete in every way. But remember that you are kind to the poor. Lord, take away my heavy trouble.

Verse 3

३3 तात सक्रसुत कथा सुनाएहु। बान प्रताप प्रभुहि समुझाएहु ॥ मास दिवस महुँ नाथु न आवा। तौ पुनि मोहि जिअत नहिं पावा ॥

tāta sakrasuta kathā sunāehu bāna pratāpa prabhuhi samujhāehu | māsa divasa mahum̐ nāthu na āvā tau puni mohi jiata nahiṃ pāvā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 27.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-27-the-crest-jewel#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तात, इन्द्र के पुत्र की कथा सुनाना और प्रभु को बाण का प्रताप याद दिलाना। यदि एक महीने में नाथ न आए, तो फिर मुझे जीवित नहीं पाएँगे।

Son, tell the story of Indra's son, and make the Lord remember the power of his arrow. If my Lord does not come within a month, he will not find me alive.

Explanationव्याख्या

यह इन्द्र का पुत्र जयन्त है, जिसने कौए के रूप में सीता के पैर में चोंच मारी थी; राम ने तिनके को अस्त्र बनाकर उसे दण्ड दिया था।

This is Jayanta, Indra's son, who as a crow pecked Sītā's foot, and whom Rāma punished with a blade of grass turned into a weapon.

Verse 4

४4 कहु कपि केहि बिधि राखौं प्राना। तुम्हहू तात कहत अब जाना ॥ तोहि देखि सीतलि भइ छाती। पुनि मो कहुँ सोइ दिनु सो राती ॥

kahu kapi kehi bidhi rākhauṃ prānā tumhahū tāta kahata aba jānā | tohi dekhi sītali bhai chātī puni mo kahum̐ soi dinu so rātī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 27.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-27-the-crest-jewel#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बताओ कपि, मैं प्राण कैसे रखूँ? तुम भी अब जाने की बात कहते हो। तुम्हें देखकर छाती ठण्डी हुई थी, पर अब मेरे लिए फिर वही दिन और वही रातें हैं।'

Tell me, monkey, how am I to keep my life? Even you now say you are going. Seeing you cooled my heart, but now those same days and the same nights are mine again.'

Verse दोहा 27

दोहा २७दोहा 27 जनकसुतहि समुझाइ करि बहु बिधि धीरजु दीन्ह। चरन कमल सिरु नाइ कपि गवनु राम पहिं कीन्ह ॥ २७ ॥

janakasutahi samujhāi kari bahu bidhi dhīraju dīnha | carana kamala siru nāi kapi gavanu rāma pahiṃ kīnha ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Sundara Kāṇḍa 27.दोहा 27. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/sundar-kand-doha-27-the-crest-jewel#vदोहा 27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हनुमान ने जनकसुता को कई प्रकार से समझाकर धीरज दिया। चरणकमलों में सिर नवाकर वे राम के पास चल पड़े।

Hanumān calmed Janaka's daughter in many ways and gave her courage. Bowing his head at her lotus feet, he set out for Rāma.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.