Rāmcaritmānas अयोध्याकाण्ड Chapter 205

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड
Chapter 205 · The voice from the Triveṇī · Verses 1–दोहा 205

त्रिवेणी की वाणी

Bharata says: 'Rāma may think me crooked and people may call me a traitor to my teacher and lord, but let my love for Sītā and Rāma's feet grow every day through your grace. The rain cloud may forget the cātaka all his life and throw stones in answer to its call; the cātaka's cry never falls off, and if it lessens, love grows and all is well. Gold looks brighter in fire; so love shows in keeping the vow of the beloved's feet.' Hearing him, a gentle auspicious voice came from the confluence: 'Dear Bharata, you are good in every way and your love for Rāma's feet is deep. Do not grieve for nothing. No one is as dear to Rāma as you.' Bharata's body thrilled and the gods rained flowers. भरत कहते हैं कि राम मुझे कुटिल मानें और लोग मुझे गुरु-स्वामी का द्रोही कहें, पर आपकी कृपा से सीता-राम के चरणों में मेरी प्रीति दिन-दिन बढ़ती रहे। मेघ चाहे जन्म भर चातक की याद भुला दे और माँगने पर पत्थर ही बरसाए, फिर भी चातक की रटन घटने से घट जाती है और प्रेम बढ़े तो सब तरह भलाई होती है। जैसे सोना आग में तपने से और चढ़ता है, वैसे ही प्रियतम के चरणों का नियम निभाने से प्रेम निखरता है। भरत की बात सुनकर त्रिवेणी के बीच से कोमल और मंगल देने वाली वाणी हुई: हे तात भरत, तुम सब प्रकार से साधु हो; राम के चरणों में तुम्हारा प्रेम अथाह है। व्यर्थ ग्लानि मत करो; तुम्हारे समान राम को कोई प्रिय नहीं। यह सुनकर भरत का शरीर पुलकित हुआ और देवता धन्य-धन्य कहकर फूल बरसाने लगे।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 02:17

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 जानहुँ रामु कुटिल करि मोही। लोग कहउ गुर साहिब द्रोही ॥ सीता राम चरन रति मोरें। अनुदिन बढ़उ अनुग्रह तोरें ॥

jānahum̐ rāmu kuṭila kari mohī loga kahau gura sāhiba drohī | sītā rāma carana rati moreṃ anudina baṛhau anugraha toreṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 205.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-205-the-voice-from-the-triveni#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'राम मुझे कुटिल समझें और लोग मुझे गुरु और स्वामी का द्रोही कहें, पर आपकी कृपा से सीता-राम के चरणों में मेरी प्रीति दिन-दिन बढ़ती रहे।

'Let Rāma think me crooked, and let people call me a traitor to my teacher and lord, but let my love for the feet of Sītā and Rāma grow day by day through your grace.

Verse 2

२2 जलदु जनम भरि सुरति बिसारउ। जाचत जलु पबि पाहन डारउ ॥ चातकु रटनि घटें घटि जाई। बढ़े प्रेमु सब भाँति भलाई ॥

jaladu janama bhari surati bisārau jācata jalu pabi pāhana ḍārau | cātaku raṭani ghaṭeṃ ghaṭi jāī baṛhe premu saba bhām̐ti bhalāī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 205.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-205-the-voice-from-the-triveni#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मेघ जन्म भर चातक की सुध भुला दे और जल माँगने पर पत्थर डाल दे, फिर भी चातक की रटन घटने से तो घट ही जाती है; प्रेम बढ़े तो सब तरह भलाई है।

The rain cloud may forget the cātaka all his life, and throw down stones at its cry for water. But if the cātaka's cry falls off, it is lessened; if its love grows, all is well.

Verse 3

३3 कनकहिं बान चढ़इ जिमि दाहें। तिमि प्रियतम पद नेम निबाहें ॥ भरत बचन सुनि माझ त्रिबेनी। भइ मृदु बानि सुमंगल देनी ॥

kanakahiṃ bāna caṛhai jimi dāheṃ timi priyatama pada nema nibāheṃ | bharata bacana suni mājha tribenī bhai mṛdu bāni sumaṃgala denī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 205.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-205-the-voice-from-the-triveni#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जैसे आग में तपने से सोना और चढ़ता है, वैसे ही प्रियतम के चरणों का नियम निभाने से प्रेम निखरता है।' भरत की बात सुनकर त्रिवेणी के बीच से कोमल और मंगल देने वाली वाणी हुई।

As gold shines brighter when it is burned, so love is proved by keeping the vow of the beloved's feet.' Hearing Bharata's words, a gentle, auspicious voice came from the middle of the Triveṇī.

Explanationव्याख्या

यहाँ मेघ राम हैं और चातक भरत; चातक केवल स्वाति-जल चाहता है और किसी और की ओर नहीं देखता।

The cloud is Rāma, the cātaka Bharata; the cātaka drinks only rain and never turns elsewhere.

Verse 4

४4 तात भरत तुम्ह सब बिधि साधू। राम चरन अनुराग अगाधू ॥ बाद गलानि करहु मन माहीं। तुम्ह सम रामहि कोउ प्रिय नाहीं ॥

tāta bharata tumha saba bidhi sādhū rāma carana anurāga agādhū | bāda galāni karahu mana māhīṃ tumha sama rāmahi kou priya nāhīṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 205.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-205-the-voice-from-the-triveni#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'हे तात भरत, तुम सब प्रकार से साधु हो; राम के चरणों में तुम्हारा प्रेम अथाह है। व्यर्थ मन में ग्लानि मत करो; तुम्हारे समान राम को कोई प्रिय नहीं।'

'Dear Bharata, you are good in every way, and your love for Rāma's feet is deep. Do not grieve for nothing in your mind; no one is as dear to Rāma as you are.'

Verse दोहा 205

दोहा २०५दोहा 205 तनु पुलकेउ हियँ हरषु सुनि बेनि बचन अनुकूल। भरत धन्य कहि धन्य सुर हरषित बरषहिं फूल ॥ २०५ ॥

tanu pulakeu hiyam̐ haraṣu suni beni bacana anukūla | bharata dhanya kahi dhanya sura haraṣita baraṣahiṃ phūla ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 205.दोहा 205. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-205-the-voice-from-the-triveni#vदोहा 205. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

त्रिवेणी के अनुकूल वचन सुनकर भरत का शरीर पुलकित हुआ और हृदय में हर्ष हुआ। देवता 'भरत धन्य हैं' कहकर प्रसन्न होकर फूल बरसाने लगे।

Hearing the gracious words of the confluence, Bharata's body thrilled and his heart was glad. The gods said 'Blessed, blessed is Bharata' and rained down flowers in joy.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.