Chapter 42·Nārada's boon: the name of Rāma·Verses 1–दोहा 42(ख)
राम सकल नामन्ह ते अधिका
Nārada asks Rāma to grant one boon, though he knows what is in every heart. Rāma says: you know my nature; do I ever hide anything from a servant? What thing is so dear to me that you cannot ask for it? Nothing is out of reach for my servants, so do not doubt it, even by mistake. Nārada then says, gladly and boldly: though the Lord has many names and the Vedas call each greater than the last, let Rāma be greater than all of them and be a hunter to the flock of sins. A moon-lit night is your devotion, the name Rāma is the moon, and the other names the bright stars in the sky of devotees' hearts. Rāma says 'So be it', and Nārada, glad at heart, bows his head at his feet.नारद ने कहा, हे उदार, स्वभाव से सरल रघुनायक, हे सुन्दर, अगम भी सुगम भी, श्रेष्ठ वर देने वाले, मैं एक वर माँगता हूँ, यद्यपि आप अन्तर्यामी सब जानते हैं। राम बोले, मुनि, मेरा स्वभाव तुम जानते हो; क्या मैं सेवक से कभी कुछ छिपाता हूँ? ऐसी कौन-सी वस्तु है जो मुझे इतनी प्रिय हो कि तुम उसे माँग न सको? भक्त के लिए मेरे पास कुछ भी अदेय नहीं; इस विश्वास को भूलकर भी मत छोड़ो। तब नारद हर्ष से बोले, मैं ढिठाई करके ऐसा वर माँगता हूँ: यद्यपि प्रभु के नाम अनेक हैं और श्रुति कहती है कि एक से एक बढ़कर है, फिर भी राम का नाम सब नामों से अधिक हो और पापों के पक्षी-समूह का वधिक बने। आपकी भक्ति पूर्णिमा की रात है, राम नाम वह चन्द्रमा है और दूसरे नाम तारागण; भक्तों के हृदय रूपी निर्मल आकाश में ये प्रकाश करते रहें। कृपासिंधु रघुनाथ ने कहा 'ऐसा ही हो'; नारद ने बहुत हर्ष से प्रभु के चरणों में माथा नवाया।
१1सुनहु उदार सहज रघुनायक। सुंदर अगम सुगम बर दायक ॥देहु एक बर मागउँ स्वामी। जद्यपि जानत अंतरजामी ॥
sunahu udāra sahaja raghunāyaka suṃdara agama sugama bara dāyaka |dehu eka bara māgaum̐ svāmī jadyapi jānata aṃtarajāmī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Araṇya Kāṇḍa 42.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/aranya-kand-doha-42-narada-asks-a-boon#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
'हे उदार रघुनायक, सहज स्वभाव वाले, सुन्दर, अगम और सुगम, श्रेष्ठ वर देने वाले, मुझे एक वर दीजिए, स्वामी, मैं माँगता हूँ, यद्यपि आप अन्तर्यामी हैं।'
'Listen, noble Raghunāyaka, natural in your ways, beautiful, hard and easy to reach, giver of fine boons: give me one boon, Lord, which I ask though you know every heart.'
Verse 2
२2जानहु मुनि तुम्ह मोर सुभाऊ। जन सन कबहुँ कि करउँ दुराऊ ॥कवन बस्तु असि प्रिय मोहि लागी। जो मुनिबर न सकहु तुम्ह मागी ॥
jānahu muni tumha mora subhāū jana sana kabahum̐ ki karaum̐ durāū |kavana bastu asi priya mohi lāgī jo munibara na sakahu tumha māgī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Araṇya Kāṇḍa 42.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/aranya-kand-doha-42-narada-asks-a-boon#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
jana kahum̐ kachu adeya nahiṃ moreṃ asa bisvāsa tajahu jani bhoreṃ |taba nārada bole haraṣāī asa bara māgaum̐ karaum̐ ḍhiṭhāī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Araṇya Kāṇḍa 42.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/aranya-kand-doha-42-narada-asks-a-boon#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
सेवक के लिए मेरे पास कुछ भी देने योग्य न हो, ऐसा नहीं है; इस विश्वास को भूलकर भी मत छोड़ो।' तब नारद हर्ष से बोले, 'मैं ढिठाई करके ऐसा वर माँगता हूँ।
For my servant there is nothing I will not give. Do not give up this trust, even by mistake.' Then Nārada spoke gladly: 'I ask such a boon, with boldness.
Verse 4
४4जद्यपि प्रभु के नाम अनेका। श्रुति कह अधिक एक तें एका ॥राम सकल नामन्ह ते अधिका। होउ नाथ अघ खग गन बधिका ॥
jadyapi prabhu ke nāma anekā śruti kaha adhika eka teṃ ekā |rāma sakala nāmanha te adhikā hou nātha agha khaga gana badhikā ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Araṇya Kāṇḍa 42.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/aranya-kand-doha-42-narada-asks-a-boon#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
यद्यपि प्रभु के अनेक नाम हैं और श्रुति कहती है कि एक से एक बड़ा है, फिर भी हे नाथ, राम का नाम सब नामों से बड़ा हो और पाप रूपी पक्षियों के झुंड का वधिक बने।
Though the Lord has many names and the Vedas say each is greater than the one before, let Rāma be greater than all names, a hunter to the flock of sins.
Verse दोहा 42(क)
दोहा ४२(क)दोहा 42(क)राका रजनी भगति तव राम नाम सोइ सोम।अपर नाम उडगन बिमल बसुहुँ भगत उर ब्योम ॥ ४२(क) ॥
rākā rajanī bhagati tava rāma nāma soi soma |apara nāma uḍagana bimala basuhum̐ bhagata ura byoma ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Araṇya Kāṇḍa 42.दोहा 42(क). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/aranya-kand-doha-42-narada-asks-a-boon#vदोहा 42(क). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
आपकी भक्ति पूर्णिमा की रात है, राम नाम वही चन्द्रमा है, और दूसरे नाम तारागण हैं। भक्तों के हृदय रूपी निर्मल आकाश में वे सदा रहें।
Your devotion is a full-moon night; the name Rāma is the moon, and the other names the stars. May they shine always in the clear sky of devotees' hearts.
Verse दोहा 42(ख)
दोहा ४२(ख)दोहा 42(ख)एवमस्तु मुनि सन कहेउ कृपासिंधु रघुनाथ।तब नारद मन हरष अति प्रभु पद नायउ माथ ॥ ४२(ख) ॥
evamastu muni sana kaheu kṛpāsiṃdhu raghunātha |taba nārada mana haraṣa ati prabhu pada nāyau mātha ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Araṇya Kāṇḍa 42.दोहा 42(ख). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/aranya-kand-doha-42-narada-asks-a-boon#vदोहा 42(ख). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
कृपासिंधु रघुनाथ ने मुनि से कहा 'ऐसा ही हो।' तब नारद के मन में बहुत हर्ष हुआ और उन्होंने प्रभु के चरणों में माथा नवाया।
The ocean of mercy, Raghunātha, said 'So be it' to the sage. Then Nārada was filled with joy and bowed his head at the Lord's feet.
Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method.
The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation
and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें।
संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ
CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.