Śrī Śiva Mahāpurāṇa शतरुद्रसंहिता Chapter 3
Lang
IAST
Words
Explain

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

शतरुद्रसंहिता
Chapter Three · Śiva's Ardhanārīśvara Avatāra · Verses 1–31

अथ तृतीयोऽध्यायः

Nandī tells Sanatkumāra how Śiva came to be Ardhanārīśvara, half male and half female. Brahmā's mind-born creatures would not multiply, and a voice from the sky told him to create through sexual union — but since no race of women had yet issued from Śiva, Brahmā had no means to do so. Recognizing that nothing could be born without Śiva's own power, Brahmā undertook fierce austerity, meditating on the Supreme Lord joined with his consort Śivā. Pleased, Hara appeared before him as Ardhanārīśvara and, learning Brahmā's wish, separated the goddess Śivā from his own body. Brahmā prayed to her for two boons: the power to create a race of women, and that she — or a power equal to her — be born as the daughter of his son Dakṣa, for the growth of the world. Śivā granted Brahmā the power he asked, then created from between her eyebrows a second power of splendour equal to her own; Śiva, seeing this power, asked her, laughing, to fulfil Brahmā's wish, and she agreed to become Dakṣa's daughter. Her purpose done, Śivā then entered back into Śambhu's body, and the Lord himself vanished from sight. From that day, women have had their share in creation, and creation by union began, to Brahmā's great joy. Nandī closes by calling this a most excellent and auspicious account, promising all enjoyments and the supreme state to whoever reads or hears it. नन्दी सनत्कुमारको बताते हैं कि शिव किस प्रकार अर्धनारीश्वर — आधे पुरुष और आधी स्त्रीके रूपमें — प्रकट हुए। ब्रह्माके मनसे उत्पन्न प्रजाएँ बढ़ नहीं पा रही थीं, और आकाशवाणीने उन्हें मैथुनसे सृष्टि करनेको कहा — किन्तु चूँकि शिवसे अभीतक स्त्रियोंका कोई समुदाय उत्पन्न नहीं हुआ था, इसलिये ब्रह्माके पास ऐसा करनेका कोई साधन नहीं था। यह समझकर कि शिवके प्रभावके बिना कुछ भी उत्पन्न नहीं हो सकता, ब्रह्माजीने अपनी शक्ति शिवासे संयुक्त परमेश्वरका ध्यान करते हुए उग्र तपस्या की। प्रसन्न होकर हर उनके सम्मुख अर्धनारीश्वरके रूपमें प्रकट हुए और ब्रह्माकी इच्छा जानकर अपने शरीरसे देवी शिवाको अलग किया। ब्रह्माजीने उनसे दो वर माँगे: स्त्रियोंकी सृष्टि करनेकी शक्ति, और यह कि वे स्वयं — अथवा उनके समान कोई शक्ति — जगत्की वृद्धिके लिये उनके पुत्र दक्षकी कन्याके रूपमें जन्म लें। शिवाने ब्रह्माको माँगी हुई शक्ति प्रदान की, फिर अपनी भौंहोंके मध्यसे अपने ही समान कान्तिवाली एक दूसरी शक्तिका सृजन किया; शिवजीने उस शक्तिको देखकर हँसते हुए उससे ब्रह्माकी इच्छा पूर्ण करनेको कहा, और उसने दक्षकी पुत्री बननेको स्वीकार कर लिया। अपना प्रयोजन पूर्ण होनेपर शिवा पुनः शम्भुके शरीरमें प्रविष्ट हो गयीं, और प्रभु स्वयं भी अन्तर्धान हो गये। उसी दिनसे सृष्टिमें स्त्रियोंको भाग प्राप्त हुआ और मैथुनी सृष्टि आरम्भ हुई, जिससे ब्रह्माजीको बड़ा आनन्द मिला। नन्दी इस कथाको परम उत्तम तथा मंगलकारी बताते हुए कहते हैं कि जो कोई इसे पढ़ता या सुनता है, उसे सभी भोगोंकी तथा परम गतिकी प्राप्ति होती है।

Begin verses ↓

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 1

१1 शृणु तात महाप्राज्ञ विधिकामप्रपूरकम्। अर्द्धनारीनराख्यं हि शिवरूपमनुत्तमम्॥ १

śṛṇu tāta mahāprājña vidhikāmaprapūrakam | arddhanārīnarākhyaṃ hi śivarūpamanuttamam 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे तात! हे महाबुद्धिमान्! सुनो। मैं शिवके अर्धनारीनर नामक अनुपम रूपका वर्णन करता हूँ, जो आधा स्त्री और आधा पुरुष है। इसीने ब्रह्माकी इच्छा पूरी की।

Dear one, most wise, listen. I will tell you of Śiva's matchless form called Ardhanārīnara, half woman and half man. It fulfilled Brahmā's wish.

Word by wordपदार्थ

शृणु (śṛṇu) — listenसुनोतात (tāta) — dear oneहे तातमहा-प्राज्ञ (mahā-prājña) — most wiseहे महाबुद्धिमान्विधि-काम-प्रपूरकम् (vidhi-kāma-prapūrakam) — it fulfilled Brahmā's wishब्रह्माकी इच्छा पूरी करनेवालेअर्धनारीनर-आख्यम् (ardhanārīnara-ākhyam) — called Ardhanārīnaraअर्धनारीनर नामकहि (hi) — indeedहीशिव-रूपम् (śiva-rūpam) — Śiva's formशिवके रूपकाअनुत्तमम् (anuttamam) — matchlessअनुपम

Verse 2

२2 यदा सृष्टाः प्रजाः सर्वाः न व्यवर्द्धन्त वेधसा। तदा चिंताकुलोऽभूत्स तेन दुःखेन दुखितः॥ २

yadā sṛṣṭāḥ prajāḥ sarvāḥ na vyavarddhanta vedhasā | tadā ciṃtākulo'bhūtsa tena duḥkhena dukhitaḥ 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजीने सब प्रजाओंको रचा, पर उनकी संख्या नहीं बढ़ी। तब वे चिन्तित और बहुत दुखी हो गये।

Brahmā made all the creatures, but they did not grow in number. Then he became worried and very sad.

Word by wordपदार्थ

यदा (yadā) — whenजबसृष्टाः (sṛṣṭāḥ) — madeरची गयीप्रजाः (prajāḥ) — creaturesप्रजाएँसर्वाः (sarvāḥ) — allसबन (na) — notनहींव्यवर्धन्त (vyavardhanta) — did grow in numberसंख्या बढ़ीवेधसा (vedhasā) — by Brahmāब्रह्माजीसेतदा (tadā) — thenतबचिन्ता-आकुलः (cintā-ākulaḥ) — worriedचिन्तितअभूत् (abhūt) — becameहो गयेसः (saḥ) — heवेतेन (tena) — by thatउसदुःखेन (duḥkhena) — sorrowदुःखसेदुःखितः (duḥkhitaḥ) — very sadबहुत दुखी

Verse 3

३3 नभोवाणी तदाभूद्वै सृष्टिं मिथुनजां कुरु। तच्छ्रुत्वा मैथुनीं सृष्टिं ब्रह्मा कर्तुममन्यत॥ ३

nabhovāṇī tadābhūdvai sṛṣṭiṃ mithunajāṃ kuru | tacchrutvā maithunīṃ sṛṣṭiṃ brahmā kartumamanyata 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब आकाशवाणी हुई — "स्त्री-पुरुषके मिलनसे सृष्टि करो।" यह सुनकर ब्रह्माजीने उसी प्रकार सृष्टि करनेका निश्चय किया।

Then a voice came from the sky: "Create beings through the union of man and woman." Hearing this, Brahmā decided to create in that way.

Word by wordपदार्थ

नभः-वाणी (nabhaḥ-vāṇī) — a voice from the skyआकाशवाणीतदा (tadā) — thenतबअभूत् (abhūt) — cameहुईवै (vai) — indeedहीसृष्टिम् (sṛṣṭim) — beingsसृष्टिमिथुन-जाम् (mithuna-jām) — through the union of man and womanस्त्री-पुरुषके मिलनसेकुरु (kuru) — createकरोतत् (tat) — thisयहश्रुत्वा (śrutvā) — hearingसुनकरमैथुनीम् (maithunīm) — in that wayउसी प्रकारसृष्टिम् (sṛṣṭim) — to createसृष्टिब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीनेकर्तुम् (kartum) — to createकरनेकाअमन्यत (amanyata) — decidedनिश्चय किया

Verse 4

४4 नारीणां कुलमीशानान्निर्गतं न पुरा यतः। ततो मैथुनजां सृष्टिं कर्तुं शेके न पद्मभूः॥ ४

nārīṇāṃ kulamīśānānnirgataṃ na purā yataḥ | tato maithunajāṃ sṛṣṭiṃ kartuṃ śeke na padmabhūḥ 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पर अभीतक ईशानसे स्त्रियोंका कुल प्रकट नहीं हुआ था। इसलिये कमलसे जन्मे ब्रह्मा मिलनसे सृष्टि नहीं कर सके।

But no race of women had yet come forth from Īśāna. So the Lotus-born Brahmā could not create through union.

Word by wordपदार्थ

नारीणाम् (nārīṇām) — of womenस्त्रियोंकाकुलम् (kulam) — raceकुलईशानात् (īśānāt) — from Īśānaईशानसेनिर्गतम् (nirgatam) — had come forthप्रकट हुआ थान (na) — noनहींपुरा (purā) — yetअभीतकयतः (yataḥ) — sinceक्योंकिततः (tataḥ) — soइसलियेमैथुन-जाम् (maithuna-jām) — through unionमिलनसेसृष्टिम् (sṛṣṭim) — creationसृष्टिकर्तुम् (kartum) — to createकरनेमेंशेके (śeke) — couldसमर्थ हुएन (na) — notनहींपद्म-भूः (padma-bhūḥ) — the Lotus-born Brahmāकमलसे जन्मे ब्रह्मा

Verse 5

५5 प्रभावेण विना शंभोर्न जायेरन्निमाः प्रजाः। एवं संचिन्तयन्ब्रह्मा तपः कर्तुं प्रचक्रमे॥ ५

prabhāveṇa vinā śambhorna jāyerannimāḥ prajāḥ | evaṃ saṃcintayanbrahmā tapaḥ kartuṃ pracakrame 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"शम्भुकी शक्तिके बिना ये प्रजाएँ जन्म नहीं ले सकतीं।" ऐसा सोचकर ब्रह्माजी तप करने लगे।

"Without Śambhu's power these beings cannot be born." Thinking this, Brahmā began to do tapas.

Word by wordपदार्थ

प्रभावेण (prabhāveṇa) — powerशक्तिकेविना (vinā) — withoutबिनाशम्भोः (śambhoḥ) — Śambhu'sशम्भुकीन (na) — notनहींजायेरन् (jāyeran) — can be bornजन्म ले सकतींइमाः (imāḥ) — theseयेप्रजाः (prajāḥ) — beingsप्रजाएँएवम् (evam) — thisऐसासञ्चिन्तयन् (sañcintayan) — thinkingसोचकरब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीतपः (tapaḥ) — tapasतपकर्तुम् (kartum) — to doकरनेप्रचक्रमे (pracakrame) — beganलगे

Verse 6

६6 शिवया परया शक्त्या संयुक्तं परमेश्वरम्। संचिन्त्य हृदये प्रीत्या तेपे स परमं तपः॥ ६

śivayā parayā śaktyā saṃyuktaṃ parameśvaram | saṃcintya hṛdaye prītyā tepe sa paramaṃ tapaḥ 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्होंने प्रेमसे हृदयमें उन परमेश्वरका ध्यान किया, जो अपनी परम शक्ति शिवाके साथ हैं। और उन्होंने बड़ा भारी तप किया।

With love in his heart he meditated on the Supreme Lord joined with Śivā, his highest power. And he did the highest tapas.

Word by wordपदार्थ

शिवया (śivayā) — with Śivāशिवाके साथपरया (parayā) — highestपरमशक्त्या (śaktyā) — his powerअपनी शक्तिसंयुक्तम् (saṃyuktam) — joinedजुड़े हुएपरम-ईश्वरम् (parama-īśvaram) — the Supreme Lordपरमेश्वरकासञ्चिन्त्य (sañcintya) — meditated onध्यान करकेहृदये (hṛdaye) — in his heartहृदयमेंप्रीत्या (prītyā) — with loveप्रेमसेतेपे (tepe) — didकियासः (saḥ) — heउन्होंनेपरमम् (paramam) — the highestबड़ा भारीतपः (tapaḥ) — tapasतप

Verse 7

७7 तीव्रेण तपसा तस्य संयुक्तस्य स्वयंभुवः। अचिरेणैव कालेन तुतोष स शिवो द्रुतम्॥ ७

tīvreṇa tapasā tasya saṃyuktasya svayaṃbhuvaḥ | acireṇaiva kālena tutoṣa sa śivo drutam 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्वयम्भू ब्रह्माने बहुत कठोर तप किया। उस तपसे शिवजी बहुत जल्दी प्रसन्न हो गये।

The Self-born Brahmā did very hard tapas. Because of it, Śiva was pleased very soon.

Word by wordपदार्थ

तीव्रेण (tīvreṇa) — very hardबहुत कठोरतपसा (tapasā) — tapasतपसेतस्य (tasya) — hisउनकेसंयुक्तस्य (saṃyuktasya) — engaged inलगे हुएस्वयम्भुवः (svayambhuvaḥ) — the Self-born Brahmāस्वयम्भू ब्रह्माकेअचिरेण (acireṇa) — very soonबहुत जल्दीएव (eva) — indeedहीकालेन (kālena) — in timeसमयमेंतुतोष (tutoṣa) — was pleasedप्रसन्न हो गयेसः (saḥ) — heवेशिवः (śivaḥ) — Śivaशिवजीद्रुतम् (drutam) — quicklyशीघ्र

Verse 8

८8 ततः पूर्णचिदीशस्य मूर्तिमाविश्य कामदाम्। अर्द्धनारीनरो भूत्वा गतो ब्रह्मान्तिकं हरः॥ ८

tataḥ pūrṇacidīśasya mūrtimāviśya kāmadām | arddhanārīnaro bhūtvā gato brahmāntikaṃ haraḥ 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब हर पूर्ण चेतनस्वरूप ईश्वरके मनोकामना पूरी करनेवाले रूपमें प्रविष्ट हुए। वे अर्धनारीनर बनकर ब्रह्माके पास गये।

Then Hara entered a wish-granting form of the Lord who is pure awareness. He became Ardhanārīnara and went to Brahmā.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबपूर्ण-चित्-ईशस्य (pūrṇa-cit-īśasya) — of the Lord who is pure awarenessपूर्ण चेतनस्वरूप ईश्वरकेमूर्तिम् (mūrtim) — a formरूपमेंआविश्य (āviśya) — enteredप्रविष्ट होकरकाम-दाम् (kāma-dām) — wish-grantingमनोकामना पूरी करनेवालेअर्धनारीनरः (ardhanārīnaraḥ) — Ardhanārīnaraअर्धनारीनरभूत्वा (bhūtvā) — becameबनकरगतः (gataḥ) — wentगयेब्रह्म-अन्तिकम् (brahma-antikam) — to Brahmāब्रह्माके पासहरः (haraḥ) — Haraहर

Verse 9

९9 तं दृष्ट्वा शङ्करं देवं शक्त्या परमयान्वितम्। प्रणम्य दण्डवद्ब्रह्मा स तुष्टाव कृताञ्जलिः॥ ९

taṃ dṛṣṭvā śaṅkaraṃ devaṃ śaktyā paramayānvitam | praṇamya daṇḍavadbrahmā sa tuṣṭāva kṛtāñjaliḥ 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजीने परम शक्तिके साथ भगवान् शंकरको देखा। उन्होंने दण्डकी तरह धरतीपर लेटकर प्रणाम किया और हाथ जोड़कर उनकी स्तुति की।

Brahmā saw the god Śaṅkara joined with his highest power. He fell flat like a stick to bow, and with folded hands he praised him.

Word by wordपदार्थ

तम् (tam) — himउनदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — sawदेखकरशङ्करम् (śaṅkaram) — Śaṅkaraशंकरकोदेवम् (devam) — the godभगवान्शक्त्या (śaktyā) — with his powerशक्तिके साथपरमया (paramayā) — highestपरमअन्वितम् (anvitam) — joinedयुक्तप्रणम्य (praṇamya) — to bowप्रणाम करकेदण्डवत् (daṇḍavat) — flat like a stickदण्डकी तरह लेटकरब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीनेसः (saḥ) — heउन्होंनेतुष्टाव (tuṣṭāva) — praisedस्तुति कीकृत-अञ्जलिः (kṛta-añjaliḥ) — with folded handsहाथ जोड़कर

Verse 10

१०10 अथ देवो महादेवो वाचा मेघगभीरया। संभवाय सुसंप्रीतो विश्वकर्ता महेश्वरः॥ १०

atha devo mahādevo vācā meghagabhīrayā | saṃbhavāya susaṃprīto viśvakartā maheśvaraḥ 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब विश्वके रचयिता भगवान् महादेव महेश्वर बहुत प्रसन्न हुए। सृष्टिके लिये वे मेघके समान गम्भीर वाणीमें बोले।

Then the god Mahādeva, Maheśvara, maker of the universe, was very pleased. For the sake of creation he spoke in a voice deep as thunder.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — thenतबदेवः (devaḥ) — the godभगवान्महादेवः (mahādevaḥ) — Mahādevaमहादेववाचा (vācā) — in a voiceवाणीमेंमेघ-गभीरया (megha-gabhīrayā) — deep as thunderमेघके समान गम्भीरसम्भवाय (sambhavāya) — for the sake of creationसृष्टिके लियेसु-सम्प्रीतः (su-samprītaḥ) — very pleasedबहुत प्रसन्नविश्व-कर्ता (viśva-kartā) — maker of the universeविश्वके रचयितामहेश्वरः (maheśvaraḥ) — Maheśvaraमहेश्वर

ईश्वर उवाच — Īśvara said: ईश्वर बोले:

Verse 11

११11 वत्स वत्स महाभाग मम पुत्र पितामह। ज्ञातवानस्मि सर्वं तत्त्वतस्ते मनोरथम्॥ ११

vatsa vatsa mahābhāga mama putra pitāmaha | jñātavānasmi sarvaṃ tattvataste manoratham 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे वत्स! हे वत्स! हे महाभाग! हे मेरे पुत्र पितामह! मैं तुम्हारी पूरी इच्छाको ठीक-ठीक जानता हूँ।

"My child, my child, blessed one, my son, grandfather of all! I know your whole wish, just as it truly is.

Word by wordपदार्थ

वत्स (vatsa) — my childहे वत्सवत्स (vatsa) — my childहे वत्समहा-भाग (mahā-bhāga) — blessed oneहे महाभागमम (mama) — myमेरेपुत्र (putra) — sonहे पुत्रपितामह (pitāmaha) — grandfather of allपितामहज्ञातवान् (jñātavān) — knowजानताअस्मि (asmi) — Iहूँसर्वम् (sarvam) — wholeपूरीतत्त्वतः (tattvataḥ) — just as it truly isठीक-ठीकते (te) — yourतुम्हारीमनोरथम् (manoratham) — wishइच्छाको

Verse 12

१२12 प्रजानामेव वृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना। तपसा तेन तुष्टोऽस्मि ददामि च तवेप्सितम्॥ १२

prajānāmeva vṛddhyarthaṃ tapastaptaṃ tvayādhunā | tapasā tena tuṣṭo'smi dadāmi ca tavepsitam 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुमने यह तप केवल अपनी प्रजाको बढ़ानेके लिये किया है। मैं उस तपसे प्रसन्न हूँ और तुम्हें मनचाहा वर देता हूँ।

You have done this tapas only so that your creatures may grow. I am pleased with that tapas, and I will give you what you want.

Word by wordपदार्थ

प्रजानाम् (prajānām) — your creaturesप्रजाकोएव (eva) — onlyकेवलवृद्धि-अर्थम् (vṛddhi-artham) — so that may growबढ़ानेके लियेतपः (tapaḥ) — tapasतपतप्तम् (taptam) — have doneकिया हैत्वया (tvayā) — youतुमनेअधुना (adhunā) — nowअभीतपसा (tapasā) — with tapasतपसेतेन (tena) — thatउसतुष्टः (tuṣṭaḥ) — pleasedप्रसन्नअस्मि (asmi) — I amहूँददामि (dadāmi) — I will giveदेता हूँच (ca) — andऔरतव (tava) — youतुम्हेंईप्सितम् (īpsitam) — what you wantमनचाहा वर

Verse 13

१३13 इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः। पृथक्चकार वपुषो भागाद्देवीं शिवां शिवः॥ १३

ityuktvā paramodāraṃ svabhāvamadhuraṃ vacaḥ | pṛthakcakāra vapuṣo bhāgāddevīṃ śivāṃ śivaḥ 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ये उदार और स्वभावसे मधुर वचन कहकर शिवने अपने शरीरके एक भागसे देवी शिवाको अलग कर दिया।

Saying these kind and sweet words, Śiva separated the goddess Śivā from a part of his own body.

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — theseयेउक्त्वा (uktvā) — sayingकहकरपरम-उदारम् (parama-udāram) — kindउदारस्वभाव-मधुरम् (svabhāva-madhuram) — sweetस्वभावसे मधुरवचः (vacaḥ) — wordsवचनपृथक् (pṛthak) — separatedअलगचकार (cakāra) — madeकर दियावपुषः (vapuṣaḥ) — of his own bodyअपने शरीरकेभागात् (bhāgāt) — from a partएक भागसेदेवीम् (devīm) — the goddessदेवीशिवाम् (śivām) — Śivāशिवाकोशिवः (śivaḥ) — Śivaशिवने

Verse 14

१४14 तां दृष्ट्वा परमां शक्तिं पृथग्भूतां शिवागताम्। प्रणिपत्य विनीतात्मा प्रार्थयामास तां विधिः॥ १४

tāṃ dṛṣṭvā paramāṃ śaktiṃ pṛthagbhūtāṃ śivāgatām | praṇipatya vinītātmā prārthayāmāsa tāṃ vidhiḥ 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माने शिवसे निकलकर अलग खड़ी उस परम शक्तिको देखा। विनम्र मनसे उन्होंने उन्हें प्रणाम किया और प्रार्थना की।

Brahmā saw that highest power, now standing apart, who had come out of Śiva. With a humble heart he bowed to her and made his request.

Word by wordपदार्थ

ताम् (tām) — thatउसदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — sawदेखकरपरमाम् (paramām) — highestपरमशक्तिम् (śaktim) — powerशक्तिकोपृथक्-भूताम् (pṛthak-bhūtām) — standing apartअलग खड़ीशिव-आगताम् (śiva-āgatām) — who had come out of Śivaशिवसे निकली हुईप्रणिपत्य (praṇipatya) — he bowedप्रणाम करकेविनीत-आत्मा (vinīta-ātmā) — with a humble heartविनम्र मनसेप्रार्थयामास (prārthayāmāsa) — made his requestप्रार्थना कीताम् (tām) — to herउनसेविधिः (vidhiḥ) — Brahmāब्रह्माने

ब्रह्मोवाच — Brahmā said: ब्रह्माजी बोले:

Verse 15

१५15 देवदेवेन सृष्टोऽहमादौ त्वत्पतिना शिवे। प्रजाः सर्वा नियुक्ताश्च शंभुना परमात्मना॥ १५

devadevena sṛṣṭo'hamādau tvatpatinā śive | prajāḥ sarvā niyuktāśca śambhunā paramātmanā 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे शिवे! आरम्भमें आपके पति देवाधिदेवने मुझे रचा। परमात्मा शम्भुने सब प्रजाओंको मेरे जिम्मे सौंपा।

"O Śivā, in the beginning the God of gods, your husband, made me. Śambhu, the Supreme Self, gave all creatures to my care.

Word by wordपदार्थ

देव-देवेन (deva-devena) — the God of godsदेवाधिदेवनेसृष्टः (sṛṣṭaḥ) — madeरचाअहम् (aham) — meमुझेआदौ (ādau) — in the beginningआरम्भमेंत्वत्-पतिना (tvat-patinā) — your husbandआपके पतिशिवे (śive) — O Śivāहे शिवेप्रजाः (prajāḥ) — creaturesप्रजाओंकोसर्वाः (sarvāḥ) — allसबनियुक्ताः (niyuktāḥ) — gave to my careमेरे जिम्मे सौंपाच (ca) — andऔरशम्भुना (śambhunā) — Śambhuशम्भुनेपरम-आत्मना (parama-ātmanā) — the Supreme Selfपरमात्मा

Verse 16

१६16 मनसा निर्मिताः सर्वे शिवे देवादयो मया। न वृद्धिमुपगच्छन्ति सृज्यमानाः पुनः पुनः॥ १६

manasā nirmitāḥ sarve śive devādayo mayā | na vṛddhimupagacchanti sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे शिवे! मैंने देवता आदि सबको अपने मनसे रचा। पर बार-बार रचनेपर भी उनकी संख्या नहीं बढ़ती।

O Śivā, I made the gods and all the rest with my mind. But though I make them again and again, they do not grow in number.

Word by wordपदार्थ

मनसा (manasā) — with my mindअपने मनसेनिर्मिताः (nirmitāḥ) — madeरचे गयेसर्वे (sarve) — allसबशिवे (śive) — O Śivāहे शिवेदेव-आदयः (deva-ādayaḥ) — the gods and all the restदेवता आदिमया (mayā) — Iमैंनेन (na) — notनहींवृद्धिम् (vṛddhim) — grow in numberसंख्या बढ़तीउपगच्छन्ति (upagacchanti) — doहैसृज्यमानाः (sṛjyamānāḥ) — though I make themरचनेपर भीपुनः (punaḥ) — againबारपुनः (punaḥ) — and againबार

Verse 17

१७17 मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम्। संवर्द्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः॥ १७

mithunaprabhavāmeva kṛtvā sṛṣṭimataḥ param | saṃvarddhayitumicchāmi sarvā eva mama prajāḥ 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसलिये अबसे मैं चाहता हूँ कि सृष्टि स्त्री-पुरुषके मिलनसे हो। इस प्रकार मैं अपनी सारी प्रजाको बढ़ाना चाहता हूँ।

So from now on I want creation to come from the union of man and woman. In this way I want all my creatures to grow.

Word by wordपदार्थ

मिथुन-प्रभवाम् (mithuna-prabhavām) — come from the union of man and womanस्त्री-पुरुषके मिलनसे होनेवालीएव (eva) — onlyहीकृत्वा (kṛtvā) — makingबनाकरसृष्टिम् (sṛṣṭim) — creationसृष्टिअतः (ataḥ) — soइसलियेपरम् (param) — from now onअबसेसंवर्धयितुम् (saṃvardhayitum) — to growबढ़ानाइच्छामि (icchāmi) — I wantचाहता हूँसर्वाः (sarvāḥ) — allसारीएव (eva) — indeedहीमम (mama) — myअपनीप्रजाः (prajāḥ) — creaturesप्रजाको

Verse 18

१८18 न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम्। तेन नारीकुलं स्रष्टुं मम शक्तिर्न विद्यते॥ १८

na nirgataṃ purā tvatto nārīṇāṃ kulamavyayam | tena nārīkulaṃ sraṣṭuṃ mama śaktirna vidyate 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अभीतक आपसे स्त्रियोंका अविनाशी कुल प्रकट नहीं हुआ है। इसलिये मुझमें स्त्रियोंका कुल रचनेकी शक्ति नहीं है।

No lasting race of women has yet come forth from you. So I do not have the power to create women.

Word by wordपदार्थ

न (na) — noनहींनिर्गतम् (nirgatam) — has come forthप्रकट हुआ हैपुरा (purā) — yetअभीतकत्वत्तः (tvattaḥ) — from youआपसेनारीणाम् (nārīṇām) — of womenस्त्रियोंकाकुलम् (kulam) — raceकुलअव्ययम् (avyayam) — lastingअविनाशीतेन (tena) — soइसलियेनारी-कुलम् (nārī-kulam) — womenस्त्रियोंका कुलस्रष्टुम् (sraṣṭum) — to createरचनेकीमम (mama) — Iमुझमेंशक्तिः (śaktiḥ) — the powerशक्तिन (na) — notनहींविद्यते (vidyate) — do haveहै

Verse 19

१९19 सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः। तस्मात्त्वां परमां शक्तिं प्रार्थयाम्यखिलेश्वरीम्॥ १९

sarvāsāmeva śaktīnāṃ tvattaḥ khalu samudbhavaḥ | tasmāttvāṃ paramāṃ śaktiṃ prārthayāmyakhileśvarīm 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सारी शक्तियाँ सचमुच आपसे ही उत्पन्न होती हैं। इसलिये मैं आप परम शक्ति, सबकी स्वामिनीसे प्रार्थना करता हूँ।

All powers truly come from you. So I pray to you, the highest power, the queen of all.

Word by wordपदार्थ

सर्वासाम् (sarvāsām) — allसारीएव (eva) — indeedहीशक्तीनाम् (śaktīnām) — powersशक्तियाँत्वत्तः (tvattaḥ) — from youआपसेखलु (khalu) — trulyसचमुचसमुद्भवः (samudbhavaḥ) — comeउत्पन्न होती हैंतस्मात् (tasmāt) — soइसलियेत्वाम् (tvām) — to youआपसेपरमाम् (paramām) — the highestपरमशक्तिम् (śaktim) — powerशक्तिप्रार्थयामि (prārthayāmi) — I prayप्रार्थना करता हूँअखिल-ईश्वरीम् (akhila-īśvarīm) — the queen of allसबकी स्वामिनी

Verse 20

२०20 शिवे नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिं देहि नमोऽस्तु ते। चराचरजगद्वृद्धिहेतोर्मातः शिवप्रिये॥ २०

śive nārīkulaṃ sraṣṭuṃ śaktiṃ dehi namo'stu te | carācarajagadvṛddhihetormātaḥ śivapriye 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे शिवे! मुझे स्त्रियोंका कुल रचनेकी शक्ति दीजिये, जिससे यह चर-अचर जगत् बढ़े। हे शिवप्रिये माता! आपको नमस्कार है।

O Śivā, give me the power to create women, so that this moving and unmoving world may grow. O Mother, dear to Śiva, I bow to you.

Word by wordपदार्थ

शिवे (śive) — O Śivāहे शिवेनारी-कुलम् (nārī-kulam) — womenस्त्रियोंका कुलस्रष्टुम् (sraṣṭum) — to createरचनेकीशक्तिम् (śaktim) — the powerशक्तिदेहि (dehi) — give meमुझे दीजियेनमः (namaḥ) — bowनमस्कारअस्तु (astu) — Iहैते (te) — to youआपकोचर-अचर-जगत्-वृद्धि-हेतोः (cara-acara-jagat-vṛddhi-hetoḥ) — so that this moving and unmoving world may growजिससे चर-अचर जगत् बढ़ेमातः (mātaḥ) — O Motherहे माताशिव-प्रिये (śiva-priye) — dear to Śivaहे शिवप्रिये

Verse 21

२१21 अन्यं त्वत्तः प्रार्थयामि वरं च वरदेश्वरि। देहि मे तं कृपां कृत्वा जगन्मातर्नमोऽस्तु ते॥ २१

anyaṃ tvattaḥ prārthayāmi varaṃ ca varadeśvari | dehi me taṃ kṛpāṃ kṛtvā jaganmātarnamo'stu te 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे वर देनेवाली देवी! मैं आपसे एक और वर माँगता हूँ। कृपा करके मुझे वह दीजिये। हे जगन्माता! आपको नमस्कार है।

O queen who gives boons, I ask one more boon from you. Please be kind and grant it to me. O Mother of the world, I bow to you.

Word by wordपदार्थ

अन्यम् (anyam) — one moreएक औरत्वत्तः (tvattaḥ) — from youआपसेप्रार्थयामि (prārthayāmi) — I askमाँगता हूँवरम् (varam) — boonवरच (ca) — andऔरवरद-ईश्वरि (varada-īśvari) — O queen who gives boonsहे वर देनेवाली देवीदेहि (dehi) — grantदीजियेमे (me) — to meमुझेतम् (tam) — itवहकृपाम् (kṛpām) — kindकृपाकृत्वा (kṛtvā) — please beकरकेजगत्-मातः (jagat-mātaḥ) — O Mother of the worldहे जगन्मातानमः (namaḥ) — bowनमस्कारअस्तु (astu) — Iहैते (te) — to youआपको

Verse 22

२२22 चराचरविवृद्ध्यर्थमीशेनैकेन सर्वगे। दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवाम्बिके॥ २२

carācaravivṛddhyarthamīśenaikena sarvage | dakṣasya mama putrasya putrī bhava bhavāmbike 22 ||

Doubtful readingईशेनैकेन uncertain

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे सर्वव्यापिनी भवाम्बिके! जगत्की वृद्धिके लिये आप अपने एक रूपसे मेरे पुत्र दक्षकी पुत्री बनिये।

O Mother of Bhava, you are present everywhere. So that the world may grow, please be born, in one form of yours, as the daughter of my son Dakṣa.

Word by wordपदार्थ

चर-अचर-विवृद्धि-अर्थम् (cara-acara-vivṛddhi-artham) — so that the world may growजगत्की वृद्धिके लियेईशेन (īśena) — by the Lord'sईशकेएकेन (ekena) — oneएकसर्वगे (sarvage) — you are present everywhereहे सर्वव्यापिनीदक्षस्य (dakṣasya) — Dakṣaदक्षकीमम (mama) — myमेरेपुत्रस्य (putrasya) — of sonपुत्रपुत्री (putrī) — the daughterपुत्रीभव (bhava) — be bornबनियेभव-अम्बिके (bhava-ambike) — O Mother of Bhavaहे भवाम्बिके

Verse 23

२३23 एवं संयाचिता देवी ब्रह्मणा परमेश्वरी। तथास्त्विति वचः प्रोच्य तच्छक्तिं विधये ददौ॥ २३

evaṃ saṃyācitā devī brahmaṇā parameśvarī | tathāstviti vacaḥ procya tacchaktiṃ vidhaye dadau 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजीने इस प्रकार परमेश्वरी देवीसे प्रार्थना की। उन्होंने "ऐसा ही हो" कहकर ब्रह्माको वह शक्ति दे दी।

Brahmā begged the supreme goddess in this way. She said, "So be it," and gave that power to Brahmā.

Word by wordपदार्थ

एवम् (evam) — in this wayइस प्रकारसंयाचिता (saṃyācitā) — beggedप्रार्थना की गयीदेवी (devī) — goddessदेवीब्रह्मणा (brahmaṇā) — Brahmāब्रह्माजीनेपरम-ईश्वरी (parama-īśvarī) — the supremeपरमेश्वरीतथा (tathā) — soऐसा हीअस्तु (astu) — be itहोइति (iti) — thusइस प्रकारवचः (vacaḥ) — wordsवचनप्रोच्य (procya) — she saidकहकरतत् (tat) — thatवहशक्तिम् (śaktim) — powerशक्तिविधये (vidhaye) — to Brahmāब्रह्माकोददौ (dadau) — gaveदे दी

Verse 24

२४24 तस्माद्धि सा शिवा देवी शिवशक्तिर्जगन्मयी। शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम्॥ २४

tasmāddhi sā śivā devī śivaśaktirjaganmayī | śaktimekāṃ bhruvormadhyātsasarjātmasamaprabhām 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवी शिवा शिवकी शक्ति हैं और सारा जगत् उन्हींसे बना है। उन्होंने अपनी भौंहोंके बीचसे अपने ही समान तेजवाली एक शक्ति प्रकट की।

The goddess Śivā is Śiva's power, and the whole world is made of her. From between her eyebrows she brought out one power, as bright as herself.

Word by wordपदार्थ

तस्मात् (tasmāt) — soइसलियेहि (hi) — indeedहीसा (sā) — sheवेशिवा (śivā) — Śivāशिवादेवी (devī) — the goddessदेवीशिव-शक्तिः (śiva-śaktiḥ) — Śiva's powerशिवकी शक्तिजगत्-मयी (jagat-mayī) — the whole world is made of herसारा जगत् जिनसे बना हैशक्तिम् (śaktim) — powerशक्तिएकाम् (ekām) — oneएकभ्रुवोः (bhruvoḥ) — her eyebrowsअपनी भौंहोंकेमध्यात् (madhyāt) — from betweenबीचसेससर्ज (sasarja) — brought outप्रकट कीआत्म-सम-प्रभाम् (ātma-sama-prabhām) — as bright as herselfअपने ही समान तेजवाली

Verse 25

२५25 तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य शक्तिं देववरो हरः। कृपासिन्धुर्महेशानो लीलाकारी भवाम्बिकाम्॥ २५

tāmāha prahasanprekṣya śaktiṃ devavaro haraḥ | kṛpāsindhurmaheśāno līlākārī bhavāmbikām 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवश्रेष्ठ हर उस शक्तिको देखकर मुस्कराये। फिर दयाके सागर, लीला करनेवाले महेशानने भवाम्बिकासे कहा।

Hara, best of gods, looked at that power and smiled. Then Maheśāna, the ocean of mercy who loves to play, spoke to the Mother of Bhava.

Word by wordपदार्थ

ताम् (tām) — toसेआह (āha) — spokeकहाप्रहसन् (prahasan) — smiledमुस्कराते हुएप्रेक्ष्य (prekṣya) — looked atदेखकरशक्तिम् (śaktim) — that powerउस शक्तिकोदेव-वरः (deva-varaḥ) — best of godsदेवश्रेष्ठहरः (haraḥ) — Haraहरकृपा-सिन्धुः (kṛpā-sindhuḥ) — the ocean of mercyदयाके सागरमहेशानः (maheśānaḥ) — Maheśānaमहेशाननेलीला-कारी (līlā-kārī) — who loves to playलीला करनेवालेभव-अम्बिकाम् (bhava-ambikām) — the Mother of Bhavaभवाम्बिका

शिव उवाच — Śiva said: शिवजी बोले:

Verse 26

२६26 तपसाराधिता देवि ब्रह्मणा परमेष्ठिना। प्रसन्ना भव सुप्रीत्या कुरु तस्याखिलेप्सितम्॥ २६

tapasārādhitā devi brahmaṇā parameṣṭhinā | prasannā bhava suprītyā kuru tasyākhilepsitam 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"हे देवी! परमेष्ठी ब्रह्माने तपसे आपकी आराधना की है। प्रसन्न होइये और प्रेमसे उनकी सब इच्छाएँ पूरी कीजिये।"

"O goddess, Brahmā, the highest one, has worshipped you with tapas. Be pleased, and with love fulfil all his wishes."

Word by wordपदार्थ

तपसा (tapasā) — with tapasतपसेआराधिता (ārādhitā) — has worshipped youआराधना की हैदेवि (devi) — O goddessहे देवीब्रह्मणा (brahmaṇā) — Brahmāब्रह्मानेपरमेष्ठिना (parameṣṭhinā) — the highest oneपरमेष्ठीप्रसन्ना (prasannā) — pleasedप्रसन्नभव (bhava) — beहोइयेसु-प्रीत्या (su-prītyā) — with loveप्रेमसेकुरु (kuru) — fulfilपूरी कीजियेतस्य (tasya) — hisउनकीअखिल-ईप्सितम् (akhila-īpsitam) — all wishesसब इच्छाएँ

Verse 27

२७27 तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा। ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताऽभवत्॥ २७

tāmājñāṃ parameśasya śirasā pratigṛhya sā | brahmaṇo vacanāddevī dakṣasya duhitā'bhavat 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्होंने परमेश्वरकी आज्ञाको सिर झुकाकर स्वीकार किया। ब्रह्माके कहनेपर देवी दक्षकी पुत्री बनीं।

She accepted the Supreme Lord's order with bowed head. At Brahmā's request the goddess became Dakṣa's daughter.

Word by wordपदार्थ

ताम् (tām) — thatउसआज्ञाम् (ājñām) — orderआज्ञाकोपरम-ईशस्य (parama-īśasya) — the Supreme Lord'sपरमेश्वरकीशिरसा (śirasā) — with bowed headसिर झुकाकरप्रतिगृह्य (pratigṛhya) — acceptedस्वीकार करकेसा (sā) — sheउन्होंनेब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — Brahmā'sब्रह्माकेवचनात् (vacanāt) — at requestकहनेपरदेवी (devī) — the goddessदेवीदक्षस्य (dakṣasya) — Dakṣa'sदक्षकीदुहिता (duhitā) — daughterपुत्रीअभवत् (abhavat) — becameबनीं

Verse 28

२८28 दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणे सा शिवा मुने। विवेश देहं शंभोर्हि शंभुश्चान्तर्दधे प्रभुः॥ २८

dattvaivamatulāṃ śaktiṃ brahmaṇe sā śivā mune | viveśa dehaṃ śambhorhi śambhuścāntardadhe prabhuḥ 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि! इस प्रकार शिवाने ब्रह्माको वह अनुपम शक्ति दी। फिर वे शम्भुके शरीरमें समा गयीं और प्रभु शम्भु अन्तर्धान हो गये।

O sage, Śivā gave this matchless power to Brahmā. Then she entered Śambhu's body, and the Lord Śambhu disappeared.

Word by wordपदार्थ

दत्त्वा (dattvā) — gaveदेकरएवम् (evam) — thisइस प्रकारअतुलाम् (atulām) — matchlessअनुपमशक्तिम् (śaktim) — powerशक्तिब्रह्मणे (brahmaṇe) — to Brahmāब्रह्माकोसा (sā) — sheवेशिवा (śivā) — Śivāशिवामुने (mune) — O sageहे मुनिविवेश (viveśa) — enteredसमा गयींदेहम् (deham) — bodyशरीरमेंशम्भोः (śambhoḥ) — Śambhu'sशम्भुकेहि (hi) — indeedहीशम्भुः (śambhuḥ) — Śambhuशम्भुच (ca) — andऔरअन्तर्दधे (antardadhe) — disappearedअन्तर्धान हो गयेप्रभुः (prabhuḥ) — the Lordप्रभु

Verse 29

२९29 तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्स्त्रिया भागः प्रकल्पितः। आनन्दं प्राप स विधिः सृष्टिर्जाता च मैथुनी॥ २९

tadāprabhṛti loke'sminstriyā bhāgaḥ prakalpitaḥ | ānandaṃ prāpa sa vidhiḥ sṛṣṭirjātā ca maithunī 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उस समयसे इस संसारमें स्त्रियोंका भाग बना। ब्रह्माजी आनन्दित हुए और स्त्री-पुरुषके मिलनसे सृष्टि होने लगी।

From that time on, women had their place in this world. Brahmā was happy, and creation through union began.

Word by wordपदार्थ

तदा-प्रभृति (tadā-prabhṛti) — from that time onउस समयसेलोके (loke) — worldसंसारमेंअस्मिन् (asmin) — in thisइसस्त्रियाः (striyāḥ) — womenस्त्रियोंकाभागः (bhāgaḥ) — their placeभागप्रकल्पितः (prakalpitaḥ) — hadबनाआनन्दम् (ānandam) — happyआनन्दप्राप (prāpa) — wasपायासः (saḥ) — heवेविधिः (vidhiḥ) — Brahmāब्रह्माजीसृष्टिः (sṛṣṭiḥ) — creationसृष्टिजाता (jātā) — beganहोने लगीच (ca) — andऔरमैथुनी (maithunī) — through unionमिलनसे

Verse 30

३०30 एतत्ते कथितं तात शिवरूपं महोत्तमम्। अर्द्धनारीनरार्द्धं हि महामंगलदं सताम्॥ ३०

etatte kathitaṃ tāta śivarūpaṃ mahottamam | arddhanārīnarārddhaṃ hi mahāmaṃgaladaṃ satām 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे तात! मैंने तुम्हें शिवका यह परम श्रेष्ठ अर्धनारीनर रूप बताया। यह सज्जनोंको बड़ा मंगल देता है।

Dear one, I have told you of Śiva's most excellent form, Ardhanārīnara. It brings great blessings to good people.

Word by wordपदार्थ

एतत् (etat) — thisयहते (te) — youतुम्हेंकथितम् (kathitam) — I have toldमैंने बतायातात (tāta) — dear oneहे तातशिव-रूपम् (śiva-rūpam) — Śiva's formशिवका रूपमहा-उत्तमम् (mahā-uttamam) — most excellentपरम श्रेष्ठअर्धनारी-नर-अर्धम् (ardhanārī-nara-ardham) — half woman, half manअर्धनारी और अर्धनर (रूप)हि (hi) — indeedहीमहा-मङ्गल-दम् (mahā-maṅgala-dam) — brings great blessingsबड़ा मंगल देनेवालासताम् (satām) — to good peopleसज्जनोंको

Verse 31

३१31 एतदाख्यानमनघं यः पठेच्छृणुयादपि। स भुक्त्वा सकलान्भोगान्प्रयाति परमां गतिम्॥ ३१

etadākhyānamanaghaṃ yaḥ paṭhecchṛṇuyādapi | sa bhuktvā sakalānbhogānprayāti paramāṃ gatim 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 3.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-three-ardhanarishvara#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो इस पवित्र कथाको पढ़ता या सुनता भी है, वह सब सुख भोगता है। फिर वह परम गतिको पाता है।

Whoever reads or hears this pure story enjoys all pleasures. Then he reaches the highest goal.

Word by wordपदार्थ

एतत् (etat) — thisइसआख्यानम् (ākhyānam) — storyकथाकोअनघम् (anagham) — pureपवित्रयः (yaḥ) — whoeverजोपठेत् (paṭhet) — readsपढ़ता हैशृणुयात् (śṛṇuyāt) — hearsसुनता हैअपि (api) — orभीसः (saḥ) — heवहभुक्त्वा (bhuktvā) — enjoysभोगकरसकलान् (sakalān) — allसबभोगान् (bhogān) — pleasuresसुखप्रयाति (prayāti) — reachesपाता हैपरमाम् (paramām) — the highestपरमगतिम् (gatim) — goalगतिको

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवस्यार्द्धनारीश्वरावतारवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः॥ ३॥

Thus ends the third chapter, called "The Description of Śiva's Ardhanārīśvara Avatāra," in the third Śatarudra-saṃhitā, in the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत तृतीय शतरुद्रसंहितामें शिवके अर्द्धनारीश्वर-अवतारके वर्णन नामक तीसरा अध्याय पूर्ण हुआ॥ ३॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.