Śrī Śiva Mahāpurāṇa शतरुद्रसंहिता Chapter 4

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

शतरुद्रसंहिता
Chapter Four · The Life of Ṛṣabha · Verses 1–48

अथ चतुर्थोऽध्यायः

Nandī retells Sanatkumāra what Rudra once told Brahmā: through the seventh Manvantara (Vaivasvata) of the Vārāha Kalpa, at the end of each of its nine Dvāpara Yugas, a sage divides the Vedas as that age's Vyāsa, and Śiva takes a matching avatāra to strengthen the path of renunciation (nivṛtti) — Śveta with his four disciples on the Himālaya's Chāgala peak in the first Dvāpara (Vyāsa Svayamprabhu); Sutāra with Dundubhi and three others in the second (Vyāsa Satya); Damana in the third (Vyāsa Bhārgava); Suhotra in the fourth (Vyāsa Aṅgirā); Kaṅka, whose four disciples are named Sanaka, Sanātana, Sanandana and Sanatkumāra, in the fifth (Vyāsa Savitā); Lokākṣi in the sixth (Vyāsa Mṛtyu); Jaigīṣavya, seated in a cave at Kāśī, in the seventh (Vyāsa Śatakratu); and Dadhivāhana, whose four disciples are the renowned Sāṃkhya teachers Kapila, Āsuri, Pañcaśikha and Śālvala, in the eighth (Vyāsa Vasiṣṭha). The ninth avatāra, Ṛṣabha — born to help the Vyāsa Sārasvata — receives the chapter's real story: he revives Bhadrāyu, a prince who had died of poison and been abandoned by his own father, and when the prince turns sixteen, Ṛṣabha returns to teach him the duties of righteous kingship and gives him a divine armour, conch and sword along with the strength of twelve thousand elephants, before departing as freely as he came. Bhadrāyu then conquers his enemies, marries Kīrtimālinī, and rules righteously. Nandī closes by calling Ṛṣabha's story supremely purifying, a giver of heaven, fame and long life, worth hearing with real effort. नन्दी सनत्कुमारको वही बात सुनाते हैं जो रुद्रने एक बार ब्रह्माजीसे कही थी: वाराह कल्पके सातवें वैवस्वत मन्वन्तरमें, प्रत्येक द्वापरयुगके अन्तमें कोई मुनि उस युगके व्यासके रूपमें वेदोंका विभाजन करता है, और शिव निवृत्तिमार्गको दृढ़ करनेके लिये उसी अनुरूप अवतार लेते हैं — प्रथम द्वापर (व्यास स्वयंप्रभु) में हिमालयके छागल शिखरपर अपने चार शिष्योंसहित श्वेत; द्वितीयमें (व्यास सत्य) दुन्दुभि आदि चार शिष्योंसहित सुतार; तृतीयमें (व्यास भार्गव) दमन; चतुर्थमें (व्यास अंगिरा) सुहोत्र; पंचममें (व्यास सविता) कङ्क, जिनके शिष्य सनक, सनातन, सनन्दन और सनत्कुमार नामसे प्रसिद्ध हैं; षष्ठमें (व्यास मृत्यु) लोकाक्षि; सप्तममें (व्यास शतक्रतु) काशीकी गुफामें विराजमान जैगीषव्य; और अष्टममें (व्यास वसिष्ठ) दधिवाहन, जिनके शिष्य सांख्यके प्रसिद्ध आचार्य कपिल, आसुरि, पंचशिख और शाल्वल हैं। नौवें अवतार ऋषभ — जो सारस्वत व्यासकी सहायताके लिये जन्म लेते हैं — इस अध्यायकी वास्तविक कथाके नायक हैं: वे विषसे मरे तथा अपने ही पिताद्वारा त्यागे गये राजकुमार भद्रायुको पुनर्जीवित करते हैं, और राजकुमारके सोलह वर्षका होनेपर लौटकर उसे राजधर्मका उपदेश देते हैं तथा दिव्य कवच, शंख, खड्ग एवं बारह हजार हाथियोंका बल प्रदान कर, जैसे स्वेच्छासे आये थे वैसे ही चले जाते हैं। भद्रायु फिर अपने शत्रुओंको जीतकर कीर्तिमालिनीसे विवाह करता है और धर्मपूर्वक राज्य करता है। नन्दी अन्तमें ऋषभकी इस कथाको परम पवित्र, स्वर्ग, यश और दीर्घायुकी दाता बताते हुए इसे यत्नपूर्वक सुनने योग्य कहते हैं।

Begin verses ↓

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 1

१1 सनत्कुमार सर्वज्ञ चरितं शांकरं मुदा। रुद्रेण कथितं प्रीत्या ब्रह्मणे सुखदं सदा॥ १

sanatkumāra sarvajña caritaṃ śāṃkaraṃ mudā | rudreṇa kathitaṃ prītyā brahmaṇe sukhadaṃ sadā 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे सर्वज्ञ सनत्कुमार! शंकरकी यह कथा प्रसन्न मनसे सुनो। इसे रुद्रने स्वयं प्रेमसे ब्रह्माको सुनाया था। यह सदा सुख देती है।

O all-knowing Sanatkumāra, hear with joy the story of Śaṅkara. Rudra once told it to Brahmā with love. It always brings happiness.

Word by wordपदार्थ

सनत्कुमार (sanatkumāra) — O Sanatkumāraहे सनत्कुमारसर्वज्ञ (sarvajña) — all-knowingसर्वज्ञचरितम् (caritam) — the storyकथाशाङ्करम् (śāṅkaram) — of Śaṅkaraशंकरकीमुदा (mudā) — with joyप्रसन्न मनसेरुद्रेण (rudreṇa) — Rudraरुद्रनेकथितम् (kathitam) — toldसुनाया थाप्रीत्या (prītyā) — with loveप्रेमसेब्रह्मणे (brahmaṇe) — to Brahmāब्रह्माकोसुख-दम् (sukha-dam) — brings happinessसुख देनेवालीसदा (sadā) — alwaysसदा

शिव उवाच — Śiva said: शिवजी बोले:

Verse 2

२2 सप्तमे चैव वाराहे कल्पे मन्वन्तराभिधे। कल्पेश्वरोऽथ भगवान्सर्वलोकप्रकाशनः॥ २

saptame caiva vārāhe kalpe manvantarābhidhe | kalpeśvaro'tha bhagavānsarvalokaprakāśanaḥ 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

"सातवें मन्वन्तरमें, वाराह कल्पमें, सब लोकोंको प्रकाशित करनेवाले भगवान् कल्पेश्वर

"In the seventh Manvantara, in the Vārāha kalpa, the blessed Lord of the kalpa, who lights up all the worlds,

Word by wordपदार्थ

सप्तमे (saptame) — in the seventhसातवेंच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीवाराहे (vārāhe) — in the Vārāhaवाराहकल्पे (kalpe) — kalpaकल्पमेंमन्वन्तर-अभिधे (manvantara-abhidhe) — Manvantaraमन्वन्तरमेंकल्प-ईश्वरः (kalpa-īśvaraḥ) — the Lord of the kalpaकल्पेश्वरअथ (atha) — thenतबभगवान् (bhagavān) — the blessedभगवान्सर्व-लोक-प्रकाशनः (sarva-loka-prakāśanaḥ) — who lights up all the worldsसब लोकोंको प्रकाशित करनेवाले

Verse 3

३3 मनोर्वैवस्वतस्यैव ते प्रपुत्रो भविष्यति। तदा चतुर्युगश्चैव तस्मिन्मन्वन्तरे विधे॥ ३

manorvaivasvatasyaiva te praputro bhaviṣyati | tadā caturyugaścaiva tasminmanvantare vidhe 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुम्हारे वंशके वैवस्वत मनुके प्रपौत्र होंगे। हे ब्रह्मा! उस मन्वन्तरमें चारों युग चलेंगे।

will be born as a grandson of Vaivasvata Manu, who is of your line. O Brahmā, in that Manvantara the four yugas will turn.

Word by wordपदार्थ

मनोः (manoḥ) — of Manuमनुकेवैवस्वतस्य (vaivasvatasya) — Vaivasvataवैवस्वतएव (eva) — indeedहीते (te) — of your lineतुम्हारे वंशकेप्रपुत्रः (praputraḥ) — a grandsonप्रपौत्रभविष्यति (bhaviṣyati) — will be bornहोंगेतदा (tadā) — thenतबचतुर्-युगः (catur-yugaḥ) — the four yugasचारों युगच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीतस्मिन् (tasmin) — in thatउसमन्वन्तरे (manvantare) — Manvantaraमन्वन्तरमेंविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्मा

Verse 4

४4 अनुग्रहार्थं लोकानां ब्राह्मणानां हिताय च। उत्पत्स्यामि विधे ब्रह्मन्द्वापराख्ययुगान्तिके॥ ४

anugrahārthaṃ lokānāṃ brāhmaṇānāṃ hitāya ca | utpatsyāmi vidhe brahmandvāparākhyayugāntike 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे ब्रह्मन्! लोकोंपर कृपा करने और ब्राह्मणोंके हितके लिये मैं हर द्वापर युगके अन्तमें जन्म लूँगा।

O Brahmā, to bless the worlds and to help the brāhmaṇas, I will be born at the end of each Dvāpara yuga.

Word by wordपदार्थ

अनुग्रह-अर्थम् (anugraha-artham) — to blessकृपा करनेके लियेलोकानाम् (lokānām) — the worldsलोकोंपरब्राह्मणानाम् (brāhmaṇānām) — the brāhmaṇasब्राह्मणोंकेहिताय (hitāya) — to helpहितके लियेच (ca) — andऔरउत्पत्स्यामि (utpatsyāmi) — I will be bornमैं जन्म लूँगाविधे (vidhe) — O Brahmāहे विधेब्रह्मन् (brahman) — O Brahmāहे ब्रह्मन्द्वापर-आख्य-युग-अन्तिके (dvāpara-ākhya-yuga-antike) — at the end of each Dvāpara yugaहर द्वापर युगके अन्तमें

Verse 5

५5 युगप्रवृत्त्या च तदा तस्मिंश्च प्रथमे युगे। द्वापरे प्रथमे ब्रह्मन्यदा व्यासः स्वयंप्रभुः॥ ५

yugapravṛttyā ca tadā tasmiṃśca prathame yuge | dvāpare prathame brahmanyadā vyāsaḥ svayaṃprabhuḥ 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

युग एकके बाद एक चलेंगे। उनमें पहले द्वापरमें, हे ब्रह्मन्! स्वयं स्वयम्प्रभु व्यास होंगे।

The yugas will turn one after another. In the first of them, the first Dvāpara, O Brahmā, Svayamprabhu himself will be Vyāsa.

Word by wordपदार्थ

युग-प्रवृत्त्या (yuga-pravṛttyā) — the yugas will turnयुगोंके चलनेसेच (ca) — andऔरतदा (tadā) — thenतबतस्मिन् (tasmin) — of themउनमेंच (ca) — andऔरप्रथमे (prathame) — in the firstपहलेयुगे (yuge) — yugaयुगमेंद्वापरे (dvāpare) — Dvāparaद्वापरमेंप्रथमे (prathame) — the firstपहलेब्रह्मन् (brahman) — O Brahmāहे ब्रह्मन्यदा (yadā) — whenजबव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्यासस्वयम्प्रभुः (svayamprabhuḥ) — Svayamprabhu himselfस्वयं स्वयम्प्रभु

Verse 6

६6 तदाहं ब्राह्मणार्थाय कलौ तस्मिन्युगान्तिके। भविष्यामि शिवायुक्तः श्वेतो नाम महामुनिः॥ ६

tadāhaṃ brāhmaṇārthāya kalau tasminyugāntike | bhaviṣyāmi śivāyuktaḥ śveto nāma mahāmuniḥ 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब ब्राह्मणोंके लिये उस युगके अन्तमें, कलिके आरम्भमें, मैं शिवाके साथ श्वेत नामका महामुनि बनूँगा।

Then, for the sake of the brāhmaṇas, at the end of that yuga as Kali begins, I will join with Śivā and become a great sage named Śveta.

Word by wordपदार्थ

तदा (tadā) — thenतबअहम् (aham) — Iमैंब्राह्मण-अर्थाय (brāhmaṇa-arthāya) — for the sake of the brāhmaṇasब्राह्मणोंके लियेकलौ (kalau) — as Kali beginsकलिके आरम्भमेंतस्मिन् (tasmin) — thatउसयुग-अन्तिके (yuga-antike) — at the end of the yugaयुगके अन्तमेंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will becomeबनूँगाशिवा-युक्तः (śivā-yuktaḥ) — join with Śivāशिवाके साथश्वेतः (śvetaḥ) — Śvetaश्वेतनाम (nāma) — namedनामकामहा-मुनिः (mahā-muniḥ) — a great sageमहामुनि

Verse 7

७7 हिमवच्छिखरे रम्ये छागले पर्वतोत्तमे। तदा शिष्याः शिखायुक्ता भविष्यन्ति विधे मम॥ ७

himavacchikhare ramye chāgale parvatottame | tadā śiṣyāḥ śikhāyuktā bhaviṣyanti vidhe mama 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह हिमालयके सुन्दर शिखर, श्रेष्ठ पर्वत छागलपर होगा। हे ब्रह्मा! वहाँ मेरे शिखाधारी शिष्य होंगे।

This will be on Chāgala, a lovely peak of the Himālaya, the best of mountains. O Brahmā, there I will have disciples wearing topknots.

Word by wordपदार्थ

हिमवत्-शिखरे (himavat-śikhare) — a peak of the Himālayaहिमालयके शिखररम्ये (ramye) — lovelyसुन्दरछागले (chāgale) — on Chāgalaछागलपरपर्वत-उत्तमे (parvata-uttame) — the best of mountainsश्रेष्ठ पर्वततदा (tadā) — thereवहाँशिष्याः (śiṣyāḥ) — disciplesशिष्यशिखा-युक्ताः (śikhā-yuktāḥ) — wearing topknotsशिखाधारीभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will haveहोंगेविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्मामम (mama) — Iमेरे

Verse 8

८8 श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेताश्वः श्वेतलोहितः। चत्वारो ध्यानयोगात्ते गमिष्यन्ति पुरं मम॥ ८

śvetaḥ śvetaśikhaścaiva śvetāśvaḥ śvetalohitaḥ | catvāro dhyānayogāste gamiṣyanti puraṃ mama 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे होंगे श्वेत, श्वेतशिख, श्वेताश्व और श्वेतलोहित। ये चारों ध्यानयोगसे मेरे लोकको जायँगे।

They will be Śveta, Śvetaśikha, Śvetāśva and Śvetalohita. Through the yoga of meditation these four will reach my city.

Word by wordपदार्थ

श्वेतः (śvetaḥ) — Śvetaश्वेतश्वेतशिखः (śvetaśikhaḥ) — Śvetaśikhaश्वेतशिखच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीश्वेताश्वः (śvetāśvaḥ) — Śvetāśvaश्वेताश्वश्वेतलोहितः (śvetalohitaḥ) — Śvetalohitaश्वेतलोहितचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारोंध्यान-योगाः (dhyāna-yogāḥ) — through the yoga of meditationध्यानयोगसेते (te) — theseयेगमिष्यन्ति (gamiṣyanti) — will reachजायँगेपुरम् (puram) — cityलोककोमम (mama) — myमेरे

Verse 9

९9 ततो भक्ता भविष्यन्ति ज्ञात्वा मां तत्त्वतोऽव्ययम्। जन्ममृत्युजराहीनाः परब्रह्मसमाधयः॥ ९

tato bhaktā bhaviṣyanti jñātvā māṃ tattvato'vyayam | janmamṛtyujarāhīnāḥ parabrahmasamādhayaḥ 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे मुझे सचमुच अविनाशी जानकर मेरे भक्त बनेंगे। वे जन्म, मृत्यु और बुढ़ापेसे छूटकर परब्रह्ममें लीन रहेंगे।

They will know me truly as the undying one and become my devotees. They will be free from birth, death and old age, and rest in the Supreme Brahman.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबभक्ताः (bhaktāḥ) — my devoteesमेरे भक्तभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will becomeबनेंगेज्ञात्वा (jñātvā) — will knowजानकरमाम् (mām) — meमुझेतत्त्वतः (tattvataḥ) — trulyसचमुचअव्ययम् (avyayam) — as the undying oneअविनाशीजन्म-मृत्यु-जरा-हीनाः (janma-mṛtyu-jarā-hīnāḥ) — free from birth, death and old ageजन्म, मृत्यु और बुढ़ापेसे छूटकरपर-ब्रह्म-समाधयः (para-brahma-samādhayaḥ) — rest in the Supreme Brahmanपरब्रह्ममें लीन

Verse 10

१०10 द्रष्टुं शक्यो नरैर्नाहमृते ध्यानात्पितामह। दानधर्मादिभिर्वत्स साधनैः कर्महेतुभिः॥ १०

draṣṭuṃ śakyo narairnāhamṛte dhyānātpitāmaha | dānadharmādibhirvatsa sādhanaiḥ karmahetubhiḥ 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे पितामह! हे वत्स! ध्यानके बिना लोग मुझे नहीं देख सकते। दान, धर्म-कर्म आदि साधन कर्मसे बँधे हैं, वे पर्याप्त नहीं।

O grandfather, my child, people cannot see me without meditation. Giving gifts, good deeds and other such means are tied to action, and they are not enough.

Word by wordपदार्थ

द्रष्टुम् (draṣṭum) — seeदेखनेमेंशक्यः (śakyaḥ) — canसमर्थनरैः (naraiḥ) — peopleलोगन (na) — cannotनहींअहम् (aham) — meमुझेऋते (ṛte) — withoutबिनाध्यानात् (dhyānāt) — meditationध्यानकेपितामह (pitāmaha) — O grandfatherहे पितामहदान-धर्म-आदिभिः (dāna-dharma-ādibhiḥ) — giving gifts, good deeds and other suchदान, धर्म-कर्म आदिवत्स (vatsa) — my childहे वत्ससाधनैः (sādhanaiḥ) — meansसाधनोंसेकर्म-हेतुभिः (karma-hetubhiḥ) — tied to actionकर्मसे बँधे

Verse 11

११11 द्वितीये द्वापरे व्यासः सत्यो नाम प्रजापतिः। यदा तदा भविष्यामि सुतारो नामतः कलौ॥ ११

dvitīye dvāpare vyāsaḥ satyo nāma prajāpatiḥ | yadā tadā bhaviṣyāmi sutāro nāmataḥ kalau 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दूसरे द्वापरमें सत्य नामक प्रजापति व्यास होंगे। तब कलिके आरम्भमें मैं सुतार नामसे जन्म लूँगा।

In the second Dvāpara, the Prajāpati named Satya will be Vyāsa. Then, as Kali begins, I will be born by the name Sutāra.

Word by wordपदार्थ

द्वितीये (dvitīye) — in the secondदूसरेद्वापरे (dvāpare) — Dvāparaद्वापरमेंव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्याससत्यः (satyaḥ) — Satyaसत्यनाम (nāma) — namedनामकप्रजापतिः (prajāpatiḥ) — the Prajāpatiप्रजापतियदा (yadā) — whenजबतदा (tadā) — thenतबभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — I will be bornमैं जन्म लूँगासुतारः (sutāraḥ) — Sutāraसुतारनामतः (nāmataḥ) — by the nameनामसेकलौ (kalau) — as Kali beginsकलिके आरम्भमें

Verse 12

१२12 तत्रापि मे भविष्यन्ति शिष्या वेदविदो द्विजाः। दुन्दुभिः शतरूपश्च हृषीकः केतुमांस्तथा॥ १२

tatrāpi me bhaviṣyanti śiṣyā vedavido dvijāḥ | dundubhiḥ śatarūpaśca hṛṣīkaḥ ketumāṃstathā 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ भी मेरे वेदज्ञ ब्राह्मण शिष्य होंगे — दुन्दुभि, शतरूप, हृषीक और केतुमान्।

There too I will have brāhmaṇa disciples who know the Veda: Dundubhi, Śatarūpa, Hṛṣīka and Ketumān.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीमे (me) — Iमेरेभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will haveहोंगेशिष्याः (śiṣyāḥ) — disciplesशिष्यवेद-विदः (veda-vidaḥ) — who know the Vedaवेदज्ञद्विजाः (dvijāḥ) — brāhmaṇaब्राह्मणदुन्दुभिः (dundubhiḥ) — Dundubhiदुन्दुभिशतरूपः (śatarūpaḥ) — Śatarūpaशतरूपच (ca) — andऔरहृषीकः (hṛṣīkaḥ) — Hṛṣīkaहृषीककेतुमान् (ketumān) — Ketumānकेतुमान्तथा (tathā) — andऔर

Verse 13

१३13 चत्वारो ध्यानयोगात्ते गमिष्यन्ति पुरं मम। ततो मुक्ता भविष्यन्ति ज्ञात्वा मां तत्त्वतोऽव्ययम्॥ १३

catvāro dhyānayogāste gamiṣyanti puraṃ mama | tato muktā bhaviṣyanti jñātvā māṃ tattvato'vyayam 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ये चारों ध्यानयोगसे मेरे लोकको जायँगे। फिर मुझे सचमुच अविनाशी जानकर वे मुक्त हो जायँगे।

Through the yoga of meditation these four will reach my city. Then, knowing me truly as the undying one, they will be set free.

Word by wordपदार्थ

चत्वारः (catvāraḥ) — fourचारोंध्यान-योगाः (dhyāna-yogāḥ) — through the yoga of meditationध्यानयोगसेते (te) — theseयेगमिष्यन्ति (gamiṣyanti) — will reachजायँगेपुरम् (puram) — cityलोककोमम (mama) — myमेरेततः (tataḥ) — thenफिरमुक्ताः (muktāḥ) — set freeमुक्तभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will beहो जायँगेज्ञात्वा (jñātvā) — knowingजानकरमाम् (mām) — meमुझेतत्त्वतः (tattvataḥ) — trulyसचमुचअव्ययम् (avyayam) — as the undying oneअविनाशी

Verse 14

१४14 तृतीये द्वापरे चैव यदा व्यासस्तु भार्गवः। तदाप्यहं भविष्यामि दमनस्तु युगान्तिके॥ १४

tṛtīye dvāpare caiva yadā vyāsastu bhārgavaḥ | tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi damanastu yugāntike 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तीसरे द्वापरमें, जब भार्गव व्यास होंगे, तब भी युगके अन्तमें मैं दमन नामसे जन्म लूँगा।

In the third Dvāpara, when Bhārgava is Vyāsa, then too, at the end of the yuga, I will be born as Damana.

Word by wordपदार्थ

तृतीये (tṛtīye) — in the thirdतीसरेद्वापरे (dvāpare) — Dvāparaद्वापरमेंच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीयदा (yadā) — whenजबव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्यासतु (tu) — andतोभार्गवः (bhārgavaḥ) — Bhārgavaभार्गवतदा (tadā) — thenतबअपि (api) — tooभीअहम् (aham) — Iमैंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will be bornजन्म लूँगादमनः (damanaḥ) — as Damanaदमन नामसेतु (tu) — andतोयुग-अन्तिके (yuga-antike) — at the end of the yugaयुगके अन्तमें

Verse 15

१५15 तत्रापि च भविष्यन्ति चत्वारो मम पुत्रकाः। विशोकश्च विशेषश्च विपापः पापनाशनः॥ १५

tatrāpi ca bhaviṣyanti catvāro mama putrakāḥ | viśokaśca viśeṣaśca vipāpaḥ pāpanāśanaḥ 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ भी मेरे चार पुत्र होंगे — विशोक, विशेष, विपाप और पापनाशन।

There too I will have four sons: Viśoka, Viśeṣa, Vipāpa and Pāpanāśana.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीच (ca) — andऔरभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will haveहोंगेचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारमम (mama) — Iमेरेपुत्रकाः (putrakāḥ) — sonsपुत्रविशोकः (viśokaḥ) — Viśokaविशोकच (ca) — andऔरविशेषः (viśeṣaḥ) — Viśeṣaविशेषच (ca) — andऔरविपापः (vipāpaḥ) — Vipāpaविपापपापनाशनः (pāpanāśanaḥ) — Pāpanāśanaपापनाशन

Verse 16

१६16 शिष्यैः सहायं व्यासस्य करिष्ये चतुरानन। निवृत्तिमार्गं सुदृढं वर्त्तयिष्ये कलाविह॥ १६

śiṣyaiḥ sahāyaṃ vyāsasya kariṣye caturānana | nivṛttimārgaṃ sudṛḍhaṃ varttayiṣye kalāviha 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे चतुर्मुख! मैं शिष्योंके साथ व्यासकी सहायता करूँगा। यहाँ कलिमें मैं निवृत्तिमार्ग (संसारसे विमुख होनेका मार्ग) को बहुत दृढ़ करूँगा।

O four-faced one, with my disciples I will help Vyāsa. Here in Kali I will make the path of turning away from the world very firm.

Word by wordपदार्थ

शिष्यैः (śiṣyaiḥ) — with my disciplesशिष्योंके साथसहायम् (sahāyam) — helpसहायताव्यासस्य (vyāsasya) — Vyāsaव्यासकीकरिष्ये (kariṣye) — I willकरूँगाचतुर्-आनन (catur-ānana) — O four-faced oneहे चतुर्मुखनिवृत्ति-मार्गम् (nivṛtti-mārgam) — the path of turning away from the worldनिवृत्तिमार्गकोसु-दृढम् (su-dṛḍham) — very firmबहुत दृढ़वर्तयिष्ये (vartayiṣye) — I will makeकरूँगाकलौ (kalau) — in Kaliकलिमेंइह (iha) — hereयहाँ

Verse 17

१७17 चतुर्थे द्वापरे चैव यदा व्यासोऽङ्गिरा स्मृतः। तदाप्यहं भविष्यामि सुहोत्रो नाम नामतः॥ १७

caturthe dvāpare caiva yadā vyāso'ṅgirā smṛtaḥ | tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi suhotro nāma nāmataḥ 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

चौथे द्वापरमें, जब अंगिरा व्यास कहलायेंगे, तब भी मैं सुहोत्र नामसे जन्म लूँगा।

In the fourth Dvāpara, when Aṅgirā is known as Vyāsa, then too I will be born by the name Suhotra.

Word by wordपदार्थ

चतुर्थे (caturthe) — in the fourthचौथेद्वापरे (dvāpare) — Dvāparaद्वापरमेंच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीयदा (yadā) — whenजबव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्यासअङ्गिराः (aṅgirāḥ) — Aṅgirāअंगिरास्मृतः (smṛtaḥ) — is known asकहलायेंगेतदा (tadā) — thenतबअपि (api) — tooभीअहम् (aham) — Iमैंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will be bornजन्म लूँगासुहोत्रः (suhotraḥ) — Suhotraसुहोत्रनाम (nāma) — nameनामनामतः (nāmataḥ) — by the nameनामसे

Verse 18

१८18 तत्रापि मम ते पुत्राश्चत्वारो योगसाधकाः। भविष्यन्ति महात्मानस्तन्नामानि ब्रुवे विधे॥ १८

tatrāpi mama te putrāścatvāro yogasādhakāḥ | bhaviṣyanti mahātmānastannāmāni bruve vidhe 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ भी मेरे चार महात्मा पुत्र होंगे, जो योगकी साधना करेंगे। हे ब्रह्मा! मैं उनके नाम बताता हूँ।

There too I will have four great-souled sons who practise yoga. O Brahmā, I will tell you their names.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीमम (mama) — Iमेरेते (te) — thoseवेपुत्राः (putrāḥ) — sonsपुत्रचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारयोग-साधकाः (yoga-sādhakāḥ) — who practise yogaयोगकी साधना करनेवालेभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will haveहोंगेमहात्मानः (mahātmānaḥ) — great-souledमहात्मातत्-नामानि (tat-nāmāni) — their namesउनके नामब्रुवे (bruve) — I will tellबताता हूँविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्मा

Verse 19

१९19 सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः। शिष्यैः सहायं व्यासस्य करिष्येऽहं तदा विधे॥ १९

sumukho durmukhaścaiva durdamo duratikramaḥ | śiṣyaiḥ sahāyaṃ vyāsasya kariṣye'haṃ tadā vidhe 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे हैं सुमुख, दुर्मुख, दुर्दम और दुरतिक्रम। हे ब्रह्मा! तब मैं शिष्योंके साथ व्यासकी सहायता करूँगा।

They are Sumukha, Durmukha, Durdama and Duratikrama. O Brahmā, then I will help Vyāsa with my disciples.

Word by wordपदार्थ

सुमुखः (sumukhaḥ) — Sumukhaसुमुखदुर्मुखः (durmukhaḥ) — Durmukhaदुर्मुखच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीदुर्दमः (durdamaḥ) — Durdamaदुर्दमदुरतिक्रमः (duratikramaḥ) — Duratikramaदुरतिक्रमशिष्यैः (śiṣyaiḥ) — with my disciplesशिष्योंके साथसहायम् (sahāyam) — helpसहायताव्यासस्य (vyāsasya) — Vyāsaव्यासकीकरिष्ये (kariṣye) — willकरूँगाअहम् (aham) — Iमैंतदा (tadā) — thenतबविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्मा

Verse 20

२०20 पञ्चमे द्वापरे चैव व्यासस्तु सविता स्मृतः। तदा योगी भविष्यामि कङ्को नाम महातपाः॥ २०

pañcame dvāpare caiva vyāsastu savitā smṛtaḥ | tadā yogī bhaviṣyāmi kaṅko nāma mahātapāḥ 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पाँचवें द्वापरमें सविता व्यास कहलाते हैं। तब मैं कंक नामका महान् तपस्वी योगी बनूँगा।

In the fifth Dvāpara, Savitā is known as Vyāsa. Then I will be a yogī named Kaṅka, rich in tapas.

Word by wordपदार्थ

पञ्चमे (pañcame) — in the fifthपाँचवेंद्वापरे (dvāpare) — Dvāparaद्वापरमेंच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्यासतु (tu) — andतोसविता (savitā) — Savitāसवितास्मृतः (smṛtaḥ) — is known asकहलाते हैंतदा (tadā) — thenतबयोगी (yogī) — a yogīयोगीभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — I will beबनूँगाकङ्कः (kaṅkaḥ) — Kaṅkaकंकनाम (nāma) — namedनामकामहा-तपाः (mahā-tapāḥ) — rich in tapasमहान् तपस्वी

Verse 21

२१21 तत्रापि मम ते पुत्राश्चत्वारो योगसाधकाः। भविष्यन्ति महात्मानस्तन्नामानि शृणुष्व मे॥ २१

tatrāpi mama te putrāścatvāro yogasādhakāḥ | bhaviṣyanti mahātmānastannāmāni śṛṇuṣva me 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ भी मेरे चार महात्मा पुत्र होंगे, जो योगकी साधना करेंगे। उनके नाम मुझसे सुनो।

There too I will have four great-souled sons who practise yoga. Hear their names from me.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीमम (mama) — Iमेरेते (te) — thoseवेपुत्राः (putrāḥ) — sonsपुत्रचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारयोग-साधकाः (yoga-sādhakāḥ) — who practise yogaयोगकी साधना करनेवालेभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will haveहोंगेमहात्मानः (mahātmānaḥ) — great-souledमहात्मातत्-नामानि (tat-nāmāni) — their namesउनके नामशृणुष्व (śṛṇuṣva) — hearसुनोमे (me) — from meमुझसे

Verse 22

२२22 सनकः सनातनश्चैव प्रभुर्यश्च सनन्दनः। विभुः सनत्कुमारश्च निर्मलो निरहंकृतिः॥ २२

sanakaḥ sanātanaścaiva prabhuryaśca sanandanaḥ | vibhuḥ sanatkumāraśca nirmalo nirahaṃkṛtiḥ 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे हैं सनक, सनातन, प्रभु सनन्दन और सर्वव्यापी, निर्मल, अहंकाररहित सनत्कुमार।

They are Sanaka, Sanātana, the lord Sanandana, and Sanatkumāra, who is all-pervading, spotless and free of ego.

Word by wordपदार्थ

सनकः (sanakaḥ) — Sanakaसनकसनातनः (sanātanaḥ) — Sanātanaसनातनच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीप्रभुः (prabhuḥ) — the lordप्रभुयः (yaḥ) — whoजोच (ca) — andऔरसनन्दनः (sanandanaḥ) — Sanandanaसनन्दनविभुः (vibhuḥ) — all-pervadingसर्वव्यापीसनत्कुमारः (sanatkumāraḥ) — Sanatkumāraसनत्कुमारच (ca) — andऔरनिर्मलः (nirmalaḥ) — spotlessनिर्मलनिरहङ्कृतिः (nirahaṅkṛtiḥ) — free of egoअहंकाररहित

Verse 23

२३23 तत्रापि कङ्कनामाहं साहाय्यं सवितुर्विधे। व्यासस्य हि करिष्यामि निवृत्तिपथवर्द्धकः॥ २३

tatrāpi kaṅkanāmāhaṃ sāhāyyaṃ saviturvidhe | vyāsasya hi kariṣyāmi nivṛttipathavarddhakaḥ 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे ब्रह्मा! वहाँ भी मैं कंक बनकर व्यास सविताकी सहायता करूँगा। मैं निवृत्तिमार्गको बढ़ाऊँगा।

There too, O Brahmā, as Kaṅka I will help Vyāsa Savitā. I will make the path of turning away from the world grow.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीकङ्क-नामा (kaṅka-nāmā) — as Kaṅkaकंक बनकरअहम् (aham) — Iमैंसाहाय्यम् (sāhāyyam) — helpसहायतासवितुः (savituḥ) — Savitāसविताकीविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्माव्यासस्य (vyāsasya) — Vyāsaव्यासहि (hi) — indeedहीकरिष्यामि (kariṣyāmi) — I willकरूँगानिवृत्ति-पथ-वर्धकः (nivṛtti-patha-vardhakaḥ) — make the path of turning away from the world growनिवृत्तिमार्गको बढ़ानेवाला

Verse 24

२४24 परिवर्त्ते पुनः षष्ठे द्वापरे लोककारकः। कर्ता वेदविभागस्य मृत्युर्व्यासो भविष्यति॥ २४

parivartte punaḥ ṣaṣṭhe dvāpare lokakārakaḥ | kartā vedavibhāgasya mṛtyurvyāso bhaviṣyati 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

फिर छठे परिवर्तमें, छठे द्वापरमें, लोकोंको बनानेवाले मृत्यु व्यास होंगे। वे वेदोंका विभाग करेंगे।

Then in the sixth round, the sixth Dvāpara, Mṛtyu, who shapes the world, will be Vyāsa. He will divide the Vedas.

Word by wordपदार्थ

परिवर्ते (parivarte) — in the roundपरिवर्तमेंपुनः (punaḥ) — thenफिरषष्ठे (ṣaṣṭhe) — in the sixthछठेद्वापरे (dvāpare) — Dvāparaद्वापरमेंलोक-कारकः (loka-kārakaḥ) — who shapes the worldलोकोंको बनानेवालेकर्ता (kartā) — will divideकरनेवालेवेद-विभागस्य (veda-vibhāgasya) — the Vedasवेदोंका विभागमृत्युः (mṛtyuḥ) — Mṛtyuमृत्युव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्यासभविष्यति (bhaviṣyati) — will beहोंगे

Verse 25

२५25 तदाप्यहं भविष्यामि लोकाक्षिर्नाम नामतः। व्यासस्य सुसहायार्थं निवृत्तिपथवर्द्धनः॥ २५

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi lokākṣirnāma nāmataḥ | vyāsasya susahāyārthaṃ nivṛttipathavardhanaḥ 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब भी मैं लोकाक्षि नामसे जन्म लूँगा। मैं व्यासकी अच्छी सहायता करूँगा और निवृत्तिमार्गको बढ़ाऊँगा।

Then too I will be born by the name Lokākṣi. I will give good help to Vyāsa and make the path of turning away from the world grow.

Word by wordपदार्थ

तदा (tadā) — thenतबअपि (api) — tooभीअहम् (aham) — Iमैंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will be bornजन्म लूँगालोकाक्षिः (lokākṣiḥ) — Lokākṣiलोकाक्षिनाम (nāma) — nameनामनामतः (nāmataḥ) — by the nameनामसेव्यासस्य (vyāsasya) — Vyāsaव्यासकीसु-सहाय-अर्थम् (su-sahāya-artham) — to give good helpअच्छी सहायताके लियेनिवृत्ति-पथ-वर्धनः (nivṛtti-patha-vardhanaḥ) — make the path of turning away from the world growनिवृत्तिमार्गको बढ़ानेवाला

Verse 26

२६26 तत्रापि शिष्याश्चत्वारो भविष्यन्ति दृढव्रताः। सुधामा विरजाश्चैव संजयो विजयस्तथा॥ २६

tatrāpi śiṣyāścatvāro bhaviṣyanti dṛḍhavratāḥ | sudhāmā virajāścaiva saṃjayo vijayastathā 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ भी मेरे चार दृढ़व्रती शिष्य होंगे — सुधामा, विरज, संजय और विजय।

There too I will have four disciples, firm in their vows: Sudhāmā, Viraja, Sañjaya and Vijaya.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीशिष्याः (śiṣyāḥ) — disciplesशिष्यचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will haveहोंगेदृढ-व्रताः (dṛḍha-vratāḥ) — firm in their vowsदृढ़व्रतीसुधामा (sudhāmā) — Sudhāmāसुधामाविरजाः (virajāḥ) — Virajaविरजच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीसञ्जयः (sañjayaḥ) — Sañjayaसंजयविजयः (vijayaḥ) — Vijayaविजयतथा (tathā) — andऔर

Verse 27

२७27 सप्तमे परिवर्त्ते तु यदा व्यासः शतक्रतुः। तदाप्यहं भविष्यामि जैगीषव्यो विभुर्विधे॥ २७

saptame parivartte tu yadā vyāsaḥ śatakratuḥ | tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi jaigīṣavyo vibhurvidhe 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सातवें परिवर्तमें, जब शतक्रतु व्यास होंगे, तब भी, हे ब्रह्मा, मैं सर्वव्यापी जैगीषव्य नामसे जन्म लूँगा।

In the seventh round, when Śatakratu is Vyāsa, then too, O Brahmā, I, the all-pervading one, will be born as Jaigīṣavya.

Word by wordपदार्थ

सप्तमे (saptame) — in the seventhसातवेंपरिवर्ते (parivarte) — roundपरिवर्तमेंतु (tu) — andतोयदा (yadā) — whenजबव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्यासशतक्रतुः (śatakratuḥ) — Śatakratuशतक्रतुतदा (tadā) — thenतबअपि (api) — tooभीअहम् (aham) — Iमैंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will be bornजन्म लूँगाजैगीषव्यः (jaigīṣavyaḥ) — as Jaigīṣavyaजैगीषव्यविभुः (vibhuḥ) — the all-pervading oneसर्वव्यापीविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्मा

Verse 28

२८28 योगं संद्रढयिष्यामि महायोगविचक्षणः। काश्यां गुहान्तरे संस्थो दिव्यदेशे कुशास्तरि॥ २८

yogaṃ saṃdraḍhayiṣyāmi mahāyogavicakṣaṇaḥ | kāśyāṃ guhāntare saṃstho divyadeśe kuśāstari 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

महायोगमें निपुण होकर मैं योगको दृढ़ करूँगा। मैं काशीमें एक गुफाके भीतर, पवित्र स्थानपर, कुशके आसनपर बैठूँगा।

Skilled in great yoga, I will make yoga firm. I will sit on a mat of kuśa grass in a cave at Kāśī, a holy place.

Word by wordपदार्थ

योगम् (yogam) — yogaयोगकोसन्द्रढयिष्यामि (sandraḍhayiṣyāmi) — I will make firmदृढ़ करूँगामहा-योग-विचक्षणः (mahā-yoga-vicakṣaṇaḥ) — skilled in great yogaमहायोगमें निपुणकाश्याम् (kāśyām) — at Kāśīकाशीमेंगुहा-अन्तरे (guhā-antare) — in a caveएक गुफाके भीतरसंस्थः (saṃsthaḥ) — I will sitबैठकरदिव्य-देशे (divya-deśe) — a holy placeपवित्र स्थानपरकुश-आस्तरि (kuśa-āstari) — on a mat of kuśa grassकुशके आसनपर

Verse 29

२९29 साहाय्यं च करिष्यामि व्यासस्य हि शतक्रतोः। उद्धरिष्यामि भक्तांश्च संसारभयतो विधे॥ २९

sāhāyyaṃ ca kariṣyāmi vyāsasya hi śatakratoḥ | uddhariṣyāmi bhaktāṃśca saṃsārabhayato vidhe 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं व्यास शतक्रतुकी सहायता करूँगा। और हे ब्रह्मा! मैं अपने भक्तोंको संसारके भयसे बचाऊँगा।

I will help Vyāsa Śatakratu. And, O Brahmā, I will save my devotees from the fear of the cycle of births.

Word by wordपदार्थ

साहाय्यम् (sāhāyyam) — helpसहायताच (ca) — andऔरकरिष्यामि (kariṣyāmi) — I willकरूँगाव्यासस्य (vyāsasya) — Vyāsaव्यासहि (hi) — indeedहीशतक्रतोः (śatakratoḥ) — Śatakratuशतक्रतुकीउद्धरिष्यामि (uddhariṣyāmi) — I will saveबचाऊँगाभक्तान् (bhaktān) — my devoteesअपने भक्तोंकोच (ca) — andऔरसंसार-भयतः (saṃsāra-bhayataḥ) — from the fear of the cycle of birthsसंसारके भयसेविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्मा

Verse 30

३०30 तत्रापि मम चत्वारो भविष्यन्ति सुता युगे। सारस्वतश्च योगीशो मेघवाहः सुवाहनः॥ ३०

tatrāpi mama catvāro bhaviṣyanti sutā yuge | sārasvataśca yogīśo meghavāhaḥ suvāhanaḥ 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उस युगमें भी मेरे चार पुत्र होंगे — सारस्वत, योगीश, मेघवाह और सुवाहन।

In that yuga too I will have four sons: Sārasvata, Yogīśa, Meghavāha and Suvāhana.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीमम (mama) — Iमेरेचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will haveहोंगेसुताः (sutāḥ) — sonsपुत्रयुगे (yuge) — in that yugaउस युगमेंसारस्वतः (sārasvataḥ) — Sārasvataसारस्वतच (ca) — andऔरयोगीशः (yogīśaḥ) — Yogīśaयोगीशमेघवाहः (meghavāhaḥ) — Meghavāhaमेघवाहसुवाहनः (suvāhanaḥ) — Suvāhanaसुवाहन

Verse 31

३१31 अष्टमे परिवर्त्ते हि वसिष्ठो मुनिसत्तमः। कर्ता वेदविभागस्य वेदव्यासो भविष्यति॥ ३१

aṣṭame parivartte hi vasiṣṭho munisattamaḥ | kartā vedavibhāgasya vedavyāso bhaviṣyati 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

आठवें परिवर्तमें मुनिश्रेष्ठ वसिष्ठ वेदव्यास होंगे। वे वेदोंका विभाग करेंगे।

In the eighth round, Vasiṣṭha, the best of sages, will be Vedavyāsa. He will divide the Vedas.

Word by wordपदार्थ

अष्टमे (aṣṭame) — in the eighthआठवेंपरिवर्ते (parivarte) — roundपरिवर्तमेंहि (hi) — indeedहीवसिष्ठः (vasiṣṭhaḥ) — Vasiṣṭhaवसिष्ठमुनि-सत्तमः (muni-sattamaḥ) — the best of sagesमुनिश्रेष्ठकर्ता (kartā) — will divideकरनेवालेवेद-विभागस्य (veda-vibhāgasya) — the Vedasवेदोंका विभागवेदव्यासः (vedavyāsaḥ) — Vedavyāsaवेदव्यासभविष्यति (bhaviṣyati) — will beहोंगे

Verse 32

३२32 तत्राप्यहं भविष्यामि नामतो दधिवाहनः। व्यासस्य हि करिष्यामि साहाय्यं योगवित्तमः॥ ३२

tatrāpyahaṃ bhaviṣyāmi nāmato dadhivāhanaḥ | vyāsasya hi kariṣyāmi sāhāyyaṃ yogavittamaḥ 32 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.32. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वहाँ भी मैं दधिवाहन नामसे जन्म लूँगा। योग जाननेवालोंमें श्रेष्ठ होकर मैं व्यासकी सहायता करूँगा।

There too I will be born by the name Dadhivāhana. As the best knower of yoga, I will help Vyāsa.

Word by wordपदार्थ

तत्र (tatra) — thereवहाँअपि (api) — tooभीअहम् (aham) — Iमैंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will be bornजन्म लूँगानामतः (nāmataḥ) — by the nameनामसेदधिवाहनः (dadhivāhanaḥ) — Dadhivāhanaदधिवाहनव्यासस्य (vyāsasya) — Vyāsaव्यासकीहि (hi) — indeedहीकरिष्यामि (kariṣyāmi) — I willकरूँगासाहाय्यम् (sāhāyyam) — helpसहायतायोग-वित्तमः (yoga-vittamaḥ) — the best knower of yogaयोग जाननेवालोंमें श्रेष्ठ

Verse 33

३३33 कपिलश्चासुरिः पञ्चशिखः शाल्वलपूर्वकः। चत्वारो योगिनः पुत्रा भविष्यन्ति समा मम॥ ३३

kapilaścāsuriḥ pañcaśikhaḥ śālvalapūrvakaḥ | catvāro yoginaḥ putrā bhaviṣyanti samā mama 33 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.33. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कपिल, आसुरि, पंचशिख और शाल्वल — ये मेरे चार योगी पुत्र होंगे, जो मेरे ही समान होंगे।

Kapila, Āsuri, Pañcaśikha and Śālvala will be my four yogī sons, equal to me.

Word by wordपदार्थ

कपिलः (kapilaḥ) — Kapilaकपिलच (ca) — andऔरआसुरिः (āsuriḥ) — Āsuriआसुरिपञ्चशिखः (pañcaśikhaḥ) — Pañcaśikhaपंचशिखशाल्वल-पूर्वकः (śālvala-pūrvakaḥ) — Śālvalaशाल्वलचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारयोगिनः (yoginaḥ) — yogīयोगीपुत्राः (putrāḥ) — sonsपुत्रभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will beहोंगेसमाः (samāḥ) — equalसमानमम (mama) — to meमेरे

Verse 34

३४34 नवमे परिवर्त्ते तु तस्मिन्नेव युगे विधे। भविष्यति मुनिश्रेष्ठो व्यासः सारस्वताह्वयः॥ ३४

navame parivartte tu tasminneva yuge vidhe | bhaviṣyati muniśreṣṭho vyāsaḥ sārasvatāhvayaḥ 34 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.34. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे ब्रह्मा! नौवें परिवर्तमें, उसी युगमें, सारस्वत नामक मुनिश्रेष्ठ व्यास होंगे।

In the ninth round, O Brahmā, in that same yuga, the best of sages named Sārasvata will be Vyāsa.

Word by wordपदार्थ

नवमे (navame) — in the ninthनौवेंपरिवर्ते (parivarte) — roundपरिवर्तमेंतु (tu) — andतोतस्मिन् (tasmin) — thatउसीएव (eva) — sameहीयुगे (yuge) — in yugaयुगमेंविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्माभविष्यति (bhaviṣyati) — will beहोंगेमुनि-श्रेष्ठः (muni-śreṣṭhaḥ) — the best of sagesमुनिश्रेष्ठव्यासः (vyāsaḥ) — Vyāsaव्याससारस्वत-आह्वयः (sārasvata-āhvayaḥ) — named Sārasvataसारस्वत नामक

Verse 35

३५35 व्यासस्य ध्यायतस्तस्य निवृत्तिपथवृद्धये। तदाप्यहं भविष्यामि ऋषभो नामतः स्मृतः॥ ३५

vyāsasya dhyāyatastasya nivṛttipathavṛddhaye | tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi ṛṣabho nāmataḥ smṛtaḥ 35 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.35. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे व्यास निवृत्तिमार्गको बढ़ानेके लिये ध्यान करेंगे। तब भी मैं ऋषभ नामसे जाना जाऊँगा।

That Vyāsa will meditate to make the path of turning away from the world grow. Then too I will be known by the name Ṛṣabha.

Word by wordपदार्थ

व्यासस्य (vyāsasya) — Vyāsaव्यासध्यायतः (dhyāyataḥ) — will meditateध्यान करते समयतस्य (tasya) — thatउननिवृत्ति-पथ-वृद्धये (nivṛtti-patha-vṛddhaye) — to make the path of turning away from the world growनिवृत्तिमार्गको बढ़ानेके लियेतदा (tadā) — thenतबअपि (api) — tooभीअहम् (aham) — Iमैंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will beहोऊँगाऋषभः (ṛṣabhaḥ) — Ṛṣabhaऋषभनामतः (nāmataḥ) — by the nameनामसेस्मृतः (smṛtaḥ) — knownजाना जानेवाला

Verse 36

३६36 पराशरश्च गर्गश्च भार्गवो गिरिशस्तथा। चत्वारस्तत्र शिष्या मे भविष्यन्ति सुयोगिनः॥ ३६

parāśaraśca gargaśca bhārgavo giriśastathā | catvārastatra śiṣyā me bhaviṣyanti suyoginaḥ 36 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.36. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पराशर, गर्ग, भार्गव और गिरिश — ये वहाँ मेरे चार शिष्य होंगे। वे उत्तम योगी होंगे।

Parāśara, Garga, Bhārgava and Giriśa will be my four disciples there. They will be fine yogīs.

Word by wordपदार्थ

पराशरः (parāśaraḥ) — Parāśaraपराशरच (ca) — andऔरगर्गः (gargaḥ) — Gargaगर्गच (ca) — andऔरभार्गवः (bhārgavaḥ) — Bhārgavaभार्गवगिरिशः (giriśaḥ) — Giriśaगिरिशतथा (tathā) — andऔरचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारतत्र (tatra) — thereवहाँशिष्याः (śiṣyāḥ) — disciplesशिष्यमे (me) — myमेरेभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will beहोंगेसु-योगिनः (su-yoginaḥ) — fine yogīsउत्तम योगी

Verse 37

३७37 तैः साकं दृढयिष्यामि योगमार्गं प्रजापते। करिष्यामि सहायं वै वेदव्यासस्य सन्मुने॥ ३७

taiḥ sākaṃ dṛḍhayiṣyāmi yogamārgaṃ prajāpate | kariṣyāmi sahāyaṃ vai vedavyāsasya sanmune 37 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.37. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे प्रजापति! उनके साथ मैं योगमार्गको दृढ़ करूँगा। हे श्रेष्ठ मुनि! मैं वेदव्यासकी सहायता करूँगा।

O lord of beings, with them I will make the path of yoga firm. O good sage, I will help Vedavyāsa.

Word by wordपदार्थ

तैः (taiḥ) — themउनकेसाकम् (sākam) — withसाथदृढयिष्यामि (dṛḍhayiṣyāmi) — I will make firmदृढ़ करूँगायोग-मार्गम् (yoga-mārgam) — the path of yogaयोगमार्गकोप्रजापते (prajāpate) — O lord of beingsहे प्रजापतिकरिष्यामि (kariṣyāmi) — I willकरूँगासहायम् (sahāyam) — helpसहायतावै (vai) — indeedहीवेदव्यासस्य (vedavyāsasya) — Vedavyāsaवेदव्यासकीसत्-मुने (sat-mune) — O good sageहे श्रेष्ठ मुनि

Verse 38

३८38 तेन रूपेण भक्तानां बहूनां दुःखिनां विधे। उद्धारं भवतोऽहं वै करिष्यामि दयाकरः॥ ३८

tena rūpeṇa bhaktānāṃ bahūnāṃ duḥkhināṃ vidhe | uddhāraṃ bhavato'haṃ vai kariṣyāmi dayākaraḥ 38 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.38. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे ब्रह्मा! उस रूपमें मैं दयालु होकर बहुत-से दुखी भक्तोंको संसारसे उबारूँगा।

O Brahmā, in that form I, the merciful one, will lift many suffering devotees out of the world of birth and death.

Word by wordपदार्थ

तेन (tena) — in thatउसरूपेण (rūpeṇa) — formरूपमेंभक्तानाम् (bhaktānām) — devoteesभक्तोंकोबहूनाम् (bahūnām) — manyबहुत-सेदुःखिनाम् (duḥkhinām) — sufferingदुखीविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्माउद्धारम् (uddhāram) — will liftउद्धारभवतः (bhavataḥ) — out of the world of birth and deathसंसारसेअहम् (aham) — Iमैंवै (vai) — indeedहीकरिष्यामि (kariṣyāmi) — willकरूँगादया-आकरः (dayā-ākaraḥ) — the merciful oneदयालु

Verse 39

३९39 सोऽवतारो विधे मे हि ऋषभाख्यः सुयोगकृत्। सारस्वतव्यासमनःकर्त्ता नानोतिकारकः॥ ३९

so'vatāro vidhe me hi ṛṣabhākhyaḥ suyogakṛt | sārasvatavyāsamanaḥkarttā nānotikārakaḥ 39 ||

Doubtful readingनानोतिकारकः uncertain

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.39. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे ब्रह्मा! मेरा वह ऋषभ नामक अवतार सच्चा योग सिखायेगा। वह व्यास सारस्वतके मनको प्रसन्न करेगा और अनेक प्रकारसे सहायता करेगा।

O Brahmā, that avatāra of mine, named Ṛṣabha, will teach true yoga. He will please the mind of Vyāsa Sārasvata and give help in many ways.

Word by wordपदार्थ

सः (saḥ) — thatवहअवतारः (avatāraḥ) — avatāraअवतारविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्मामे (me) — of mineमेराहि (hi) — indeedहीऋषभ-आख्यः (ṛṣabha-ākhyaḥ) — named Ṛṣabhaऋषभ नामकसु-योग-कृत् (su-yoga-kṛt) — will teach true yogaसच्चा योग सिखानेवालासारस्वत-व्यास-मनः-कर्ता (sārasvata-vyāsa-manaḥ-kartā) — will please the mind of Vyāsa Sārasvataव्यास सारस्वतके मनको प्रसन्न करनेवालानानोतिकारकः (nānotikārakaḥ) — give help in many waysअनेक प्रकारसे सहायता करनेवाला

Verse 40

४०40 अवतारेण मे येन भद्रायुर्नृपबालकः। जीवितो हि मृतः क्ष्वेडदोषतो जनकोज्झितः॥ ४०

avatāreṇa me yena bhadrāyurnṛpabālakaḥ | jīvito hi mṛtaḥ kṣveḍadoṣato janakojjhitaḥ 40 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.40. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मेरे उसी अवतारसे राजकुमार भद्रायु फिरसे जी उठा। वह विषके दोषसे मर गया था और उसके पिताने उसे छोड़ दिया था।

Through that avatāra of mine, the young prince Bhadrāyu was brought back to life. He had died of poison, and his father had left him.

Word by wordपदार्थ

अवतारेण (avatāreṇa) — through avatāraअवतारसेमे (me) — of mineमेरेयेन (yena) — thatउसीभद्रायुः (bhadrāyuḥ) — Bhadrāyuभद्रायुनृप-बालकः (nṛpa-bālakaḥ) — the young princeराजकुमारजीवितः (jīvitaḥ) — was brought back to lifeफिरसे जी उठाहि (hi) — indeedहीमृतः (mṛtaḥ) — had diedमर गया थाक्ष्वेड-दोषतः (kṣveḍa-doṣataḥ) — of poisonविषके दोषसेजनक-उज्झितः (janaka-ujjhitaḥ) — his father had left himपिताने छोड़ दिया था

Verse 41

४१41 प्राप्तेऽथ षोडशे वर्षे तस्य राजशिशोः पुनः। ययौ तद्देशं सहसा ऋषभः स मदात्मकः॥ ४१

prāpte'tha ṣoḍaśe varṣe tasya rājaśiśoḥ punaḥ | yayau taddeśaṃ sahasā ṛṣabhaḥ sa madātmakaḥ 41 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.41. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब वह राजकुमार सोलह वर्षका हुआ, तब मेरे ही स्वरूप ऋषभ अचानक फिर उस देशमें गये।

When the prince reached his sixteenth year, Ṛṣabha, who is my own self, suddenly went to that land again.

Word by wordपदार्थ

प्राप्ते (prāpte) — reachedपहुँचनेपरअथ (atha) — thenतबषोडशे (ṣoḍaśe) — sixteenthसोलहवेंवर्षे (varṣe) — yearवर्षमेंतस्य (tasya) — thatउसराज-शिशोः (rāja-śiśoḥ) — the princeराजकुमारकेपुनः (punaḥ) — againफिरययौ (yayau) — wentगयेतत्-देशम् (tat-deśam) — to that landउस देशमेंसहसा (sahasā) — suddenlyअचानकऋषभः (ṛṣabhaḥ) — Ṛṣabhaऋषभसः (saḥ) — heवेमत्-आत्मकः (mat-ātmakaḥ) — who is my own selfमेरे ही स्वरूप

Verse 42

४२42 पूजितस्तेन स मुनिः सद्रूपश्च कृपानिधिः। उपादिदेश तद्धर्मान् राजयोगान्प्रजापते॥ ४२

pūjitastena sa muniḥ sadrūpaśca kṛpānidhiḥ | upādideśa taddharmān rājayogānprajāpate 42 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.42. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राजकुमारने उनकी पूजा की। तब सुन्दर रूपवाले, दयाके भण्डार उन मुनिने, हे प्रजापति, उसे राजधर्म और राजयोगका उपदेश दिया।

The prince worshipped him. Then that kind-looking sage, a treasure of mercy, taught him the duties of a king and royal yoga, O lord of beings.

Word by wordपदार्थ

पूजितः (pūjitaḥ) — worshippedपूजा की गयीतेन (tena) — the princeराजकुमारनेसः (saḥ) — thatवेमुनिः (muniḥ) — sageमुनिसत्-रूपः (sat-rūpaḥ) — kind-lookingसुन्दर रूपवालेच (ca) — andऔरकृपा-निधिः (kṛpā-nidhiḥ) — a treasure of mercyदयाके भण्डारउपादिदेश (upādideśa) — taughtउपदेश दियातत्-धर्मान् (tat-dharmān) — the duties of a kingराजधर्मराज-योगान् (rāja-yogān) — royal yogaराजयोगकाप्रजापते (prajāpate) — O lord of beingsहे प्रजापति

Verse 43

४३43 ततः स कवचं दिव्यं शंखं खड्गं च भास्वरम्। ददौ तस्मै प्रसन्नात्मा सर्वशत्रुविनाशनम्॥ ४३

tataḥ sa kavacaṃ divyaṃ śaṃkhaṃ khaḍgaṃ ca bhāsvaram | dadau tasmai prasannātmā sarvaśatruvināśanam 43 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.43. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

फिर उन्होंने प्रसन्न मनसे उसे दिव्य कवच, शंख और चमकती तलवार दी। ये सब शत्रुओंका नाश करनेवाले थे।

Then, with a happy heart, he gave him divine armour, a conch and a shining sword. These could destroy every enemy.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenफिरसः (saḥ) — heउन्होंनेकवचम् (kavacam) — armourकवचदिव्यम् (divyam) — divineदिव्यशङ्खम् (śaṅkham) — a conchशंखखड्गम् (khaḍgam) — a swordतलवारच (ca) — andऔरभास्वरम् (bhāsvaram) — shiningचमकतीददौ (dadau) — gaveदीतस्मै (tasmai) — himउसेप्रसन्न-आत्मा (prasanna-ātmā) — with a happy heartप्रसन्न मनसेसर्व-शत्रु-विनाशनम् (sarva-śatru-vināśanam) — could destroy every enemyसब शत्रुओंका नाश करनेवाले

Verse 44

४४44 तदङ्गं भस्मनामृश्य कृपया दीनवत्सलः। स द्वादशसहस्रस्य गजानां च बलं ददौ॥ ४४

tadaṅgaṃ bhasmanāmṛśya kṛpayā dīnavatsalaḥ | sa dvādaśasahasrasya gajānāṃ ca balaṃ dadau 44 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.44. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे दीनोंसे प्रेम करते हैं। उन्होंने दया करके राजकुमारके शरीरपर भस्म मली और उसे बारह हजार हाथियोंका बल दिया।

He loves the helpless. Out of mercy he rubbed ash on the prince's body and gave him the strength of twelve thousand elephants.

Word by wordपदार्थ

तत्-अङ्गम् (tat-aṅgam) — the prince's bodyराजकुमारके शरीरपरभस्मना (bhasmanā) — ashभस्मआमृश्य (āmṛśya) — rubbedमलकरकृपया (kṛpayā) — out of mercyदया करकेदीन-वत्सलः (dīna-vatsalaḥ) — he loves the helplessदीनोंसे प्रेम करनेवालेसः (saḥ) — heउन्होंनेद्वादश-सहस्रस्य (dvādaśa-sahasrasya) — twelve thousandबारह हजारगजानाम् (gajānām) — elephantsहाथियोंकाच (ca) — andऔरबलम् (balam) — the strengthबलददौ (dadau) — gaveदिया

Verse 45

४५45 इति भद्रायुषं सम्यगनुश्वास्य समातृकम्। ययौ स्वैरगतिस्ताभ्यां पूजितस्त्वृषभः प्रभुः॥ ४५

iti bhadrāyuṣaṃ samyaganuśvāsya samātṛkam | yayau svairagatistābhyāṃ pūjitastvṛṣabhaḥ prabhuḥ 45 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.45. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस प्रकार प्रभु ऋषभने भद्रायु और उसकी माताको पूरी तरह ढाढ़स बँधाया। दोनोंने उनका आदर किया और वे अपनी इच्छासे चले गये।

So the Lord Ṛṣabha fully comforted Bhadrāyu and his mother. They both honoured him, and he went wherever he wished.

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — soइस प्रकारभद्रायुषम् (bhadrāyuṣam) — Bhadrāyuभद्रायुकोसम्यक् (samyak) — fullyपूरी तरहअनुश्वास्य (anuśvāsya) — comfortedढाढ़स बँधाकरस-मातृकम् (sa-mātṛkam) — and his motherउसकी माताके साथययौ (yayau) — wentचले गयेस्वैर-गतिः (svaira-gatiḥ) — wherever he wishedअपनी इच्छासेताभ्याम् (tābhyām) — by them bothदोनोंसेपूजितः (pūjitaḥ) — honouredआदर पाकरतु (tu) — andऔरऋषभः (ṛṣabhaḥ) — Ṛṣabhaऋषभप्रभुः (prabhuḥ) — the Lordप्रभु

Verse 46

४६46 भद्रायुरपि राजर्षिर्जित्वा रिपुगणान्विधे। राज्यं चकार धर्मेण विवाह्य कीर्त्तिमालिनीम्॥ ४६

bhadrāyurapi rājarṣirjitvā ripugaṇānvidhe | rājyaṃ cakāra dharmeṇa vivāhya kīrttimālinīm 46 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.46. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे ब्रह्मा! राजर्षि भद्रायुने भी अपने सब शत्रुओंको जीत लिया। उसने कीर्तिमालिनीसे विवाह किया और धर्मसे राज्य किया।

O Brahmā, the royal sage Bhadrāyu defeated all his enemies. He married Kīrtimālinī and ruled his kingdom by dharma.

Word by wordपदार्थ

भद्रायुः (bhadrāyuḥ) — Bhadrāyuभद्रायुनेअपि (api) — alsoभीराज-ऋषिः (rāja-ṛṣiḥ) — the royal sageराजर्षिजित्वा (jitvā) — defeatedजीतकररिपु-गणान् (ripu-gaṇān) — all his enemiesसब शत्रुओंकोविधे (vidhe) — O Brahmāहे ब्रह्माराज्यम् (rājyam) — his kingdomराज्यचकार (cakāra) — ruledकियाधर्मेण (dharmeṇa) — by dharmaधर्मसेविवाह्य (vivāhya) — marriedविवाह करकेकीर्तिमालिनीम् (kīrtimālinīm) — Kīrtimālinīकीर्तिमालिनीसे

Verse 47

४७47 इत्थंप्रभाव ऋषभोऽवतारः शङ्करस्य मे। सतां गतिर्दीनबन्धुर्नवमः कथितस्तव॥ ४७

itthaṃprabhāva ṛṣabho'vatāraḥ śaṅkarasya me | satāṃ gatirdīnabandhurnavamaḥ kathitastava 47 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.47. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v47. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस प्रकार मैंने तुम्हें अपने, शंकरके, नौवें अवतार ऋषभ और उनके प्रभावके बारेमें बताया। वे सज्जनोंके सहारे और दीनोंके बन्धु हैं।

So I have told you about Ṛṣabha, my ninth avatāra as Śaṅkara, and his great power. He is the refuge of the good and the friend of the helpless.

Word by wordपदार्थ

इत्थम्-प्रभावः (ittham-prabhāvaḥ) — his great powerऐसे प्रभाववालेऋषभः (ṛṣabhaḥ) — Ṛṣabhaऋषभअवतारः (avatāraḥ) — avatāraअवतारशङ्करस्य (śaṅkarasya) — as Śaṅkaraशंकरकेमे (me) — myमेरेसताम् (satām) — of the goodसज्जनोंकेगतिः (gatiḥ) — the refugeसहारेदीन-बन्धुः (dīna-bandhuḥ) — the friend of the helplessदीनोंके बन्धुनवमः (navamaḥ) — ninthनौवेंकथितः (kathitaḥ) — I have toldमैंने बतायातव (tava) — youतुम्हें

Verse 48

४८48 ऋषभस्य चरित्रं हि परमं पावनं महत्। स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं श्रोतव्यं च प्रयत्नतः॥ ४८

ṛṣabhasya caritraṃ hi paramaṃ pāvanaṃ mahat | svargyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ śrotavyaṃ ca prayatnataḥ 48 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 4.48. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-four-the-life-of-rishabha#v48. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ऋषभकी कथा महान् और बहुत पवित्र करनेवाली है। यह स्वर्ग, यश और लम्बी आयु देती है। इसे ध्यानसे सुनना चाहिये।

The story of Ṛṣabha is great and very purifying. It brings heaven, fame and long life. It should be heard with care.

Word by wordपदार्थ

ऋषभस्य (ṛṣabhasya) — of Ṛṣabhaऋषभकीचरित्रम् (caritram) — the storyकथाहि (hi) — indeedहीपरमम् (paramam) — veryबहुतपावनम् (pāvanam) — purifyingपवित्र करनेवालीमहत् (mahat) — greatमहान्स्वर्ग्यम् (svargyam) — brings heavenस्वर्ग देनेवालीयशस्यम् (yaśasyam) — fameयश देनेवालीआयुष्यम् (āyuṣyam) — long lifeलम्बी आयु देनेवालीश्रोतव्यम् (śrotavyam) — should be heardसुनना चाहियेच (ca) — andऔरप्रयत्नतः (prayatnataḥ) — with careध्यानसे

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायामृषभचरित्रवर्णनं नाम चतुर्थोऽध्यायः॥ ४॥

Thus ends the fourth chapter, called "The Description of Ṛṣabha's Life," in the third Śatarudra-saṃhitā, in the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत तृतीय शतरुद्रसंहितामें ऋषभचरित्रवर्णन नामक चौथा अध्याय पूर्ण हुआ॥ ४॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.