Śrī Śiva Mahāpurāṇa शतरुद्रसंहिता Chapter 1

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

शतरुद्रसंहिता
Chapter One · Śiva's Five Brahma-Forms · Verses 1–50

अथ प्रथमोऽध्यायः

This chapter opens the third Saṃhitā, the Śatarudra, with the sages asking Sūta about Śiva's avatāras; Sūta relays what Nandīśvara once told Sanatkumāra. Nandī then recounts, kalpa by kalpa, how Śiva first appeared to Brahmā in five successive forms. In the nineteenth kalpa, Śvetalohita, a white-and-red kumāra — Sadyojāta — arises from Brahmā's meditation, is worshipped, produces four disciple-kumāras (Sunanda and the rest) who fill Brahmaloka, and grants Brahmā both knowledge and the power to create. In the twentieth kalpa, Rakta, a red kumāra — Vāmadeva — appears the same way, fathers four red-clad sons (Viraja and the rest), and again gives Brahmā knowledge and the power to create. In the twenty-first kalpa, Pītavāsā, a yellow-robed kumāra — Tatpuruṣa — appears; Brahmā worships him with the Śiva-Gāyatrī, and many yellow-robed kumāras arise beside him to become the founders of the path of yoga. After a great dissolution and a thousand divine years upon the single cosmic ocean, in the kalpa called Śiva, a dark, blazing kumāra clad entirely in black — Aghora — appears to the grieving Brahmā and is praised; four black sons (Kṛṣṇa and the rest) are then born beside him and teach Brahmā the wondrous Ghora-yoga of creation. Finally, in the kalpa Viśvarūpa, Sarasvatī and then the crystal-bright Lord Īśāna appear; Īśāna instructs Brahmā in the right path and, with his own śakti, brings forth four boys — Jaṭī, Muṇḍī, Śikhaṇḍī and Ardhamuṇḍa — who themselves attain the path of yoga. Nandī then explains that these five — Īśāna, Tatpuruṣa, Aghora, Vāmadeva and Sadyojāta, together called the five 'Brahma' forms of Maheśa — govern the whole universe for the good of the three worlds, each presiding over one sense-faculty and one element of experience: Īśāna over the ear, speech, and ether; Tatpuruṣa over the skin, hand, touch, and air; Aghora over the body, taste, form and fire; Vāmadeva over the tongue, the organ of excretion, the sense of taste, and water; and Sadyojāta over the nose, the generative organ, smell, and earth. The chapter closes by urging every seeker of good to revere these five forms, promising the fulfilment of every desire to whoever reads or hears this account. इस अध्यायसे तीसरी संहिता, शतरुद्रसंहिता, आरम्भ होती है। मुनिजन सूतजीसे शिवजीके अवतारोंके विषयमें पूछते हैं, और सूतजी वही बात सुनाते हैं जो नन्दीश्वरने पूर्वकालमें सनत्कुमारसे कही थी। नन्दी बताते हैं कि किस प्रकार शिवजी क्रमशः पाँच रूपोंमें ब्रह्माजीके सम्मुख प्रकट हुए। उन्नीसवें श्वेतलोहित कल्पमें ब्रह्माके ध्यानसे श्वेत-लोहित वर्णका कुमार सद्योजात प्रकट होता है, पूजित होता है, सुनन्द आदि चार शिष्य-कुमार उत्पन्न करता है जो ब्रह्मलोकमें व्याप्त हैं, और ब्रह्माको ज्ञान तथा सृष्टिकी शक्ति प्रदान करता है। बीसवें रक्त कल्पमें इसी प्रकार लाल वर्णका कुमार वामदेव प्रकट होकर विरजा आदि चार लाल पुत्र उत्पन्न करता है और पुनः ब्रह्माको ज्ञान व सृष्टि-शक्ति देता है। इक्कीसवें पीतवासा कल्पमें पीतवस्त्रधारी कुमार तत्पुरुष प्रकट होते हैं; ब्रह्माजी शिवगायत्रीसे उनकी उपासना करते हैं, और उनके पास अनेक पीतवस्त्रधारी कुमार प्रकट होकर योगमार्गके प्रवर्तक बनते हैं। एक महाप्रलय तथा एकार्णवके सहस्र दिव्य वर्ष बीतनेके बाद, शिव नामक कल्पमें, दुःखी ब्रह्माके सम्मुख काले वर्णका तेजस्वी कुमार अघोर प्रकट होता है; स्तुति पानेके बाद उसके पास कृष्ण आदि चार काले पुत्र उत्पन्न होते हैं, जो ब्रह्माको अद्भुत घोरयोगका उपदेश देते हैं। अन्तमें विश्वरूप कल्पमें सरस्वती और फिर स्फटिकके समान उज्ज्वल भगवान् ईशान प्रकट होते हैं; ईशान ब्रह्माको सन्मार्गका उपदेश देकर अपनी शक्तिसे जटी, मुण्डी, शिखण्डी और अर्धमुण्ड नामक चार बालकोंको उत्पन्न करते हैं, जो स्वयं योगगतिको प्राप्त हो जाते हैं। इसके बाद नन्दी बताते हैं कि ईशान, तत्पुरुष, अघोर, वामदेव और सद्योजात — महेशकी ये पाँच "ब्रह्म" नामक मूर्तियाँ — तीनों लोकोंके हितके लिये सम्पूर्ण ब्रह्माण्डमें व्याप्त हैं, तथा प्रत्येक किसी-न-किसी इन्द्रिय और तत्त्वकी अधिष्ठातृ है — ईशान श्रोत्र, वाणी तथा आकाशकी; तत्पुरुष त्वचा, हाथ, स्पर्श तथा वायुकी; अघोर शरीर, रस, रूप तथा अग्निकी; वामदेव जिह्वा, पायु, रसना तथा जलकी; और सद्योजात नासिका, उपस्थ, गन्ध तथा पृथ्वीकी। अध्यायके अन्तमें कल्याणके इच्छुक सभीको इन पाँच रूपोंकी वन्दना करनेके लिये कहा गया है, और जो कोई इस कथाको पढ़ता या सुनता है, उसे सभी कामनाओंकी प्राप्तिका वरदान दिया गया है।

Begin verses ↓

शौनक उवाच — Śaunaka said: शौनकजी बोले:

Verse 1

१1 व्यासशिष्य महाभाग सूत ज्ञानदयानिधे। वद शम्भ्ववतारांश्च यैरकार्षीत्सतां शिवम्॥ १

vyāsaśiṣya mahābhāga sūta jñānadayānidhe | vada śambhvavatārāṃśca yairakārṣītsatāṃ śivam 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे व्यासके शिष्य! हे महाभाग सूतजी! आप ज्ञान और दयाके सागर हैं। हमें शम्भुके अवतारोंके बारेमें बताइये, जिनके द्वारा उन्होंने सज्जनोंका भला किया।

O Sūta, blessed disciple of Vyāsa, you are an ocean of knowledge and kindness. Tell us about the avatāras of Śambhu, through which he did good to the good.

Word by wordपदार्थ

व्यास-शिष्य (vyāsa-śiṣya) — O disciple of Vyāsaहे व्यासके शिष्यमहा-भाग (mahā-bhāga) — blessedहे महाभागसूत (sūta) — O Sūtaसूतजीज्ञान-दया-निधे (jñāna-dayā-nidhe) — ocean of knowledge and kindnessज्ञान और दयाके सागरवद (vada) — tellबताइयेशम्भु-अवतारान् (śambhu-avatārān) — about the avatāras of Śambhuशम्भुके अवतारोंके बारेमेंच (ca) — andऔरयैः (yaiḥ) — through whichजिनके द्वाराअकार्षीत् (akārṣīt) — he didउन्होंने कियासताम् (satām) — to the goodसज्जनोंकाशिवम् (śivam) — goodभला

सूत उवाच — Sūta said: सूतजी बोले:

Verse 2

२2 मुने शौनक सद्भक्त्या दत्तचित्तो जितेन्द्रियः। अवताराञ्छिवस्याहं वच्मि ते मुनये शृणु॥ २

mune śaunaka sadbhaktyā dattacitto jitendriyaḥ | avatārāñchivasyāhaṃ vacmi te munaye śṛṇu 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि शौनक! सुनिये। सच्ची भक्तिसे, मन लगाकर और इन्द्रियोंको वशमें रखकर मैं आपको शिवके अवतारोंके बारेमें बताता हूँ।

O sage Śaunaka, listen. With true devotion, with my mind fixed and my senses under control, I will tell you about the avatāras of Śiva.

Word by wordपदार्थ

मुने (mune) — O sageहे मुनिशौनक (śaunaka) — Śaunakaशौनकसत्-भक्त्या (sat-bhaktyā) — with true devotionसच्ची भक्तिसेदत्त-चित्तः (datta-cittaḥ) — with my mind fixedमन लगाकरजित-इन्द्रियः (jita-indriyaḥ) — with my senses under controlइन्द्रियोंको वशमें रखकरअवतारान् (avatārān) — about the avatārasअवतारोंके बारेमेंशिवस्य (śivasya) — of Śivaशिवकेअहम् (aham) — Iमैंवच्मि (vacmi) — will tellबताता हूँते (te) — youआपकोमुनये (munaye) — O sageमुनि (आप)कोशृणु (śṛṇu) — listenसुनिये

Verse 3

३3 एतत्पृष्टः पुरा नन्दी शिवमूर्तिस्सतां गतिः। सनत्कुमारेण मुने तमुवाच शिवं स्मरन्॥ ३

etatpṛṣṭaḥ purā nandī śivamūrtissatāṃ gatiḥ | sanatkumāreṇa mune tamuvāca śivaṃ smaran 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बहुत पहले सनत्कुमारने नन्दीसे यही प्रश्न पूछा था। हे मुनि! नन्दी शिवका ही रूप और सज्जनोंके सहारे हैं। शिवका स्मरण करते हुए उन्होंने उन्हें उत्तर दिया।

Long ago Sanatkumāra asked Nandī this same question. O sage, Nandī is a form of Śiva and the refuge of the good. Remembering Śiva, he answered him.

Word by wordपदार्थ

एतत् (etat) — this same questionयही प्रश्नपृष्टः (pṛṣṭaḥ) — askedपूछा गयापुरा (purā) — long agoबहुत पहलेनन्दी (nandī) — Nandīनन्दीशिव-मूर्तिः (śiva-mūrtiḥ) — a form of Śivaशिवका ही रूपसताम् (satām) — of the goodसज्जनोंकेगतिः (gatiḥ) — the refugeसहारेसनत्कुमारेण (sanatkumāreṇa) — by Sanatkumāraसनत्कुमारनेमुने (mune) — O sageहे मुनितम् (tam) — himउन्हेंउवाच (uvāca) — answeredउत्तर दियाशिवम् (śivam) — Śivaशिवकास्मरन् (smaran) — rememberingस्मरण करते हुए

नन्दीश्वर उवाच — Nandīśvara said: नन्दीश्वर बोले:

Verse 4

४4 असङ्ख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्वेश्वरस्य वै। अवतारास्तथापीह वच्म्यहं तान्यथामति॥ ४

asaṅkhyātā hi kalpeṣu vibhoḥ sarveśvarasya vai | avatārāstathāpīha vacmyahaṃ tānyathāmati 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सबके स्वामी, सर्वव्यापी प्रभुके अवतार अलग-अलग कल्पोंमें अनगिनत हैं। फिर भी मैं अपनी समझके अनुसार यहाँ उनका वर्णन करता हूँ।

The avatāras of the all-pervading Lord of all are countless across the kalpas. Even so, I will tell of them here as far as I understand.

Word by wordपदार्थ

असङ्ख्याताः (asaṅkhyātāḥ) — countlessअनगिनतहि (hi) — indeedहीकल्पेषु (kalpeṣu) — across the kalpasअलग-अलग कल्पोंमेंविभोः (vibhoḥ) — of the all-pervadingसर्वव्यापीसर्व-ईश्वरस्य (sarva-īśvarasya) — Lord of allसबके स्वामी प्रभुकेवै (vai) — trulyसचमुचअवताराः (avatārāḥ) — the avatārasअवतारतथा-अपि (tathā-api) — even soफिर भीइह (iha) — hereयहाँवच्मि (vacmi) — will tellवर्णन करता हूँअहम् (aham) — Iमैंतान् (tān) — of themउनकायथा-मति (yathā-mati) — as far as I understandअपनी समझके अनुसार

Verse 5

५5 एकोनविंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः। सद्योजातावतारस्तु प्रथमः परिकीर्तितः॥ ५

ekonaviṃśakaḥ kalpo vijñeyaḥ śvetalohitaḥ | sadyojātāvatārastu prathamaḥ parikīrtitaḥ 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्नीसवें कल्पका नाम श्वेतलोहित जानो। उसमें हुआ सद्योजात अवतार पहला कहा गया है।

Know that the nineteenth kalpa is called Śvetalohita. The Sadyojāta avatāra in it is said to be the first.

Word by wordपदार्थ

एकोनविंशकः (ekonaviṃśakaḥ) — the nineteenthउन्नीसवाँकल्पः (kalpaḥ) — kalpaकल्पविज्ञेयः (vijñeyaḥ) — knowजानोश्वेतलोहितः (śvetalohitaḥ) — Śvetalohitaश्वेतलोहितसद्योजात-अवतारः (sadyojāta-avatāraḥ) — the Sadyojāta avatāraसद्योजात अवतारतु (tu) — andतोप्रथमः (prathamaḥ) — the firstपहलापरिकीर्तितः (parikīrtitaḥ) — is said to beकहा गया है

Verse 6

६6 तस्मिंस्तत्परमं ब्रह्म ध्यायतो ब्रह्मणस्तथा। उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः॥ ६

tasmiṃstatparamaṃ brahma dhyāyato brahmaṇastathā | utpannastu śikhāyuktaḥ kumāraḥ śvetalohitaḥ 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उस कल्पमें ब्रह्माजी परब्रह्मका ध्यान कर रहे थे। तब शिखा धारण किये हुए एक कुमार प्रकट हुआ, जिसका रंग सफेद और लाल था।

In that kalpa Brahmā was meditating on the Supreme Brahman. Then a boy appeared, white and red in colour, wearing a topknot.

Word by wordपदार्थ

तस्मिन् (tasmin) — in that kalpaउस कल्पमेंतत् (tat) — thatउसपरमम् (paramam) — Supremeपरमब्रह्म (brahma) — Brahmanब्रह्मकाध्यायतः (dhyāyataḥ) — was meditating onध्यान कर रहे थेब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — Brahmāब्रह्माजीतथा (tathā) — thenतबउत्पन्नः (utpannaḥ) — appearedप्रकट हुआतु (tu) — indeedहीशिखा-युक्तः (śikhā-yuktaḥ) — wearing a topknotशिखा धारण किये हुएकुमारः (kumāraḥ) — a boyएक कुमारश्वेत-लोहितः (śveta-lohitaḥ) — white and red in colourसफेद और लाल रंगका

Verse 7

७7 तं दृष्ट्वा पुरुषं ब्रह्मा ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्। ज्ञात्वा ध्यात्वा स हृदये ववन्दे प्रयताञ्जलिः॥ ७

taṃ dṛṣṭvā puruṣaṃ brahmā brahmarūpiṇamīśvaram | jñātvā dhyātvā sa hṛdaye vavande prayatāñjaliḥ 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उस पुरुषको देखकर ब्रह्माजीने जान लिया कि ये ब्रह्मरूप ईश्वर हैं। उन्होंने हृदयमें उनका ध्यान किया और हाथ जोड़कर प्रणाम किया।

Brahmā saw that person and knew him to be the Lord in the form of Brahman. He meditated on him in his heart and bowed with folded hands.

Word by wordपदार्थ

तम् (tam) — thatउसदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — sawदेखकरपुरुषम् (puruṣam) — personपुरुषकोब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीनेब्रह्म-रूपिणम् (brahma-rūpiṇam) — in the form of Brahmanब्रह्मरूपईश्वरम् (īśvaram) — the Lordईश्वरज्ञात्वा (jñātvā) — knew him to beजान लियाध्यात्वा (dhyātvā) — meditated on himध्यान कियासः (saḥ) — heउन्होंनेहृदये (hṛdaye) — in his heartहृदयमेंववन्दे (vavande) — bowedप्रणाम कियाप्रयत-अञ्जलिः (prayata-añjaliḥ) — with folded handsहाथ जोड़कर

Verse 8

८8 सद्योजातं शिवं बुद्ध्वा जहर्ष भुवनेश्वरः। मुहुर्मुहुश्च सद्बुद्ध्या परं तं समचिन्तयत्॥ ८

sadyojātaṃ śivaṃ buddhvā jaharṣa bhuvaneśvaraḥ | muhurmuhuśca sadbuddhyā paraṃ taṃ samacintayat 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

लोकोंके स्वामी ब्रह्माजी उन्हें सद्योजात शिव जानकर बहुत प्रसन्न हुए। वे निर्मल बुद्धिसे बार-बार उन परमेश्वरका चिन्तन करने लगे।

The lord of the worlds knew him as Sadyojāta, Śiva himself, and was filled with joy. Again and again, with a clear mind, he thought on that Supreme One.

Word by wordपदार्थ

सद्योजातम् (sadyojātam) — as Sadyojātaसद्योजातशिवम् (śivam) — Śiva himselfशिवबुद्ध्वा (buddhvā) — knew himजानकरजहर्ष (jaharṣa) — was filled with joyबहुत प्रसन्न हुएभुवन-ईश्वरः (bhuvana-īśvaraḥ) — the lord of the worldsलोकोंके स्वामीमुहुः (muhuḥ) — againबारमुहुः (muhuḥ) — and againबारच (ca) — andऔरसत्-बुद्ध्या (sat-buddhyā) — with a clear mindनिर्मल बुद्धिसेपरम् (param) — Supreme Oneपरमेश्वरकातम् (tam) — thatउनसमचिन्तयत् (samacintayat) — he thought onचिन्तन करने लगे

Verse 9

९9 ततोऽस्य ध्यायतः श्वेताः प्रादुर्भूता यशस्विनः। कुमाराः परविज्ञानपरब्रह्मस्वरूपिणः॥ ९

tato'sya dhyāyataḥ śvetāḥ prādurbhūtā yaśasvinaḥ | kumārāḥ paravijñānaparabrahmasvarūpiṇaḥ 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब उनके ध्यान करते समय सफेद रंगके यशस्वी कुमार प्रकट हुए। वे परम ज्ञान और परब्रह्मके ही रूप थे।

Then, as he meditated, glorious white boys appeared. They were the very form of highest knowledge and of the Supreme Brahman.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबअस्य (asya) — heउनकेध्यायतः (dhyāyataḥ) — as meditatedध्यान करते समयश्वेताः (śvetāḥ) — whiteसफेद रंगकेप्रादुर्भूताः (prādurbhūtāḥ) — appearedप्रकट हुएयशस्विनः (yaśasvinaḥ) — gloriousयशस्वीकुमाराः (kumārāḥ) — boysकुमारपर-विज्ञान-पर-ब्रह्म-स्वरूपिणः (para-vijñāna-para-brahma-svarūpiṇaḥ) — the very form of highest knowledge and of the Supreme Brahmanपरम ज्ञान और परब्रह्मके ही रूप

Verse 10

१०10 सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ। शिष्यास्तस्य महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म समावृतम्॥ १०

sunando nandanaścaiva viśvanandopanandanau | śiṣyāstasya mahātmāno yaistadbrahma samāvṛtam 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सुनन्द, नन्दन, विश्वनन्द और उपनन्दन उनके महात्मा शिष्य थे। उनसे वह ब्रह्मलोक भर गया।

Sunanda, Nandana, Viśvananda and Upanandana were his great-souled disciples. They filled that realm of Brahman.

Word by wordपदार्थ

सुनन्दः (sunandaḥ) — Sunandaसुनन्दनन्दनः (nandanaḥ) — Nandanaनन्दनच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीविश्वनन्द-उपनन्दनौ (viśvananda-upanandanau) — Viśvananda and Upanandanaविश्वनन्द और उपनन्दनशिष्याः (śiṣyāḥ) — disciplesशिष्यतस्य (tasya) — hisउनकेमहात्मानः (mahātmānaḥ) — great-souledमहात्मायैः (yaiḥ) — theyउनसेतत् (tat) — thatवहब्रह्म (brahma) — realm of Brahmanब्रह्मलोकसमावृतम् (samāvṛtam) — filledभर गया

Verse 11

११11 सद्योजातश्च वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे। सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः॥ ११

sadyojātaśca vai śambhurdadau jñānaṃ ca vedhase | sargaśaktimapi prītyā prasannaḥ parameśvaraḥ 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सद्योजातरूप परमेश्वर शम्भु प्रसन्न हुए। उन्होंने प्रेमसे ब्रह्माको ज्ञान और सृष्टि रचनेकी शक्ति भी दी।

Śambhu as Sadyojāta, the Supreme Lord, was pleased. With love he gave Brahmā knowledge and also the power to create.

Word by wordपदार्थ

सद्योजातः (sadyojātaḥ) — as Sadyojātaसद्योजातरूपच (ca) — andऔरवै (vai) — indeedहीशम्भुः (śambhuḥ) — Śambhuशम्भुददौ (dadau) — gaveदीज्ञानम् (jñānam) — knowledgeज्ञानच (ca) — andऔरवेधसे (vedhase) — Brahmāब्रह्माकोसर्ग-शक्तिम् (sarga-śaktim) — the power to createसृष्टि रचनेकी शक्तिअपि (api) — alsoभीप्रीत्या (prītyā) — with loveप्रेमसेप्रसन्नः (prasannaḥ) — was pleasedप्रसन्न हुएपरम-ईश्वरः (parama-īśvaraḥ) — the Supreme Lordपरमेश्वर

Verse 12

१२12 ततो विंशतिमः कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः। ब्रह्मा यत्र महातेजा रक्तवर्णमधारयत्॥ १२

tato viṃśatimaḥ kalpo rakto nāma prakīrtitaḥ | brahmā yatra mahātejā raktavarṇamadhārayat 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसके बाद बीसवाँ कल्प आया, जिसका नाम रक्त है। उसमें महातेजस्वी ब्रह्माजीने लाल रंग धारण किया।

After that came the twentieth kalpa, called Rakta. In it the radiant Brahmā took on a red colour.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — after thatइसके बादविंशतिमः (viṃśatimaḥ) — the twentiethबीसवाँकल्पः (kalpaḥ) — kalpaकल्परक्तः (raktaḥ) — Raktaरक्तनाम (nāma) — calledनामकाप्रकीर्तितः (prakīrtitaḥ) — cameकहा गयाब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीनेयत्र (yatra) — in itउसमेंमहा-तेजाः (mahā-tejāḥ) — the radiantमहातेजस्वीरक्त-वर्णम् (rakta-varṇam) — a red colourलाल रंगअधारयत् (adhārayat) — took onधारण किया

Verse 13

१३13 ध्यायतः पुत्रकामस्य प्रादुर्भूतो विधेः सुतः। रक्तमाल्याम्बरधरो रक्ताक्षो रक्तभूषणः॥ १३

dhyāyataḥ putrakāmasya prādurbhūto vidheḥ sutaḥ | raktamālyāmbaradharo raktākṣo raktabhūṣaṇaḥ 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजी पुत्र चाहते थे और ध्यान कर रहे थे। तब उनका एक पुत्र प्रकट हुआ। उसने लाल माला और लाल वस्त्र पहने थे, उसकी आँखें लाल थीं और गहने भी लाल थे।

Brahmā wanted a son and was meditating. Then a son of his appeared. He wore a red garland and red clothes, had red eyes and red ornaments.

Word by wordपदार्थ

ध्यायतः (dhyāyataḥ) — was meditatingध्यान कर रहे थेपुत्र-कामस्य (putra-kāmasya) — wanted a sonपुत्र चाहते थेप्रादुर्भूतः (prādurbhūtaḥ) — appearedप्रकट हुआविधेः (vidheḥ) — of Brahmāब्रह्माजीकासुतः (sutaḥ) — a sonएक पुत्ररक्त-माल्य-अम्बर-धरः (rakta-mālya-ambara-dharaḥ) — wore a red garland and red clothesलाल माला और लाल वस्त्र पहनेरक्त-अक्षः (rakta-akṣaḥ) — had red eyesलाल आँखोंवालारक्त-भूषणः (rakta-bhūṣaṇaḥ) — red ornamentsलाल गहनोंवाला

Verse 14

१४14 स तं दृष्ट्वा महात्मानं कुमारं ध्यानमाश्रितः। वामदेवं शिवं ज्ञात्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः॥ १४

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ kumāraṃ dhyānamāśritaḥ | vāmadevaṃ śivaṃ jñātvā praṇanāma kṛtāñjaliḥ 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ध्यानमें लगे ब्रह्माजीने उस महात्मा कुमारको देखा। उन्हें वामदेव शिव जानकर उन्होंने हाथ जोड़कर प्रणाम किया।

Brahmā, deep in meditation, saw that great-souled boy. He knew him to be Vāmadeva, Śiva himself, and bowed with folded hands.

Word by wordपदार्थ

सः (saḥ) — Brahmāब्रह्माजीनेतम् (tam) — thatउसदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — sawदेखामहात्मानम् (mahātmānam) — great-souledमहात्माकुमारम् (kumāram) — boyकुमारकोध्यानम् (dhyānam) — meditationध्यानमेंआश्रितः (āśritaḥ) — deep inलगेवामदेवम् (vāmadevam) — Vāmadevaवामदेवशिवम् (śivam) — Śiva himselfशिवज्ञात्वा (jñātvā) — knew him to beजानकरप्रणनाम (praṇanāma) — bowedप्रणाम कियाकृत-अञ्जलिः (kṛta-añjaliḥ) — with folded handsहाथ जोड़कर

Verse 15

१५15 ततस्तस्य सुता ह्यासंश्चत्वारो रक्तवाससः। विरजाश्च विवाहश्च विशोको विश्वभावनः॥ १५

tatastasya sutā hyāsaṃścatvāro raktavāsasaḥ | virajāśca vivāhaśca viśoko viśvabhāvanaḥ 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब उनके चार पुत्र हुए, जो सब लाल वस्त्र पहने थे। उनके नाम थे विरज, विवाह, विशोक और विश्वभावन।

Then four sons were born to him, all dressed in red. They were Viraja, Vivāha, Viśoka and Viśvabhāvana.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबतस्य (tasya) — to himउनकेसुताः (sutāḥ) — sonsपुत्रहि (hi) — indeedहीआसन् (āsan) — were bornहुएचत्वारः (catvāraḥ) — fourचाररक्त-वाससः (rakta-vāsasaḥ) — dressed in redलाल वस्त्र पहनेविरजाः (virajāḥ) — Virajaविरजच (ca) — andऔरविवाहः (vivāhaḥ) — Vivāhaविवाहच (ca) — andऔरविशोकः (viśokaḥ) — Viśokaविशोकविश्वभावनः (viśvabhāvanaḥ) — Viśvabhāvanaविश्वभावन

Verse 16

१६16 वामदेवः स वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे। सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः॥ १६

vāmadevaḥ sa vai śambhurdadau jñānaṃ ca vedhase | sargaśaktimapi prītyā prasannaḥ parameśvaraḥ 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वामदेवरूप परमेश्वर शम्भु प्रसन्न हुए। उन्होंने प्रेमसे ब्रह्माको ज्ञान और सृष्टि रचनेकी शक्ति भी दी।

Śambhu as Vāmadeva, the Supreme Lord, was pleased. With love he gave Brahmā knowledge and also the power to create.

Word by wordपदार्थ

वामदेवः (vāmadevaḥ) — as Vāmadevaवामदेवरूपसः (saḥ) — heवेवै (vai) — indeedहीशम्भुः (śambhuḥ) — Śambhuशम्भुददौ (dadau) — gaveदीज्ञानम् (jñānam) — knowledgeज्ञानच (ca) — andऔरवेधसे (vedhase) — Brahmāब्रह्माकोसर्ग-शक्तिम् (sarga-śaktim) — the power to createसृष्टि रचनेकी शक्तिअपि (api) — alsoभीप्रीत्या (prītyā) — with loveप्रेमसेप्रसन्नः (prasannaḥ) — was pleasedप्रसन्न हुएपरम-ईश्वरः (parama-īśvaraḥ) — the Supreme Lordपरमेश्वर

Verse 17

१७17 एकविंशतिमः कल्पः पीतवासा इति स्मृतः। ब्रह्मा यत्र महाभागः पीतवासा बभूव ह॥ १७

ekaviṃśatimaḥ kalpaḥ pītavāsā iti smṛtaḥ | brahmā yatra mahābhāgaḥ pītavāsā babhūva ha 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इक्कीसवाँ कल्प पीतवासा नामसे जाना जाता है। उसमें महाभाग ब्रह्माजीने पीले वस्त्र पहने।

The twenty-first kalpa is known as Pītavāsā. In it the blessed Brahmā wore yellow clothes.

Word by wordपदार्थ

एकविंशतिमः (ekaviṃśatimaḥ) — the twenty-firstइक्कीसवाँकल्पः (kalpaḥ) — kalpaकल्पपीतवासाः (pītavāsāḥ) — Pītavāsāपीतवासाइति (iti) — asनामसेस्मृतः (smṛtaḥ) — is knownजाना जाता हैब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीनेयत्र (yatra) — in itउसमेंमहा-भागः (mahā-bhāgaḥ) — the blessedमहाभागपीत-वासाः (pīta-vāsāḥ) — wore yellow clothesपीले वस्त्र पहनेबभूव (babhūva) — wasहुएह (ha) — indeedही

Verse 18

१८18 ध्यायतः पुत्रकामस्य विधेर्जातः कुमारकः। पीतवस्त्रादिकप्रौढो महातेजा महाभुजः॥ १८

dhyāyataḥ putrakāmasya vidherjātaḥ kumārakaḥ | pītavastrādikaprauḍho mahātejā mahābhujaḥ 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजी पुत्र चाहते थे और ध्यान कर रहे थे। तब उनका एक कुमार उत्पन्न हुआ। वह पीले वस्त्र पहने, बड़ा, बहुत तेजस्वी और लम्बी भुजाओंवाला था।

Brahmā wanted a son and was meditating. Then a boy was born to him. He was well grown, dressed in yellow, very radiant and strong-armed.

Word by wordपदार्थ

ध्यायतः (dhyāyataḥ) — was meditatingध्यान कर रहे थेपुत्र-कामस्य (putra-kāmasya) — wanted a sonपुत्र चाहते थेविधेः (vidheḥ) — to Brahmāब्रह्माजीकाजातः (jātaḥ) — was bornउत्पन्न हुआकुमारकः (kumārakaḥ) — a boyएक कुमारपीत-वस्त्र-आदिक-प्रौढः (pīta-vastra-ādika-prauḍhaḥ) — well grown, dressed in yellowपीले वस्त्र पहने, बड़ामहा-तेजाः (mahā-tejāḥ) — very radiantबहुत तेजस्वीमहा-भुजः (mahā-bhujaḥ) — strong-armedलम्बी भुजाओंवाला

Verse 19

१९19 तं दृष्ट्वा ध्यानसंयुक्तं ज्ञात्वा तत्पुरुषं शिवम्। प्रणनाम ततो बुद्ध्या गायत्रीं शाङ्करीं विधिः॥ १९

taṃ dṛṣṭvā dhyānasaṃyuktaṃ jñātvā tatpuruṣaṃ śivam | praṇanāma tato buddhyā gāyatrīṃ śāṅkarīṃ vidhiḥ 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजीने उसे ध्यानमें लीन देखा और जान लिया कि यह तत्पुरुष शिव हैं। उन्होंने प्रणाम किया और मन-ही-मन शंकरकी गायत्रीका जप किया।

Brahmā saw him deep in meditation and knew him to be Tatpuruṣa, Śiva himself. He bowed, and in his mind recited the Gāyatrī of Śaṅkara.

Word by wordपदार्थ

तम् (tam) — himउसेदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — sawदेखाध्यान-संयुक्तम् (dhyāna-saṃyuktam) — deep in meditationध्यानमें लीनज्ञात्वा (jñātvā) — knew him to beजान लियातत्पुरुषम् (tatpuruṣam) — Tatpuruṣaतत्पुरुषशिवम् (śivam) — Śiva himselfशिवप्रणनाम (praṇanāma) — bowedप्रणाम कियाततः (tataḥ) — thenतबबुद्ध्या (buddhyā) — in his mindमन-ही-मनगायत्रीम् (gāyatrīm) — the Gāyatrīगायत्रीकाशाङ्करीम् (śāṅkarīm) — of Śaṅkaraशंकरकीविधिः (vidhiḥ) — Brahmāब्रह्माजीने

Verse 20

२०20 जपित्वा तु महादेवीं सर्वलोकनमस्कृताम्। प्रसन्नस्तु महादेवो ध्यानयुक्तेन चेतसा॥ २०

japitvā tu mahādevīṃ sarvalokanamaskṛtām | prasannastu mahādevo dhyānayuktena cetasā 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्होंने ध्यानमें मन लगाकर उन महादेवी गायत्रीका जप किया, जिन्हें सब लोक नमस्कार करते हैं। तब महादेव प्रसन्न हुए।

He recited that great goddess, the Gāyatrī, whom all the worlds honour, with his mind fixed in meditation. Then Mahādeva was pleased.

Word by wordपदार्थ

जपित्वा (japitvā) — he recitedजप कियातु (tu) — thenतबमहा-देवीम् (mahā-devīm) — that great goddess, the Gāyatrīउन महादेवी गायत्रीकासर्व-लोक-नमस्कृताम् (sarva-loka-namaskṛtām) — whom all the worlds honourजिन्हें सब लोक नमस्कार करते हैंप्रसन्नः (prasannaḥ) — was pleasedप्रसन्न हुएतु (tu) — thenतबमहादेवः (mahādevaḥ) — Mahādevaमहादेवध्यान-युक्तेन (dhyāna-yuktena) — fixed in meditationध्यानमें लगेचेतसा (cetasā) — with his mindमनसे

Verse 21

२१21 ततोऽस्य पार्श्वतो दिव्याः प्रादुर्भूताः कुमारकाः। पीतवस्त्रा हि सकला योगमार्गप्रवर्तकाः॥ २१

tato'sya pārśvato divyāḥ prādurbhūtāḥ kumārakāḥ | pītavastrā hi sakalā yogamārgapravartakāḥ 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब उनके पास दिव्य कुमार प्रकट हुए। वे सब पीले वस्त्र पहने थे और उन्होंने योगमार्ग चलाया।

Then divine boys appeared at his side. All of them wore yellow, and they started the path of yoga.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबअस्य (asya) — hisउनकेपार्श्वतः (pārśvataḥ) — at sideपासदिव्याः (divyāḥ) — divineदिव्यप्रादुर्भूताः (prādurbhūtāḥ) — appearedप्रकट हुएकुमारकाः (kumārakāḥ) — boysकुमारपीत-वस्त्राः (pīta-vastrāḥ) — wore yellowपीले वस्त्र पहनेहि (hi) — indeedहीसकलाः (sakalāḥ) — all of themवे सबयोग-मार्ग-प्रवर्तकाः (yoga-mārga-pravartakāḥ) — started the path of yogaयोगमार्ग चलानेवाले

Verse 22

२२22 ततस्तस्मिन्गते कल्पे पीतवर्णे स्वयम्भुवः। पुनरन्यः प्रवृत्तस्तु कल्पो नाम्ना शिवस्तु सः॥ २२

tatastasmingate kalpe pītavarṇe svayambhuvaḥ | punaranyaḥ pravṛttastu kalpo nāmnā śivastu saḥ 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब स्वयम्भू ब्रह्माका वह पीला कल्प बीत गया, तब एक और कल्प आरम्भ हुआ। उसका नाम शिव था।

When that yellow kalpa of the Self-born had passed, another kalpa began. Its name was Śiva.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबतस्मिन् (tasmin) — thatउसगते (gate) — had passedबीत जानेपरकल्पे (kalpe) — kalpaकल्पकेपीत-वर्णे (pīta-varṇe) — yellowपीलेस्वयम्भुवः (svayambhuvaḥ) — of the Self-bornस्वयम्भू ब्रह्माकेपुनः (punaḥ) — thenफिरअन्यः (anyaḥ) — anotherएक औरप्रवृत्तः (pravṛttaḥ) — beganआरम्भ हुआतु (tu) — andतोकल्पः (kalpaḥ) — kalpaकल्पनाम्ना (nāmnā) — its nameनामसेशिवः (śivaḥ) — Śivaशिवतु (tu) — indeedहीसः (saḥ) — itवह

Verse 23

२३23 एकार्णवे संव्यतीते दिव्यवर्षसहस्रके। स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः॥ २३

ekārṇave saṃvyatīte divyavarṣasahasrake | sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥkhitaḥ 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सब कुछ एक ही महासागर बना रहा और इस दशामें हजार दिव्य वर्ष बीत गये। ब्रह्माजी प्रजाकी रचना करना चाहते थे, पर वे दुखी होकर सोचमें पड़ गये।

A thousand divine years passed while all was one great ocean. Brahmā wanted to create beings, and he grew sad with worry.

Word by wordपदार्थ

एक-अर्णवे (eka-arṇave) — while all was one great oceanसब कुछ एक महासागर रहते हुएसंव्यतीते (saṃvyatīte) — passedबीत जानेपरदिव्य-वर्ष-सहस्रके (divya-varṣa-sahasrake) — a thousand divine yearsहजार दिव्य वर्षस्रष्टु-कामः (sraṣṭu-kāmaḥ) — wanted to createरचना करना चाहते थेप्रजाः (prajāḥ) — beingsप्रजाकीब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीचिन्तयामास (cintayāmāsa) — grew worriedसोचमें पड़ गयेदुःखितः (duḥkhitaḥ) — sadदुखी होकर

Verse 24

२४24 ततोऽपश्यन्महातेजाः प्रादुर्भूतं कुमारकम्। कृष्णवर्णं महावीर्यं दीप्यमानं स्वतेजसा॥ २४

tato'paśyanmahātejāḥ prādurbhūtaṃ kumārakam | kṛṣṇavarṇaṃ mahāvīryaṃ dīpyamānaṃ svatejasā 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब महातेजस्वी ब्रह्माजीने देखा कि एक कुमार प्रकट हुआ है। उसका रंग काला था, वह बड़ा पराक्रमी था और अपने ही तेजसे चमक रहा था।

Then the radiant Brahmā saw that a boy had appeared. He was dark in colour, very mighty, and shining with his own light.

Word by wordपदार्थ

ततः (tataḥ) — thenतबअपश्यत् (apaśyat) — sawदेखामहा-तेजाः (mahā-tejāḥ) — the radiant Brahmāमहातेजस्वी ब्रह्माजीनेप्रादुर्भूतम् (prādurbhūtam) — had appearedप्रकट हुआकुमारकम् (kumārakam) — a boyएक कुमारकृष्ण-वर्णम् (kṛṣṇa-varṇam) — dark in colourकाले रंगकामहा-वीर्यम् (mahā-vīryam) — very mightyबड़ा पराक्रमीदीप्यमानम् (dīpyamānam) — shiningचमकता हुआस्व-तेजसा (sva-tejasā) — with his own lightअपने ही तेजसे

Verse 25

२५25 धृतकृष्णाम्बरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम्। कृष्णेन मौलिना युक्तं कृष्णस्नानानुलेपनम्॥ २५

dhṛtakṛṣṇāmbaroṣṇīṣaṃ kṛṣṇayajñopavītinam | kṛṣṇena maulinā yuktaṃ kṛṣṇasnānānulepanam 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसने काले वस्त्र और काली पगड़ी पहनी थी, और काला यज्ञोपवीत धारण किया था। उसके सिरपर काला मुकुट था। उसका स्नान और लेप भी काला था।

He wore black clothes and a black turban, and a black sacred thread. He had a black crown. He was bathed in black and smeared with black paste.

Word by wordपदार्थ

धृत-कृष्ण-अम्बर-उष्णीषम् (dhṛta-kṛṣṇa-ambara-uṣṇīṣam) — wore black clothes and a black turbanकाले वस्त्र और काली पगड़ी पहनेकृष्ण-यज्ञोपवीतिनम् (kṛṣṇa-yajñopavītinam) — a black sacred threadकाला यज्ञोपवीत धारण कियेकृष्णेन (kṛṣṇena) — blackकालेमौलिना (maulinā) — crownमुकुटसेयुक्तम् (yuktam) — hadयुक्तकृष्ण-स्नान-अनुलेपनम् (kṛṣṇa-snāna-anulepanam) — bathed in black and smeared with black pasteकाले स्नान और लेपवाला

Verse 26

२६26 स तं दृष्ट्वा महात्मानमघोरं घोरविक्रमम्। ववन्दे देवदेवेशमद्भुतं कृष्णपिङ्गलम्॥ २६

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānamaghoraṃ ghoravikramam | vavande devadeveśamadbhutaṃ kṛṣṇapiṅgalam 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजीने भयंकर पराक्रमवाले उन महात्मा अघोरको देखा। उन्होंने काले-पीले रंगके उन अद्भुत देवाधिदेवको प्रणाम किया।

Brahmā saw that great-souled Aghora, fierce in valour. He bowed to that wonderful Lord of the gods, dark and tawny in colour.

Word by wordपदार्थ

सः (saḥ) — Brahmāब्रह्माजीनेतम् (tam) — thatउनदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — sawदेखकरमहात्मानम् (mahātmānam) — great-souledमहात्माअघोरम् (aghoram) — Aghoraअघोरकोघोर-विक्रमम् (ghora-vikramam) — fierce in valourभयंकर पराक्रमवालेववन्दे (vavande) — bowedप्रणाम कियादेव-देव-ईशम् (deva-deva-īśam) — Lord of the godsदेवाधिदेवकोअद्भुतम् (adbhutam) — wonderfulअद्भुतकृष्ण-पिङ्गलम् (kṛṣṇa-piṅgalam) — dark and tawny in colourकाले-पीले रंगके

Verse 27

२७27 अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिन्तयत्। तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्भक्तवत्सलमव्ययम्॥ २७

aghoraṃ tu tato brahmā brahmarūpaṃ vyacintayat | tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhirbhaktavatsalamavyayam 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब ब्रह्माजीने अघोरका ब्रह्मरूपमें ध्यान किया। उन्होंने प्रिय वचनोंसे उन अविनाशी, भक्तवत्सल प्रभुकी स्तुति की।

Then Brahmā meditated on Aghora as the form of Brahman. He praised with loving words that undying Lord, who is kind to his devotees.

Word by wordपदार्थ

अघोरम् (aghoram) — on Aghoraअघोरकातु (tu) — andतोततः (tataḥ) — thenतबब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीनेब्रह्म-रूपम् (brahma-rūpam) — as the form of Brahmanब्रह्मरूपमेंव्यचिन्तयत् (vyacintayat) — meditatedध्यान कियातुष्टाव (tuṣṭāva) — praisedस्तुति कीवाग्भिः (vāgbhiḥ) — with wordsवचनोंसेइष्टाभिः (iṣṭābhiḥ) — lovingप्रियभक्त-वत्सलम् (bhakta-vatsalam) — kind to his devoteesभक्तवत्सलअव्ययम् (avyayam) — undyingअविनाशी

Verse 28

२८28 अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्नानानुलेपनाः। चत्वारस्तु महात्मानः सम्बभूवुः कुमारकाः॥ २८

athāsya pārśvataḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇasnānānulepanāḥ | catvārastu mahātmānaḥ sambabhūvuḥ kumārakāḥ 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब उनके पास चार महात्मा कुमार उत्पन्न हुए। वे काले थे और उनका स्नान और लेप भी काला था।

Then four great-souled boys were born at his side. They were black, bathed in black and smeared with black paste.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — thenतबअस्य (asya) — hisउनकेपार्श्वतः (pārśvataḥ) — at sideपासकृष्णाः (kṛṣṇāḥ) — blackकालेकृष्ण-स्नान-अनुलेपनाः (kṛṣṇa-snāna-anulepanāḥ) — bathed in black and smeared with black pasteकाले स्नान और लेपवालेचत्वारः (catvāraḥ) — fourचारतु (tu) — andऔरमहात्मानः (mahātmānaḥ) — great-souledमहात्मासम्बभूवुः (sambabhūvuḥ) — were bornउत्पन्न हुएकुमारकाः (kumārakāḥ) — boysकुमार

Verse 29

२९29 कृष्णः कृष्णशिखश्चैव कृष्णास्यः कृष्णकण्ठधृक्। इति तेऽव्यक्तनामानः शिवरूपाः सुतेजसः॥ २९

kṛṣṇaḥ kṛṣṇaśikhaścaiva kṛṣṇāsyaḥ kṛṣṇakaṇṭhadhṛk | iti te'vyaktanāmānaḥ śivarūpāḥ sutejasaḥ 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उनके नाम थे कृष्ण, कृष्णशिख, कृष्णास्य और कृष्णकण्ठधृक्। उनके नाम गुप्त थे। वे शिवके ही रूप और बड़े तेजस्वी थे।

Their names were Kṛṣṇa, Kṛṣṇaśikha, Kṛṣṇāsya and Kṛṣṇakaṇṭhadhṛk. Their names were secret. They were forms of Śiva and full of light.

Word by wordपदार्थ

कृष्णः (kṛṣṇaḥ) — Kṛṣṇaकृष्णकृष्णशिखः (kṛṣṇaśikhaḥ) — Kṛṣṇaśikhaकृष्णशिखच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीकृष्णास्यः (kṛṣṇāsyaḥ) — Kṛṣṇāsyaकृष्णास्यकृष्णकण्ठधृक् (kṛṣṇakaṇṭhadhṛk) — Kṛṣṇakaṇṭhadhṛkकृष्णकण्ठधृक्इति (iti) — thusइस प्रकारते (te) — theyवेअव्यक्त-नामानः (avyakta-nāmānaḥ) — their names were secretगुप्त नामोंवालेशिव-रूपाः (śiva-rūpāḥ) — forms of Śivaशिवके ही रूपसु-तेजसः (su-tejasaḥ) — full of lightबड़े तेजस्वी

Verse 30

३०30 एवंभूता महात्मानो ब्रह्मणः सृष्टिहेतवे। योगं प्रवर्तयामासुर्घोराख्यं महदद्भुतम्॥ ३०

evaṃbhūtā mahātmāno brahmaṇaḥ sṛṣṭihetave | yogaṃ pravartayāmāsurghorākhyaṃ mahadadbhutam 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ऐसे थे वे महात्मा। ब्रह्माकी सृष्टिमें सहायताके लिये उन्होंने घोर नामका महान् और अद्भुत योग चलाया।

Such were these great souls. To help Brahmā create, they started the great and wonderful yoga called Ghora.

Word by wordपदार्थ

एवम्-भूताः (evam-bhūtāḥ) — such wereऐसे थेमहात्मानः (mahātmānaḥ) — these great soulsवे महात्माब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — Brahmāब्रह्माकीसृष्टि-हेतवे (sṛṣṭi-hetave) — to help createसृष्टिमें सहायताके लियेयोगम् (yogam) — yogaयोगप्रवर्तयामासुः (pravartayāmāsuḥ) — they startedउन्होंने चलायाघोर-आख्यम् (ghora-ākhyam) — called Ghoraघोर नामकामहत् (mahat) — greatमहान्अद्भुतम् (adbhutam) — wonderfulअद्भुत

Verse 31

३१31 अथान्यो ब्रह्मणः कल्पः प्रावर्तत मुनीश्वराः। विश्वरूप इति ख्यातो नामतः परमाद्भुतः॥ ३१

athānyo brahmaṇaḥ kalpaḥ prāvartata munīśvarāḥ | viśvarūpa iti khyāto nāmataḥ paramādbhutaḥ 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनीश्वरो! तब ब्रह्माका एक और कल्प आरम्भ हुआ। उसका नाम विश्वरूप था और वह बड़ा अद्भुत था।

O lords of sages, then another kalpa of Brahmā began. It was called Viśvarūpa, and it was most wonderful.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — thenतबअन्यः (anyaḥ) — anotherएक औरब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — of Brahmāब्रह्माकाकल्पः (kalpaḥ) — kalpaकल्पप्रावर्तत (prāvartata) — beganआरम्भ हुआमुनि-ईश्वराः (muni-īśvarāḥ) — O lords of sagesहे मुनीश्वरोविश्वरूपः (viśvarūpaḥ) — Viśvarūpaविश्वरूपइति (iti) — thusइस प्रकारख्यातः (khyātaḥ) — was calledप्रसिद्धनामतः (nāmataḥ) — by nameनामसेपरम-अद्भुतः (parama-adbhutaḥ) — most wonderfulबड़ा अद्भुत

Verse 32

३२32 ब्रह्मणः पुत्रकामस्य ध्यायतो मनसा शिवम्। प्रादुर्भूता महानादा विश्वरूपा सरस्वती॥ ३२

brahmaṇaḥ putrakāmasya dhyāyato manasā śivam | prādurbhūtā mahānādā viśvarūpā sarasvatī 32 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.32. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्माजी पुत्र चाहते थे और मनमें शिवका ध्यान कर रहे थे। तब महान् नाद करनेवाली, विश्वरूपा सरस्वती प्रकट हुईं।

Brahmā wanted a son and meditated on Śiva in his mind. Then Sarasvatī appeared, with a mighty voice and a form that holds the whole world.

Word by wordपदार्थ

ब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — Brahmāब्रह्माजीपुत्र-कामस्य (putra-kāmasya) — wanted a sonपुत्र चाहते थेध्यायतः (dhyāyataḥ) — meditatedध्यान कर रहे थेमनसा (manasā) — in his mindमनमेंशिवम् (śivam) — on Śivaशिवकाप्रादुर्भूता (prādurbhūtā) — appearedप्रकट हुईंमहा-नादा (mahā-nādā) — with a mighty voiceमहान् नाद करनेवालीविश्व-रूपा (viśva-rūpā) — with a form that holds the whole worldविश्वरूपासरस्वती (sarasvatī) — Sarasvatīसरस्वती

Verse 33

३३33 तथाविधः स भगवानीशानः परमेश्वरः। शुद्धस्फटिकसङ्काशः सर्वाभरणभूषितः॥ ३३

tathāvidhaḥ sa bhagavānīśānaḥ parameśvaraḥ | śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ 33 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.33. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसी प्रकार भगवान् ईशान परमेश्वर प्रकट हुए। वे निर्मल स्फटिकके समान चमक रहे थे और सब प्रकारके गहनोंसे सजे थे।

In the same way the blessed Īśāna, the Supreme Lord, appeared. He shone like clear crystal and wore every kind of ornament.

Word by wordपदार्थ

तथा-विधः (tathā-vidhaḥ) — in the same wayउसी प्रकारसः (saḥ) — heवेभगवान् (bhagavān) — the blessedभगवान्ईशानः (īśānaḥ) — Īśānaईशानपरम-ईश्वरः (parama-īśvaraḥ) — the Supreme Lordपरमेश्वरशुद्ध-स्फटिक-सङ्काशः (śuddha-sphaṭika-saṅkāśaḥ) — shone like clear crystalनिर्मल स्फटिकके समान चमकतेसर्व-आभरण-भूषितः (sarva-ābharaṇa-bhūṣitaḥ) — wore every kind of ornamentसब प्रकारके गहनोंसे सजे

Verse 34

३४34 तं दृष्ट्वा प्रणनामासौ ब्रह्मेशानमजं विभुम्। सर्वगं सर्वदं सर्वं सुरूपं रूपवर्जितम्॥ ३४

taṃ dṛṣṭvā praṇanāmāsau brahmeśānamajaṃ vibhum | sarvagaṃ sarvadaṃ sarvaṃ surūpaṃ rūpavarjitam 34 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.34. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्हें देखकर ब्रह्माजीने ईशानको प्रणाम किया। वे अजन्मा और सर्वव्यापी हैं। वे सब जगह जाते हैं, सब कुछ देते हैं और स्वयं सब कुछ हैं। उनका रूप सुन्दर है, फिर भी वे रूपसे परे हैं।

Seeing him, Brahmā bowed to Īśāna. He is unborn and all-pervading. He goes everywhere, gives everything and is everything. He has a lovely form, yet he is beyond all form.

Word by wordपदार्थ

तम् (tam) — himउन्हेंदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — seeingदेखकरप्रणनाम (praṇanāma) — bowedप्रणाम कियाअसौ (asau) — heवेब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्माजीनेईशानम् (īśānam) — to Īśānaईशानकोअजम् (ajam) — unbornअजन्माविभुम् (vibhum) — all-pervadingसर्वव्यापीसर्व-गम् (sarva-gam) — goes everywhereसब जगह जानेवालेसर्व-दम् (sarva-dam) — gives everythingसब कुछ देनेवालेसर्वम् (sarvam) — is everythingस्वयं सब कुछसु-रूपम् (su-rūpam) — a lovely formसुन्दर रूपवालेरूप-वर्जितम् (rūpa-varjitam) — beyond all formरूपसे परे

Verse 35

३५35 ईशानोऽपि तथादिश्य सन्मार्गं ब्रह्मणे विभुः। सशक्तिः कल्पयाश्चक्रे स बालांश्चतुरः शुभान्॥ ३५

īśāno'pi tathādiśya sanmārgaṃ brahmaṇe vibhuḥ | saśaktiḥ kalpayāścakre sa bālāṃścaturaḥ śubhān 35 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.35. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सर्वव्यापी ईशानने ब्रह्माको सही मार्ग बताया। फिर अपनी शक्तिके साथ मिलकर उन्होंने चार शुभ बालक उत्पन्न किये।

The all-pervading Īśāna taught Brahmā the right path. Then, together with his Śakti, he brought forth four holy boys.

Word by wordपदार्थ

ईशानः (īśānaḥ) — Īśānaईशाननेअपि (api) — alsoभीतथा (tathā) — thenतबआदिश्य (ādiśya) — taughtबताकरसत्-मार्गम् (sat-mārgam) — the right pathसही मार्गब्रह्मणे (brahmaṇe) — Brahmāब्रह्माकोविभुः (vibhuḥ) — the all-pervadingसर्वव्यापीस-शक्तिः (sa-śaktiḥ) — together with his Śaktiअपनी शक्तिके साथकल्पयाम्-चक्रे (kalpayām-cakre) — brought forthउत्पन्न कियेसः (saḥ) — heउन्होंनेबालान् (bālān) — boysबालकचतुरः (caturaḥ) — fourचारशुभान् (śubhān) — holyशुभ

Verse 36

३६36 जटी मुण्डी शिखण्डी च अर्धमुण्डश्च जज्ञिरे। योगेनादिश्य सद्धर्मं कृत्वा योगगतिं गताः॥ ३६

jaṭī muṇḍī śikhaṇḍī ca ardhamuṇḍaśca jajñire | yogenādiśya saddharmaṃ kṛtvā yogagatiṃ gatāḥ 36 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.36. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे जटी, मुण्डी, शिखण्डी और अर्धमुण्ड नामसे उत्पन्न हुए। उन्होंने योगके द्वारा सच्चा धर्म सिखाया और योगकी परम गति पायी।

They were born as Jaṭī, Muṇḍī, Śikhaṇḍī and Ardhamuṇḍa. Through yoga they taught the true dharma, and they reached the goal of yoga.

Word by wordपदार्थ

जटी (jaṭī) — Jaṭīजटीमुण्डी (muṇḍī) — Muṇḍīमुण्डीशिखण्डी (śikhaṇḍī) — Śikhaṇḍīशिखण्डीच (ca) — andऔरअर्धमुण्डः (ardhamuṇḍaḥ) — Ardhamuṇḍaअर्धमुण्डच (ca) — andऔरजज्ञिरे (jajñire) — were bornउत्पन्न हुएयोगेन (yogena) — through yogaयोगके द्वाराआदिश्य (ādiśya) — taughtसिखाकरसत्-धर्मम् (sat-dharmam) — the true dharmaसच्चा धर्मकृत्वा (kṛtvā) — having done soऐसा करकेयोग-गतिम् (yoga-gatim) — the goal of yogaयोगकी परम गतिगताः (gatāḥ) — they reachedपायी

Verse 37

३७37 एवं संक्षेपतः प्रोक्तः सद्यादीनां समुद्भवः। सनत्कुमार सर्वज्ञ लोकानां हितकाम्यया॥ ३७

evaṃ saṃkṣepataḥ proktaḥ sadyādīnāṃ samudbhavaḥ | sanatkumāra sarvajña lokānāṃ hitakāmyayā 37 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.37. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे सर्वज्ञ सनत्कुमार! इस प्रकार मैंने संक्षेपमें सद्योजात आदिके प्रकट होनेकी कथा कही। यह मैंने लोकोंके हितके लिये कही है।

O all-knowing Sanatkumāra, I have told you in short how Sadyojāta and the others came forth. I did so for the good of the worlds.

Word by wordपदार्थ

एवम् (evam) — thusइस प्रकारसंक्षेपतः (saṃkṣepataḥ) — in shortसंक्षेपमेंप्रोक्तः (proktaḥ) — I have toldमैंने कहीसद्य-आदीनाम् (sadya-ādīnām) — Sadyojāta and the othersसद्योजात आदिकेसमुद्भवः (samudbhavaḥ) — how came forthप्रकट होनेकी कथासनत्कुमार (sanatkumāra) — O Sanatkumāraहे सनत्कुमारसर्वज्ञ (sarvajña) — all-knowingसर्वज्ञलोकानाम् (lokānām) — of the worldsलोकोंकेहित-काम्यया (hita-kāmyayā) — for the goodहितके लिये

Verse 38

३८38 अथ तेषां महाप्राज्ञ व्यवहारं यथायथम्। त्रिलोकहितकारं हि सर्वं ब्रह्माण्डसंस्थितम्॥ ३८

atha teṣāṃ mahāprājña vyavahāraṃ yathāyatham | trilokahitakāraṃ hi sarvaṃ brahmāṇḍasaṃsthitam 38 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.38. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे महाबुद्धिमान्! अब इनका कार्य ठीक-ठीक सुनो। यह सब ब्रह्माण्डमें फैला है और तीनों लोकोंका भला करता है।

O wise one, now hear how they work, just as it is. All of it spreads through the universe and does good to the three worlds.

Word by wordपदार्थ

अथ (atha) — nowअबतेषाम् (teṣām) — theirइनकामहा-प्राज्ञ (mahā-prājña) — O wise oneहे महाबुद्धिमान्व्यवहारम् (vyavahāram) — how they workकार्ययथा-यथम् (yathā-yatham) — just as it isठीक-ठीकत्रि-लोक-हित-कारम् (tri-loka-hita-kāram) — does good to the three worldsतीनों लोकोंका भला करनेवालाहि (hi) — indeedहीसर्वम् (sarvam) — all of itयह सबब्रह्माण्ड-संस्थितम् (brahmāṇḍa-saṃsthitam) — spreads through the universeब्रह्माण्डमें फैला

Verse 39

३९39 ईशानः पुरुषोऽघोरो वामसंज्ञस्तथैव च। ब्रह्मसंज्ञा महेशस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः॥ ३९

īśānaḥ puruṣo'ghoro vāmasaṃjñastathaiva ca | brahmasaṃjñā maheśasya mūrtayaḥ pañca viśrutāḥ 39 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.39. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ईशान, पुरुष, अघोर, वाम नामवाला रूप और सद्योजात — महेशके ये पाँच प्रसिद्ध रूप "ब्रह्म" कहलाते हैं।

Īśāna, Puruṣa, Aghora, and the one called Vāma, along with Sadyojāta: these five famous forms of Maheśa are called the "Brahma" forms.

Word by wordपदार्थ

ईशानः (īśānaḥ) — Īśānaईशानपुरुषः (puruṣaḥ) — Puruṣaपुरुषअघोरः (aghoraḥ) — Aghoraअघोरवाम-संज्ञः (vāma-saṃjñaḥ) — the one called Vāmaवाम नामवाला रूपतथा (tathā) — andऔरएव (eva) — alsoभीच (ca) — andऔरब्रह्म-संज्ञाः (brahma-saṃjñāḥ) — are called the "Brahma" forms"ब्रह्म" कहलाते हैंमहेशस्य (maheśasya) — of Maheśaमहेशकेमूर्तयः (mūrtayaḥ) — formsरूपपञ्च (pañca) — fiveपाँचविश्रुताः (viśrutāḥ) — famousप्रसिद्ध

Verse 40

४०40 ईशानः शिवरूपश्च गरीयान्प्रथमः स्मृतः। भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति॥ ४०

īśānaḥ śivarūpaśca garīyānprathamaḥ smṛtaḥ | bhoktāraṃ prakṛteḥ sākṣātkṣetrajñamadhitiṣṭhati 40 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.40. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इनमें ईशान, जो शिवका अपना रूप है, पहला और सबसे बड़ा कहा गया है। वह प्रकृतिको भोगनेवाले क्षेत्रज्ञ (जीवात्मा) पर सीधे शासन करता है।

Among them Īśāna, who is Śiva's own form, is called the first and greatest. He rules directly over the knower of the field, the soul that enjoys Prakṛti.

Word by wordपदार्थ

ईशानः (īśānaḥ) — Īśānaईशानशिव-रूपः (śiva-rūpaḥ) — Śiva's own formशिवका अपना रूपच (ca) — andऔरगरीयान् (garīyān) — greatestसबसे बड़ाप्रथमः (prathamaḥ) — the firstपहलास्मृतः (smṛtaḥ) — is calledकहा गया हैभोक्तारम् (bhoktāram) — the soul that enjoysभोगनेवालेप्रकृतेः (prakṛteḥ) — Prakṛtiप्रकृतिकोसाक्षात् (sākṣāt) — directlyसीधेक्षेत्रज्ञम् (kṣetrajñam) — the knower of the fieldक्षेत्रज्ञ (जीवात्मा) परअधितिष्ठति (adhitiṣṭhati) — rules overशासन करता है

Verse 41

४१41 शैवस्तत्पुरुषाख्यश्च स्वरूपो हि द्वितीयकः। गुणाश्रयात्मकं भोग्यं सर्वज्ञमधितिष्ठति॥ ४१

śaivastatpuruṣākhyaśca svarūpo hi dvitīyakaḥ | guṇāśrayātmakaṃ bhogyaṃ sarvajñamadhitiṣṭhati 41 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.41. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दूसरा शिवका तत्पुरुष नामक रूप है। वह गुणोंपर टिके हुए, भोगने योग्य सर्वज्ञ तत्त्वपर शासन करता है।

The second is Śiva's form called Tatpuruṣa. It rules over the all-knowing one, the thing to be enjoyed, which rests on the guṇas.

Word by wordपदार्थ

शैवः (śaivaḥ) — Śiva'sशिवकातत्पुरुष-आख्यः (tatpuruṣa-ākhyaḥ) — called Tatpuruṣaतत्पुरुष नामकच (ca) — andऔरस्वरूपः (svarūpaḥ) — formरूपहि (hi) — indeedहीद्वितीयकः (dvitīyakaḥ) — the secondदूसरागुण-आश्रय-आत्मकम् (guṇa-āśraya-ātmakam) — which rests on the guṇasगुणोंपर टिके हुएभोग्यम् (bhogyam) — the thing to be enjoyedभोगने योग्यसर्वज्ञम् (sarvajñam) — the all-knowing oneसर्वज्ञ तत्त्वपरअधितिष्ठति (adhitiṣṭhati) — rules overशासन करता है

Verse 42

४२42 धर्माय स्वाङ्गसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः। अघोराख्यस्वरूपो यस्तिष्ठत्यन्तस्तृतीयकः॥ ४२

dharmāya svāṅgasaṃyuktaṃ buddhitattvaṃ pinākinaḥ | aghorākhyasvarūpo yastiṣṭhatyantastṛtīyakaḥ 42 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.42. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तीसरा अघोर नामक रूप है। वह भीतर रहकर धर्मके लिये पिनाकधारी शिवके बुद्धितत्त्वपर उसके सब अंगोंसहित शासन करता है।

The third is the form called Aghora. It dwells within and rules over the intellect of Pinākin with all its parts, for the sake of dharma.

Word by wordपदार्थ

धर्माय (dharmāya) — for the sake of dharmaधर्मके लियेस्व-अङ्ग-संयुक्तम् (sva-aṅga-saṃyuktam) — with all its partsअपने सब अंगोंसहितबुद्धि-तत्त्वम् (buddhi-tattvam) — the intellectबुद्धितत्त्वपरपिनाकिनः (pinākinaḥ) — of Pinākinपिनाकधारी शिवकेअघोर-आख्य-स्वरूपः (aghora-ākhya-svarūpaḥ) — the form called Aghoraअघोर नामक रूपयः (yaḥ) — whichजोतिष्ठति (tiṣṭhati) — dwellsरहता हैअन्तः (antaḥ) — withinभीतरतृतीयकः (tṛtīyakaḥ) — the thirdतीसरा

Verse 43

४३43 वामदेवाह्वयो रूपश्चतुर्थः शङ्करस्य हि। अहङ्कृतेरधिष्ठानो बहुकार्यकरः सदा॥ ४३

vāmadevāhvayo rūpaścaturthaḥ śaṅkarasya hi | ahaṅkṛteradhiṣṭhāno bahukāryakaraḥ sadā 43 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.43. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शंकरका चौथा रूप वामदेव कहलाता है। वह अहंकारका आधार है और सदा अनेक काम करता है।

The fourth form of Śaṅkara is called Vāmadeva. It is the seat of the ego and always does many tasks.

Word by wordपदार्थ

वामदेव-आह्वयः (vāmadeva-āhvayaḥ) — is called Vāmadevaवामदेव कहलाता हैरूपः (rūpaḥ) — formरूपचतुर्थः (caturthaḥ) — the fourthचौथाशङ्करस्य (śaṅkarasya) — of Śaṅkaraशंकरकाहि (hi) — indeedहीअहङ्कृतेः (ahaṅkṛteḥ) — of the egoअहंकारकाअधिष्ठानः (adhiṣṭhānaḥ) — the seatआधारबहु-कार्य-करः (bahu-kārya-karaḥ) — does many tasksअनेक काम करनेवालासदा (sadā) — alwaysसदा

Verse 44

४४44 ईशानाह्वस्वरूपो हि शङ्करस्येश्वरः सदा। श्रोत्रस्य वचसश्चापि विभोर्व्योम्नस्तथैव च॥ ४४

īśānāhvasvarūpo hi śaṅkarasyeśvaraḥ sadā | śrotrasya vacasaścāpi vibhorvyomnastathaiva ca 44 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.44. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शंकरका ईशान नामक रूप सदा कान और वाणीका स्वामी है, और सर्वव्यापी आकाशका भी।

The form of Śaṅkara called Īśāna is always the lord of the ear and of speech, and also of all-pervading space.

Word by wordपदार्थ

ईशान-आह्व-स्वरूपः (īśāna-āhva-svarūpaḥ) — the form called Īśānaईशान नामक रूपहि (hi) — indeedहीशङ्करस्य (śaṅkarasya) — of Śaṅkaraशंकरकाईश्वरः (īśvaraḥ) — the lordस्वामीसदा (sadā) — alwaysसदाश्रोत्रस्य (śrotrasya) — of the earकानकावचसः (vacasaḥ) — of speechवाणीकाच (ca) — andऔरअपि (api) — alsoभीविभोः (vibhoḥ) — all-pervadingसर्वव्यापीव्योम्नः (vyomnaḥ) — of spaceआकाशकातथा (tathā) — andऔरएव (eva) — alsoभीच (ca) — andऔर

Verse 45

४५45 त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरं रूपमैश्वरम्। पुरुषाख्यं विचारज्ञा मतिमन्तः प्रचक्षते॥ ४५

tvakpāṇisparśavāyūnāmīśvaraṃ rūpamaiśvaram | puruṣākhyaṃ vicārajñā matimantaḥ pracakṣate 45 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.45. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विचार करनेवाले बुद्धिमान् लोग कहते हैं कि पुरुष नामक रूप ऐश्वर्यवाला रूप है। वह त्वचा, हाथ, स्पर्श और वायुका स्वामी है।

Wise people who think clearly say that the form called Puruṣa is the lordly form. It rules the skin, the hand, touch and air.

Word by wordपदार्थ

त्वक्-पाणि-स्पर्श-वायूनाम् (tvak-pāṇi-sparśa-vāyūnām) — the skin, the hand, touch and airत्वचा, हाथ, स्पर्श और वायुकाईश्वरम् (īśvaram) — rulesस्वामीरूपम् (rūpam) — formरूपऐश्वरम् (aiśvaram) — the lordlyऐश्वर्यवालापुरुष-आख्यम् (puruṣa-ākhyam) — called Puruṣaपुरुष नामकविचारज्ञाः (vicārajñāḥ) — who think clearlyविचार करनेवालेमतिमन्तः (matimantaḥ) — wise peopleबुद्धिमान् लोगप्रचक्षते (pracakṣate) — sayकहते हैं

Verse 46

४६46 वपुषश्च रसस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च। अघोराख्यमधिष्ठानं रूपं प्राहुर्मनीषिणः॥ ४६

vapuṣaśca rasasyāpi rūpasyāgnestathaiva ca | aghorākhyamadhiṣṭhānaṃ rūpaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ 46 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.46. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बुद्धिमान् लोग कहते हैं कि अघोर नामक रूप शरीर, रस, रूप और अग्निका भी आधार है।

The wise say that the form called Aghora is the ruler of the body, of taste, of form and also of fire.

Word by wordपदार्थ

वपुषः (vapuṣaḥ) — of the bodyशरीरकाच (ca) — andऔररसस्य (rasasya) — of tasteरसकाअपि (api) — alsoभीरूपस्य (rūpasya) — of formरूपकाअग्नेः (agneḥ) — of fireअग्निकातथा (tathā) — andऔरएव (eva) — alsoभीच (ca) — andऔरअघोर-आख्यम् (aghora-ākhyam) — called Aghoraअघोर नामकअधिष्ठानम् (adhiṣṭhānam) — the rulerआधाररूपम् (rūpam) — formरूपप्राहुः (prāhuḥ) — sayकहते हैंमनीषिणः (manīṣiṇaḥ) — the wiseबुद्धिमान् लोग

Verse 47

४७47 रशनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च। ईश्वरं वामदेवाख्यं स्वरूपं शांकरं स्मृतम्॥ ४७

raśanāyāśca pāyośca rasasyāpāṃ tathaiva ca | īśvaraṃ vāmadevākhyaṃ svarūpaṃ śāṃkaraṃ smṛtam 47 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.47. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v47. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शंकरका वामदेव नामक रूप जीभ, गुदा, रस और जलका स्वामी माना गया है।

Śaṅkara's form called Vāmadeva is known as the lord of the tongue, the organ of excretion, taste and also water.

Word by wordपदार्थ

रशनायाः (raśanāyāḥ) — of the tongueजीभकाच (ca) — andऔरपायोः (pāyoḥ) — the organ of excretionगुदाकाच (ca) — andऔररसस्य (rasasya) — tasteरसकाअपाम् (apām) — waterजलकातथा (tathā) — andऔरएव (eva) — alsoभीच (ca) — andऔरईश्वरम् (īśvaram) — the lordस्वामीवामदेव-आख्यम् (vāmadeva-ākhyam) — called Vāmadevaवामदेव नामकस्वरूपम् (svarūpam) — formरूपशाङ्करम् (śāṅkaram) — Śaṅkara'sशंकरकास्मृतम् (smṛtam) — is knownमाना गया है

Verse 48

४८48 घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा। सद्योजाताह्वयं रूपमीश्वरं शांकरं विदुः॥ ४८

ghrāṇasya caivopasthasya gaṃdhasya ca bhuvastathā | sadyojātāhvayaṃ rūpamīśvaraṃ śāṃkaraṃ viduḥ 48 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.48. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v48. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शंकरका सद्योजात नामक रूप नाक, जननेन्द्रिय, गन्ध और पृथ्वीका स्वामी जाना जाता है।

Śaṅkara's form called Sadyojāta is known as the lord of the nose, the organ of generation, smell and also earth.

Word by wordपदार्थ

घ्राणस्य (ghrāṇasya) — of the noseनाककाच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीउपस्थस्य (upasthasya) — the organ of generationजननेन्द्रियकागन्धस्य (gandhasya) — smellगन्धकाच (ca) — andऔरभुवः (bhuvaḥ) — earthपृथ्वीकातथा (tathā) — andऔरसद्योजात-आह्वयम् (sadyojāta-āhvayam) — called Sadyojātaसद्योजात नामकरूपम् (rūpam) — formरूपईश्वरम् (īśvaram) — the lordस्वामीशाङ्करम् (śāṅkaram) — Śaṅkara'sशंकरकाविदुः (viduḥ) — is knownजाना जाता है

Verse 49

४९49 इमे स्वरूपाः शंभोर्हि वन्दनीयाः प्रयत्नतः। श्रेयोऽर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः॥ ४९

ime svarūpāḥ śaṃbhorhi vandanīyāḥ prayatnataḥ | śreyo'rthibhirnarairnityaṃ śreyasāmekahetavaḥ 49 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.49. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v49. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो लोग अपना कल्याण चाहते हैं, उन्हें शम्भुके इन रूपोंको सदा यत्नसे प्रणाम करना चाहिये। यही सब कल्याणोंका एकमात्र कारण हैं।

People who seek their own good should always bow to these forms of Śambhu with care. They alone are the cause of every good.

Word by wordपदार्थ

इमे (ime) — theseइनस्वरूपाः (svarūpāḥ) — formsरूपोंकोशम्भोः (śambhoḥ) — of Śambhuशम्भुकेहि (hi) — indeedहीवन्दनीयाः (vandanīyāḥ) — should bow toप्रणाम करना चाहियेप्रयत्नतः (prayatnataḥ) — with careयत्नसेश्रेयः-अर्थिभिः (śreyaḥ-arthibhiḥ) — who seek their own goodजो अपना कल्याण चाहते हैंनरैः (naraiḥ) — peopleलोगोंकोनित्यम् (nityam) — alwaysसदाश्रेयसाम् (śreyasām) — of every goodसब कल्याणोंकाएक-हेतवः (eka-hetavaḥ) — alone are the causeएकमात्र कारण

Verse 50

५०50 यः पठेच्छृणुयाद्वापि सद्यादीनां समुद्भवम्। स भुक्त्वा सकलान्कामान्प्रयाति परमां गतिम्॥ ५०

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sadyādīnāṃ samudbhavam | sa bhuktvā sakalānkāmānprayāti paramāṃ gatim 50 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Śatarudra Saṃhitā 1.50. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/shatarudra-samhita-one-shivas-five-brahma-forms#v50. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो सद्योजात आदिके प्रकट होनेकी यह कथा पढ़ता या सुनता है, वह सब इच्छाओंका सुख भोगता है। फिर वह परम गतिको पाता है।

Whoever reads or hears how Sadyojāta and the others came forth enjoys all his wishes. Then he reaches the highest goal.

Word by wordपदार्थ

यः (yaḥ) — whoeverजोपठेत् (paṭhet) — readsपढ़ता हैशृणुयात् (śṛṇuyāt) — hearsसुनता हैवा (vā) — orयाअपि (api) — alsoभीसद्य-आदीनाम् (sadya-ādīnām) — Sadyojāta and the othersसद्योजात आदिकेसमुद्भवम् (samudbhavam) — how came forthप्रकट होनेकी कथासः (saḥ) — heवहभुक्त्वा (bhuktvā) — enjoysभोगकरसकलान् (sakalān) — allसबकामान् (kāmān) — his wishesइच्छाओंका सुखप्रयाति (prayāti) — reachesपाता हैपरमाम् (paramām) — the highestपरमगतिम् (gatim) — goalगतिको

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवस्य पञ्चब्रह्मावतारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः॥ १॥

Thus ends the first chapter, called "The Description of Śiva's Five Brahma-Forms," in the third Śatarudra-saṃhitā, in the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत तृतीय शतरुद्रसंहितामें शिवका पंचब्रह्मावतारवर्णन नामक पहला अध्याय पूर्ण हुआ॥ १॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.