Chapter 70·Who has delusion not dragged down?·Verses 1–दोहा 70(ख)
मोह किसे नहीं नचाता
Bhuśuṇḍi answers with deep love, saying the lord of birds is worthy of every honour and a favourite of Rāma. Garuḍa has no doubt or illusion; the Lord sent the delusion to him only so that the crow could be praised. He says it is no wonder, since Nārada, Śiva, Brahmā and the Sanaka brothers were all caught by delusion. Who has delusion not blinded, whom has desire not made dance, whom has craving not made mad, whose heart has anger not burned? The dohās add that greed has made fools of the wise, ascetics, brave men and poets, that wealth and power have ruined all, and that no one is safe from a woman's eye-arrows.भुशुंडि गहरे प्रेम से कहते हैं कि पक्षिराज हर प्रकार से पूज्य हैं और रघुनाथ के कृपापात्र हैं। गरुड़ को न संशय है, न मोह-माया; प्रभु ने मोह के बहाने उन्हें इसलिए भेजा कि काग की बड़ाई हो। भुशुंडि कहते हैं कि इसमें आश्चर्य नहीं, क्योंकि नारद, शिव, ब्रह्मा और सनकादि जैसे मुनि भी मोह में पड़े। मोह ने किसे अंधा नहीं किया, काम ने किसे नहीं नचाया, तृष्णा ने किसे पागल नहीं किया, क्रोध ने किसका हृदय नहीं जलाया? दोहे कहते हैं कि लोभ ने ज्ञानी, तपस्वी, शूर, कवि सबको सताया, धन के मद और प्रभुता ने सबको बिगाड़ा, और स्त्री के नेत्र-बाण से कोई नहीं बचा।
१1बोलेउ काकभसुंड बहोरी। नभग नाथ पर प्रीति न थोरी ॥सब बिधि नाथ पूज्य तुम्ह मेरे। कृपापात्र रघुनायक केरे ॥
boleu kākabhasuṃḍa bahorī nabhaga nātha para prīti na thorī |saba bidhi nātha pūjya tumha mere kṛpāpātra raghunāyaka kere ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 70.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-70-bhushundi-on-delusion#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
तब काकभुशुंडि बोले: हे पक्षिराज, आप पर मेरी प्रीति थोड़ी नहीं है। हे नाथ, आप हर प्रकार से मेरे पूज्य हैं और रघुनाथ के कृपापात्र हैं।
Then the crow Bhuśuṇḍi spoke: Lord of the birds, my love for you is not small. In every way, lord, you are worthy of my honour, and Raghunātha's favourite.
Verse 2
२2तुम्हहि न संसय मोह न माया। मो पर नाथ कीन्ह तुम्ह दाया ॥पठइ मोह मिस खगपति तोही। रघुपति दीन्हि बड़ाई मोही ॥
tumhahi na saṃsaya moha na māyā mo para nātha kīnha tumha dāyā |paṭhai moha misa khagapati tohī raghupati dīnhi baṛāī mohī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 70.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-70-bhushundi-on-delusion#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
आपको न संशय है, न मोह, न माया; हे नाथ, आपने मुझ पर दया की है। प्रभु ने मोह के बहाने आपको भेजकर मुझे, काग को, बड़ाई दी।
You have neither doubt nor delusion nor illusion; you have been kind to me, lord. The Lord sent you here under cover of delusion, and so gave me, the crow, honour.
Verse 3
३3तुम्ह निज मोह कही खग साईं। सो नहिं कछु आचरज गोसाईं ॥नारद भव बिरंचि सनकादी। जे मुनिनायक आतमबादी ॥
tumha nija moha kahī khaga sāīṃ so nahiṃ kachu ācaraja gosāīṃ |nārada bhava biraṃci sanakādī je munināyaka ātamabādī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 70.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-70-bhushundi-on-delusion#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
हे खगराज, आपने अपना मोह कहा; इसमें कोई आश्चर्य नहीं। नारद, शिव, ब्रह्मा, सनकादि और जितने आत्मज्ञानी मुनिश्रेष्ठ हैं,
You called your delusion your own, lord of the birds; it is no wonder at all. Nārada, Śiva, Brahmā, the Sanakas and all the sages who are masters of the Self,
Verse 4
४4मोह न अंध कीन्ह केहि केही। को जग काम नचाव न जेही ॥तृस्नाँ केहि न कीन्ह बौराहा। केहि कर हृदय क्रोध नहिं दाहा ॥
moha na aṃdha kīnha kehi kehī ko jaga kāma nacāva na jehī |tṛsnām̐ kehi na kīnha baurāhā kehi kara hṛdaya krodha nahiṃ dāhā ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 70.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-70-bhushundi-on-delusion#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
मोह ने किसे अंधा नहीं किया? इस जगत में कामना किसे नहीं नचाती? तृष्णा ने किसे पागल नहीं किया? और क्रोध ने किसका हृदय नहीं जलाया?
whom has delusion not blinded? Whom does desire not make dance in this world? Which of them has craving not made mad? Whose heart has anger not burned?
gyānī tāpasa sūra kabi kobida guna āgāra |kehi kai laubha biḍaṃbanā kīnhi na ehiṃ saṃsāra ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 70.दोहा 70(क). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-70-bhushundi-on-delusion#vदोहा 70(क). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
ज्ञानी, तपस्वी, शूरवीर, कवि, विद्वान और गुणों की खान, इस संसार में लोभ ने किसकी दुर्दशा नहीं की?
Wise men, ascetics, heroes, poets, scholars, mines of virtue: whom has greed not made a fool of in this world?
Verse दोहा 70(ख)
दोहा ७०(ख)दोहा 70(ख)श्री मद बक्र न कीन्ह केहि प्रभुता बधिर न काहि।मृगलोचनि के नैन सर को अस लाग न जाहि ॥ ७०(ख) ॥
śrī mada bakra na kīnha kehi prabhutā badhira na kāhi |mṛgalocani ke naina sara ko asa lāga na jāhi ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Uttara Kāṇḍa 70.दोहा 70(ख). https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/uttar-kand-doha-70-bhushundi-on-delusion#vदोहा 70(ख). Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
धन के मद ने किसे टेढ़ा नहीं किया, प्रभुता ने किसे बहरा नहीं किया? और ऐसा कौन है जिसे मृगनयनी के नेत्र-बाण न लगे हों?
Whom has the pride of wealth not made crooked, and whom has power not made deaf? And who is there that the arrows of a deer-eyed woman's glance have not struck?
Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method.
The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation
and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें।
संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ
CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.