Rāmcaritmānas लङ्काकाण्ड Chapter 37

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

लङ्काकाण्ड
Chapter 37 · Time takes the mind · Verses 1–दोहा 37

काल बिबस

Mandodarī says the one who bound the sea in play and has come down at Suvela with his army, the compassionate banner of the Sun's line, sent a messenger for Rāvaṇa's good. That messenger crushed his strength in court as a lion crushes elephants. Yet Rāvaṇa calls him a man again and again, and is full of empty pride, possessiveness and arrogance. She mourns that no good sense rises in a mind taken by Time. Time kills no one with a rod: he takes away dharma, strength, intelligence and judgement. When death is near, a man is confused as Rāvaṇa is. In the dohā she says that two sons are dead and the city burned, and begs him to end this now, worship Raghunātha and win spotless fame. मंदोदरी कहती है कि जिसने खेल में समुद्र बाँध दिया और सेना सहित सुबेल पर उतरा, सूर्यवंश का वह करुणामय ध्वज आपके हित के लिए दूत भेज चुका है। उस दूत ने सभा में आपके बल को ऐसे मथ डाला जैसे हाथियों के झुण्ड में सिंह। फिर भी आप उसे बार-बार मनुष्य कहते हैं और व्यर्थ अभिमान, ममता और मद में बहते हैं। वह दुखी होकर कहती है कि राम से बैर करने पर काल के वश में पड़े मन में बोध उत्पन्न नहीं होता। काल किसी को डण्डा लेकर नहीं मारता; वह धर्म, बल, बुद्धि और विचार हर लेता है। जिसके निकट काल आता है, स्वामी, उसे आपकी ही तरह भ्रम होता है। दोहे में वह कहती है कि दो पुत्र मारे गए, नगर जल गया; प्रिय, अब भी बात पूरी कर दीजिए, कृपासागर रघुनाथ को भजकर निर्मल यश लीजिए।

Begin verses ↓

Verse 1

१1 जेहिं जलनाथ बँधायउ हेला। उतरे प्रभु दल सहित सुबेला ॥ कारुनीक दिनकर कुल केतू। दूत पठायउ तव हित हेतू ॥

jehiṃ jalanātha bam̐dhāyau helā utare prabhu dala sahita subelā | kārunīka dinakara kula ketū dūta paṭhāyau tava hita hetū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Laṅkā Kāṇḍa 37.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/lanka-kand-doha-37-time-takes-the-mind#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'जिसने खेल में जल के स्वामी को बाँध दिया, जो सेना सहित सुबेल पर उतरा है, सूर्यकुल का वह करुणामय ध्वज, उसने आपके हित के लिए दूत भेजा है।

'He who bound the lord of the waters in play, who came down at Suvela with his army, the compassionate banner of the Sun's line, has sent a messenger for your good.

Verse 2

२2 सभा माझ जेहिं तव बल मथा। करि बरूथ महुँ मृगपति जथा ॥ अंगद हनुमत अनुचर जाके। रन बाँकुरे बीर अति बाँके ॥

sabhā mājha jehiṃ tava bala mathā kari barūtha mahum̐ mṛgapati jathā | aṃgada hanumata anucara jāke rana bām̐kure bīra ati bām̐ke ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Laṅkā Kāṇḍa 37.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/lanka-kand-doha-37-time-takes-the-mind#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जिसने सभा के बीच आपके बल को ऐसे मथ डाला जैसे हाथियों के झुण्ड में सिंह, जिसके सेवक अंगद और हनुमान हैं, जो रण में बाँके और बहुत वीर हैं,

The one who crushed your strength in the middle of the court like a lion among a herd of elephants, whose attendants are Aṅgada and Hanumān, brave and fierce in battle,

Verse 3

३3 तेहि कहँ पिय पुनि पुनि नर कहहू। मुधा मान ममता मद बहहू ॥ अहह कंत कृत राम बिरोधा। काल बिबस मन उपज न बोधा ॥

tehi kaham̐ piya puni puni nara kahahū mudhā māna mamatā mada bahahū | ahaha kaṃta kṛta rāma birodhā kāla bibasa mana upaja na bodhā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Laṅkā Kāṇḍa 37.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/lanka-kand-doha-37-time-takes-the-mind#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसे, प्रिय, आप बार-बार मनुष्य कहते हैं, और व्यर्थ अभिमान, ममता और मद ढोते हैं। हाय स्वामी, आपने राम से बैर किया, और काल के वश में पड़े मन में बोध नहीं उपजता।

him, dear, you call a man again and again, carrying empty pride, possessiveness and arrogance. Alas, husband, you made enmity with Rāma, and no wisdom rises in a mind in the grip of Time.

Verse 4

४4 काल दंड गहि काहु न मारा। हरइ धर्म बल बुद्धि बिचारा ॥ निकट काल जेहि आवत साईं। तेहि भ्रम होइ तुम्हारिहि नाईं ॥

kāla daṃḍa gahi kāhu na mārā harai dharma bala buddhi bicārā | nikaṭa kāla jehi āvata sāīṃ tehi bhrama hoi tumhārihi nāīṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Laṅkā Kāṇḍa 37.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/lanka-kand-doha-37-time-takes-the-mind#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

काल ने कभी किसी को डण्डा लेकर नहीं मारा। वह धर्म, बल, बुद्धि और विचार हर लेता है। स्वामी, जिसके पास काल आ जाता है, उसे आपकी ही तरह भ्रम होता है।

Time never struck anyone with a rod. He takes away dharma, strength, wisdom and judgement. When Time comes near to someone, my lord, he is confused just as you are.

Verse दोहा 37

दोहा ३७दोहा 37 दुइ सुत मरे दहेउ पुर अजहुँ पूर पिय देहु। कृपासिंधु रघुनाथ भजि नाथ बिमल जसु लेहु ॥ ३७ ॥

dui suta mare daheu pura ajahum̐ pūra piya dehu | kṛpāsiṃdhu raghunātha bhaji nātha bimala jasu lehu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Laṅkā Kāṇḍa 37.दोहा 37. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/lanka-kand-doha-37-time-takes-the-mind#vदोहा 37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'दो पुत्र मारे गए, नगर जल गया। प्रिय, अब भी इसका अन्त कर दीजिए। कृपासागर रघुनाथ को भजकर, स्वामी, निर्मल यश लीजिए।'

'Two sons are dead and the city burned. Even now, dear, bring this to an end. Worship Raghunātha, the sea of mercy, and take up a spotless name, my lord.'

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.