Rāmcaritmānas बालकाण्ड Chapter 266

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

बालकाण्ड
Chapter 266 · The wicked kings rage; the good kings answer · Verses 1–दोहा 266

देखहु रामहि नयन भरि

Seeing Sītā, some wicked, foolish kings were seized by desire and anger. They rose, put on armour and began to boast. Some said, take Sītā by force and bind both boys; the bow being broken is no matter, for while they lived no one would marry the girl. If Videha helped, they would fight and win over both brothers. The good kings answered that the assembly was shamed. They said their strength, prowess and boasting had gone to heaven with the bow, and asked whether this was the bravery they now showed; with such sense Brahmā had blackened their faces. They told them to look at Rāma with full eyes, give up envy, pride and anger, and not become moths to the fierce fire of Lakṣmaṇa's wrath. सीता को देखकर कुछ दुष्ट, कपूत और मूर्ख राजा लालायित हुए और क्रोधित हो गए। वे अभागे उठ-उठकर कवच पहनकर जहाँ-तहाँ डींग मारने लगे। कोई कहता, सीता को छुड़ा लो और दोनों राजकुमारों को पकड़कर बाँध दो। धनुष तोड़ने से हमारा काम नहीं रुकेगा; हमारे जीते जी कन्या से कौन विवाह करेगा? यदि विदेह कुछ सहायता करें तो दोनों भाइयों समेत उन्हें युद्ध में जीत लो। यह सुनकर भले राजा बोले कि राजसमाज को लाज से झुकना पड़ा। तुम्हारा बल, प्रताप, वीरता और बड़ाई तो धनुष के साथ स्वर्ग चली गई; क्या यही तुम्हारी वीरता अब मिली है? ऐसी बुद्धि थी तो ब्रह्मा ने तुम्हारे मुँह पर कालिख पोत दी है। ईर्ष्या, मद और क्रोध छोड़कर राम को आँख भरकर देख लो, और लक्ष्मण का रोष प्रचंड अग्नि जानकर पतंगे मत बनो।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 02:22

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 तब सिय देखि भूप अभिलाषे। कूर कपूत मूढ़ मन माखे ॥ उठि उठि पहिरि सनाह अभागे। जहँ तहँ गाल बजावन लागे ॥

taba siya dekhi bhūpa abhilāṣe kūra kapūta mūṛha mana mākhe | uṭhi uṭhi pahiri sanāha abhāge jaham̐ taham̐ gāla bajāvana lāge ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 266.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-266-the-wicked-kings-rage#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब सीता को देखकर कुछ दुष्ट, नीच और मूर्ख राजा लालायित हुए और क्रोधित हुए। वे अभागे उठ-उठकर कवच पहनकर जहाँ-तहाँ डींग मारने लगे।

Then seeing Sītā, some wicked, base and foolish kings longed for her and were angry. The unlucky ones rose, put on armour and began to boast here and there.

Verse 2

२2 लेहु छड़ाइ सीय कह कोऊ। धरि बाँधहु नृप बालक दोऊ ॥ तोरें धनुषु चाड़ नहिं सरई। जीवत हमहि कुअँरि को बरई ॥

lehu chaṛāi sīya kaha koū dhari bām̐dhahu nṛpa bālaka doū | toreṃ dhanuṣu cāṛa nahiṃ saraī jīvata hamahi kuam̐ri ko baraī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 266.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-266-the-wicked-kings-rage#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कोई बोला, 'सीता को छुड़ा लो और दोनों राजकुमारों को पकड़कर बाँध दो। धनुष टूटने पर भी हमारा काम नहीं बनता; हमारे जीते जी कन्या से कौन विवाह करेगा?'

Someone said, 'Free Sītā by force and seize and bind both princes. Even with the bow broken our purpose is not served; while we live, who will marry the girl?'

Verse 3

३3 जौं बिदेहु कछु करै सहाई। जीतहु समर सहित दोउ भाई ॥ साधु भूप बोले सुनि बानी। राजसमाजहि लाज लजानी ॥

jauṃ bidehu kachu karai sahāī jītahu samara sahita dou bhāī | sādhu bhūpa bole suni bānī rājasamājahi lāja lajānī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 266.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-266-the-wicked-kings-rage#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'यदि विदेह कुछ सहायता करें, तो दोनों भाइयों समेत युद्ध जीत लो।' यह सुनकर भले राजा बोले; राजसमाज लज्जित हुआ।

'If Videha gives any help, win the battle along with both brothers.' Hearing this, the good kings spoke; the royal assembly was ashamed.

Verse 4

४4 बलु प्रतापु बीरता बड़ाई। नाक पिनाकहि संग सिधाई ॥ सोइ सूरता कि अब कहुँ पाई। असि बुधि तौ बिधि मुहँ मसि लाई ॥

balu pratāpu bīratā baṛāī nāka pinākahi saṃga sidhāī | soi sūratā ki aba kahum̐ pāī asi budhi tau bidhi muham̐ masi lāī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 266.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-266-the-wicked-kings-rage#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'तुम्हारा बल, प्रताप, वीरता और बड़ाई पिनाक के साथ स्वर्ग चली गई। क्या यही वीरता तुम्हें अब मिली है? ऐसी बुद्धि थी तो ब्रह्मा ने तुम्हारे मुँह पर कालिख लगा दी।

'Your strength, prowess, bravery and boasting went to heaven with the Pināka. Is this the bravery you have now found? With such sense, Brahmā has blackened your faces.

Verse दोहा 266

दोहा २६६दोहा 266 देखहु रामहि नयन भरि तजि इरिषा मदु कोहु। लखन रोषु पावकु प्रबल जानि सलभ जनि होहु ॥ २६६ ॥

dekhahu rāmahi nayana bhari taji iriṣā madu kohu | lakhana roṣu pāvaku prabala jāni salabha jani hohu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 266.दोहा 266. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-266-the-wicked-kings-rage#vदोहा 266. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राम को आँख भरकर देख लो; ईर्ष्या, मद और क्रोध छोड़ दो। लक्ष्मण के रोष को प्रबल अग्नि जानकर पतंगे मत बनो।'

Look at Rāma with full eyes; give up envy, pride and anger. Know Lakṣmaṇa's wrath to be a mighty fire and do not become moths.'

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.