'Listen, sage, delusion comes to the mind of one who has no wisdom and detachment. You are firm in celibacy and vows and steady in mind; how can the pain of love trouble you?' Nārada answered, still full of pride, 'It is all your grace, Lord.' The Lord of mercy looked into his heart and saw a great tree of pride sprouting. 'I will uproot it quickly. It is my vow to do good to my servant. I will do some play for the sage's good and surely find a way.' Nārada bowed to Hari's feet and left, his sense of 'I' stronger in his heart. Then Śrīpati sent out his own illusion. Hear how hard its work was: in the road he made a city a hundred yojanas wide, richer in many ways than Śrīnivasa's own city.'हे मुनि, मोह उसी के मन में होता है जिसके हृदय में ज्ञान और वैराग्य नहीं है। तुम तो ब्रह्मचर्य के व्रत में लगे हो और धीर बुद्धि वाले हो; काम की पीड़ा तुम्हें कैसे सता सकती है?' नारद ने अभिमान के साथ कहा, 'भगवन्, यह सब आपकी कृपा है।' करुणानिधि ने मन में विचार करके देखा कि उनके हृदय में गर्व का भारी वृक्ष उग आया है। 'मैं उसे जल्दी उखाड़ फेंकूँगा। सेवक का हित करना मेरा प्रण है। मुनि के हित के लिए मेरा खेल होगा, मैं अवश्य कोई उपाय करूँगा।' तब नारद हरि के चरणों में सिर नवाकर चले; उनके हृदय में अहंकार और बढ़ गया था। तब श्रीपति ने अपनी माया को प्रेरित किया; उसकी कठिन करनी सुनो। रास्ते में उसने सौ योजन के विस्तार का एक नगर रचा, जिसकी रचना श्रीनिवासपुर से भी अधिक और अनेक प्रकार की थी।
sunu muni moha hoi mana tākeṃ gyāna birāga hṛdaya nahiṃ jāke |brahmacaraja brata rata matidhīrā tumhahi ki karai manobhava pīrā ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 129.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-129-the-lord-plans-to-uproot-pride#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
'हे मुनि, सुनो, मोह उसके मन में होता है जिसके हृदय में ज्ञान और वैराग्य नहीं है। तुम तो ब्रह्मचर्य के व्रत में लगे हो और धीर बुद्धि वाले हो; काम की पीड़ा तुम्हें कैसे सताएगी?'
'Listen, sage: delusion comes to the mind of one in whose heart there is no wisdom and detachment. You are firm in the vow of celibacy, steady-minded; how can the pain of love trouble you?'
Verse 2
२2नारद कहेउ सहित अभिमाना। कृपा तुम्हारि सकल भगवाना ॥करुनानिधि मन दीख बिचारी। उर अंकुरेउ गरब तरु भारी ॥
nārada kaheu sahita abhimānā kṛpā tumhāri sakala bhagavānā |karunānidhi mana dīkha bicārī ura aṃkureu garaba taru bhārī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 129.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-129-the-lord-plans-to-uproot-pride#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
begi so mai ḍārihaum̐ ukhārī pana hamāra sevaka hitakārī |muni kara hita mama kautuka hoī avasi upāya karabi mai soī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 129.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-129-the-lord-plans-to-uproot-pride#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
'मैं उसे जल्दी उखाड़ दूँगा। सेवक का हित करना मेरा प्रण है। मुनि के भले के लिए मेरा खेल होगा; मैं अवश्य कोई उपाय करूँगा।'
'I will pull it up quickly. It is my vow to do good to my servants. I will do some play for the sage's good; surely I will find a way.'
Verse 4
४4तब नारद हरि पद सिर नाई। चले हृदयँ अहमिति अधिकाई ॥श्रीपति निज माया तब प्रेरी। सुनहु कठिन करनी तेहि केरी ॥
taba nārada hari pada sira nāī cale hṛdayam̐ ahamiti adhikāī |śrīpati nija māyā taba prerī sunahu kaṭhina karanī tehi kerī ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 129.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-129-the-lord-plans-to-uproot-pride#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
तब नारद हरि के चरणों में सिर नवाकर चले; उनके हृदय में अहंकार और बढ़ गया था। तब श्रीपति ने अपनी माया को प्रेरित किया; उसकी कठिन करनी सुनो।
Then Nārada bowed his head at Hari's feet and left, his pride of 'I' growing in his heart. Then Śrīpati sent out his own illusion; hear how hard its work was.
Verse दोहा 129
दोहा १२९दोहा 129बिरचेउ मग महुँ नगर तेहिं सत जोजन बिस्तार।श्रीनिवासपुर तें अधिक रचना बिबिध प्रकार ॥ १२९ ॥
biraceu maga mahum̐ nagara tehiṃ sata jojana bistāra |śrīnivāsapura teṃ adhika racanā bibidha prakāra ||
✓Citeउद्धृत करें
OccultGuide. Rāmcaritmānas, Bāla Kāṇḍa 129.दोहा 129. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/bal-kand-doha-129-the-lord-plans-to-uproot-pride#vदोहा 129. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.
उसने मार्ग में सौ योजन विस्तार वाला एक नगर रचा, जिसकी रचना अनेक प्रकार की थी और श्रीनिवासपुर से भी अधिक सुन्दर।
In the road she made a city a hundred yojanas wide, with a design of many kinds, richer than Śrīnivasa's own city.
Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method.
The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation
and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें।
संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ
CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.