Rāmcaritmānas अयोध्याकाण्ड Chapter 82

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड
Chapter 82 · The king's message · Verses 1–दोहा 82

पाइ रजायसु नाइ सिरु

Dasharatha tells Sumantra what to do if the two brothers do not turn back, being firm in their word. Then he is to plead with Sītā to go home, saying that her mother-in-law and father-in-law have sent word that the forest is full of trouble. If she wishes, she can go to her father's house or her in-laws', wherever she likes; try every way, and if she returns it will be a support to my life. If not, I shall die, for nothing can be done when fate is against us. Having said so, the king fell fainting. Sumantra took the order, bowed, quickly got the chariot ready, and went to where the three waited outside the city. राजा सुमंत्र से कहते हैं: यदि दोनों भाई, जो सत्य पर अडिग और व्रत में दृढ़ हैं, न लौटें, तो हाथ जोड़कर विनती करो कि सीता को लौटा दें। जब सीता वन देखकर डर जाएँ तब मेरी सीख कहना: सास-ससुर का संदेश है कि पुत्री, वन में बड़ा कष्ट है, लौट आओ। पीहर में, ससुराल में, जहाँ मन करे रहो। सब उपाय करना; यदि सीता लौट आईं तो मेरे प्राणों को सहारा मिलेगा। नहीं तो मेरा मरण निश्चित है; विधाता वाम हो तो कुछ वश नहीं चलता। ऐसा कहकर राजा मूर्छित हो गए। सुमंत्र ने आज्ञा पाकर सिर नवाया और बड़ी शीघ्रता से रथ सजाकर वहाँ पहुँचे जहाँ नगर के बाहर सीता सहित दोनों भाई थे।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 01:47

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 जौ नहिं फिरहिं धीर दोउ भाई। सत्यसंध दृढ़ब्रत रघुराई ॥ तौ तुम्ह बिनय करेहु कर जोरी। फेरिअ प्रभु मिथिलेसकिसोरी ॥

jau nahiṃ phirahiṃ dhīra dou bhāī satyasaṃdha dṛṛhabrata raghurāī | tau tumha binaya karehu kara jorī pheria prabhu mithilesakisorī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 82.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-82-the-kings-message#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'यदि सत्य में दृढ़ और व्रत पर अटल दोनों भाई न लौटें, तो हाथ जोड़कर विनती करना कि मिथिला की राजकुमारी को लौटा दें।

'If the two brothers, steady in truth and firm in their vow, do not turn back, then fold your hands and plead with them to send Mithilā's daughter back.

Verse 2

२2 जब सिय कानन देखि डेराई। कहेहु मोरि सिख अवसरु पाई ॥ सासु ससुर अस कहेउ सँदेसू। पुत्रि फिरिअ बन बहुत कलेसू ॥

jaba siya kānana dekhi ḍerāī kahehu mori sikha avasaru pāī | sāsu sasura asa kaheu sam̐desū putri phiria bana bahuta kalesū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 82.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-82-the-kings-message#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब सीता वन देखकर डर जाएँ तब अवसर पाकर मेरी बात कहना: सास और ससुर ने संदेश भेजा है कि बेटी, वन में बहुत कष्ट है; लौट आओ।

When Sītā sees the forest and is afraid, take the chance and tell her my words: your mother-in-law and father-in-law have sent word, daughter, that the forest is full of trouble. Come back.

Verse 3

३3 पितृगृह कबहुँ कबहुँ ससुरारी। रहेहु जहाँ रुचि होइ तुम्हारी ॥ एहि बिधि करेहु उपाय कदंबा। फिरइ त होइ प्रान अवलंबा ॥

pitṛgṛha kabahum̐ kabahum̐ sasurārī rahehu jahām̐ ruci hoi tumhārī | ehi bidhi karehu upāya kadaṃbā phirai ta hoi prāna avalaṃbā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 82.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-82-the-kings-message#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पिता के घर कभी, कभी ससुराल, जहाँ तुम्हारी इच्छा हो वहाँ रहो। इसी प्रकार सब उपाय करना; यदि वह लौट आई तो मेरे प्राणों को सहारा मिलेगा।

Go to your father's house, or sometimes to your in-laws', and stay wherever you like. Make every effort in this way; if she returns, it will be a prop to my life.

Verse 4

४4 नाहिं त मोर मरनु परिनामा। कछु न बसाइ भएँ बिधि बामा ॥ अस कहि मुरुछि परा महि राऊ। रामु लखनु सिय आनि देखाऊ ॥

nāhiṃ ta mora maranu parināmā kachu na basāi bhaem̐ bidhi bāmā | asa kahi muruchi parā mahi rāū rāmu lakhanu siya āni dekhāū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 82.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-82-the-kings-message#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नहीं तो मेरा मरण निश्चित है; विधाता वाम हो तो कुछ वश नहीं चलता।' ऐसा कहकर राजा धरती पर मूर्छित हो गिर पड़े, यह कहते हुए, 'राम, लक्ष्मण और सीता को लाकर दिखाओ।'

Otherwise my death is certain. Nothing can be done when fate is against us.' So saying, the king fell to the ground in a faint, crying, 'Bring Rāma, Lakṣmaṇa and Sītā, and show them to me.'

Verse दोहा 82

दोहा ८२दोहा 82 पाइ रजायसु नाइ सिरु रथु अति बेग बनाइ। गयउ जहाँ बाहेर नगर सीय सहित दोउ भाइ ॥ ८२ ॥

pāi rajāyasu nāi siru rathu ati bega banāi | gayau jahām̐ bāhera nagara sīya sahita dou bhāi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 82.दोहा 82. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-82-the-kings-message#vदोहा 82. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

आज्ञा पाकर और सिर नवाकर सुमंत्र ने बड़ी शीघ्रता से रथ सजाया और वहाँ गया जहाँ नगर के बाहर सीता सहित दोनों भाई थे।

Taking the order and bowing his head, Sumantra quickly got the chariot ready and went to where Sītā and the two brothers waited outside the city.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.