Rāmcaritmānas अयोध्याकाण्ड Chapter 42

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड
Chapter 42 · Rāma's readiness · Verses 1–दोहा 42

सहज सरल रघुबर बचन

Bharata, dear as life, will gain the kingdom, and fate is all in my favour today. If I do not go to the forest for such a purpose, count me first among fools. People serve the castor-oil plant and leave the wish-tree; they leave nectar and beg for poison. Even they do not miss a chance like this; think it over, mother. Mother, one thing pains me specially: seeing the king so troubled. I do not believe that so small a matter should give Father such grief. The king is steady and a fathomless sea of good qualities; I must have done some great wrong, since he does not tell me. Swear by me, mother, and tell me the truth. Rāma's simple, honest words the evil-minded took as crooked, as a leech moves crookedly in water, though the water is level. प्राणप्रिय भरत राज्य पाएँगे, और आज विधाता सब तरह से मेरे अनुकूल है। यदि मैं ऐसे काम के लिए वन न जाऊँ, तो मुझे मूर्खों में सबसे पहले गिनो। लोग कल्पवृक्ष छोड़कर रेंड़ की सेवा करते हैं, अमृत छोड़कर विष माँग लेते हैं। वे भी ऐसा अवसर नहीं चूकते; माँ, मन में विचार करके देखो। माँ, मुझे एक ही दुख विशेष है: राजा को अत्यन्त व्याकुल देखता हूँ। इतनी थोड़ी-सी बात पर पिताजी को भारी दुख हो, यह मुझे विश्वास नहीं होता। राजा धीर हैं और गुणों के अथाह समुद्र हैं; मुझसे कोई बड़ा अपराध हो गया है, इसीलिए वे मुझसे कुछ नहीं कहते। मेरी सौगंध है, माँ, सच-सच कहो। रघुवर के सहज, सरल वचनों को कुटिल कुमति ने कुटिल ही माना, जैसे पानी समतल होने पर भी जोंक टेढ़ी चलती है।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 02:15

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 भरत प्रानप्रिय पावहिं राजू। बिधि सब बिधि मोहि सनमुख आजु ॥ जों न जाउँ बन ऐसेहु काजा। प्रथम गनिअ मोहि मूढ़ समाजा ॥

bharata prānapriya pāvahiṃ rājū bidhi saba bidhi mohi sanamukha āju | joṃ na jāum̐ bana aisehu kājā prathama gania mohi mūṛha samājā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 42.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-42-ramas-readiness#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'प्राणप्रिय भरत राज्य पाएँगे। आज विधाता हर प्रकार से मेरे अनुकूल है। यदि मैं ऐसे काम के लिए वन न जाऊँ, तो मुझे मूर्खों में सबसे पहले गिनना।

'Bharata, dear as life, gets the kingdom. Fate is wholly kind to me today. If I do not go to the forest for such a task, count me first among fools.

Verse 2

२2 सेवहिं अरँडु कलपतरु त्यागी। परिहरि अमृत लेहिं बिषु मागी ॥ तेउ न पाइ अस समउ चुकाहीं। देखु बिचारि मातु मन माहीं ॥

sevahiṃ aram̐ḍu kalapataru tyāgī parihari amṛta lehiṃ biṣu māgī | teu na pāi asa samau cukāhīṃ dekhu bicāri mātu mana māhīṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 42.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-42-ramas-readiness#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

लोग कल्पवृक्ष छोड़कर रेंड़ की सेवा करते हैं, अमृत छोड़कर विष माँग लेते हैं। वे भी ऐसा अवसर नहीं चूकते। माँ, मन में विचार करके देखो।

People serve the castor plant and leave the wish-tree; they give up nectar and beg for poison. Even they do not miss a chance like this. Think it over, mother.

Verse 3

३3 अंब एक दुखु मोहि बिसेषी। निपट बिकल नरनायकु देखी ॥ थोरिहिं बात पितहि दुख भारी। होति प्रतीति न मोहि महतारी ॥

aṃba eka dukhu mohi biseṣī nipaṭa bikala naranāyaku dekhī | thorihiṃ bāta pitahi dukha bhārī hoti pratīti na mohi mahatārī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 42.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-42-ramas-readiness#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

माँ, मुझे एक ही दुख विशेष है: राजा को अत्यन्त व्याकुल देखता हूँ। इतनी थोड़ी-सी बात पर पिताजी को भारी दुख हो, यह मुझे विश्वास नहीं होता।

Mother, one thing pains me specially: seeing the king so troubled. I cannot believe that so small a matter should give Father such grief.

Verse 4

४4 राउ धीर गुन उदधि अगाधू। भा मोहि ते कछु बड़ अपराधू ॥ जातें मोहि न कहत कछु राऊ। मोरि सपथ तोहि कहु सतिभाऊ ॥

rāu dhīra guna udadhi agādhū bhā mohi te kachu baṛa aparādhū | jāteṃ mohi na kahata kachu rāū mori sapatha tohi kahu satibhāū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 42.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-42-ramas-readiness#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राजा धीर हैं, गुणों के अथाह समुद्र। मुझसे कोई बड़ा अपराध हो गया है, इसलिए वे मुझसे कुछ नहीं कहते। मेरी सौगंध, माँ, मुझे सच बता दो।'

The king is steady, a fathomless sea of virtues. Some great fault of mine has been done, since he tells me nothing. Swear by me, mother, and tell me the truth.'

Verse दोहा 42

दोहा ४२दोहा 42 सहज सरल रघुबर बचन कुमति कुटिल करि जान। चलइ जोंक जल बक्रगति जद्यपि सलिलु समान ॥ ४२ ॥

sahaja sarala raghubara bacana kumati kuṭila kari jāna | calai joṃka jala bakragati jadyapi salilu samāna ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 42.दोहा 42. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-42-ramas-readiness#vदोहा 42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

रघुवर के सहज, सरल वचनों को कुटिल कुमति ने कुटिल ही समझा, जैसे पानी समतल होने पर भी जोंक टेढ़ी चलती है।

The simple, honest words of Raghubar the crooked, evil-minded woman took as crooked, as a leech moves crookedly in the water even though the water is level.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.