Rāmcaritmānas अयोध्याकाण्ड Chapter 209

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड
Chapter 209 · Bharata's fame, a spotless new moon · Verses 1–दोहा 209

नव बिधु बिमल तात जसु तोरा

Bharadvāja says Bharata's fame is a spotless new moon, with Rāma's servants as the night lilies and cakoras who love it. It will always shine and never set, growing double each day in the sky of the world. The cakravāka birds of the three worlds will love it; the Lord's sun-like glory will not take away its beauty; and the rāhu of Kaikeyī's deed will not swallow it. It is full of the nectar of love for Rāma, without any flaw even of disrespect to the teacher. Rāma's devotees are now filled with nectar, and Bharata has made it easy to find on earth. King Bhagīratha brought down the Gaṅgā, remembering whom is a source of all good; Daśaratha's virtues cannot be described, since no one in the world equals him, he for whose love and shyness Rāma himself appeared, whom Śiva's heart and eyes never tire of looking at. भरद्वाज कहते हैं कि भरत का यश निर्मल नया चन्द्रमा है, राम के सेवक उसके कुमुद और चकोर हैं। वह सदा उदित रहेगा, कभी अस्त न होगा और संसार रूपी आकाश में दिन-दिन दूना बढ़ेगा। तीनों लोकों के चकवे उससे अत्यन्त प्रीति करेंगे; प्रभु का प्रताप रूपी सूर्य उसकी शोभा नहीं हरेगा; दिन-रात वह सबको सुख देगा और कैकेयी की करनी रूपी राहु उसे नहीं ग्रसेगा। यह राम के पूर्ण प्रेम का अमृत है, इसमें गुरु के अपमान का भी दोष नहीं लगता। राम के भक्त अब अमृत से तृप्त होंगे; भरत ने पृथ्वी पर भी अमृत को सुलभ कर दिया। राजा भगीरथ गंगा को लाए, जिनका स्मरण सब मंगलों की खान है; दशरथ के गुण-समूह का वर्णन नहीं हो सकता, जिनके समान संसार में कोई नहीं। जिनके स्नेह और संकोच के वश राम स्वयं आकर प्रकट हुए, जिन्हें शिव अपने हृदय और नेत्रों में देखकर कभी तृप्त नहीं होते।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 02:01

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 नव बिधु बिमल तात जसु तोरा। रघुबर किंकर कुमुद चकोरा ॥ उदित सदा अँथइहि कबहूँ ना। घटिहि न जग नभ दिन दिन दूना ॥

nava bidhu bimala tāta jasu torā raghubara kiṃkara kumuda cakorā | udita sadā am̐thaihi kabahūm̐ nā ghaṭihi na jaga nabha dina dina dūnā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 209.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-209-bharatas-fame-the-new-moon#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तात, तुम्हारा यश निर्मल नया चन्द्रमा है, और रघुवर के सेवक उसके कुमुद और चकोर हैं। वह सदा उदित रहेगा, कभी अस्त न होगा और जगत रूपी आकाश में दिन-दिन दूना बढ़ेगा।

Dear one, your fame is a spotless new moon, and Raghubar's servants are its night lilies and cakoras. It will always be risen, never set, and grow twice as bright each day in the sky of the world.

Verse 2

२2 कोक तिलोक प्रीति अति करिही। प्रभु प्रताप रबि छबिहि न हरिही ॥ निसि दिन सुखद सदा सब काहू। ग्रसिहि न कैकइ करतबु राहू ॥

koka tiloka prīti ati karihī prabhu pratāpa rabi chabihi na harihī | nisi dina sukhada sadā saba kāhū grasihi na kaikai karatabu rāhū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 209.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-209-bharatas-fame-the-new-moon#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तीनों लोकों के चकवे उससे अत्यन्त प्रीति करेंगे और प्रभु का प्रताप रूपी सूर्य उसकी शोभा नहीं हरेगा। वह दिन-रात सबको सुख देगा; कैकेयी की करनी रूपी राहु उसे नहीं ग्रसेगा।

The cakravāka birds of the three worlds will love it dearly, and the sun of the Lord's glory will not take away its beauty. It will give joy to all, day and night; the Rāhu of Kaikeyī's deed will not swallow it.

Verse 3

३3 पूरन राम सुपेम पियूषा। गुर अवमान दोष नहिं दूषा ॥ राम भगत अब अमिअँ अघाहूँ। कीन्हेहु सुलभ सुधा बसुधाहूँ ॥

pūrana rāma supema piyūṣā gura avamāna doṣa nahiṃ dūṣā | rāma bhagata aba amiam̐ aghāhūm̐ kīnhehu sulabha sudhā basudhāhūm̐ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 209.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-209-bharatas-fame-the-new-moon#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह राम के सुन्दर प्रेम रूपी अमृत से पूर्ण है, और गुरु के अपमान आदि का कोई दोष इसे दूषित नहीं करता। राम के भक्त अब अमृत से तृप्त होंगे; तुमने पृथ्वी पर भी अमृत सुलभ कर दिया।

It is full of the lovely nectar of love for Rāma, and no fault such as insulting the teacher stains it. Rāma's devotees will now be filled with nectar; you have made it easy to get even on earth.

Verse 4

४4 भूप भगीरथ सुरसरि आनी। सुमिरत सकल सुंमगल खानी ॥ दसरथ गुन गन बरनि न जाहीं। अधिकु कहा जेहि सम जग नाहीं ॥

bhūpa bhagīratha surasari ānī sumirata sakala suṃmagala khānī | dasaratha guna gana barani na jāhīṃ adhiku kahā jehi sama jaga nāhīṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 209.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-209-bharatas-fame-the-new-moon#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राजा भगीरथ गंगा को लाए, जिनका स्मरण सब मंगलों की खान है। दशरथ के गुणों का समूह वर्णन नहीं किया जा सकता; जिनके समान संसार में कोई नहीं, उनके विषय में और क्या कहें?

King Bhagīratha brought the Gaṅgā, remembering whom is a mine of all good. Daśaratha's many virtues cannot be told; what more can be said of one whose equal does not exist in the world?

Verse दोहा 209

दोहा २०९दोहा 209 जासु सनेह सकोच बस राम प्रगट भए आइ। जे हर हिय नयननि कबहुँ निरखे नहीं अघाइ ॥ २०९ ॥

jāsu saneha sakoca basa rāma pragaṭa bhae āi | je hara hiya nayanani kabahum̐ nirakhe nahīṃ aghāi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 209.दोहा 209. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-209-bharatas-fame-the-new-moon#vदोहा 209. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जिनके स्नेह और संकोच के वश राम स्वयं आकर प्रकट हुए, जिन्हें शिव अपने हृदय और नेत्रों से देखकर कभी तृप्त नहीं होते।

By whose love and shyness Rāma himself came and appeared, he whom Śiva's heart and eyes never tire of looking at.

Explanationव्याख्या

यहाँ दशरथ की बात है, जिनके पुत्र रूप में राम प्रकट हुए।

The one meant is Daśaratha; Rāma took birth as his son.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.