Rāmcaritmānas अयोध्याकाण्ड Chapter 195

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड
Chapter 195 · Guha before Bharata · Verses 1–दोहा 195

राम नाम महिमा सुर कहहीं

The poet says it is no wonder, for it has come down age after age: whom did Raghubīra not honour? The gods tell the glory of Rāma's name, and the people of Ayodhyā are happy to hear it. Meeting Rāma's friend, Bharata lovingly asks after his welfare and wellbeing. Seeing Bharata's goodness and love, Guha loses awareness of his body. Shyness, love and joy rise in his mind and he stands gazing without blinking at Bharata. Then he takes courage, bows to his feet and, with folded hands, speaks lovingly. Seeing Bharata's lotus feet, the root of all welfare, he counts himself well for all three times. By Bharata's great favour, his welfare reaches to a crore of his line. In the closing dohā he says, remembering his own deeds and his family and seeing the Lord's glory in his heart, that anyone in the world who does not worship Rāma's feet is cheated by fate. कवि कहते हैं कि इसमें आश्चर्य नहीं, यह युग-युग से चला आया है: रघुवीर ने किसे बड़ाई नहीं दी? देवता राम-नाम की महिमा कहते हैं और अयोध्या के लोग सुन-सुनकर सुख पाते हैं। राम के सखा से मिलकर भरत ने प्रेम से कुशल, मंगल और क्षेम पूछा। भरत का शील और स्नेह देखकर निषाद उस समय देह की सुध भूल गया। मन में संकोच, स्नेह और आनन्द बढ़ा और वह भरत की ओर एकटक देखता खड़ा रह गया। फिर धीरज धरकर चरणों की वन्दना करके हाथ जोड़कर प्रेम से विनती करने लगा। उसने कहा कि कुशल के मूल आपके चरणकमलों के दर्शन करके मैं तीनों काल में अपने को कुशल मानता हूँ। आपकी परम कृपा से करोड़ों कुल सहित मेरा मंगल है। अन्तिम दोहे में वह कहता है कि अपनी करनी और कुल को समझकर और प्रभु की महिमा हृदय में देखकर, जो जगत में रघुवीर के चरण नहीं भजता वही विधाता का ठगा हुआ है।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 02:54

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 नहिं अचिरजु जुग जुग चलि आई। केहि न दीन्हि रघुबीर बड़ाई ॥ राम नाम महिमा सुर कहहीं। सुनि सुनि अवधलोग सुखु लहहीं ॥

nahiṃ aciraju juga juga cali āī kehi na dīnhi raghubīra baṛāī | rāma nāma mahimā sura kahahīṃ suni suni avadhaloga sukhu lahahīṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 195.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-195-guha-bows-to-bharata#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसमें आश्चर्य नहीं, यह युग-युग से चला आया है: रघुवीर ने किसे बड़ाई नहीं दी? देवता राम-नाम की महिमा कहते हैं, और अयोध्या के लोग सुन-सुनकर सुख पाते हैं।

It is no wonder; it has come down age after age: whom did Raghubīra not honour? The gods tell the glory of Rāma's name, and hearing it again and again the people of Ayodhyā are glad.

Verse 2

२2 रामसखहि मिलि भरत सप्रेमा। पूँछी कुसल सुमंगल खेमा ॥ देखि भरत कर सील सनेहू। भा निषाद तेहि समय बिदेहू ॥

rāmasakhahi mili bharata sapremā pūm̐chī kusala sumaṃgala khemā | dekhi bharata kara sīla sanehū bhā niṣāda tehi samaya bidehū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 195.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-195-guha-bows-to-bharata#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राम के सखा से मिलकर भरत ने प्रेम से उसकी कुशल, मंगल और क्षेम पूछी। भरत का शील और स्नेह देखकर निषाद उस समय देह की सुध भूल गया।

Meeting Rāma's friend, Bharata lovingly asked after his welfare and wellbeing. Seeing Bharata's goodness and love, Guha at that moment lost awareness of his body.

Verse 3

३3 सकुच सनेहु मोदु मन बाढ़ा। भरतहि चितवत एकटक ठाढ़ा ॥ धरि धीरजु पद बंदि बहोरी। बिनय सप्रेम करत कर जोरी ॥

sakuca sanehu modu mana bāṛhā bharatahi citavata ekaṭaka ṭhāṛhā | dhari dhīraju pada baṃdi bahorī binaya saprema karata kara jorī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 195.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-195-guha-bows-to-bharata#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

संकोच, स्नेह और आनन्द उसके मन में बढ़ा और वह भरत की ओर एकटक देखता खड़ा रहा। फिर धीरज धरकर उसने चरणों की वन्दना की और हाथ जोड़कर प्रेम से विनती करने लगा।

Shyness, love and joy grew in his mind, and he stood gazing at Bharata without blinking. Then he took courage, bowed to his feet, and with folded hands made a loving plea.

Verse 4

४4 कुसल मूल पद पंकज पेखी। मैं तिहुँ काल कुसल निज लेखी ॥ अब प्रभु परम अनुग्रह तोरें। सहित कोटि कुल मंगल मोरें ॥

kusala mūla pada paṃkaja pekhī maiṃ tihum̐ kāla kusala nija lekhī | aba prabhu parama anugraha toreṃ sahita koṭi kula maṃgala moreṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 195.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-195-guha-bows-to-bharata#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'कुशल के मूल आपके चरणकमलों के दर्शन करके मैं तीनों कालों में अपने को कुशल मानता हूँ। अब आपकी परम कृपा से करोड़ों कुल सहित मेरा मंगल है।'

'Seeing your lotus feet, the root of all welfare, I count myself well in all three times. Now, by your great favour, my welfare reaches to a crore of my line.'

Verse दोहा 195

दोहा १९५दोहा 195 समुझि मोरि करतूति कुलु प्रभु महिमा जियँ जोइ। जो न भजइ रघुबीर पद जग बिधि बंचित सोइ ॥ १९५ ॥

samujhi mori karatūti kulu prabhu mahimā jiyam̐ joi | jo na bhajai raghubīra pada jaga bidhi baṃcita soi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 195.दोहा 195. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-195-guha-bows-to-bharata#vदोहा 195. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'अपनी करनी और अपने कुल को समझकर और प्रभु की महिमा हृदय में देखकर: जो जगत में रघुवीर के चरण नहीं भजता, वही विधाता का ठगा हुआ है।'

'Thinking of my own deeds and my family, and seeing the Lord's glory in my heart: whoever in the world does not worship Raghuvīra's feet is cheated by fate.'

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.