Rāmcaritmānas अयोध्याकाण्ड Chapter 140

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड
Chapter 140 · Sītā in the forest · Verses 1–दोहा 140

राम संग सिय रहति सुखारी

Sītā lives happily beside Rāma and forgets city, family and home. She looks at her husband's moon-like face each moment, as a young cakorī looks at the moon. She is glad as a cakravākī by day, seeing his love grow daily. Her mind is set on Rāma's feet, and the forest feels to her like a thousand Ayodhyās. The leaf hut is dear, her beloved is with her, deer and birds are her dear family, the sages' wives are like mothers-in-law and the best sages like her father-in-law, and roots and fruit taste like nectar. A bed of grass beside her husband gives her the joy of a hundred beds of love. Even the guardians of the world find their power in her glance; how could pleasures hold her? The closing dohā says that people who remember Rāma drop pleasures like straws, and Sītā, Rāma's beloved and mother of the world, does it without any surprise. सीता राम के साथ सुखी रहती हैं और नगर, परिवार और घर की याद भुला देती हैं। वे पल-पल पति का चन्द्रमा-सा मुख देखकर ऐसे प्रसन्न रहती हैं जैसे चकोर की बच्ची चन्द्रमा को देखकर। पति का स्नेह रोज़ बढ़ता देखकर वे दिन की चकवी की तरह हर्षित रहती हैं। सीता का मन राम के चरणों में लगा है, इसलिए वन उन्हें हज़ार अयोध्या जैसा प्रिय लगता है। पर्णकुटी प्रिय है, प्रियतम साथ हैं, हिरन-पक्षी प्रिय परिवार हैं, मुनि-पत्नियाँ सास जैसी और श्रेष्ठ मुनि ससुर जैसे हैं, और कन्द-मूल-फल अमृत जैसे हैं। पति के साथ घास की साँथरी उन्हें कामदेव की सौ शय्याओं जैसा सुख देती है। जिनके देखने से लोकपाल बनते हैं, उन्हें भोग-विलास कैसे मोह सकता है? अन्तिम दोहा कहता है कि राम का स्मरण करके लोग विषय-सुख तिनके की तरह छोड़ देते हैं; रामप्रिया और जगत की माता सीता के लिए यह कोई आश्चर्य नहीं।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 02:09

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 राम संग सिय रहति सुखारी। पुर परिजन गृह सुरति बिसारी ॥ छिनु छिनु पिय बिधु बदनु निहारी। प्रमुदित मनहुँ चकोरकुमारी ॥

rāma saṃga siya rahati sukhārī pura parijana gṛha surati bisārī | chinu chinu piya bidhu badanu nihārī pramudita manahum̐ cakorakumārī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 140.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-140-sita-in-the-forest#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सीता राम के साथ सुखी रहती हैं। उन्होंने नगर, परिवार और घर की याद भुला दी है। पल-पल पति का चन्द्रमा-सा मुख देखकर वे ऐसे प्रसन्न हैं जैसे चकोर की बच्ची चन्द्रमा को देखकर।

Sītā lives happily with Rāma. She has forgotten city, family and home. Every moment she looks at her husband's moon-like face, glad as a young cakora bird looking at the moon.

Verse 2

२2 नाह नेहु नित बढ़त बिलोकी। हरषित रहति दिवस जिमि कोकी ॥ सिय मनु राम चरन अनुरागा। अवध सहस सम बनु प्रिय लागा ॥

nāha nehu nita baṛhata bilokī haraṣita rahati divasa jimi kokī | siya manu rāma carana anurāgā avadha sahasa sama banu priya lāgā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 140.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-140-sita-in-the-forest#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पति का स्नेह रोज़ बढ़ता देखकर वे दिन की चकवी की तरह हर्षित रहती हैं। सीता का मन राम के चरणों में लगा है, इसलिए वन उन्हें हज़ार अयोध्या जैसा प्रिय लगता है।

Seeing her husband's love grow every day, she is glad like a cakravākī by day. Sītā's mind is on Rāma's feet, and the forest feels as dear to her as a thousand Ayodhyās.

Verse 3

३3 परनकुटी प्रिय प्रियतम संगा। प्रिय परिवारु कुरंग बिहंगा ॥ सासु ससुर सम मुनितिय मुनिबर। असनु अमिअ सम कंद मूल फर ॥

paranakuṭī priya priyatama saṃgā priya parivāru kuraṃga bihaṃgā | sāsu sasura sama munitiya munibara asanu amia sama kaṃda mūla phara ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 140.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-140-sita-in-the-forest#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पर्णकुटी प्रिय है क्योंकि प्रियतम साथ हैं। हिरन और पक्षी उनके प्रिय परिवार हैं। मुनियों की पत्नियाँ सास जैसी हैं, श्रेष्ठ मुनि ससुर जैसे, और कन्द-मूल-फल अमृत जैसे हैं।

The leaf hut is dear, with her beloved in it. Deer and birds are her dear family. The wives of the sages are like mothers-in-law to her, the best sages like her father-in-law, and roots and fruit taste like nectar.

Verse 4

४4 नाथ साथ साँथरी सुहाई। मयन सयन सय सम सुखदाई ॥ लोकप होहिं बिलोकत जासू। तेहि कि मोहि सक बिषय बिलासू ॥

nātha sātha sām̐tharī suhāī mayana sayana saya sama sukhadāī | lokapa hohiṃ bilokata jāsū tehi ki mohi saka biṣaya bilāsū ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 140.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-140-sita-in-the-forest#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्वामी के साथ घास की साँथरी उन्हें कामदेव की सौ शय्याओं जैसा सुख देती है। जिनकी दृष्टि से लोकपाल बनते हैं, उन्हें क्या विषयों का विलास मोह सकता है?

A bed of grass beside her lord feels as full of joy as a hundred beds of love. By whose glance the guardians of the world are made, can pleasures of the senses draw her?

Verse दोहा 140

दोहा १४०दोहा 140 सुमिरत रामहि तजहिं जन तृन सम बिषय बिलासु। रामप्रिया जग जननि सिय कछु न आचरजु तासु ॥ १४० ॥

sumirata rāmahi tajahiṃ jana tṛna sama biṣaya bilāsu | rāmapriyā jaga janani siya kachu na ācaraju tāsu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 140.दोहा 140. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-140-sita-in-the-forest#vदोहा 140. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

राम का स्मरण करके लोग विषय-सुखों को तिनके की तरह छोड़ देते हैं। रामप्रिया, जगत की माता सीता के लिए इसमें कोई आश्चर्य नहीं।

People who remember Rāma give up the pleasures of the senses like blades of grass. For Sītā, Rāma's beloved and mother of the world, there is nothing strange in that.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.