Rāmcaritmānas अयोध्याकाण्ड Chapter 110

श्री गणेशाय नमः । श्रीजानकीवल्लभो विजयते ।

श्रीरामचरितमानस

अयोध्याकाण्ड
Chapter 110 · A young hermit falls at his feet · Verses 1–दोहा 110

निज इष्टदेउ पहिचानि

Hearing of Rāma, the men and women of the bank ran, leaving their work. Seeing the beauty of Lakṣmaṇa, Rāma and Sītā, they praised their own fortune. A great longing lived in their minds, yet they were shy to ask name and home. Among them the old and wise used a trick and recognised Rāma, and told the others the whole story, how he had left for the forest at his father's order. Hearing it, they were sad and regretted: the queen and the king did not do well. At that time an ascetic came, a bright youth and lovely, hiding his path like a poet, in dress a renouncer, and in mind, deed and word a lover of Rāma. The dohā: with wet eyes and a thrilled body he recognised his own chosen god, and fell on the ground like a rod; his state cannot be told. राम के आने की सुधि सुनकर यमुना-तट के स्त्री-पुरुष घर के काम छोड़कर दौड़े। लक्ष्मण, राम और सीता की सुन्दरता देखकर वे अपने भाग्य की बड़ाई करने लगे। मन में बड़ी लालसा थी, पर नाम-गाँव पूछते सकुचाते थे। उनमें जो बूढ़े और चतुर थे, उन्होंने युक्ति करके राम को पहचान लिया। उन्होंने सबको सारी कथा सुनाई कि पिता की आज्ञा पाकर राम वन चले। यह सुनकर सब दुखी होकर पछताने लगे कि रानी और राजा ने ठीक नहीं किया। उसी समय एक तपस्वी आया, तेज का पुंज, कम उम्र और सुहावना। कवि की तरह उसकी गति छिपी थी, वेश से विरागी, पर मन, कर्म, वचन से राम का प्रेमी। दोहा: आँखों में जल और शरीर पुलकित लिए, अपने इष्टदेव को पहचानकर वह दंड की तरह भूमि पर गिर पड़ा; उसकी दशा कही नहीं जाती।

Begin verses ↓

सम्पूर्ण अध्याय सुनें · Listen to the whole chapter
0:00 02:17

सुनते हुए पढ़ें — जो श्लोक गाया जा रहा है, वह सामने आ जाता है। Read while you listen: each verse comes forward as it is sung.

Sung rendition (AI-generated vocals) · गायन (AI द्वारा निर्मित स्वर)

Verse 1

१1 सुनत तीरवासी नर नारी। धाए निज निज काज बिसारी ॥ लखन राम सिय सुन्दरताई। देखि करहिं निज भाग्य बड़ाई ॥

sunata tīravāsī nara nārī dhāe nija nija kāja bisārī | lakhana rāma siya sundaratāī dekhi karahiṃ nija bhāgya baṛāī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 110.1. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-110-a-young-hermit-falls-at-his-feet#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

समाचार सुनकर तीर पर रहने वाले स्त्री-पुरुष अपने-अपने काम भुलाकर दौड़े। लक्ष्मण, राम और सीता की सुन्दरता देखकर वे अपने भाग्य की बड़ाई करने लगे।

Hearing the news, the men and women on the river bank ran, forgetting their own work. Seeing the beauty of Lakṣmaṇa, Rāma and Sītā, they praised their own good fortune.

Verse 2

२2 अति लालसा बसहिं मन माहीं। नाउँ गाउँ बूझत सकुचाहीं ॥ जे तिन्ह महुँ बयबिरिध सयाने। तिन्ह करि जुगुति रामु पहिचाने ॥

ati lālasā basahiṃ mana māhīṃ nāum̐ gāum̐ būjhata sakucāhīṃ | je tinha mahum̐ bayabiridha sayāne tinha kari juguti rāmu pahicāne ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 110.2. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-110-a-young-hermit-falls-at-his-feet#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उनके मन में बहुत इच्छा थी, पर नाम-गाँव पूछते सकुचाते थे। उनमें जो बूढ़े और सयाने थे, उन्होंने युक्ति करके राम को पहचान लिया।

A great longing lived in their minds, but they were shy to ask his name and village. Among them were the old and wise, who found a way and knew Rāma.

Verse 3

३3 सकल कथा तिन्ह सबहि सुनाई। बनहि चले पितु आयसु पाई ॥ सुनि सबिषाद सकल पछिताहीं। रानी रायँ कीन्ह भल नाहीं ॥

sakala kathā tinha sabahi sunāī banahi cale pitu āyasu pāī | suni sabiṣāda sakala pachitāhīṃ rānī rāyam̐ kīnha bhala nāhīṃ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 110.3. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-110-a-young-hermit-falls-at-his-feet#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्होंने सबको सारी कथा सुनाई कि पिता की आज्ञा पाकर वे वन चले हैं। यह सुनकर सब दुखी होकर पछताने लगे, 'रानी और राजा ने ठीक नहीं किया।'

They told the whole story to everyone, how he had set out for the forest at his father's order. Hearing it, all were sad and said, 'The queen and the king did not do well.'

Verse 4

४4 तेहि अवसर एक तापसु आवा। तेजपुंज लघुबयस सुहावा ॥ कवि अलखित गति बेषु बिरागी। मन क्रम बचन राम अनुरागी ॥

tehi avasara eka tāpasu āvā tejapuṃja laghubayasa suhāvā | kavi alakhita gati beṣu birāgī mana krama bacana rāma anurāgī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 110.4. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-110-a-young-hermit-falls-at-his-feet#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसी समय एक तपस्वी आया, तेज का पुंज, कम आयु का और सुहावना। कवि की तरह उसकी गति छिपी थी, वेश से विरागी, पर मन, कर्म और वचन से राम का प्रेमी।

Just then an ascetic came, a mass of brightness, young and lovely, hiding the path he walked like a poet. In dress a renouncer, in mind, deed and word a lover of Rāma.

Verse दोहा 110

दोहा ११०दोहा 110 सजल नयन तन पुलकि निज इष्टदेउ पहिचानि। परेउ दंड जिमि धरनितल दसा न जाइ बखानि ॥ ११० ॥

sajala nayana tana pulaki nija iṣṭadeu pahicāni | pareu daṃḍa jimi dharanitala dasā na jāi bakhāni ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Rāmcaritmānas, Ayodhyā Kāṇḍa 110.दोहा 110. https://occultguide.com/scripture/ramcharitmanas/ayodhya-kand-doha-110-a-young-hermit-falls-at-his-feet#vदोहा 110. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

आँखों में जल और शरीर पुलकित लिए उसने अपने इष्टदेव को पहचाना और दंड की तरह धरती पर गिर पड़ा। उसकी दशा कही नहीं जाती।

With wet eyes and a thrilled body, he knew his own chosen god and fell on the ground like a rod. His state cannot be told.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.