Śivarahasya, Bhavākhya part, second portion, chapter 29 · by Durvāsas

शक्तिमहिम्नस्तोत्रम् (त्रिपुराम्बिकामहिम्नस्तोत्रम्)

Shakti Mahimna Stotram (Shivarahasya) — Praise of the greatness of Tripurāmbikā: her three seeds, her body from head to foot, and the fruit of the hymn

A hymn to Tripurasundari given in the Śivarahasya and ascribed to the sage Durvāsas. It names her three seed-syllables and the powers hidden in them, describes her place in the Shri Vidya wheel, then looks at her body part by part — feet, hips, breasts, arms, face, ears, braid, crown — and closes with a prayer to be freed from rebirth and the fruit of reading it.

Verse 18

श्रीमातस्त्रिपुरे परात्परतरे देवि
त्रिलोकीमहासौन्दर्यार्णवमन्थनोद्भव सुधाप्राचुर्यवर्णोज्वलम् ।
उद्यद्भानुसहस्रनूतनजपापुष्पमभं ते वपुः
स्वान्ते मे स्फुरतु त्रिलोकनिलयं ज्योतिर्मयं वाङ्मयम् ॥ १८ ॥

śrīmātastripure parātparatare devi
trilokīmahāsaundaryārṇavamanthanodbhava sudhāprācuryavarṇojvalam
udyadbhānusahasranūtanajapāpuṣpamabhaṃ te vapuḥ
svānte me sphuratu trilokanilayaṃ jyotirmayaṃ vāṅmayam

श्रीमातस्त्रिपुरेपरात्परतरेदेवित्रिलोकीमहासौन्दर्यार्णवमन्थनोद्भवसुधाप्राचुर्यवर्णोज्वलम्उद्यद्भानुसहस्रनूतनजपापुष्पमभंतेवपुःस्वान्तेमेस्फुरतुत्रिलोकनिलयंज्योतिर्मयंवाङ्मयम्
हिन्दी अर्थ

हे पूज्य माता त्रिपुरा, परा से भी परे देवी, तीनों लोकों की स्वामिनी! आपका शरीर मेरे हृदय में चमके: वह तीनों लोकों के सौन्दर्य-सागर के मन्थन से निकले अमृत की प्रचुरता के रंग से उज्ज्वल है, हज़ार उगते सूर्यों और नए जवाकुसुमों जैसा दीप्त है, तीनों लोकों का निवास है, ज्योतिर्मय और वाणीमय है।

English sense

Revered Mother Tripurā, higher than the highest, Goddess of the three worlds! Let your body shine in my heart: it is brilliant with the colour of the abundant nectar that rose from the churning of the ocean of beauty of the three worlds, and bright as a thousand rising suns or fresh hibiscus flowers. It is the home of the three worlds, full of light, made of speech.

पदार्थ · word by word
श्रीमातस्त्रिपुरे
revered Motherहे पूज्य माता
परात्परतरे
O Tripurā, higher than the highestहे परात्पर से भी परे त्रिपुरा
देवि
O Goddessहे देवी
त्रिलोकीमहासौन्दर्यार्णवमन्थनोद्भव
arisen from the churning of the ocean of beauty of the three worldsतीनों लोकों के सौन्दर्य-सागर के मन्थन से उठा
सुधाप्राचुर्यवर्णोज्वलम्
brilliant with the colour of abundant nectarअमृत की प्रचुरता के रंग से उज्ज्वल
उद्यद्भानुसहस्रनूतनजपापुष्पमभं
bright like a thousand rising suns and fresh hibiscus flowersहज़ार उगते सूर्यों और नए जवाकुसुमों जैसा दीप्त
ते
yourआपका
वपुः
bodyशरीर
स्वान्ते
in my heartहृदय में
मे
myमेरे
स्फुरतु
may it shineचमके
त्रिलोकनिलयं
home of the three worldsतीनों लोकों का निवास
ज्योतिर्मयं
full of lightज्योतिर्मय
वाङ्मयम्
made of speechवाणीमय

Verse 19

आदिक्षान्तसमस्तवर्णसुमणिप्रोते वितानप्रभे
ब्रह्मादिप्रतिमाभिकीलितषडाधाराब्जकक्षोन्नते ।
ब्रह्माण्डाब्जवरासने जननि ते मूर्तिं भजे चिन्मयीं
सौषुम्नायतपीतपङ्कजमहामध्यत्रिकोणस्थिताम् ॥ १९ ॥

ādikṣāntasamastavarṇasumaṇiprote vitānaprabhe
brahmādipratimābhikīlitaṣaḍādhārābjakakṣonnate
brahmāṇḍābjavarāsane janani te mūrtiṃ bhaje cinmayīṃ
sauṣumnāyatapītapaṅkajamahāmadhyatrikoṇasthitām

आदिक्षान्तसमस्तवर्णसुमणिप्रोतेवितानप्रभेब्रह्मादिप्रतिमाभिकीलितषडाधाराब्जकक्षोन्नतेब्रह्माण्डाब्जवरासनेजननितेमूर्तिंभजेचिन्मयींसौषुम्नायतपीतपङ्कजमहामध्यत्रिकोणस्थिताम्
हिन्दी अर्थ

हे माता, आप ब्रह्माण्ड रूपी कमल के श्रेष्ठ आसन पर विराजमान हैं; अ से क्ष तक सब अक्षरों के सुन्दर मणि में पिरोई, वितान जैसी आभा वाली, और ब्रह्मा आदि की प्रतिमाओं से जड़े छह आधार-कमलों के ऊपर ऊँची कक्ष्या में स्थित हैं। मैं आपकी चिन्मय मूर्ति का भजन करता हूँ, जो सुषुम्ना पर फैले पीले कमल के बड़े मध्य-त्रिकोण में स्थित है।

English sense

O Mother, you are seated on the high lotus of the universe, in a hall raised above the six support-lotuses fixed there by Brahmā and the rest, with a canopy of light, on the jewel threaded with all the letters from A to Kṣa. I worship your form of pure awareness, set in the great middle triangle of the yellow lotus along the Suṣumnā.

पदार्थ · word by word
आदिक्षान्तसमस्तवर्णसुमणिप्रोते
strung on the jewel of all letters from A to Kṣaअ से क्ष तक सब अक्षरों के मणि में पिरोई
वितानप्रभे
with a canopy of lightवितान जैसी आभा वाली
ब्रह्मादिप्रतिमाभिकीलितषडाधाराब्जकक्षोन्नते
high in the hall fixed with the six support-lotuses, the images of Brahmā and the restब्रह्मा आदि की प्रतिमाओं से जड़े छह आधार-कमलों के ऊपर ऊँची कक्ष्या में
ब्रह्माण्डाब्जवरासने
on the fine seat of the lotus of the universeब्रह्माण्ड रूपी कमल के श्रेष्ठ आसन पर
जननि
O Motherहे माता
ते
yourआपकी
मूर्तिं
formमूर्ति
भजे
I worshipमैं भजन करता हूँ
चिन्मयीं
of pure awarenessचिन्मय
सौषुम्नायतपीतपङ्कजमहामध्यत्रिकोणस्थिताम्
seated in the great middle triangle of the yellow lotus spread along the Suṣumnāसुषुम्ना पर फैले पीले कमल के बड़े मध्य-त्रिकोण में स्थित

Verse 20

वन्देवाग्भवमैन्दवात्मसदृशं वेदादिविद्यागिरो
भाषा देशसमुद्भवा पशुगता छन्दांसि सप्तस्वरान् ।
तालान् पञ्च महाध्वनीन् प्रकटयत्यात्मप्रसारेण यत्
तद्बीजं पदवाक्यमानजनकं श्रीमातृके ते परम् ॥ २० ॥

vandevāgbhavamaindavātmasadṛśaṃ vedādividyāgiro
bhāṣā deśasamudbhavā paśugatā chandāṃsi saptasvarān
tālān pañca mahādhvanīn prakaṭayatyātmaprasāreṇa yat
tadbījaṃ padavākyamānajanakaṃ śrīmātṛke te param

वन्देवाग्भवमैन्दवात्मसदृशंवेदादिविद्यागिरोभाषादेशसमुद्भवापशुगताछन्दांसिसप्तस्वरान्तालान्पञ्चमहाध्वनीन्प्रकटयत्यात्मप्रसारेणयत्तद्बीजंपदवाक्यमानजनकंश्रीमातृकेतेपरम्
हिन्दी अर्थ

मैं वाग्भव बीज को प्रणाम करता हूँ, जो चन्द्रमा जैसा है और जो अपने प्रसार से वेदादि विद्या की वाणी, हर देश में उपजी भाषाएँ, पशुओं की ध्वनि, छन्द, सात स्वर, पाँच ताल और महान ध्वनियाँ प्रकट करता है। हे श्री मातृके, वह बीज ही पदों, वाक्यों और मात्राओं का जनक है; वह आपका परम रूप है।

English sense

I bow to the seed of Vāgbhava, like the moon, which brings out the Vedas, the wisdom-speech, the languages born in each land, the beast-like speech, the metres, the seven notes, the five measures of time and the great sounds, by spreading itself out. That seed makes words, sentences and measures, O revered Mother of letters; it is your highest.

पदार्थ · word by word
वन्देवाग्भवमैन्दवात्मसदृशं
I bow to the one like the moon, the Vāgbhava seedमैं चन्द्र जैसे वाग्भव बीज को प्रणाम करता हूँ
वेदादिविद्यागिरो
of the Vedas and the other wisdom, the speechवेद आदि विद्या की वाणी
भाषा
languageभाषा
देशसमुद्भवा
born in each landहर देश में उपजी
पशुगता
animal-like speechपशुओं की ध्वनि
छन्दांसि
the metresछन्द
सप्तस्वरान्
the seven notesसात स्वर
तालान्
the beatsताल
पञ्च
fiveपाँच
महाध्वनीन्
the great soundsमहान ध्वनियाँ
प्रकटयत्यात्मप्रसारेण
it brings forth, by its own spreadingअपने प्रसार से प्रकट करता है
यत्
whichजो
तद्बीजं
that seedवह बीज
पदवाक्यमानजनकं
maker of words, sentences and measuresपद, वाक्य और मात्रा का जनक
श्रीमातृके
O revered Mother of lettersहे श्री मातृके
ते
yourआपका
परम्
highestपरम

Verse 21

त्रैलोक्पस्फुटमन्त्रतन्त्र महिमां नाप्नोति शश्वद्विना
तद्बीजं व्यवहारजालमखिलं नास्त्येव मातस्तव ।
तज्जाप्यस्मरणप्रसक्तसुमतिस्सर्वज्ञतां प्राप्य कः
शब्दब्रह्मनिवासभूतवदनो नेन्द्रादिभिस्स्पर्धते ॥ २१ ॥

trailokpasphuṭamantratantra mahimāṃ nāpnoti śaśvadvinā
tadbījaṃ vyavahārajālamakhilaṃ nāstyeva mātastava
tajjāpyasmaraṇaprasaktasumatissarvajñatāṃ prāpya kaḥ
śabdabrahmanivāsabhūtavadano nendrādibhisspardhate

त्रैलोक्पस्फुटमन्त्रतन्त्रमहिमांनाप्नोतिशश्वद्विनातद्बीजंव्यवहारजालमखिलंनास्त्येवमातस्तवतज्जाप्यस्मरणप्रसक्तसुमतिस्सर्वज्ञतांप्राप्यकःशब्दब्रह्मनिवासभूतवदनोनेन्द्रादिभिस्स्पर्धते
हिन्दी अर्थ

उसके बिना तीनों लोकों में प्रकट मन्त्र-तन्त्रों की महिमा कभी नहीं मिलती; हे माता, उस बीज के बिना सारा व्यवहार-जाल है ही नहीं। उसके जप और स्मरण में लगा बुद्धिमान सर्वज्ञता पाकर शब्द-ब्रह्म का निवास बने मुख वाला हो जाता है और इन्द्र आदि से स्पर्धा नहीं करता।

English sense

Without it the greatness of the mantras and tantras, plain in the three worlds, is never reached; without that seed, O Mother, there is no whole round of worldly dealing. The wise one who is fond of reciting and recalling it gains all-knowing, and, his mouth the dwelling of the Word-Brahman, he does not vie with Indra and the rest.

Variant reading A bracketed line follows in the print: 'trailokapasphuṭametramantramahima svātmoktirūpaṃ vinā' — an alternative to the first line (without "the greatness of the mantras and tantras, plain in the three worlds, is never reached").
पदार्थ · word by word
त्रैलोक्पस्फुटमन्त्रतन्त्र
of the three worlds plain, of mantras and tantrasतीनों लोकों में प्रकट मन्त्र और तन्त्र
महिमां
greatnessमहिमा
नाप्नोति
not gainedनहीं मिलती
शश्वद्विना
always withoutसदा बिना
तद्बीजं
that seedवह बीज
व्यवहारजालमखिलं
the whole round of worldly dealingसारा व्यवहार-जाल
नास्त्येव
there is notहै ही नहीं
मातस्तव
O Mother, yoursहे माता, आपका
तज्जाप्यस्मरणप्रसक्तसुमतिस्सर्वज्ञतां
the wise one fond of its recitation and recallingउसके जप और स्मरण में लगा बुद्धिमान
प्राप्य
having gained all-knowingसर्वज्ञता पाकर
कः
whoजो
शब्दब्रह्मनिवासभूतवदनो
with a mouth that is the dwelling of the Word-Brahmanशब्द-ब्रह्म का निवास बना मुख वाला
नेन्द्रादिभिस्स्पर्धते
he does not vie with Indra and the restवह इन्द्र आदि से स्पर्धा नहीं करता

Verse 22

मात्रा यत्र विराजतेति विशदा तामष्टधामातृकां
शक्तिं कुण्डलिनीं चतुर्विधतनुं यस्तत्वविन्मन्वते ।
सोऽविद्याखिलजन्मकर्मदुरितारण्य प्रबोधाग्निना
भस्मीकृत्य विकल्पजालमखिलं मातः पदं तद्व्रजेत् ॥ २२ ॥

mātrā yatra virājateti viśadā tāmaṣṭadhāmātṛkāṃ
śaktiṃ kuṇḍalinīṃ caturvidhatanuṃ yastatvavinmanvate
so'vidyākhilajanmakarmaduritāraṇya prabodhāgninā
bhasmīkṛtya vikalpajālamakhilaṃ mātaḥ padaṃ tadvrajet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

यत्ते मध्यमबीजमम्ब कलयाम्यादित्यवर्णं
क्रियाज्ञानेच्छादिमनन्तशक्तिविभवव्यक्तिं व्यनक्ति स्फुटम् ।
उत्पत्तिस्थितिकल्पकल्पिततनुं स्वात्मप्रसारेण यत्
काम्यं ब्रह्महरीश्वरादिविबुधैः कामक्रियायोजितैः ॥ २३ ॥

yatte madhyamabījamamba kalayāmyādityavarṇaṃ
kriyājñānecchādimanantaśaktivibhavavyaktiṃ vyanakti sphuṭam
utpattisthitikalpakalpitatanuṃ svātmaprasāreṇa yat
kāmyaṃ brahmaharīśvarādivibudhaiḥ kāmakriyāyojitaiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

कामं कारणतां
गतानगणितान्कार्यैरनेकैर्महीमुख्यैस्सर्वमनोगतानधिगतान्मानैरनेकैस्स्फुटम् ।
कामक्रोधसुलोभमोहमदमात्सर्यादिषट्कञ्च यद्वीजं
भ्राजयति प्रणौमि तदहं ते साधु कामेश्वरि ॥ २४ ॥

kāmaṃ kāraṇatāṃ
gatānagaṇitānkāryairanekairmahīmukhyaissarvamanogatānadhigatānmānairanekaissphuṭam
kāmakrodhasulobhamohamadamātsaryādiṣaṭkañca yadvījaṃ
bhrājayati praṇaumi tadahaṃ te sādhu kāmeśvari

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

यद्भक्ताखिलकामपूरणचणस्वात्मप्रभावं
महाजाड्यध्वान्तनिवारणैकतरणि ज्योतिर्विबोधप्रदम् ।
यद्वेदेषु च गीयते श्रुतिमुखं मात्रात्रयेणोमिति
श्रीविद्ये तव सर्वराजवशकृत्तत्कामराजं भजे ॥ २५ ॥

yadbhaktākhilakāmapūraṇacaṇasvātmaprabhāvaṃ
mahājāḍyadhvāntanivāraṇaikataraṇi jyotirvibodhapradam
yadvedeṣu ca gīyate śrutimukhaṃ mātrātrayeṇomiti
śrīvidye tava sarvarājavaśakṛttatkāmarājaṃ bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

यत्ते देवि तृतीयबीजमनलज्वालावलीसन्निभं
सर्वाधार तुरीयबीजपरमं ब्रह्माभिधाशब्दितम् ।
मूर्धन्यान्तविसर्गभूषितमहोङ्कारात्मकं तत्परं
संविद्रूपमनन्यतुल्यमहिमं स्वान्ते मम द्योतताम् ॥ २६ ॥

yatte devi tṛtīyabījamanalajvālāvalīsannibhaṃ
sarvādhāra turīyabījaparamaṃ brahmābhidhāśabditam
mūrdhanyāntavisargabhūṣitamahoṅkārātmakaṃ tatparaṃ
saṃvidrūpamananyatulyamahimaṃ svānte mama dyotatām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

अगुप्ता गुप्तायास्स्वयमपि महान्तोऽपि
लघवस्सकीला निष्कीला गुरुभिरुपदिष्टा अपि तव ।
प्रसन्नायां देवि त्वयि सकलमन्त्रार्थफलदा
तरोर्मूले सिक्ते विलति खलु शाखाशततमी ॥ २७ ॥

aguptā guptāyāssvayamapi mahānto'pi
laghavassakīlā niṣkīlā gurubhirupadiṣṭā api tava
prasannāyāṃ devi tvayi sakalamantrārthaphaladā
tarormūle sikte vilati khalu śākhāśatatamī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

सर्वं सर्वत एव सर्वविषये कार्येन्द्रियाण्यन्तरा
तत्तद्दिव्यहृषीककर्मभिरिदं सव्यस्तुवानापरा ।
वागर्थव्यवहारकारणतनुश्शक्तिर्जगद्व्यापिनी
यद्बीजात्मकतां गता तव शिवे तं नौमि बीजं परम् ॥ २८ ॥

sarvaṃ sarvata eva sarvaviṣaye kāryendriyāṇyantarā
tattaddivyahṛṣīkakarmabhiridaṃ savyastuvānāparā
vāgarthavyavahārakāraṇatanuśśaktirjagadvyāpinī
yadbījātmakatāṃ gatā tava śive taṃ naumi bījaṃ param

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

अग्नीन्दुद्युमणिप्रभञ्जनधरानीरान्तरस्थायिनी
शक्तिर्ब्रह्महरीशवासवमुखामर्त्यासुरात्मस्थिता ।
सृष्टस्थावरजङ्गमस्थितमहाचैतन्यरूपा च या
यद्वीजस्मरणेन सैव भवती प्रादुर्भवत्यम्बिके ॥ २९ ॥

agnīndudyumaṇiprabhañjanadharānīrāntarasthāyinī
śaktirbrahmaharīśavāsavamukhāmartyāsurātmasthitā
sṛṣṭasthāvarajaṅgamasthitamahācaitanyarūpā ca yā
yadvījasmaraṇena saiva bhavatī prādurbhavatyambike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

स्वात्मश्रीविजिताजविष्णुमघवच्छ्रीपूरणैकव्रतं
तद्विद्याकवितावितानलहरीकल्लोलिनीदीपकम् ।
बीजं यत्त्रिगुणप्रवृत्तिजनकं ब्रह्मेति यद्योगिनः
शान्ता नित्यमुपासते तदिह ते चित्ते दधे श्रीपरे ॥ ३० ॥

svātmaśrīvijitājaviṣṇumaghavacchrīpūraṇaikavrataṃ
tadvidyākavitāvitānalaharīkallolinīdīpakam
bījaṃ yattriguṇapravṛttijanakaṃ brahmeti yadyoginaḥ
śāntā nityamupāsate tadiha te citte dadhe śrīpare

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 31

ब्रह्मायोनिरमासुरेश्वरसुहृल्लेखाभियुक्तैस्तथा
मार्ताण्डेन्दुमनोभवाभवसुधीमायाभीरुद्राश्रितैः ।
सोमाम्बुक्षितिशक्तिभिः प्रकटितैर्वर्णाङ्गवेदक्रमैः
वर्णैश्श्रीशिवदेशिकेन विदितां विद्यां तवाम्ब श्रये ॥ ३१ ॥

brahmāyoniramāsureśvarasuhṛllekhābhiyuktaistathā
mārtāṇḍendumanobhavābhavasudhīmāyābhīrudrāśritaiḥ
somāmbukṣitiśaktibhiḥ prakaṭitairvarṇāṅgavedakramaiḥ
varṇaiśśrīśivadeśikena viditāṃ vidyāṃ tavāmba śraye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 32

एकैकं तब मातृके परतरे संयोगि वा योगि वा
विद्यादिप्रकटप्रभावजनकं जाड्यान्धकारापहम् ।
यन्निष्ठाश्चमहोत्पलासनमहाविष्णुप्रहर्तादयो
देवास्स्वेषु विधिष्वनन्यमहिमस्फूर्तिं देधे तेऽपि तत् ॥ ३२ ॥

ekaikaṃ taba mātṛke paratare saṃyogi vā yogi vā
vidyādiprakaṭaprabhāvajanakaṃ jāḍyāndhakārāpaham
yanniṣṭhāścamahotpalāsanamahāviṣṇuprahartādayo
devāssveṣu vidhiṣvananyamahimasphūrtiṃ dedhe te'pi tat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 33

इत्थं त्रीण्यपि मूलवाग्भवमहाश्रीकामराजस्फुरत्
शक्त्याख्यानि चतुश्श्रुतिप्रकटितान्युत्कृष्टकूटानि ते ।
भूतर्तुश्रुतिसङ्ख्यवर्णविदितान्यारक्तकान्ते शिवे
यो जानाति स एव सर्वजगतां सृष्टस्थितिध्वंसकृत् ॥ ३३ ॥

itthaṃ trīṇyapi mūlavāgbhavamahāśrīkāmarājasphurat
śaktyākhyāni catuśśrutiprakaṭitānyutkṛṣṭakūṭāni te
bhūtartuśrutisaṅkhyavarṇaviditānyāraktakānte śive
yo jānāti sa eva sarvajagatāṃ sṛṣṭasthitidhvaṃsakṛt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

नित्यं यस्तव मातृकाक्षरसखीं सौभाग्यविद्यां
जपेत्सम्पूज्याक्षरचक्रराजनिलयां सायन्तनाग्निमभाम् ।
कामाख्यं शिवनामतत्वमुभयं व्याप्यात्मनां सर्वतो
दीव्यन्तीमिह तस्य सिद्धिरचिरात्स्याच्चस्वरूपैक्यता ॥ ३४ ॥

nityaṃ yastava mātṛkākṣarasakhīṃ saubhāgyavidyāṃ
japetsampūjyākṣaracakrarājanilayāṃ sāyantanāgnimabhām
kāmākhyaṃ śivanāmatatvamubhayaṃ vyāpyātmanāṃ sarvato
dīvyantīmiha tasya siddhiracirātsyāccasvarūpaikyatā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 35

काव्यैर्वा पठितैः किमल्पविदुषो घोघुष्यमाणैः पुनः
किं तैर्व्याकरणैर्विबोधिततया किं वाभिधानश्रिया ।
एतैरम्बनबोभवीति सुकविस्तावत्तव श्रीमतो
यावन्नानुसरीसरीति सरणिं पादाब्जयोः पावनीम् ॥ ३५ ॥

kāvyairvā paṭhitaiḥ kimalpaviduṣo ghoghuṣyamāṇaiḥ punaḥ
kiṃ tairvyākaraṇairvibodhitatayā kiṃ vābhidhānaśriyā
etairambanabobhavīti sukavistāvattava śrīmato
yāvannānusarīsarīti saraṇiṃ pādābjayoḥ pāvanīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 36

गेहं नाकति गर्वितः प्रणमति स्त्रीसङ्गमो मोक्षति
द्वेषी मित्रति पातकं सुकृतति क्ष्मावल्लभो दासति ।
मृत्युर्वैद्यति दूषणं सुगुणति
त्वत्पादसंसेवनात्त्वां वन्दे भवभीतिभञ्जनकरीं गौरी गिरीशप्रियाम् ॥ ३६ ॥

gehaṃ nākati garvitaḥ praṇamati strīsaṅgamo mokṣati
dveṣī mitrati pātakaṃ sukṛtati kṣmāvallabho dāsati
mṛtyurvaidyati dūṣaṇaṃ suguṇati
tvatpādasaṃsevanāttvāṃ vande bhavabhītibhañjanakarīṃ gaurī girīśapriyām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 37

आद्यैरग्निरवीन्दुबिम्बनिलयैरम्ब
त्रिलिङ्गात्मभिर्मिश्रारक्तसितप्रभैरनुपमैर्युष्मत्पदैस्तैत्रिभिः ।
स्वात्मोत्पादित
काललोकनिगमावस्थामरादित्रयैरुद्भूतं त्रिपुरेति नाम कलयेयस्ते स धन्यो भवेत् ॥ ३७ ॥

ādyairagniravīndubimbanilayairamba
triliṅgātmabhirmiśrāraktasitaprabhairanupamairyuṣmatpadaistaitribhiḥ
svātmotpādita
kālalokanigamāvasthāmarāditrayairudbhūtaṃ tripureti nāma kalayeyaste sa dhanyo bhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 38

आद्यो जाप्यतमार्थवाचकतया रूढस्स्वरः
पञ्चमस्सर्वोत्कृष्टतमार्थवाचकतया वर्णः पवर्णात्मकः ।
वक्त्रत्वेन महाविभूतिसरणिस्त्वाधारगोहृद्रतो
भ्रूमध्ये स्थित इत्यतः प्रणवतां ते गीयतेऽम्बागमैः ॥ ३८ ॥

ādyo jāpyatamārthavācakatayā rūḍhassvaraḥ
pañcamassarvotkṛṣṭatamārthavācakatayā varṇaḥ pavarṇātmakaḥ
vaktratvena mahāvibhūtisaraṇistvādhāragohṛdrato
bhrūmadhye sthita ityataḥ praṇavatāṃ te gīyate'mbāgamaiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 39

गायत्री सशिरा तुरीयसहिता सन्ध्यात्रयी
त्वागमैराख्याता त्रिपुरे त्वमेव महतां शर्मप्रदा कर्मणाम् ।
तत्तद्दर्शनमुख्यशक्तिरपि च त्वं कर्मब्रह्मेश्वरी
कर्ताहं पुरुषो हरिश्र सविता बुद्धश्शिवस्त्वं गुरुः ॥ ३९ ॥

gāyatrī saśirā turīyasahitā sandhyātrayī
tvāgamairākhyātā tripure tvameva mahatāṃ śarmapradā karmaṇām
tattaddarśanamukhyaśaktirapi ca tvaṃ karmabrahmeśvarī
kartāhaṃ puruṣo hariśra savitā buddhaśśivastvaṃ guruḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 40

अन्नप्राणमनः
प्रबोधपरमानन्दैश्शिरःपक्षयुक्पुच्छात्मप्रकटैर्महोपनिषदां वाक्यैः प्रसिद्धीकृतैः ।
कोशैः पञ्चभिरेभिरम्ब भवतीमेतत्प्रलीनामिति
ज्योतिःप्रज्वलदुज्ज्वलात्मचपलां यो वेद स ब्रह्मवित् ॥ ४० ॥

annaprāṇamanaḥ
prabodhaparamānandaiśśiraḥpakṣayukpucchātmaprakaṭairmahopaniṣadāṃ vākyaiḥ prasiddhīkṛtaiḥ
kośaiḥ pañcabhirebhiramba bhavatīmetatpralīnāmiti
jyotiḥprajvaladujjvalātmacapalāṃ yo veda sa brahmavit

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 41

सच्चित्तत्वमसीति वाक्यविदितैरध्यात्मविद्या शिवे
ब्रह्माख्यैरतुलप्रभावजनकैस्तत्वैस्त्रिभिस्सद्गुरोः ।
त्वद्रूपस्य मुखारविन्दकुहरात्सम्प्राप्य दीक्षामतो
यस्त्वां विन्दति तत्त्वतस्तदहमित्यार्ये स मुक्तो भवेत् ॥ ४१ ॥

saccittatvamasīti vākyaviditairadhyātmavidyā śive
brahmākhyairatulaprabhāvajanakaistatvaistribhissadguroḥ
tvadrūpasya mukhāravindakuharātsamprāpya dīkṣāmato
yastvāṃ vindati tattvatastadahamityārye sa mukto bhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 42

सिद्धान्तैर्बहुभिः
प्रमाणगणितैरन्यैरविद्यातमोनक्षत्रैरिव सर्वमन्धतमसं तावन्न निर्भिद्यते ।
यावत्ते सवितैव सम्मतमिदं नोदेति विश्वान्तरे
जन्तोर्जन्मनिवारणैकभिदुरं श्रीशाम्भवि श्रीशिवे ॥ ४२ ॥

siddhāntairbahubhiḥ
pramāṇagaṇitairanyairavidyātamonakṣatrairiva sarvamandhatamasaṃ tāvanna nirbhidyate
yāvatte savitaiva sammatamidaṃ nodeti viśvāntare
jantorjanmanivāraṇaikabhiduraṃ śrīśāmbhavi śrīśive

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 43

आत्मासौ सकलेन्द्रियाश्रयमतो बुद्ध्यादिभिश्शोचितः
कर्माबद्धतनुर्जनिञ्च मरणं प्राप्नोति यत्कारणात् ।
यत्ते देवि महाविलासलहरीविद्यायुधानां
जयस्तस्मात्त्वां गुरुमभ्युपेत्य कलये त्वामेव चेन्मुच्यते ॥ ४३ ॥

ātmāsau sakalendriyāśrayamato buddhyādibhiśśocitaḥ
karmābaddhatanurjaniñca maraṇaṃ prāpnoti yatkāraṇāt
yatte devi mahāvilāsalaharīvidyāyudhānāṃ
jayastasmāttvāṃ gurumabhyupetya kalaye tvāmeva cenmucyate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 44

नानायोनिसहस्रसम्भववशाज्जाता जनन्यः कति
प्रख्याता जनकाः कियन्त इति मे सत्स्यन्ति चाग्रे कति ।
एतेषां गणनैव नास्ति
महतस्संसारवारान्निधेर्भीतं मां नितरामनन्यशरणं रक्षानुकम्पानिधे ॥ ४४ ॥

nānāyonisahasrasambhavavaśājjātā jananyaḥ kati
prakhyātā janakāḥ kiyanta iti me satsyanti cāgre kati
eteṣāṃ gaṇanaiva nāsti
mahatassaṃsāravārānnidherbhītaṃ māṃ nitarāmananyaśaraṇaṃ rakṣānukampānidhe

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 45

देहक्षोभकरैर्व्रतैर्बहुविधैर्ध्यानैश्च होमैर्जपैः
सन्तानैर्हयमेधमुख्यसुमखैर्नानाविधैः कर्मभिः ।
यत्सङ्कल्पविकल्पजालमलिनं प्राप्तं पदं तस्य ते
दूरादेव निवर्तते परतरं मातः पदं निर्मलम् ॥ ४५ ॥

dehakṣobhakarairvratairbahuvidhairdhyānaiśca homairjapaiḥ
santānairhayamedhamukhyasumakhairnānāvidhaiḥ karmabhiḥ
yatsaṅkalpavikalpajālamalinaṃ prāptaṃ padaṃ tasya te
dūrādeva nivartate parataraṃ mātaḥ padaṃ nirmalam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 46

पञ्चाशन्निजदेहजाक्षरभवैर्नानाविधैर्धातुभिः
बह्वर्थैः पदवाक्यमानजनकैरर्थाविनाभावितैः ।
साभिप्रायवदर्थकर्मफलदैः ख्यातैरनन्तैरिदं
विश्वं व्याप्य चिदात्मनाहमहमित्युज्जृम्भसे मातृके ॥ ४६ ॥

pañcāśannijadehajākṣarabhavairnānāvidhairdhātubhiḥ
bahvarthaiḥ padavākyamānajanakairarthāvinābhāvitaiḥ
sābhiprāyavadarthakarmaphaladaiḥ khyātairanantairidaṃ
viśvaṃ vyāpya cidātmanāhamahamityujjṛmbhase mātṛke

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 47

श्रीचक्रं श्रुतिमूलकोश इति ते संसारचक्रात्मकं
विख्यातं तदधिष्ठिताक्षर शिवज्योतिर्मयं सर्वतः ।
एतन्मन्त्रमयात्मिकाभिररुणश्रीसुन्दरीभिर्वृते
मध्ये बैन्दवसिह्मपीठललिते त्वं ब्रह्मविद्ये शिवे ॥ ४७ ॥

śrīcakraṃ śrutimūlakośa iti te saṃsāracakrātmakaṃ
vikhyātaṃ tadadhiṣṭhitākṣara śivajyotirmayaṃ sarvataḥ
etanmantramayātmikābhiraruṇaśrīsundarībhirvṛte
madhye baindavasihmapīṭhalalite tvaṃ brahmavidye śive

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 48

आताम्रार्कसहस्रदीप्तिसुषुमासौन्दर्यसारैरलं
लोकातीतमहोदयैरुपचितैस्सर्वोपमागोचरैः ।
नानारत्नविभूषणैरमणितैर्जाज्वल्यमानाभितस्त्वं मातस्त्रिपुरारिसुन्दरि कुरु स्वान्ते निवासं मम ॥ ४८ ॥

ātāmrārkasahasradīptisuṣumāsaundaryasārairalaṃ
lokātītamahodayairupacitaissarvopamāgocaraiḥ
nānāratnavibhūṣaṇairamaṇitairjājvalyamānābhitastvaṃ mātastripurārisundari kuru svānte nivāsaṃ mama

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 49

बिन्दुप्राणविसर्गजीवसहितं बिन्दुत्रिजीवात्मकं
षट्कूटा विनिपर्यया निगदिता तावत्त्रिबालार्बला ।
एभिस्सम्पुटितं प्रजप्य विहरेत्प्रासादमन्त्रं परं
गुह्याद्रुह्यतमं सयोगजनितं सद्भोगमोक्षप्रदम् ॥ ४९ ॥

binduprāṇavisargajīvasahitaṃ bindutrijīvātmakaṃ
ṣaṭkūṭā viniparyayā nigaditā tāvattribālārbalā
ebhissampuṭitaṃ prajapya viharetprāsādamantraṃ paraṃ
guhyādruhyatamaṃ sayogajanitaṃ sadbhogamokṣapradam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 50

शिञ्जन्नूपुरपादकङ्कणमहामुद्रासुलाक्षारसालङ्काराङ्किन्तमङ्घ्रिपङ्कजयुगं श्रीपादुकालङ्कृन्तम् ।
उद्भास्वन्नखचन्द्रखण्डरुचिरं राजज्जपासन्निभं
ब्रह्मादित्रिदशा मुरार्चितमिदं मूर्ध्नि स्मराम्यम्बिके ॥ ५० ॥

śiñjannūpurapādakaṅkaṇamahāmudrāsulākṣārasālaṅkārāṅkintamaṅghripaṅkajayugaṃ śrīpādukālaṅkṛntam
udbhāsvannakhacandrakhaṇḍaruciraṃ rājajjapāsannibhaṃ
brahmāditridaśā murārcitamidaṃ mūrdhni smarāmyambike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 51

आरक्तछविनातिमार्दवयुजा निःश्वासहार्येण य
त्कौशेयेन विचित्ररत्नघटितैर्मुक्ताफलैरुज्वलैः ।
कूजत्काञ्चनकिङ्किणीभिरभितस्सन्नद्धकाञ्चीगुणेरादीप्तं सुनितम्बबिम्बमरुणं ते भावयाम्यम्बिके ॥ ५१ ॥

āraktachavinātimārdavayujā niḥśvāsahāryeṇa ya
tkauśeyena vicitraratnaghaṭitairmuktāphalairujvalaiḥ
kūjatkāñcanakiṅkiṇībhirabhitassannaddhakāñcīguṇerādīptaṃ sunitambabimbamaruṇaṃ te bhāvayāmyambike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 52

कस्तूरीघनसारकुङ्कुमरजोगन्धोत्कटैश्चन्दनैरादीप्तं मणिमालया विरचितग्रैवेयहारादिभिः ।
दीप्तं दिव्य विभूषणैर्जननि ते
ज्योतिर्विभास्वत्कुचव्याजस्वर्णघटद्वयं हरिहरब्रह्मादिपीतं भजे ॥ ५२ ॥

kastūrīghanasārakuṅkumarajogandhotkaṭaiścandanairādīptaṃ maṇimālayā viracitagraiveyahārādibhiḥ
dīptaṃ divya vibhūṣaṇairjanani te
jyotirvibhāsvatkucavyājasvarṇaghaṭadvayaṃ hariharabrahmādipītaṃ bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 53

मुक्तारत्नसुवर्णकान्तिललितास्ते बाहुवल्लीरहं
केयूरोत्तमबाहुदण्डवलयैर्हस्ताङ्गुलीभूषणैः ।
संवृत्ताः कलयामि हीरमणिमन्मुक्ताकलापीकृतं
ग्रीवापट्टविभूषणेन सुभगं कण्ठञ्च कम्बुश्रियम् ॥ ५३ ॥

muktāratnasuvarṇakāntilalitāste bāhuvallīrahaṃ
keyūrottamabāhudaṇḍavalayairhastāṅgulībhūṣaṇaiḥ
saṃvṛttāḥ kalayāmi hīramaṇimanmuktākalāpīkṛtaṃ
grīvāpaṭṭavibhūṣaṇena subhagaṃ kaṇṭhañca kambuśriyam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 54

उद्यत्पूर्णकलानिधीशवदनं भक्तप्रसन्नं सदा
सम्फुल्लाम्बुजपत्रकान्तिसुषुमाधिक्कारदक्षेक्षणम् ।
सानन्दं कृतमन्दहासमसकृत्प्रादुर्भवत्कौतुकं
कुन्दाकारसुदन्तपङ्क्तिरुचिरं पूर्णं स्मराम्यम्बिके ॥ ५४ ॥

udyatpūrṇakalānidhīśavadanaṃ bhaktaprasannaṃ sadā
samphullāmbujapatrakāntisuṣumādhikkāradakṣekṣaṇam
sānandaṃ kṛtamandahāsamasakṛtprādurbhavatkautukaṃ
kundākārasudantapaṅktiruciraṃ pūrṇaṃ smarāmyambike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 55

तप्तस्वर्णकृतोरुकुण्डलयुगं
माणिक्यमुक्तोल्लसद्धीराबद्धमनन्यतुल्यमपरं हैमञ्च चक्रद्वयम् ।
शुक्राकारनिकारदक्षममलं मुक्ताफलं सुन्दरं
बिभ्रत्कर्णयुगं भजामि ललितं नासाग्रभागं शिवे ॥ ५५ ॥

taptasvarṇakṛtorukuṇḍalayugaṃ
māṇikyamuktollasaddhīrābaddhamananyatulyamaparaṃ haimañca cakradvayam
śukrākāranikāradakṣamamalaṃ muktāphalaṃ sundaraṃ
bibhratkarṇayugaṃ bhajāmi lalitaṃ nāsāgrabhāgaṃ śive

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 56

जातीचम्पककुन्दकेसर
महागन्धोत्किरत्केतकीनीपाशोकशिरीषमुख्यकुसुमप्रोत्तंसिता धूपिता ।
आनीलाञ्जननीलमत्तमधुपश्रेणी च वेणी तव
श्रीमातश्श्रयतां मदीयहृदयाम्भोजे सरोजालये ॥ ५६ ॥

jātīcampakakundakesara
mahāgandhotkiratketakīnīpāśokaśirīṣamukhyakusumaprottaṃsitā dhūpitā
ānīlāñjananīlamattamadhupaśreṇī ca veṇī tava
śrīmātaśśrayatāṃ madīyahṛdayāmbhoje sarojālaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 57

लेखालभ्यविचित्ररत्नघटितं हैमं किरीटोत्तमं
मुक्ताकाञ्चनकिङ्किणीगणमहाहीरप्रबन्धोज्वलम् ।
चञ्चच्चन्द्रकलाकलापललितं देवद्रुपुष्पार्चितं
माल्यैरेवविलम्बितं सुशिखरं विभ्रच्छिरस्ते भजे ॥ ५७ ॥

lekhālabhyavicitraratnaghaṭitaṃ haimaṃ kirīṭottamaṃ
muktākāñcanakiṅkiṇīgaṇamahāhīraprabandhojvalam
cañcaccandrakalākalāpalalitaṃ devadrupuṣpārcitaṃ
mālyairevavilambitaṃ suśikharaṃ vibhracchiraste bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 58

प्रोक्षिप्तोच्चसुवर्णदण्डललितं पूर्णेन्दुबिम्बाकृतिं
चक्रं मौक्तिकरत्नचक्रकलितं क्षौमांशुकोत्तंसितम् ।
मुक्ताजालविलम्बितं सकलशं नानाप्रसूनार्चितं
चन्द्रोड्डामरचामरालि दधती श्रीदेवि ते स्वस्त्रियः ॥ ५८ ॥

prokṣiptoccasuvarṇadaṇḍalalitaṃ pūrṇendubimbākṛtiṃ
cakraṃ mauktikaratnacakrakalitaṃ kṣaumāṃśukottaṃsitam
muktājālavilambitaṃ sakalaśaṃ nānāprasūnārcitaṃ
candroḍḍāmaracāmarāli dadhatī śrīdevi te svastriyaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 59

विद्यामन्त्ररहस्यविन्मुनिगणैः कॢर्प्तोपचारार्चनां
देवादिस्तुतिगीयमानचरितां वेदान्दतत्वात्मिकाम् ।
सर्वास्ताश्च तुरीयतामुपगतास्त्वद्रश्मिदेव्यः परा
स्तन्नित्यं समुपासते स्वविभवैश्श्रीचक्रनाथे शिवे ॥ ५९ ॥

vidyāmantrarahasyavinmunigaṇaiḥ kḷrptopacārārcanāṃ
devādistutigīyamānacaritāṃ vedāndatatvātmikām
sarvāstāśca turīyatāmupagatāstvadraśmidevyaḥ parā
stannityaṃ samupāsate svavibhavaiśśrīcakranāthe śive

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 60

शृङ्गारादिरसालयं त्रिभुवनं माल्यैरनेकैर्वृतं
सर्वाङ्गीणसदङ्गरागसुरभि श्रीमद्वपुर्धूपितम् ।
ताम्बूलारुणपल्लवाधरयुतं रम्यं त्रिपुष्टुं
वहत्फालं नन्दनचन्दनेन सुरभि ध्यायामि ते मङ्गलम् ॥ ६० ॥

śṛṅgārādirasālayaṃ tribhuvanaṃ mālyairanekairvṛtaṃ
sarvāṅgīṇasadaṅgarāgasurabhi śrīmadvapurdhūpitam
tāmbūlāruṇapallavādharayutaṃ ramyaṃ tripuṣṭuṃ
vahatphālaṃ nandanacandanena surabhi dhyāyāmi te maṅgalam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 61

एवं यस्स्मरति प्रबुद्धसुमतिश्श्रीमत्स्वरूपं परं
वृद्धोप्याशु युवाभवत्यनुपमस्त्रीणामनङ्गायते ।
स्पष्टैश्वर्यतिरस्कृताखिलसुरश्रीजृम्भितात्मालयः
पृथ्वीपालकिरीटकोटिवलिभिर्नीराजिताङ्घ्रिर्भवेत् ॥ ६१ ॥

evaṃ yassmarati prabuddhasumatiśśrīmatsvarūpaṃ paraṃ
vṛddhopyāśu yuvābhavatyanupamastrīṇāmanaṅgāyate
spaṣṭaiśvaryatiraskṛtākhilasuraśrījṛmbhitātmālayaḥ
pṛthvīpālakirīṭakoṭivalibhirnīrājitāṅghrirbhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 62

अथ तव धनुः पुण्ट्रेक्षुकृत्प्रसिद्धमणिद्युति
त्रिभुवनबधूमोहज्योत्स्नाकलानिधिमण्डलम् ।
अखिलजननि स्मारंस्मारं
गतस्मरताञ्जनस्त्रिभुवनवधूमोहाम्बोधेः प्रपूर्णविधुर्भवेत् ॥ ६२ ॥

atha tava dhanuḥ puṇṭrekṣukṛtprasiddhamaṇidyuti
tribhuvanabadhūmohajyotsnākalānidhimaṇḍalam
akhilajanani smāraṃsmāraṃ
gatasmaratāñjanastribhuvanavadhūmohāmbodheḥ prapūrṇavidhurbhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 63

प्रसूनशरपञ्चकप्रकटगुम्फनागुम्फितं
त्रिलोकमवलोकयत्यमलचेतसां चञ्चलम् ।
अशेषरमणीजनस्मरविजृम्भणं यस्सदा
पटुर्भवति ते शिवे त्रिजगदङ्गनाक्षोभणे ॥ ६३ ॥

prasūnaśarapañcakaprakaṭagumphanāgumphitaṃ
trilokamavalokayatyamalacetasāṃ cañcalam
aśeṣaramaṇījanasmaravijṛmbhaṇaṃ yassadā
paṭurbhavati te śive trijagadaṅganākṣobhaṇe

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 64

पाशं प्रपूरितमहासुमतिप्रकाशं
यो वा तव त्रिपुरसुन्दरि सुन्दरीणाम् ।
आकर्षणेऽखिलवशीकरणे
प्रवीणश्चित्तेवसन् स भुवनत्वयवश्यकृत्स्यात् ॥ ६४ ॥

pāśaṃ prapūritamahāsumatiprakāśaṃ
yo vā tava tripurasundari sundarīṇām
ākarṣaṇe'khilavaśīkaraṇe
pravīṇaścittevasan sa bhuvanatvayavaśyakṛtsyāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 65

यस्स्वान्ते कलयति
कोविदस्त्रिलोकीस्तम्भारम्भणवेक्षणकृत्युदारवीर्यम् ।
मातस्ते विजयतां कुशं सयोषा
देवास्तं भजति च भूभुजोऽत्र सैन्यम् ॥ ६५ ॥

yassvānte kalayati
kovidastrilokīstambhārambhaṇavekṣaṇakṛtyudāravīryam
mātaste vijayatāṃ kuśaṃ sayoṣā
devāstaṃ bhajati ca bhūbhujo'tra sainyam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 66

पाशध्यानवशाद्भवेद्भवमहामोहाम्भसोज्जृम्भणं
प्रख्यातप्रव्यवेषु चिन्तनवशात्तत्तच्छरव्यं सुधीः ।
चापध्यानवशात्समस्तजगतां मृत्योर्वशत्वं
महादुर्गस्तम्भमहाङ्कुशस्य मननान्मायाममेयां तरेत् ॥ ६६ ॥

pāśadhyānavaśādbhavedbhavamahāmohāmbhasojjṛmbhaṇaṃ
prakhyātapravyaveṣu cintanavaśāttattaccharavyaṃ sudhīḥ
cāpadhyānavaśātsamastajagatāṃ mṛtyorvaśatvaṃ
mahādurgastambhamahāṅkuśasya mananānmāyāmameyāṃ taret

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 67

न्यासं कृत्वा गणेशं ग्रहगणमहायोगिनीराशिपीठैः
पञ्चाशन्मातृकार्ण सहितबहुकलैरष्टवाग्देवताभिः ।
सश्री कण्ठादियुग्मैर्निजविमलतनौ केशवाद्यैश्च
तत्त्वैषट्त्रिंशक्तमाद्यैर्भगवति भवतीं यस्स्मरेत्स त्वमेव ॥ ६७ ॥

nyāsaṃ kṛtvā gaṇeśaṃ grahagaṇamahāyoginīrāśipīṭhaiḥ
pañcāśanmātṛkārṇa sahitabahukalairaṣṭavāgdevatābhiḥ
saśrī kaṇṭhādiyugmairnijavimalatanau keśavādyaiśca
tattvaiṣaṭtriṃśaktamādyairbhagavati bhavatīṃ yassmaretsa tvameva

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 68

भगवति तव पादपद्मातिसद्माविक श्री
स्त्रिजगति परिहृत्य भद्राय निद्रादिषु ।
अलि इति कलनादसङ्गीतभङ्गीकृते
परिमलमिह किन्तु वन्देति सन्देहितः ॥ ६८ ॥

bhagavati tava pādapadmātisadmāvika śrī
strijagati parihṛtya bhadrāya nidrādiṣu
ali iti kalanādasaṅgītabhaṅgīkṛte
parimalamiha kintu vandeti sandehitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 69

सुरपतिपुरलक्ष्मीजृम्भणातीतलक्ष्मीः
प्रभवति निजगेहे यस्य देवत्वमार्ये ।
विधृतबहुकलानां पात्रभूतस्य तस्य
त्रिभुवनविदिता सा जृम्भिता कीर्तिरच्छा ॥ ६९ ॥

surapatipuralakṣmījṛmbhaṇātītalakṣmīḥ
prabhavati nijagehe yasya devatvamārye
vidhṛtabahukalānāṃ pātrabhūtasya tasya
tribhuvanaviditā sā jṛmbhitā kīrtiracchā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 70

मातस्त्वं भूर्भुवस्वर्महिततमतनुस्त्वन्तरिक्षं न सूर्यो
राज्ञी शुक्रेन्द्रवह्नीन्दुभिरपि निगमब्रह्मभिः प्रोतशक्तिः ।
प्राणापानादियुक्तैः कलयति सकलं मानसं
ध्यानयोगाद्येषां तेषां सपर्या भवति सुरकृता ब्रह्मता योग्यता च ॥ ७० ॥

mātastvaṃ bhūrbhuvasvarmahitatamatanustvantarikṣaṃ na sūryo
rājñī śukrendravahnīndubhirapi nigamabrahmabhiḥ protaśaktiḥ
prāṇāpānādiyuktaiḥ kalayati sakalaṃ mānasaṃ
dhyānayogādyeṣāṃ teṣāṃ saparyā bhavati surakṛtā brahmatā yogyatā ca

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 71

क्व मे बुद्धिर्वाचः परमविदुषो मन्दसरणिः
क्व ते मातर्ब्रह्मप्रमुखविबुधस्वान्तवचसाम् ।
अभूमा विष्फूर्तिः परतरमहिम्नस्तव नुतौ
प्रसीद क्षन्तव्यं बहुलतरचापल्यमपि मे ॥ ७१ ॥

kva me buddhirvācaḥ paramaviduṣo mandasaraṇiḥ
kva te mātarbrahmapramukhavibudhasvāntavacasām
abhūmā viṣphūrtiḥ parataramahimnastava nutau
prasīda kṣantavyaṃ bahulataracāpalyamapi me

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 72

प्रसीद परदेवते मम हृदि प्रभूतं भयं
निवारय दरिद्रतां दलय देहि सर्वज्ञताम् ।
विधेहि करुणानिधे शिरसि पादयुग्मं स्वकं
विदारय जरामृतिं त्रिपुरसुन्दरि श्रीशिवे ॥ ७२ ॥

prasīda paradevate mama hṛdi prabhūtaṃ bhayaṃ
nivāraya daridratāṃ dalaya dehi sarvajñatām
vidhehi karuṇānidhe śirasi pādayugmaṃ svakaṃ
vidāraya jarāmṛtiṃ tripurasundari śrīśive

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

फलम्The fruit

Verse 73

इति त्रिपुरसुन्दरीस्तुतिमिमां पठेद्यस्सुधीः
स सर्वदुरिताटवीपटलचण्डदावानलः ।
लभेन्मनसि वाञ्छितं
प्रचुरसिद्धिरिद्धिर्भवेदनेकविधसम्पदां पदमनन्यतुल्यो भवेत् ॥ ७३ ॥

iti tripurasundarīstutimimāṃ paṭhedyassudhīḥ
sa sarvaduritāṭavīpaṭalacaṇḍadāvānalaḥ
labhenmanasi vāñchitaṃ
pracurasiddhiriddhirbhavedanekavidhasampadāṃ padamananyatulyo bhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 74

सङ्गीतं सरसं कवित्वसरणिं आम्नायवाक्यस्मृती
व्याख्यानं हृदि तावकीनचरणद्वन्द्वञ्च सर्वज्ञतां ।
श्रद्धां कर्मणि कालिके तव बलं श्रीजृम्भणं मन्दिरे
सौन्दर्यं वपुषि प्रकाशमतुलं अम्बेश्वरि श्रीशिवे ॥ ७४ ॥

saṅgītaṃ sarasaṃ kavitvasaraṇiṃ āmnāyavākyasmṛtī
vyākhyānaṃ hṛdi tāvakīnacaraṇadvandvañca sarvajñatāṃ
śraddhāṃ karmaṇi kālike tava balaṃ śrījṛmbhaṇaṃ mandire
saundaryaṃ vapuṣi prakāśamatulaṃ ambeśvari śrīśive

सङ्गीतंसरसंकवित्वसरणिंआम्नायवाक्यस्मृतीव्याख्यानंहृदितावकीनचरणद्वन्द्वञ्चसर्वज्ञतांश्रद्धांकर्मणिकालिकेतवबलंश्रीजृम्भणंमन्दिरेसौन्दर्यंवपुषिप्रकाशमतुलंअम्बेश्वरिश्रीशिवे
हिन्दी अर्थ

रसमय संगीत, कविता का मार्ग, श्रुति और स्मृति के वाक्य, हृदय में व्याख्या, आपका चरण-युगल, सर्वज्ञता, कर्म में श्रद्धा, हे कालिका, आपका बल, घर में श्री की वृद्धि, शरीर में सौन्दर्य, अनुपम प्रकाश — हे अम्बिका, हे ईश्वरी, हे श्री शिवा।

English sense

Music full of flavour, the path of poetry, the sentences of revelation and tradition, explanation in the heart, your pair of feet, all-knowing, faith in works, O Kālikā, your strength, glorious growth in the home, beauty in the body, an unmatched light — O Ambikā, O Īśvarī, O Śrī Śivā.

पदार्थ · word by word
सङ्गीतं
musicसंगीत
सरसं
full of flavourरसमय
कवित्वसरणिं
the path of poetryकविता का मार्ग
आम्नायवाक्यस्मृती
sentences of revelation and traditionश्रुति और स्मृति के वाक्य
व्याख्यानं
explanationव्याख्या
हृदि
in the heartहृदय में
तावकीनचरणद्वन्द्वञ्च
and your pair of feetऔर आपका चरण-युगल
सर्वज्ञतां
all-knowingसर्वज्ञता
श्रद्धां
faithश्रद्धा
कर्मणि
in worksकर्म में
कालिके
O Kālikāहे कालिका
तव
yourआपका
बलं
strengthबल
श्रीजृम्भणं
glorious growthश्री की वृद्धि
मन्दिरे
in the homeघर में
सौन्दर्यं
beautyसौन्दर्य
वपुषि
in the bodyशरीर में
प्रकाशमतुलं
unmatched lightअनुपम प्रकाश
अम्बेश्वरि
O Ambā, Īśvarīहे अम्बा, ईश्वरी
श्रीशिवे
O Śrī Śivāहे श्री शिवा

Verse 75

पृथ्वीपालप्रकटमकुटस्रग्रजोरञ्चिताङ्घ्रिः
विद्वत्पूजानतिमतिसमाराधितो बाधितारिः ।
विद्यास्सर्वाः कलयति हृदा भासयन्ति प्रभाभिः
लोकास्सर्वे नवनवपदैरिन्दुबिम्बप्रकाशैः ॥ ७५ ॥

pṛthvīpālaprakaṭamakuṭasragrajorañcitāṅghriḥ
vidvatpūjānatimatisamārādhito bādhitāriḥ
vidyāssarvāḥ kalayati hṛdā bhāsayanti prabhābhiḥ
lokāssarve navanavapadairindubimbaprakāśaiḥ

पृथ्वीपालप्रकटमकुटस्रग्रजोरञ्चिताङ्घ्रिःविद्वत्पूजानतिमतिसमाराधितोबाधितारिःविद्यास्सर्वाःकलयतिहृदाभासयन्तिप्रभाभिःलोकास्सर्वेनवनवपदैरिन्दुबिम्बप्रकाशैः
हिन्दी अर्थ

उसके चरण राजाओं के मुकुटों की मालाओं की धूल से सजते हैं; विद्वान नमस्कार और चिन्तन से उसकी आराधना करते हैं; उसके शत्रु पराजित होते हैं; हृदय में वह सारी विद्याएँ धारण करता है; और सब लोक अपनी किरणों से चमकते हैं, नित-नए पदों के साथ जो चन्द्र-बिम्ब जैसे उजले हैं।

English sense

His feet are adorned with the dust from the garlands of the crowns of kings; he is honoured by the learned with bows and thought; his foes are put down; in his heart he holds all knowledge; and all the worlds shine with their rays, with ever-new words bright as the moon's disc.

पदार्थ · word by word
पृथ्वीपालप्रकटमकुटस्रग्रजोरञ्चिताङ्घ्रिः
his feet adorned with the dust of garlands from the crowns of kingsजिसके चरण राजाओं के मुकुटों की मालाओं की धूल से सजे
विद्वत्पूजानतिमतिसमाराधितो
honoured by the learned with bows and thoughtविद्वानों द्वारा नमस्कार और चिन्तन से आराधित
बाधितारिः
with foes put downपराजित शत्रुओं वाला
विद्यास्सर्वाः
all knowledgesसारी विद्याएँ
कलयति
he holdsवह धारण करता है
हृदा
in the heartहृदय में
भासयन्ति
shineचमकते हैं
प्रभाभिः
with raysकिरणों से
लोकास्सर्वे
all the worldsसब लोक
नवनवपदैरिन्दुबिम्बप्रकाशैः
with ever-new words bright as the moon's discनित-नए पदों से, जो चन्द्र-बिम्ब जैसे उजले हैं

Verse 76

भूष्यं वैदुष्यमुद्यद्दिनकरकिरणाकारमाकार तेजाः
सुज्ञानं भूरिमानं दिनकरललितं दुर्गमं योगमार्गम् ।
आयुष्पञ्चाष्टसिद्धिं हरगिरिविशदां कीर्तिमभ्येत्यभूमौ
देहान्ते ब्रह्मपारं परमशिवचिदाकारमभ्येति विद्वान् ॥ ७६ ॥

bhūṣyaṃ vaiduṣyamudyaddinakarakiraṇākāramākāra tejāḥ
sujñānaṃ bhūrimānaṃ dinakaralalitaṃ durgamaṃ yogamārgam
āyuṣpañcāṣṭasiddhiṃ haragiriviśadāṃ kīrtimabhyetyabhūmau
dehānte brahmapāraṃ paramaśivacidākāramabhyeti vidvān

भूष्यंवैदुष्यमुद्यद्दिनकरकिरणाकारमाकारतेजाःसुज्ञानंभूरिमानंदिनकरललितंदुर्गमंयोगमार्गम्आयुष्पञ्चाष्टसिद्धिंहरगिरिविशदांकीर्तिमभ्येत्यभूमौदेहान्तेब्रह्मपारंपरमशिवचिदाकारमभ्येतिविद्वान्
हिन्दी अर्थ

भूषण, विद्वत्ता, उगते सूर्य की किरणों जैसा रूप और तेज, सुज्ञान, बड़ा सम्मान, सूर्य-सा सुन्दर और कठिन योग-मार्ग, आयु, पाँच और आठ सिद्धियाँ, हर के पर्वत जैसी उज्ज्वल कीर्ति — इन्हें पृथ्वी पर पाकर, देह के अन्त में ज्ञानी परमशिव के चिद्रूप ब्रह्म के पार पहुँचता है।

English sense

Ornament, learning, a form shining with the glory of the sun's rising rays, knowledge, great honour, a lovely, hard path of yoga bright as the sun, life, the five and eight siddhis, white fame like the mountain of Hara — having reached these on earth, at the body's end the knower goes to the far shore of Brahman, the form of supreme Śiva's awareness.

पदार्थ · word by word
भूष्यं
ornamentभूषण
वैदुष्यमुद्यद्दिनकरकिरणाकारमाकार
learning, and a form shining like the sun's rising raysविद्वत्ता और उगते सूर्य की किरणों जैसा रूप
तेजाः
radianceतेज
सुज्ञानं
good knowledgeसुज्ञान
भूरिमानं
great honourबड़ा सम्मान
दिनकरललितं
lovely as the sunसूर्य-सा सुन्दर
दुर्गमं
hardकठिन
योगमार्गम्
path of yogaयोग-मार्ग
आयुष्पञ्चाष्टसिद्धिं
life, the five and eight siddhisआयु, पाँच और आठ सिद्धियाँ
हरगिरिविशदां
white like the mountain of Haraहर के पर्वत जैसी उज्ज्वल
कीर्तिमभ्येत्यभूमौ
fame, having reached it on earthकीर्ति, इसे पृथ्वी पर पाकर
देहान्ते
at the body's endदेह के अन्त में
ब्रह्मपारं
the far shore of Brahmanब्रह्म के पार
परमशिवचिदाकारमभ्येति
goes to the form of the awareness of supreme Śivaपरमशिव के चिद्रूप को पहुँचता है
विद्वान्
the knowerज्ञानी

Verse 77

उच्चेषु नीचेष्वपि दर्शनेषु प्रकाशते देवि तब स्वरूपम् ।
समुज्वलन्त्येव हि यज्ञवाटे चण्डालवेश्मन्यपि जातवेदाः ॥ ७७ ॥

ucceṣu nīceṣvapi darśaneṣu prakāśate devi taba svarūpam
samujvalantyeva hi yajñavāṭe caṇḍālaveśmanyapi jātavedāḥ

उच्चेषुनीचेष्वपिदर्शनेषुप्रकाशतेदेवितबस्वरूपम्समुज्वलन्त्येवहियज्ञवाटेचण्डालवेश्मन्यपिजातवेदाः
हिन्दी अर्थ

हे देवी, ऊँचे और नीचे सभी दर्शनों में आपका स्वरूप चमकता है; जैसे अग्नि यज्ञशाला में भी और चाण्डाल के घर में भी भली-भाँति जलती है।

English sense

In high and low views alike, O Goddess, your form shines; indeed, fire burns bright both in the sacrificial ground and in the house of an outcaste.

पदार्थ · word by word
उच्चेषु
in the highऊँचे में
नीचेष्वपि
in the low tooनीचे में भी
दर्शनेषु
in viewsदर्शनों में
प्रकाशते
shinesचमकता है
देवि
O Goddessहे देवी
तब
yourआपका
स्वरूपम्
formस्वरूप
समुज्वलन्त्येव
burns brightभली-भाँति जलती है
हि
indeedही
यज्ञवाटे
in the sacrificial groundयज्ञशाला में
चण्डालवेश्मन्यपि
in the house of an outcaste tooचाण्डाल के घर में भी
जातवेदाः
fireअग्नि
इति शिवरहस्यान्तर्गते भवाख्ये दुर्वाससाविरचितं त्रिपुराम्बिकामहिम्नस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Kundalini कुण्डलिनी The dormant serpent-power said to lie coiled at the base of the spine, which fully awakens in a practitioner who has mastered a deity's protective mantra at moments of grave danger.
Nada नाद Sound or tone — the precise pronunciation that determines a mantra or stotra's actual effect, independent of the devotion behind it.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.
Bindu बिंदु The point — the concentrated seed of sound or energy from which a mantra or a yantra's whole structure unfolds.
Parvati पार्वती The daughter of the mountain and consort of Shiva; the questioner to whom much of tantra is expounded.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras