Brahmavaivarta Purāṇa, Prakṛti Khaṇḍa

मङ्गलचण्डिकास्तोत्रम्

Mangalachandika Stotram (Brahmavaivarta Purana) — The hymn of Maṅgalacaṇḍikā, also called Maṅgalagaurī, told by Nārāyaṇa to Nārada

Maṅgalacaṇḍikā is the goddess of good fortune, a form of Durga and of Chandika; she is worshipped on Tuesdays. The passage opens with her mantra and a meditation on a sixteen-year-old goddess the colour of a white campaka flower. Then comes the hymn Shiva sang when he was in danger, six verses that play on the word maṅgala, and the account of those who worshipped her after him.

Verse 1

ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं सर्वपूज्ये देवि मङ्गलचण्डिके ।
ऐं क्रूं फट् स्वाहेत्येवं चाप्येकविंशाक्षरो मनुः ॥ १ ॥

oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ sarvapūjye devi maṅgalacaṇḍike
aiṃ krūṃ phaṭ svāhetyevaṃ cāpyekaviṃśākṣaro manuḥ

ॐह्रींश्रींक्लींसर्वपूज्येदेविमङ्गलचण्डिकेऐंक्रूंफट्स्वाहाइतिएवम्चअपिएकविंश-अक्षरःमनुः
हिन्दी अर्थ

ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं, हे सबकी पूज्या देवी मंगलचण्डिका, ऐं क्रूं फट् स्वाहा। इस प्रकार मन्त्र इक्कीस अक्षरों का है।

English sense

Oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ, goddess worthy of all worship, Maṅgalacaṇḍikā, aiṃ krūṃ phaṭ svāhā. So the mantra has twenty-one syllables.

पदार्थ · word by word
ॐ
oṃॐ
ह्रीं
hrīṃह्रीं
श्रीं
śrīṃश्रीं
क्लीं
klīṃक्लीं
सर्वपूज्ये
worthy of all worshipहे सबकी पूज्या
देवि
goddessदेवी
मङ्गलचण्डिके
Maṅgalacaṇḍikāमंगलचण्डिका
ऐं
aiṃऐं
क्रूं
krūṃक्रूं
फट्
phaṭफट्
स्वाहा
svāhāस्वाहा
इति
thusइस प्रकार
एवम्
soऐसा
च
andऔर
अपि
alsoभी
एकविंश-अक्षरः
of twenty-one syllablesइक्कीस अक्षरों का
मनुः
the mantraमन्त्र

Verse 2

पूज्यः कल्पतरुश्चैव भक्तानां सर्वकामदः ।
दशलक्षजपेनैव मन्त्रसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥ २ ॥

pūjyaḥ kalpataruścaiva bhaktānāṃ sarvakāmadaḥ
daśalakṣajapenaiva mantrasiddhirbhavennṛṇām

पूज्यःकल्प-तरुःचएवभक्तानांसर्वकामदःदशलक्षजपेनएवमन्त्र-सिद्धिःभवेत्नृणाम्
हिन्दी अर्थ

वह पूज्य है, भक्तों के लिए कल्पवृक्ष, सब कामनाएँ देने वाला। दस लाख जप से ही मनुष्यों को मन्त्रसिद्धि होती है।

English sense

It is to be worshipped, a wishing-tree for devotees, giving all desires. By reciting it a million times, people gain mastery of the mantra.

पदार्थ · word by word
पूज्यः
to be worshippedपूज्य
कल्प-तरुः
a wishing-treeकल्पवृक्ष
च
andऔर
एव
indeedभी
भक्तानां
for devoteesभक्तों के लिए
सर्वकामदः
giving all desiresसब कामनाएँ देने वाला
दशलक्षजपेन
by reciting it a million timesदस लाख जप से
एव
onlyही
मन्त्र-सिद्धिः
mastery of the mantraमन्त्रसिद्धि
भवेत्
comesहोती है
नृणाम्
to peopleमनुष्यों को

Verse 3

मन्त्रसिद्धिर्भवेद्यस्य स विष्णुः सर्वकामदः ।
ध्यानं च श्रूयतां ब्रह्मन्वेदोक्तं सर्वसम्मतम् ॥ ३ ॥

mantrasiddhirbhavedyasya sa viṣṇuḥ sarvakāmadaḥ
dhyānaṃ ca śrūyatāṃ brahmanvedoktaṃ sarvasammatam

मन्त्र-सिद्धिःभवेत्यस्यसःविष्णुःसर्वकामदःध्यानंचश्रूयतांब्रह्मन्वेद-उक्तम्सर्वसम्मतम्
हिन्दी अर्थ

जिसे मन्त्रसिद्धि हो जाती है, वह विष्णु के समान सब कामनाएँ देने वाला है। हे ब्राह्मण, अब वेद में कहा और सबको मान्य ध्यान सुनो।

English sense

One who gains mastery of the mantra is Viṣṇu, giver of all desires. Now hear the meditation, brahmin, told in the Veda and accepted by all.

पदार्थ · word by word
मन्त्र-सिद्धिः
mastery of the mantraमन्त्रसिद्धि
भवेत्
comesहोती है
यस्य
to whomजिसे
सः
heवह
विष्णुः
Viṣṇuविष्णु के समान
सर्वकामदः
giver of all desiresसब कामनाएँ देने वाला
ध्यानं
the meditationध्यान
च
andऔर
श्रूयतां
let it be heardसुना जाए
ब्रह्मन्
brahminहे ब्राह्मण
वेद-उक्तम्
told in the Vedaवेद में कहा
सर्वसम्मतम्
accepted by allसबको मान्य

ध्यानम्The meditation

Verse 4

देवीं षोडशवर्षीयां रम्यां सुस्थिरयौवनाम् ।
सर्वरूपगुणाढ्यां च कोमलाङ्गीं मनोहराम् ॥ ४ ॥

devīṃ ṣoḍaśavarṣīyāṃ ramyāṃ susthirayauvanām
sarvarūpaguṇāḍhyāṃ ca komalāṅgīṃ manoharām

देवींषोडशवर्षीयांरम्यांसुस्थिरयौवनाम्सर्व-रूप-गुण-आढ्याम्चकोमल-अङ्गीम्मनोहराम्
हिन्दी अर्थ

एक देवी सोलह वर्ष की, सुन्दर, स्थिर यौवन वाली, सब रूप और गुणों से भरी, कोमल अंगों वाली और मनोहर,

English sense

A goddess sixteen years old, lovely, firm in youth, rich in all beauty and virtues, soft-limbed and charming,

पदार्थ · word by word
देवीं
the goddessदेवी को
षोडशवर्षीयां
sixteen years oldसोलह वर्ष की
रम्यां
lovelyसुन्दर
सुस्थिरयौवनाम्
firm in youthस्थिर यौवन वाली
सर्व-रूप-गुण-आढ्याम्
rich in all beauty and virtuesसब रूप और गुणों से भरी
च
andऔर
कोमल-अङ्गीम्
soft-limbedकोमल अंगों वाली
मनोहराम्
charmingमनोहर

Verse 5

श्वेतचम्पकवर्णाभां चन्द्रकोटिसमप्रभाम् ।
वह्निशुद्धांशुकाधानां रत्नभूषणभूषिताम् ॥ ५ ॥

śvetacampakavarṇābhāṃ candrakoṭisamaprabhām
vahniśuddhāṃśukādhānāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

बिभ्रतीं कबरीभारं मल्लिकामाल्यभूषितम् ।
बिम्बोष्ठीं सुदतीं शुद्धां शरत्पद्मनिभाननाम् ॥ ६ ॥

bibhratīṃ kabarībhāraṃ mallikāmālyabhūṣitam
bimboṣṭhīṃ sudatīṃ śuddhāṃ śaratpadmanibhānanām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सुनीलोत्पललोचनाम् ।
जगद्धात्रीं च दात्रीं च सर्वेभ्यः सर्वसम्पदाम् ॥ ७ ॥

īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ sunīlotpalalocanām
jagaddhātrīṃ ca dātrīṃ ca sarvebhyaḥ sarvasampadām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

संसारसागरे घोरे पोतरूपां वरां भजे ॥ ८ ॥

saṃsārasāgare ghore potarūpāṃ varāṃ bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

देव्याश्च ध्यानमित्येवं स्तवनं श्रूयतां मुने ।
प्रयतः सङ्कटग्रस्तो येन तुष्टाव शङ्करः ॥ ९ ॥

devyāśca dhyānamityevaṃ stavanaṃ śrūyatāṃ mune
prayataḥ saṅkaṭagrasto yena tuṣṭāva śaṅkaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

स्तोत्रम्The hymn

Verse 10

शङ्कर उवाच — शंकर ने कहा Śaṅkara said

रक्ष रक्ष जगन्मातर्देवि मङ्गलचण्डिके ।
संहर्त्रि विपदां राशेर्हर्षमङ्गलकारिके ॥ १० ॥

rakṣa rakṣa jaganmātardevi maṅgalacaṇḍike
saṃhartri vipadāṃ rāśerharṣamaṅgalakārike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

हर्षमङ्गलदक्षे च हर्षमङ्गलचण्डिके ।
शुभे मङ्गलदक्षे च शुभमङ्गलचण्डिके ॥ ११ ॥

harṣamaṅgaladakṣe ca harṣamaṅgalacaṇḍike
śubhe maṅgaladakṣe ca śubhamaṅgalacaṇḍike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

मङ्गले मङ्गलार्हे च सर्वमङ्गलमङ्गले ।
सतां मङ्गलदे देवि सर्वेषां मङ्गलालये ॥ १२ ॥

maṅgale maṅgalārhe ca sarvamaṅgalamaṅgale
satāṃ maṅgalade devi sarveṣāṃ maṅgalālaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

पूज्या मङ्गलवारे च मङ्गलाभीष्टदैवते ।
पूज्ये मङ्गलभूपस्य मनुवंशस्य सन्ततम् ॥ १३ ॥

pūjyā maṅgalavāre ca maṅgalābhīṣṭadaivate
pūjye maṅgalabhūpasya manuvaṃśasya santatam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

मङ्गलाधिष्ठातृदेवि मङ्गलानां च मङ्गले ।
संसारे मङ्गलाधारे मोक्षमङ्गलदायिनि ॥ १४ ॥

maṅgalādhiṣṭhātṛdevi maṅgalānāṃ ca maṅgale
saṃsāre maṅgalādhāre mokṣamaṅgaladāyini

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

सारे च मङ्गलाधारे पारे त्वं सर्वकर्मणाम् ।
प्रतिमङ्गलवारं च पूज्ये त्वं मङ्गलप्रदे ॥ १५ ॥

sāre ca maṅgalādhāre pāre tvaṃ sarvakarmaṇām
pratimaṅgalavāraṃ ca pūjye tvaṃ maṅgalaprade

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

फलश्रुतिःThe fruit

Verse 16

स्तोत्रेणानेन शम्भुश्च स्तुत्वा मङ्गलचण्डिकाम् ।
प्रतिमङ्गलवारे च पूजां कृत्वा गतः शिवः ॥ १६ ॥

stotreṇānena śambhuśca stutvā maṅgalacaṇḍikām
pratimaṅgalavāre ca pūjāṃ kṛtvā gataḥ śivaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

देव्याश्च मङ्गलस्तोत्रं यः शृणोति समाहितः ।
तन्मङ्गलं भवेच्छश्वन्न भवेत्तदमङ्गलम् ॥ १७ ॥

devyāśca maṅgalastotraṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ
tanmaṅgalaṃ bhavecchaśvanna bhavettadamaṅgalam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

प्रथमे पूजिता देवी शम्भुना सर्वमङ्गला ।
द्वितीये पूजिता देवी मङ्गलेन ग्रहेण च ॥ १८ ॥

prathame pūjitā devī śambhunā sarvamaṅgalā
dvitīye pūjitā devī maṅgalena graheṇa ca

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

तृतीये पूजिता भद्रा मङ्गलेन नृपेण च ।
चतुर्थे मङ्गले वारे सुन्दरीभिश्च पूजिता ।
पञ्चमे मङ्गलाकाङ्क्षैर्नरैर्मङ्गलचण्डिका ॥ १९ ॥

tṛtīye pūjitā bhadrā maṅgalena nṛpeṇa ca
caturthe maṅgale vāre sundarībhiśca pūjitā
pañcame maṅgalākāṅkṣairnarairmaṅgalacaṇḍikā

तृतीयेपूजिताभद्रामङ्गलेननृपेणचचतुर्थेमङ्गलेवारेसुन्दरीभिःचपूजितापञ्चमेमङ्गल-आकाङ्क्षैःनरैःमङ्गलचण्डिका
हिन्दी अर्थ

तीसरे भद्रा राजा मंगल से पूजी गई। चौथे, मंगलवार को, सुन्दर स्त्रियों से पूजी गई। पाँचवें, मंगलचण्डिका मंगल चाहने वाले पुरुषों से पूजी गई।

English sense

Third the auspicious one was worshipped by Maṅgala the king. Fourth, on Tuesday, she was worshipped by beautiful women. Fifth, Maṅgalacaṇḍikā was worshipped by men who desire good fortune.

पदार्थ · word by word
तृतीये
thirdतीसरे
पूजिता
worshippedपूजी गई
भद्रा
the auspicious oneभद्रा
मङ्गलेन
by Maṅgalaमंगल
नृपेण
the kingराजा से
च
andऔर
चतुर्थे
fourthचौथे
मङ्गले
on Maṅgala'sमंगल के
वारे
dayवार को
सुन्दरीभिः
by beautiful womenसुन्दर स्त्रियों से
च
andऔर
पूजिता
worshippedपूजी गई
पञ्चमे
fifthपाँचवें
मङ्गल-आकाङ्क्षैः
by those who desire good fortuneमंगल चाहने वाले
नरैः
by menपुरुषों से
मङ्गलचण्डिका
Maṅgalacaṇḍikāमंगलचण्डिका

Verse 20

पूजिता प्रतिविश्वेषु विश्वेशैः पूजिता सदा ।
ततः सर्वत्र संपूज्य सा बभूव सुरेश्वरी ॥ २० ॥

pūjitā prativiśveṣu viśveśaiḥ pūjitā sadā
tataḥ sarvatra saṃpūjya sā babhūva sureśvarī

पूजिताप्रतिविश्वेषुविश्व-ईशैःपूजितासदाततःसर्वत्रसम्पूज्यसाबभूवसुर-ईश्वरी
हिन्दी अर्थ

वह हर लोक में पूजी गई, लोकों के स्वामियों से सदा पूजी गई। तब सब जगह पूजित होकर वह देवताओं की स्वामिनी हो गई।

English sense

She was worshipped in every world, always worshipped by the lords of the worlds. Then, worshipped everywhere, she became the queen of the gods.

पदार्थ · word by word
पूजिता
worshippedपूजी गई
प्रतिविश्वेषु
in every worldहर लोक में
विश्व-ईशैः
by the lords of the worldsलोकों के स्वामियों से
पूजिता
worshippedपूजी गई
सदा
alwaysसदा
ततः
thenतब
सर्वत्र
everywhereसब जगह
सम्पूज्य
worshippedपूजित
सा
sheवह
बभूव
becameहो गई
सुर-ईश्वरी
queen of the godsदेवताओं की स्वामिनी

Verse 21

देवादिभिश्च मुनिभिर्मनुभिर्मानवैर्मुने ।
देव्याश्च मङ्गलस्तोत्रं यः शृणोति समाहितः ॥ २१ ॥

devādibhiśca munibhirmanubhirmānavairmune
devyāśca maṅgalastotraṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ

देव-आदिभिःचमुनिभिःमनुभिःमानवैःमुनेदेव्याःचमङ्गलस्तोत्रंयःशृणोतिसमाहितः
हिन्दी अर्थ

वह देवताओं आदि, मुनियों, मनुओं और मनुष्यों से पूजी गई, हे मुनि। जो देवी के मंगल-स्तोत्र को ध्यान से सुनता है,

English sense

She was worshipped by the gods and others, by sages, by Manus and by humans, sage. One who hears the goddess's hymn of good fortune with attention

पदार्थ · word by word
देव-आदिभिः
by the gods and othersदेवता आदि से
च
andऔर
मुनिभिः
by sagesमुनियों से
मनुभिः
by Manusमनुओं से
मानवैः
by humansमनुष्यों से
मुने
sageहे मुनि
देव्याः
of the goddessदेवी का
च
andऔर
मङ्गलस्तोत्रं
hymn of good fortuneमंगल-स्तोत्र
यः
whoजो
शृणोति
hearsसुनता है
समाहितः
with attentionध्यान से

Verse 22

तन्मङ्गलं भवेच्छश्वन्न भवेत्तदमङ्गलम् ।
वर्धन्ते तत्पुत्रपौत्रा मङ्गलं च दिने दिने ॥ २२ ॥

tanmaṅgalaṃ bhavecchaśvanna bhavettadamaṅgalam
vardhante tatputrapautrā maṅgalaṃ ca dine dine

तत्मङ्गलम्भवेत्शश्वत्नभवेत्तत्अमङ्गलम्वर्धन्तेतत्-पुत्र-पौत्राःमङ्गलम्चदिने दिने
हिन्दी अर्थ

उसका मंगल सदा होगा और अमंगल कभी नहीं होगा। उसके पुत्र और पौत्र बढ़ते हैं और दिन-दिन मंगल होता है।

English sense

will always have good fortune, and never bad fortune. His sons and grandsons grow, and good fortune comes day by day.

पदार्थ · word by word
तत्
hisउसका
मङ्गलम्
good fortuneमंगल
भवेत्
will beहोगा
शश्वत्
alwaysसदा
न
notनहीं
भवेत्
will beहोगा
तत्
hisउसका
अमङ्गलम्
bad fortuneअमंगल
वर्धन्ते
growबढ़ते हैं
तत्-पुत्र-पौत्राः
his sons and grandsonsउसके पुत्र और पौत्र
मङ्गलम्
good fortuneमंगल
च
andऔर
दिने दिने
day by dayदिन-दिन
॥ इति श्रीब्रह्मवैवर्ते द्वितीये प्रकृतिखण्डे नारदनारायणसंवादे मङ्गलोपाख्याने तत्स्तोत्रादिकथनं नाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्याये मङ्गलचण्डिकास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Bija Mantra बीज मंत्र A "seed" mantra whose power depends on exact pronunciation — even a small mispronunciation can misdirect the energy it draws in.
Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Durga दुर्गा One of the principal deities of Hinduism - The warrior Goddess.
Chandika चण्डिका A fierce, warrior form of the Goddess Durga, invoked through assertive (Ugra) mantras for protection and the defeat of hostile forces.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras