Brahmavaivarta Purāṇa, Prakṛti Khaṇḍa · as given in the Mantra Mahārṇava

दुर्गास्तोत्रम्

Durga Stotram (Brahmavaivarta Purana) — Kṛṣṇa praises the Goddess as the root of all things

Before the hymn, the speaker recalls the times the goddess was praised: by Kṛṣṇa in Goloka, by Brahmā when Madhu and Kaiṭabha attacked, by the foe of Tripura, and by Indra and the gods against Vṛtra. Then Kṛṣṇa speaks. He calls her the mother of all, the root of nature, the one who is without qualities and yet takes on qualities for the work of creation, and he names her as sleep, compassion, faith, memory and intelligence in every living being. The last verses say what hearing the hymn gives.

Verse 1

पुरा स्तुता सा गोलोके कृष्णेन परमात्मना ।
संपूज्य मधुमांसेन प्रीतेन रासमंडले ॥ १ ॥

purā stutā sā goloke kṛṣṇena paramātmanā |
saṃpūjya madhumāṃsena prītena rāsamaṃḍale ||

पुरा स्तुता सा गोलोकेकृष्णेन परमात्मनासंपूज्य मधुमांसेनप्रीतेन रासमंडले
हिन्दी अर्थ

पूर्वकाल में गोलोक में परमात्मा कृष्ण ने रासमंडल में प्रीतिपूर्वक मधु और मांस से पूजा करके उनकी स्तुति की।

English sense

Formerly, in Goloka, she was praised by Kṛṣṇa the supreme soul, who worshipped her with honey-wine and meat, with delight, in the rāsa-circle.

पदार्थ · word by word
पुरा स्तुता सा गोलोके
formerly praised in Golokaपूर्वकाल में गोलोक में स्तुत
कृष्णेन परमात्मना
by Kṛṣṇa, the supreme soulपरमात्मा कृष्ण द्वारा
संपूज्य मधुमांसेन
having worshipped with honey-wine and meatमधु और मांस से पूजा करके
प्रीतेन रासमंडले
with delight, in the rāsa-circleप्रीतिपूर्वक रासमंडल में

Verse 2

मधुकैटभयोर्युद्धे द्वितीये विष्णुना पुरा ।
तत्रैव काले सा दुर्गा ब्रह्मणा प्राणसंकटे ॥ २ ॥

madhukaiṭabhayoryuddhe dvitīye viṣṇunā purā |
tatraiva kāle sā durgā brahmaṇā prāṇasaṃkaṭe ||

मधुकैटभयोः युद्धेद्वितीये विष्णुना पुरातत्र एव काले सा दुर्गाब्रह्मणा प्राणसंकटे
हिन्दी अर्थ

दूसरी बार पूर्वकाल में मधु-कैटभ के युद्ध में, प्राण-संकट में पड़े (ब्रह्मा) द्वारा उसी काल में वह दुर्गा स्तुत हुई।

English sense

A second time, formerly, in the battle with Madhu and Kaiṭabha, at that very time Durgā was praised by Brahmā in mortal danger.

पदार्थ · word by word
मधुकैटभयोः युद्धे
in the battle with Madhu and Kaiṭabhaमधु-कैटभ के युद्ध में
द्वितीये विष्णुना पुरा
a second time, formerlyदूसरी बार पूर्वकाल में
तत्र एव काले सा दुर्गा
at that very time Durgāउसी काल में वह दुर्गा
ब्रह्मणा प्राणसंकटे
was praised by Brahmā in mortal dangerप्राण-संकट में ब्रह्मा द्वारा स्तुत हुई

Verse 3

चतुर्थे संस्तुता देवी भक्त्या च त्रिपुरारिणा ।
पुरा त्रिपुरयुद्धे च महाघोरतरे रणे ॥ ३ ॥

caturthe saṃstutā devī bhaktyā ca tripurāriṇā |
purā tripurayuddhe ca mahāghoratare raṇe ||

चतुर्थे संस्तुता देवीभक्त्या च त्रिपुरारिणापुरा त्रिपुरयुद्धे चमहाघोरतरे रणे
हिन्दी अर्थ

चौथी बार देवी त्रिपुरारि द्वारा भक्तिपूर्वक स्तुत हुई, पूर्वकाल में अत्यंत घोर त्रिपुर-युद्ध में।

English sense

A fourth time the goddess was praised and devoutly worshipped by the foe of Tripura, formerly in the most terrible battle with Tripura.

पदार्थ · word by word
चतुर्थे संस्तुता देवी
a fourth time the goddess was praisedचौथी बार देवी स्तुत हुई
भक्त्या च त्रिपुरारिणा
and devoutly worshipped by the foe of Tripuraऔर त्रिपुरारि द्वारा भक्तिपूर्वक पूजित
पुरा त्रिपुरयुद्धे च
formerly in the battle with Tripuraपूर्वकाल में त्रिपुर-युद्ध में
महाघोरतरे रणे
in the most terrible battleअत्यंत घोर रण में

Verse 4

पंचमे संस्तुता देवी वृत्रासुरवधे तथा ।
शक्रेण सर्वदेवैश्च घोरे च प्राणसंकटे ॥ ४ ॥

paṃcame saṃstutā devī vṛtrāsuravadhe tathā |
śakreṇa sarvadevaiśca ghore ca prāṇasaṃkaṭe ||

पंचमे संस्तुता देवीवृत्रासुरवधे तथाशक्रेण सर्वैः देवैः चघोरे च प्राणसंकटे
हिन्दी अर्थ

पाँचवीं बार देवी स्तुत हुई, वैसे ही वृत्रासुर के वध में, घोर प्राण-संकट में शक्र और सब देवों द्वारा।

English sense

A fifth time the goddess was praised, likewise at the slaying of Vṛtrāsura, by Śakra and all the gods, in a terrible mortal danger.

पदार्थ · word by word
पंचमे संस्तुता देवी
the fifth time the goddess was praisedपाँचवीं बार देवी स्तुत हुई
वृत्रासुरवधे तथा
likewise at the slaying of Vṛtrāsuraवैसे ही वृत्रासुर के वध में
शक्रेण सर्वैः देवैः च
by Śakra and all the godsशक्र और सब देवों द्वारा
घोरे च प्राणसंकटे
in a terrible mortal dangerघोर प्राण-संकट में

Verse 5

तदा सुनींद्रैर्मुनिभिर्मानवैः सुरथादिभिः ।
संस्तुता पूजिता सा च कल्पे कल्पे परात्परा ॥ ५ ॥

tadā sunīṃdrairmunibhirmānavaiḥ surathādibhiḥ |
saṃstutā pūjitā sā ca kalpe kalpe parātparā ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

स्तोत्रं च श्रूयतां ब्रह्मन्सर्वविघ्नविनाशनम् ।
सुखदं मोक्षदं सारं भवाब्धेः पारकारकम् ॥ ६ ॥

stotraṃ ca śrūyatāṃ brahmansarvavighnavināśanam |
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ bhavābdheḥ pārakārakam ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

श्रीकृष्ण उवाच — श्रीकृष्ण ने कहा Śrī Kṛṣṇa said

त्वमेव सर्वजननी मूलप्रकृतिरीश्वरी ।
त्वमेवाद्या सृष्टिविधौ स्वेच्छया त्रिगुणात्मिका ॥ ७ ॥

tvameva sarvajananī mūlaprakṛtirīśvarī |
tvamevādyā sṛṣṭividhau svecchayā triguṇātmikā ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

कार्यार्थे सगुणा त्वं च वस्तुतो निर्गुणा स्वयम् ।
परब्रह्मस्वरूपा त्वं सत्या नित्यस्वरूपिणी ॥ ८ ॥

kāryārthe saguṇā tvaṃ ca vastuto nirguṇā svayam |
parabrahmasvarūpā tvaṃ satyā nityasvarūpiṇī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

निजस्वरूपा परमा भक्तानुग्रहविग्रहा ।
सर्वस्वरूपा शर्वाणी सर्वाधारा परात्परा ॥ ९ ॥

nijasvarūpā paramā bhaktānugrahavigrahā |
sarvasvarūpā śarvāṇī sarvādhārā parātparā ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

सर्वज्ञा सर्वतोभद्रा सर्वमंगलमंगला ।
सर्वज्ञानप्रदा देवी सर्वज्ञा सर्वभाविनी ॥ १० ॥

sarvajñā sarvatobhadrā sarvamaṃgalamaṃgalā |
sarvajñānapradā devī sarvajñā sarvabhāvinī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

त्वं स्वाहा देवदाने च पितृदाने स्वधा स्वयम् ।
दक्षिणा सर्वदाने च सर्वकर्मणि संततम् ॥ ११ ॥

tvaṃ svāhā devadāne ca pitṛdāne svadhā svayam |
dakṣiṇā sarvadāne ca sarvakarmaṇi saṃtatam ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

निद्रा त्वं च दया त्वं च तृष्णा त्वं चात्मनश्च मे ।
तत्क्षांतिः शांतिरीशा च कांतिस्तुष्टिश्च शाश्वती ॥ १२ ॥

nidrā tvaṃ ca dayā tvaṃ ca tṛṣṇā tvaṃ cātmanaśca me |
tatkṣāṃtiḥ śāṃtirīśā ca kāṃtistuṣṭiśca śāśvatī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

श्रद्धा पुष्टिश्च तंद्रा च लज्जा शोभा प्रभा सदा ।
सतां संपत्स्वरूपा श्रीर्विपत्तिरसतामिह ॥ १३ ॥

śraddhā puṣṭiśca taṃdrā ca lajjā śobhā prabhā sadā |
satāṃ saṃpatsvarūpā śrīrvipattirasatāmiha ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

प्रीतिरूपा पुण्यवतां पापिनां कलहांकुरा ।
शाश्वत्कर्ममयी शक्तिः सर्वदा सर्वजीविनाम् ॥ १४ ॥

prītirūpā puṇyavatāṃ pāpināṃ kalahāṃkurā |
śāśvatkarmamayī śaktiḥ sarvadā sarvajīvinām ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

देवेभ्यः संपदां दात्री धातुर्धात्री कृपामयी ।
कुलायः सर्वदेवानां सर्वासुरविनाशिनी ॥ १५ ॥

devebhyaḥ saṃpadāṃ dātrī dhāturdhātrī kṛpāmayī |
kulāyaḥ sarvadevānāṃ sarvāsuravināśinī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

योगनिद्रा योगरूपा योगदात्री च योगिनाम् ।
माहेश्वरी च ब्रह्माणी विष्णुमाया च वैष्णवी ॥ १६ ॥

yoganidrā yogarūpā yogadātrī ca yoginām |
māheśvarī ca brahmāṇī viṣṇumāyā ca vaiṣṇavī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

भद्रदा भद्रकाली च सर्वलोकभयंकरी ।
ग्रामे ग्रामे ग्रामदेवी गृहदेवी गृहे गृहे ॥ १७ ॥

bhadradā bhadrakālī ca sarvalokabhayaṃkarī |
grāme grāme grāmadevī gṛhadevī gṛhe gṛhe ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

महायुद्धे महामारी दुष्टसंहाररूपिणी ।
रक्षःस्वरूपा शिष्टानां मातेव हितकारिणी ॥ १८ ॥

mahāyuddhe mahāmārī duṣṭasaṃhārarūpiṇī |
rakṣaḥsvarūpā śiṣṭānāṃ māteva hitakāriṇī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

ब्राह्मण्यरूपा विप्राणां तपस्या च तपस्विनाम् ।
विद्या विद्यावतां त्वं च बुद्धिर्बुद्धिमतां सती ॥ १९ ॥

brāhmaṇyarūpā viprāṇāṃ tapasyā ca tapasvinām |
vidyā vidyāvatāṃ tvaṃ ca buddhirbuddhimatāṃ satī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

मेधा स्मृतिस्वरूपा च प्रतिभा प्रतिभावताम् ।
राज्ञां प्रतापरूपा च विशां वा विट्स्वरूपिणी ॥ २० ॥

medhā smṛtisvarūpā ca pratibhā pratibhāvatām |
rājñāṃ pratāparūpā ca viśāṃ vā viṭsvarūpiṇī ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

इत्यात्मना कृतं स्तोत्रं दुर्गायाः स्वर्गकारणम् ।
पूजाकाले पठेद्यो हि सिद्धं तद्वांछितं भवेत् ॥ २१ ॥

ityātmanā kṛtaṃ stotraṃ durgāyāḥ svargakāraṇam |
pūjākāle paṭhedyo hi siddhaṃ tadvāṃchitaṃ bhavet ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

वंध्या वा काकवंध्या वा मृतवत्सा च दुर्भगा ।
श्रुत्वा स्तोत्रं वर्षमेकं सुपुत्रं लभते ध्रुवम् ॥ २२ ॥

vaṃdhyā vā kākavaṃdhyā vā mṛtavatsā ca durbhagā |
śrutvā stotraṃ varṣamekaṃ suputraṃ labhate dhruvam ||

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

कारागारे महाघोरे यो बद्धो दृढबंधने ।
श्रुत्वा स्तोत्रं मासमेकं बंधनान्मुच्यते ध्रुवम् ॥ २३ ॥

kārāgāre mahāghore yo baddho dṛḍhabaṃdhane |
śrutvā stotraṃ māsamekaṃ bandhanānmucyate dhruvam ||

कारागारे महाघोरेयः बद्धः दृढबंधनेश्रुत्वा स्तोत्रं मासम् एकम्बंधनान् मुच्यते ध्रुवम्
हिन्दी अर्थ

जो अत्यंत भयानक कारागार में दृढ़ बंधन में बँधा है, वह एक महीने तक स्तोत्र सुनकर निश्चय ही बंधन से मुक्त होता है।

English sense

Whoever is bound in firm bondage in a most terrible prison, having heard this hymn for one month, is surely freed from bondage.

पदार्थ · word by word
कारागारे महाघोरे
in a most terrible prisonअत्यंत भयानक कारागार में
यः बद्धः दृढबंधने
whoever is bound in firm bondageजो दृढ़ बंधन में बँधा है
श्रुत्वा स्तोत्रं मासम् एकम्
having heard the hymn for one monthएक महीने तक स्तोत्र सुनकर
बंधनान् मुच्यते ध्रुवम्
is surely freed from bondageनिश्चय ही बंधन से मुक्त होता है

Verse 24

यक्ष्मग्रस्तो गलत्कुष्ठी महाशूली महाज्वरी ।
श्रुत्वा स्तोत्रं वर्षमेकं सद्यो रोगात्प्रमुच्यते ॥ २४ ॥

yakṣmagrasto galatkuṣṭhī mahāśūlī mahājvarī |
śrutvā stotraṃ varṣamekaṃ sadyo rogātpramucyate ||

यक्ष्मग्रस्तः गलत्कुष्ठीमहाशूली महाज्वरीश्रुत्वा स्तोत्रं वर्षम् एकम्सद्यः रोगात् प्रमुच्यते
हिन्दी अर्थ

क्षय-ग्रस्त, गलित-कुष्ठी, महाशूली, महाज्वरी व्यक्ति एक वर्ष तक स्तोत्र सुनकर तुरंत रोग से मुक्त हो जाता है।

English sense

One seized by consumption, by flesh-eating leprosy, by great colic, by great fever — having heard this hymn for one year, is instantly freed from the disease.

पदार्थ · word by word
यक्ष्मग्रस्तः गलत्कुष्ठी
one seized by consumption, one with leprosy that eats the fleshक्षय-ग्रस्त, गलित-कुष्ठी
महाशूली महाज्वरी
one with great colic, one with great feverमहाशूली, महाज्वरी
श्रुत्वा स्तोत्रं वर्षम् एकम्
having heard the hymn for one yearएक वर्ष तक स्तोत्र सुनकर
सद्यः रोगात् प्रमुच्यते
is instantly freed from diseaseतुरंत रोग से मुक्त हो जाता है

Verse 25

राजद्वारे श्मशाने च महारण्ये रणस्थले ।
हिंस्रजंतुसमीपे च श्रुत्वा स्तोत्रं प्रमुच्यते ॥ २५ ॥

rājadvāre śmaśāne ca mahāraṇye raṇasthale |
hiṃsrajaṃtusamīpe ca śrutvā stotraṃ pramucyate ||

राजद्वारे श्मशाने चमहारण्ये रणस्थलेहिंस्रजंतुसमीपे चश्रुत्वा स्तोत्रं प्रमुच्यते
हिन्दी अर्थ

राजद्वार में, श्मशान में, महावन में, रणस्थल में, या हिंसक जंतु के समीप — स्तोत्र सुनकर मनुष्य मुक्त हो जाता है।

English sense

At a king's gate, in a cremation ground, in a great forest, on a battlefield, or near a fierce beast — having heard this hymn, one is delivered.

पदार्थ · word by word
राजद्वारे श्मशाने च
at a king's gate, in a cremation groundराजद्वार में, श्मशान में
महारण्ये रणस्थले
in a great forest, on a battlefieldमहावन में, रणस्थल में
हिंस्रजंतुसमीपे च
and near a fierce beastऔर हिंसक जंतु के समीप
श्रुत्वा स्तोत्रं प्रमुच्यते
having heard the hymn, one is freedस्तोत्र सुनकर मुक्त हो जाता है

Verse 26

महादरिद्रो मूर्खश्च वर्षं स्तोत्रं पठेत्तु यः ।
विद्यावांधनवांश्चैव स भवेन्नात्र संशयः ॥ २६ ॥

mahādaridro mūrkhaśca varṣaṃ stotraṃ paṭhettu yaḥ |
vidyāvāndhanavāṃścaiva sa bhavennātra saṃśayaḥ ||

महादरिद्रः मूर्खः चवर्षं स्तोत्रं पठेत् तु यःविद्यावान् धनवान् च एवस भवेत् न अत्र संशयः
हिन्दी अर्थ

महादरिद्र और मूर्ख भी जो एक वर्ष तक स्तोत्र पढ़ता है, वह विद्यावान् और धनवान् हो जाता है — इसमें कोई संशय नहीं।

English sense

Whoever, though greatly poor and foolish, recites this hymn for a year, becomes learned and wealthy — no doubt in this.

पदार्थ · word by word
महादरिद्रः मूर्खः च
the greatly poor, and the foolमहादरिद्र और मूर्ख
वर्षं स्तोत्रं पठेत् तु यः
whoever recites the hymn for a yearजो एक वर्ष तक स्तोत्र पढ़ता है
विद्यावान् धनवान् च एव
becomes learned and wealthy indeedविद्यावान् और धनवान् हो जाता है
स भवेत् न अत्र संशयः
he becomes so, no doubt in thisइसमें कोई संशय नहीं
इति श्रीब्रह्मवैवर्तांतर्गतप्रकृतिखंडोक्तं दुर्गास्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Durga दुर्गा One of the principal deities of Hinduism - The warrior Goddess.
Krishna कृष्ण Bhagavan Krishna, the eighth avatar of Vishnu; spoke the Bhagavad Gita to Arjuna on the battlefield of Kurukshetra.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras