Muṇḍamālā Tantra, paṭala 9

श्रीभुवनेश्वरीस्तोत्रम् ३

Bhuvaneshvari Stotram 3 (Mundamala Tantra) — The names of Bhuvaneśvarī, from "the first one" to "the giver of Brahman"

A list of the names of Bhuvaneshwari, one of the ten Mahavidyas, given in the Mundamalan Tantra as a talk between Parvati and Shiva. After a short opening, fifteen verses of names run through her many sides: the mother of the world, the fierce one, the dark one, Durga, Tara and Tripurā. The last verses tell the fruit of reading them.

Verse 1

रहस्यं पार्वतीनाथवक्त्रात् श्रुत्वा च पार्वती ।
महादेवं महेशानमीशमाह महेश्वरी ॥ १ ॥

rahasyaṃ pārvatīnāthavaktrāt śrutvā ca pārvatī
mahādevaṃ maheśānamīśamāha maheśvarī

रहस्यंपार्वतीनाथवक्त्रात्श्रुत्वाचपार्वतीमहादेवंमहेशानमीशमाहमहेश्वरी
हिन्दी अर्थ

पार्वती ने अपने स्वामी के मुख से रहस्य सुना। फिर महादेवी ने महादेव, महान् स्वामी और शासक से कहा:

English sense

Pārvatī had heard the secret from the mouth of her lord. Then the Great Goddess spoke to Mahādeva, the great lord and ruler:

पदार्थ · word by word
रहस्यं
the secretरहस्य
पार्वतीनाथवक्त्रात्
from the mouth of Pārvatī's lordपार्वती के स्वामी के मुख से
श्रुत्वा
having heardसुनकर
च
andऔर
पार्वती
Pārvatīपार्वती ने
महादेवं
to Mahādevaमहादेव से
महेशानमीशमाह
to the great lord, the ruler, she saidमहान् स्वामी, शासक से कहा
महेश्वरी
the Great Goddessमहादेवी ने

Verse 2

पार्वत्युवाच — पार्वती ने कहा Pārvatī said

त्रिलोकेश जगन्नाथ देवदेव सदाशिव ।
त्वत् प्रसादान्महादेव श्रुतं तन्त्रं पृथग्विधम् ॥ २ ॥

trilokeśa jagannātha devadeva sadāśiva
tvat prasādānmahādeva śrutaṃ tantraṃ pṛthagvidham

त्रिलोकेशजगन्नाथदेवदेवसदाशिवत्वत्प्रसादान्महादेवश्रुतंतन्त्रंपृथग्विधम्
हिन्दी अर्थ

"हे तीनों लोकों के स्वामी, जगत के नाथ, देवों के देव, सदाशिव, हे महादेव, आपकी कृपा से मैंने अनेक प्रकार के तन्त्र सुने हैं।

English sense

"Lord of the three worlds, lord of the universe, god of gods, Sadāśiva, by your grace, Mahādeva, I have heard tantras of many kinds.

पदार्थ · word by word
त्रिलोकेश
lord of the three worldsतीनों लोकों के स्वामी
जगन्नाथ
lord of the universeजगत के नाथ
देवदेव
god of godsदेवों के देव
सदाशिव
Sadāśivaसदाशिव
त्वत्
yourआपकी
प्रसादान्महादेव
by the grace, Mahādevaकृपा से, हे महादेव
श्रुतं
heardसुना
तन्त्रं
tantraतन्त्र
पृथग्विधम्
of many kindsअनेक प्रकार के

Verse 3

इदानीं वर्तते श्रद्धागमशास्त्रे ममैव हि ।
यदि प्रसन्नो भगवन् ब्रूह्युपायं महोदयम् ॥ ३ ॥

idānīṃ vartate śraddhāgamaśāstre mamaiva hi
yadi prasanno bhagavan brūhyupāyaṃ mahodayam

इदानींवर्ततेश्रद्धागमशास्त्रेममैवहियदिप्रसन्नोभगवन्ब्रूह्युपायंमहोदयम्
हिन्दी अर्थ

अब मेरी श्रद्धा आगमशास्त्र में है। हे भगवन्, यदि आप प्रसन्न हैं तो वह उपाय बताइए जो बड़ा उदय देता है।

English sense

Now my own faith rests in the Āgama scripture. If you are pleased, lord, tell me the means that brings great rise.

Variant reading ब्रह्मोपायं (where this text has ब्रूह्युपायं): "the means to Brahman".
पदार्थ · word by word
इदानीं
nowअब
वर्तते
isहै
श्रद्धागमशास्त्रे
faith in the Āgama scriptureआगमशास्त्र में श्रद्धा
ममैव
mine aloneमेरी ही
हि
indeedनिश्चय
यदि
ifयदि
प्रसन्नो
pleasedप्रसन्न
भगवन्
lordहे भगवन्
ब्रूह्युपायं
tell the meansउपाय बताइए
महोदयम्
that brings great riseजो बड़ा उदय देता है

Verse 4

नानातन्त्रे महादेव श्रुतं नानाविधं मतम् ।
कृतार्थास्मि कृतार्थास्मि कृतकार्यास्मि शङ्कर ॥ ४ ॥

nānātantre mahādeva śrutaṃ nānāvidhaṃ matam
kṛtārthāsmi kṛtārthāsmi kṛtakāryāsmi śaṅkara

नानातन्त्रेमहादेवश्रुतंनानाविधंमतम्कृतार्थास्मिकृतार्थास्मिकृतकार्यास्मिशङ्कर
हिन्दी अर्थ

हे महादेव, अनेक तन्त्रों में मैंने अनेक प्रकार के मत सुने हैं। हे शङ्कर, मैं कृतार्थ हूँ, कृतार्थ हूँ, मैंने अपना काम पूरा कर लिया है।

English sense

In many tantras, Mahādeva, I have heard teachings of many kinds. I have reached my aim, I have reached my aim, I have done what was to be done, Śaṅkara.

पदार्थ · word by word
नानातन्त्रे
in many tantrasअनेक तन्त्रों में
महादेव
Mahādevaहे महादेव
श्रुतं
heardसुना
नानाविधं
of many kindsअनेक प्रकार का
मतम्
teachingमत
कृतार्थास्मि
I have reached my aimमैं कृतार्थ हूँ
कृतार्थास्मि
I have reached my aimमैं कृतार्थ हूँ
कृतकार्यास्मि
I have done what was to be doneमैंने काम पूरा कर लिया है
शङ्कर
Śaṅkaraहे शङ्कर

Verse 5

प्रसन्ने शङ्करे नाथ किं भयं जगतीतले ।
विना शिवप्रसादेन न सिध्यति कदाचन ।
इदानीं श्रोतुमिच्छामि भुवनाया रहस्यकम् ॥ ५ ॥

prasanne śaṅkare nātha kiṃ bhayaṃ jagatītale
vinā śivaprasādena na sidhyati kadācana
idānīṃ śrotumicchāmi bhuvanāyā rahasyakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

श्री शङ्कर उवाच — श्री शङ्कर बोले Śrī Śaṅkara said

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं परम् ।
पठित्वा परमेशानि मन्त्रसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ६ ॥

śṛṇu devi pravakṣyāmi guhyādguhyataraṃ param
paṭhitvā parameśāni mantrasiddhimavāpnuyāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

नामानिThe names

Verse 7

ॐ आद्या श्रीभुवना भव्या भवबन्धविमोचनी ।
नारायणी जगद्धात्री शिवा विश्वेश्वरी परा ॥ ७ ॥

oṃ ādyā śrībhuvanā bhavyā bhavabandhavimocanī
nārāyaṇī jagaddhātrī śivā viśveśvarī parā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

गान्धारी परमा विद्या जगन्मोहनकारिणी ।
सुरेश्वरी जगन्माता विश्वमोहनकारिणी ॥ ८ ॥

gāndhārī paramā vidyā jaganmohanakāriṇī
sureśvarī jaganmātā viśvamohanakāriṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

भुवनेशी महामाया देवेशी हरवल्लभा ।
कराला विकटाकारा महाबीजस्वरूपिणी ॥ ९ ॥

bhuvaneśī mahāmāyā deveśī haravallabhā
karālā vikaṭākārā mahābījasvarūpiṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

त्रिपुरेशी त्रिलोकेशी दुर्गा त्रिभुवनेश्वरी ।
माहेश्वरी शिवाराध्या शिवपूज्या सुरेश्वरी ॥ १० ॥

tripureśī trilokeśī durgā tribhuvaneśvarī
māheśvarī śivārādhyā śivapūjyā sureśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

नित्या च निर्मला देवी सर्वमङ्गलकारिणी ।
सदाशिवप्रिया गौरी सर्वमङ्गल शोभिनी ॥ ११ ॥

nityā ca nirmalā devī sarvamaṅgalakāriṇī
sadāśivapriyā gaurī sarvamaṅgala śobhinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

शिवदा सर्वसौभाग्यदायिनी मङ्गलात्मिका ।
घोरदंष्ट्राकरालास्या मधुमांसबलिप्रिया ॥ १२ ॥

śivadā sarvasaubhāgyadāyinī maṅgalātmikā
ghoradaṃṣṭrākarālāsyā madhumāṃsabalipriyā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

सर्वदुःखहरा चण्डी सर्वमङ्गलकारिणी ।
पार्वती तारिणी देवी भीमा भयविनाशिनी ॥ १३ ॥

sarvaduḥkhaharā caṇḍī sarvamaṅgalakāriṇī
pārvatī tāriṇī devī bhīmā bhayavināśinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

त्रैलोक्यजननी तारा तारिणी तरुणा क्षमा ।
भक्तिमुक्तिप्रदा भुक्तिप्रदा शङ्करवल्लभा ॥ १४ ॥

trailokyajananī tārā tāriṇī taruṇā kṣamā
bhaktimuktipradā bhuktipradā śaṅkaravallabhā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

उमा गौरी प्रिया साध्वीप्रिया च वारुणप्रिया ।
भैरवी भैरवानन्ददायिनी भैरवात्मिका ॥ १५ ॥

umā gaurī priyā sādhvīpriyā ca vāruṇapriyā
bhairavī bhairavānandadāyinī bhairavātmikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

ब्रह्मपूज्या च ब्रह्माणी रुद्राणी रुद्रपूजिता ।
रुद्रेश्वरी रुद्ररूपा त्रिपुटा त्रिपुरा मता ॥ १६ ॥

brahmapūjyā ca brahmāṇī rudrāṇī rudrapūjitā
rudreśvarī rudrarūpā tripuṭā tripurā matā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

वसुदा नाथरूपा च विश्वनाथप्रपूजिता ।
आनन्दरूपिणी श्यामा रघुनाथवरप्रदा ॥ १७ ॥

vasudā nātharūpā ca viśvanāthaprapūjitā
ānandarūpiṇī śyāmā raghunāthavarapradā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

आनन्दार्णवमग्ना सा राजराजेश्वरी मता ।
भवानी च भवानन्ददायिनी भवगोहिनी ॥ १८ ॥

ānandārṇavamagnā sā rājarājeśvarī matā
bhavānī ca bhavānandadāyinī bhavagohinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

सुरराजेश्वरी चण्डी प्रचण्डा घोरनादिनी ।
घनश्यामा घनवती महाघननिनादिनी ॥ १९ ॥

surarājeśvarī caṇḍī pracaṇḍā ghoranādinī
ghanaśyāmā ghanavatī mahāghananinādinī

सुरराजेश्वरीचण्डीप्रचण्डाघोरनादिनीघनश्यामाघनवतीमहाघननिनादिनी
हिन्दी अर्थ

देवराज की स्वामिनी, चण्डी, अति प्रचण्ड, भयंकर गर्जना वाली, घने बादल जैसी श्याम, मेघों वाली, बड़े मेघों जैसी गर्जना वाली,

English sense

queen of the king of the gods, Caṇḍī, the very fierce, of terrible roar, dark as a rain cloud, full of clouds, with the great roar of thunder clouds,

पदार्थ · word by word
सुरराजेश्वरी
queen of the king of the godsदेवराज की स्वामिनी
चण्डी
Caṇḍīचण्डी
प्रचण्डा
the very fierceअति प्रचण्ड
घोरनादिनी
of terrible roarभयंकर गर्जना वाली
घनश्यामा
dark as a rain cloudघने बादल जैसी श्याम
घनवती
full of cloudsमेघों वाली
महाघननिनादिनी
with the great roar of thunder cloudsबड़े मेघों जैसी गर्जना वाली

Verse 20

घोरजिह्वा ललजिह्वा देवेशी नगनन्दिनी ।
त्रैलोक्यमोहिनी विश्वमोहिनी विश्वरूपिणी ॥ २० ॥

ghorajihvā lalajihvā deveśī naganandinī
trailokyamohinī viśvamohinī viśvarūpiṇī

घोरजिह्वाललजिह्वादेवेशीनगनन्दिनीत्रैलोक्यमोहिनीविश्वमोहिनीविश्वरूपिणी
हिन्दी अर्थ

भयानक जीभ वाली, लपलपाती जीभ वाली, देवताओं की स्वामिनी, पर्वत की पुत्री, तीनों लोकों को मोहित करने वाली, विश्व को मोहित करने वाली, विश्व-रूपा,

English sense

with a terrible tongue, with a lolling tongue, queen of the gods, daughter of the mountain, who enchants the three worlds, who enchants the universe, who has the form of the universe,

पदार्थ · word by word
घोरजिह्वा
with a terrible tongueभयानक जीभ वाली
ललजिह्वा
with a lolling tongueलपलपाती जीभ वाली
देवेशी
queen of the godsदेवताओं की स्वामिनी
नगनन्दिनी
daughter of the mountainपर्वत की पुत्री
त्रैलोक्यमोहिनी
who enchants the three worldsतीनों लोकों को मोहित करने वाली
विश्वमोहिनी
who enchants the universeविश्व को मोहित करने वाली
विश्वरूपिणी
who has the form of the universeविश्व-रूपा

Verse 21

षोडशी त्रिपुरा ब्रह्मदायिनी ब्रह्मदाऽनघा ।
इत्येतत् परमं ब्रह्मस्तोत्रं परमकारणम् ॥ २१ ॥

ṣoḍaśī tripurā brahmadāyinī brahmadā'naghā
ityetat paramaṃ brahmastotraṃ paramakāraṇam

षोडशीत्रिपुराब्रह्मदायिनीब्रह्मदाऽनघाइत्येतत्परमंब्रह्मस्तोत्रंपरमकारणम्
हिन्दी अर्थ

षोडशी, त्रिपुरा, ब्रह्म देने वाली, ब्रह्म देने वाली, निष्पाप। यह परम ब्रह्म-स्तोत्र है, परम कारण।

English sense

Ṣoḍaśī, Tripurā, giver of Brahman, giver of Brahman, the sinless one. This is the highest hymn of Brahman, the supreme cause.

पदार्थ · word by word
षोडशी
Ṣoḍaśīषोडशी
त्रिपुरा
Tripurāत्रिपुरा
ब्रह्मदायिनी
giver of Brahmanब्रह्म देने वाली
ब्रह्मदाऽनघा
giver of Brahman, the sinless oneब्रह्म देने वाली, निष्पाप
इत्येतत्
thus thisयह
परमं
the highestपरम
ब्रह्मस्तोत्रं
hymn of Brahmanब्रह्म-स्तोत्र
परमकारणम्
the supreme causeपरम कारण

Verse 22

यः पठेत् परया भक्त्या जीवन्मुक्तः स एव हि ।
ब्रह्माद्या देवताः सर्वा मुनयस्तन्त्रकोविदाः ।
पठित्वा परया भक्त्या ब्रह्मसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥

yaḥ paṭhet parayā bhaktyā jīvanmuktaḥ sa eva hi
brahmādyā devatāḥ sarvā munayastantrakovidāḥ
paṭhitvā parayā bhaktyā brahmasiddhimavāpnuyāt

यःपठेत्परयाभक्त्याजीवन्मुक्तःसएवहिब्रह्माद्यादेवताःसर्वामुनयस्तन्त्रकोविदाःपठित्वापरयाभक्त्याब्रह्मसिद्धिमवाप्नुयात्
हिन्दी अर्थ

जो इसे परम भक्ति से पढ़ता है, वह जीवित रहते ही मुक्त हो जाता है। ब्रह्मा आदि सब देवता और तन्त्र जानने वाले सब मुनि इसे परम भक्ति से पढ़कर ब्रह्म की सिद्धि पाते हैं।

English sense

Whoever reads it with deep devotion is free while still alive. Brahmā and the other gods, and all the sages who know the tantras, by reading it with deep devotion gain success in Brahman.

पदार्थ · word by word
यः
whoजो
पठेत्
readsपढ़ता है
परया
with deepपरम
भक्त्या
devotionभक्ति से
जीवन्मुक्तः
free while aliveजीवित रहते मुक्त
स
heवह
एव
indeedही
हि
indeedनिश्चय
ब्रह्माद्या
Brahmā and the otherब्रह्मा आदि
देवताः
godsदेवता
सर्वा
allसब
मुनयस्तन्त्रकोविदाः
the sages who know the tantrasतन्त्र जानने वाले मुनि
पठित्वा
by readingपढ़कर
परया
with deepपरम
भक्त्या
devotionभक्ति से
ब्रह्मसिद्धिमवाप्नुयात्
gain success in Brahmanब्रह्म की सिद्धि पाते हैं
इति मुण्डमालातन्त्रे पार्वतीश्वरसंवादे नवमपटलान्तर्गतं भुवनेश्वरीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Durga दुर्गा One of the principal deities of Hinduism - The warrior Goddess.
Tara तारा One of the ten Mahavidyas, associated with guidance, protection, and crossing over difficulty.
Mundamalan Tantra मुंडमालन तंत्र An advanced Tantric scripture describing cremation-ground rites.
Bhuvaneshwari भुवनेश्वरी One of the ten Mahavidyas, meditated upon using the Dhyana mantra from Chapter 11 of the Durga Saptashati, together with the Devi Pranava — permissible without formal initiation.
Parvati पार्वती The daughter of the mountain and consort of Shiva; the questioner to whom much of tantra is expounded.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras