Māyā Tantra · paṭala 12

श्रीभुवनेश्वरीकवचम् २ (मायातन्त्रान्तर्गतम्)

Bhuvaneshvari Kavacham 2 (Maya Tantra) — A short armour in which the seed-syllables and the great vidyās guard the body, part by part

The closing armour of the Māyā Tantra, given by Shiva to Parvati. After telling how Indra and Śuka gained by wearing it, the verses call on the seed-syllables and on the great vidyās, among them Matangi and Dhumavati, to guard each part of the body, from the head to the waist, and then on the whole body. The last verses name its fruit: learning, wealth, children and a good end. It is to be shown only to a practitioner.

Verse 1

श्रीमहादेव उवाच — श्री महादेव ने कहा Śrī Mahādeva said

शृणु प्रिये प्रवक्ष्यामि कवचं भुवि दुर्लभम् ।
यस्यापि पठनाद् देवि सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ॥ १ ॥

śṛṇu priye pravakṣyāmi kavacaṃ bhuvi durlabham
yasyāpi paṭhanād devi sarvasiddhīśvaro bhavet

शृणु प्रिये प्रवक्ष्यामिकवचं भुवि दुर्लभम्यस्यापि पठनाद् देविसर्वसिद्धीश्वरो भवेत्
हिन्दी अर्थ

सुनो प्रिये, मैं तुम्हें वह कवच बताता हूँ जो पृथ्वी पर दुर्लभ है, जिसके पाठ से, हे देवि, मनुष्य सब सिद्धियों का स्वामी हो जाता है।

English sense

Listen, dear one, I will tell you the armour that is rare on earth, by the recitation of which, goddess, one becomes lord of all powers.

Variant reading श्रीदेव्युवाच — one text names the Goddess as the speaker; the verse addresses her as "dear one" and "goddess", which fits Śiva speaking.
पदार्थ · word by word
शृणु प्रिये प्रवक्ष्यामि
listen, dear one, I will tellसुनो प्रिये, मैं बताता हूँ
कवचं भुवि दुर्लभम्
the armour that is rare on earthपृथ्वी पर दुर्लभ कवच
यस्यापि पठनाद् देवि
by the recitation of which, goddessजिसके पाठ से, हे देवि
सर्वसिद्धीश्वरो भवेत्
one becomes lord of all powersमनुष्य सब सिद्धियों का स्वामी हो जाता है

Verse 2

इन्द्रोऽपि धारणाद् यस्य प्राप्नुयाद् राज्यमुत्तमम् ।
कृष्णेन पठितं देवि भूतापमारणाय च ॥ २ ॥

indro'pi dhāraṇād yasya prāpnuyād rājyamuttamam
kṛṣṇena paṭhitaṃ devi bhūtāpamāraṇāya ca

इन्द्रोऽपि धारणाद् यस्यप्राप्नुयाद् राज्यमुत्तमम्कृष्णेन पठितं देविभूतापमारणाय च
हिन्दी अर्थ

इसे धारण करने से इन्द्र ने भी उत्तम राज्य पाया। हे देवि, कृष्ण ने पृथ्वी के ताप का अन्त करने के लिए इसका पाठ किया।

English sense

Even Indra, by wearing it, gained the highest kingship. It was recited by Kṛṣṇa, goddess, to put an end to the burning of the earth.

पदार्थ · word by word
इन्द्रोऽपि धारणाद् यस्य
even Indra, by wearing whichजिसे धारण करने से इन्द्र ने भी
प्राप्नुयाद् राज्यमुत्तमम्
gained the highest kingshipउत्तम राज्य पाया
कृष्णेन पठितं देवि
it was recited by Kṛṣṇa, goddessकृष्ण ने इसका पाठ किया, हे देवि
भूतापमारणाय च
to put an end to the burning of the earthपृथ्वी के ताप का अन्त करने के लिए

Verse 3

शुकदेवोऽपि यद् धृत्वा सर्वयोगविशारदः ।
तस्य श्रीभुवनेश्वरी कवचस्य महेश्वरि ॥ ३ ॥

śukadevo'pi yad dhṛtvā sarvayogaviśāradaḥ
tasya śrībhuvaneśvarī kavacasya maheśvari

शुकदेवोऽपि यद् धृत्वासर्वयोगविशारदःतस्य श्रीभुवनेश्वरीकवचस्य महेश्वरि
हिन्दी अर्थ

इसे धारण करके शुकदेव भी सब योगों में निपुण हुए। उस कवच की देवी, हे महेश्वरि, श्री भुवनेश्वरी हैं।

English sense

Even Śukadeva, having worn it, became skilled in all yogas. Of that armour, great lady, the deity is Śrī Bhuvaneśvarī.

पदार्थ · word by word
शुकदेवोऽपि यद् धृत्वा
even Śukadeva, having worn whichजिसे धारण करके शुकदेव भी
सर्वयोगविशारदः
became skilled in all yogasसब योगों में निपुण हुए
तस्य श्रीभुवनेश्वरी
of that, Śrī Bhuvaneśvarīउस कवच की श्री भुवनेश्वरी
कवचस्य महेश्वरि
is the deity of the armour, great ladyदेवी हैं, हे महेश्वरि

कवचम्The armour

Verse 4

सर्वार्थे विनियोगः स्यात् प्राणायामं ततश्चरेत् ।
मायाबीजं शिरः पातु कामबीजं तु बालकम् ॥ ४ ॥

sarvārthe viniyogaḥ syāt prāṇāyāmaṃ tataścaret
māyābījaṃ śiraḥ pātu kāmabījaṃ tu bālakam

सर्वार्थे विनियोगः स्यात्प्राणायामं ततश्चरेत्मायाबीजं शिरः पातुकामबीजं तु बालकम्
हिन्दी अर्थ

इसका विनियोग सब प्रयोजनों के लिए है। फिर प्राणायाम करे। माया-बीज सिर की रक्षा करे, और काम-बीज बालों की।

English sense

Its use is for every aim. Then let him practise breath control. May the seed of Māyā guard the head, and the seed of Kāma the hair.

पदार्थ · word by word
सर्वार्थे विनियोगः स्यात्
its use is for every aimइसका विनियोग सब प्रयोजनों के लिए है
प्राणायामं ततश्चरेत्
then let him practise breath controlफिर प्राणायाम करे
मायाबीजं शिरः पातु
may the seed of Māyā guard the headमाया-बीज सिर की रक्षा करे
कामबीजं तु बालकम्
and the seed of Kāma the hairऔर काम-बीज बालों की

Verse 5

दुर्गाबीजं नेत्रयुग्मं नासिकां मन्त्रदा मनुः ।
वदने दक्षिणाबीजं ताराबीजं तु गण्डयोः ॥ ५ ॥

durgābījaṃ netrayugmaṃ nāsikāṃ mantradā manuḥ
vadane dakṣiṇābījaṃ tārābījaṃ tu gaṇḍayoḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

षोडशी मे गलं पातु कण्ठं मे भैरवी मनुः ।
हृदयं छिन्नमस्ता च उदरं बगला तथा ॥ ६ ॥

ṣoḍaśī me galaṃ pātu kaṇṭhaṃ me bhairavī manuḥ
hṛdayaṃ chinnamastā ca udaraṃ bagalā tathā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

धूमावती कटिं पातु मातङ्गी पातु सर्वतः ।
सर्वाङ्गं मे सदा पातु सर्वविद्यास्वरूपिणी ॥ ७ ॥

dhūmāvatī kaṭiṃ pātu mātaṅgī pātu sarvataḥ
sarvāṅgaṃ me sadā pātu sarvavidyāsvarūpiṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

फलश्रुतिःThe fruit of reciting

Verse 8

इत्येतत् कवचं देवि पठनाद् धारणादिकम् ।
कृत्वा तु साधकः श्रेष्ठो विद्यावान् धनवान् भवेत् ॥ ८ ॥

ityetat kavacaṃ devi paṭhanād dhāraṇādikam
kṛtvā tu sādhakaḥ śreṣṭho vidyāvān dhanavān bhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

पुत्रपौत्रादिसम्पन्नो ह्यन्ते याति परां गतिम् ।
इदं तु कवचं गुह्यं साधकाय प्रकाशयेत् ॥ ९ ॥

putrapautrādisampanno hyante yāti parāṃ gatim
idaṃ tu kavacaṃ guhyaṃ sādhakāya prakāśayet

पुत्रपौत्रादिसम्पन्नःह्यन्ते याति परां गतिम्इदं तु कवचं गुह्यम्साधकाय प्रकाशयेत्
हिन्दी अर्थ

पुत्र-पौत्र आदि से सम्पन्न होकर वह अन्त में परम गति को जाता है। यह कवच गुप्त है। इसे साधक को ही दिखाया जाए।

English sense

Rich in sons, grandsons and the rest, he goes at the end to the highest state. This armour is secret. Let it be shown to a practitioner.

पदार्थ · word by word
पुत्रपौत्रादिसम्पन्नः
rich in sons, grandsons and the restपुत्र-पौत्र आदि से सम्पन्न
ह्यन्ते याति परां गतिम्
at the end he goes to the highest stateअन्त में परम गति को जाता है
इदं तु कवचं गुह्यम्
this armour is secretयह कवच गुप्त है
साधकाय प्रकाशयेत्
let it be shown to a practitionerसाधक को ही दिखाया जाए

Verse 10

न दद्याद् भ्रष्टमर्त्याय न परदेवताय च ।
इदं यन्त्रं महेशानि त्रिषु लोकेषु गोपितम् ॥ १० ॥

na dadyād bhraṣṭamartyāya na paradevatāya ca
idaṃ yantraṃ maheśāni triṣu lokeṣu gopitam

न दद्याद् भ्रष्टमर्त्यायन परदेवताय चइदं यन्त्रं महेशानित्रिषु लोकेषु गोपितम्
हिन्दी अर्थ

इसे पतित मनुष्य को न दे, और दूसरे देवता के भक्त को भी नहीं। यह यन्त्र, हे महेशानि, तीनों लोकों में छिपा हुआ है।

English sense

Let it not be given to a fallen man, nor to one who serves another god. This yantra, great lady, is kept hidden in the three worlds.

पदार्थ · word by word
न दद्याद् भ्रष्टमर्त्याय
let it not be given to a fallen manपतित मनुष्य को न दे
न परदेवताय च
nor to one who serves another godऔर दूसरे देवता के भक्त को भी नहीं
इदं यन्त्रं महेशानि
this yantra, great ladyयह यन्त्र, हे महेशानि
त्रिषु लोकेषु गोपितम्
is kept hidden in the three worldsतीनों लोकों में छिपा हुआ है

Verse 11

सर्वसिद्धिकरं साक्षान्महापातकनाशनम् ।
कल्पद्रुमसमं ज्ञेयं पूजयेत् श्रियमाप्नुयात् ॥ ११ ॥

sarvasiddhikaraṃ sākṣānmahāpātakanāśanam
kalpadrumasamaṃ jñeyaṃ pūjayet śriyamāpnuyāt

सर्वसिद्धिकरं साक्षात्महापातकनाशनम्कल्पद्रुमसमं ज्ञेयम्पूजयेत् श्रियमाप्नुयात्
हिन्दी अर्थ

यह सीधे सब सिद्धियाँ देता है और बड़े पापों का नाश करता है। इसे कल्पवृक्ष के समान जानना चाहिए। इसकी पूजा करे, तो वह लक्ष्मी पाएगा।

English sense

It brings every success, directly, and destroys great sins. It is to be known as like the wish-granting tree. Let him worship it, and he would gain prosperity.

पदार्थ · word by word
सर्वसिद्धिकरं साक्षात्
it brings every success, directlyयह सीधे सब सिद्धियाँ देता है
महापातकनाशनम्
and destroys great sinsऔर बड़े पापों का नाश करता है
कल्पद्रुमसमं ज्ञेयम्
it is to be known as like the wish-granting treeइसे कल्पवृक्ष के समान जानना चाहिए
पूजयेत् श्रियमाप्नुयात्
let him worship it; he would gain prosperityइसकी पूजा करे; वह लक्ष्मी पाएगा

Verse 12

पठनाद् धारणात् सर्वं पापं क्षयति निश्चितम् ।
विवादे जयमाप्नोति धनैर्धनपतिर्भवेत् ।
यं यं वाञ्छति तत् सर्वं भवत्येव न संशयः ॥ १२ ॥

paṭhanād dhāraṇāt sarvaṃ pāpaṃ kṣayati niścitam
vivāde jayamāpnoti dhanairdhanapatirbhavet
yaṃ yaṃ vāñchati tat sarvaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ

पठनाद् धारणात् सर्वम्पापं क्षयति निश्चितम्विवादे जयमाप्नोतिधनैर्धनपतिर्भवेत्यं यं वाञ्छति तत् सर्वम्भवत्येव न संशयः
हिन्दी अर्थ

इसका पाठ और धारण करने से सब पाप निश्चय ही नष्ट हो जाते हैं। वह विवाद में जीत पाता है और धनपति हो जाता है। वह जो-जो चाहता है, वह सब हो जाता है, इसमें सन्देह नहीं।

English sense

By reciting it and wearing it, all sin surely wastes away. He gains victory in a dispute, and becomes a lord of wealth. Whatever he wishes, all of it comes about, there is no doubt.

पदार्थ · word by word
पठनाद् धारणात् सर्वम्
by reciting it and wearing it, allपाठ और धारण से सब
पापं क्षयति निश्चितम्
sin surely wastes awayपाप निश्चय ही नष्ट हो जाता है
विवादे जयमाप्नोति
he gains victory in a disputeविवाद में जीत पाता है
धनैर्धनपतिर्भवेत्
he becomes a lord of wealth through richesधन से धनपति हो जाता है
यं यं वाञ्छति तत् सर्वम्
whatever he wishes, all of itजो-जो वह चाहता है, वह सब
भवत्येव न संशयः
comes about, there is no doubtहो जाता है, इसमें सन्देह नहीं
इति श्रीमायातन्त्रे भुवनेश्वरीकवचं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Matangi मातंगी One of the ten Mahavidyas, associated with speech, the arts, and the paradox of outer impurity concealing inner purity.
Parvati पार्वती The daughter of the mountain and consort of Shiva; the questioner to whom much of tantra is expounded.
Dhumavati धूमावती The widow-form Mahavidya, smoky and inauspicious in appearance, who embodies loss and emptiness — invoked to drive out misfortune, disease and enemies.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras