Garga Saṃhitā, Mādhurya Khaṇḍa · as given in the Mantra Mahārṇava

श्रीयमुनास्तवराजः

Yamuna Stavaraja (Garga Samhita) — The king of hymns to the river Yamunā, told by Saubhari

A hymn of praise to the river Yamunā, called Kṛṣṇā, Kālindī and the daughter of the Sun. The sage Saubhari praises her dark colour, her birth from Krishna's left shoulder, her rush through the worlds, the banks of Vraja where the cowherd girls and boys play, and the power of her name. The last verse says what hearing and reciting it gives.

अथ यमुनास्तवप्रारंभःThe king of hymns to Yamunā

Verse 1

मान्धातोवाच — मान्धाता ने कहा Māndhātā said

यमुनायाः स्तवं दिव्यं सर्वसिद्धिकरं परम् ॥
सौभरे मुनिशार्दूल वद मां कृपया त्वरन् ॥ १ ॥

yamunāyāḥ stavaṃ divyaṃ sarvasiddhikaraṃ param
saubhare muniśārdūla vada māṃ kṛpayā tvaran

यमुनायाः स्तवं दिव्यम्सर्वसिद्धिकरं परम्सौभरे मुनिशार्दूलवद मां कृपया त्वरन्
हिन्दी अर्थ

हे सौभरि, मुनिश्रेष्ठ, कृपा करके मुझे जल्दी यमुना का वह दिव्य, श्रेष्ठ स्तव बताइए जो सब सिद्धियाँ देता है।

English sense

O Saubhari, tiger among sages, please tell me quickly, out of kindness, the divine hymn of praise to Yamunā, the best, which gives every success.

पदार्थ · word by word
यमुनायाः स्तवं दिव्यम्
the divine hymn of praise to Yamunāयमुना का दिव्य स्तव
सर्वसिद्धिकरं परम्
the best, giving every successश्रेष्ठ, सब सिद्धियाँ देने वाला
सौभरे मुनिशार्दूल
O Saubhari, tiger among sagesहे सौभरि, मुनियों में शेर
वद मां कृपया त्वरन्
tell me quickly, out of kindnessकृपा करके मुझे जल्दी बताइए

Verse 2

श्रीसौभरिरुवाच — श्री सौभरि ने कहा Śrī Saubhari said

मार्तण्डकन्यकायास्तु स्तवं शृणु महामते ॥
सर्वसिद्धिकरं भूमौ चातुर्वर्ग्यफलप्रदम् ॥ २ ॥

mārtaṇḍakanyakāyāstu stavaṃ śṛṇu mahāmate
sarvasiddhikaraṃ bhūmau cāturvargyaphalapradam

मार्तण्डकन्यकायाः तु स्तवम्शृणु महामतेसर्वसिद्धिकरं भूमौचातुर्वर्ग्यफलप्रदम्
हिन्दी अर्थ

श्री सौभरि ने कहा: हे बुद्धिमान, सूर्य की पुत्री का स्तव सुनो। धरती पर यह सब सिद्धियाँ और चारों पुरुषार्थों का फल देता है।

English sense

Śrī Saubhari said: Wise one, hear the hymn of the Sun's daughter. On earth it gives every success and the fruit of all four aims of life.

पदार्थ · word by word
मार्तण्डकन्यकायाः तु स्तवम्
the hymn of the Sun's daughterसूर्य की पुत्री का स्तव
शृणु महामते
hear it, wise oneसुनो, हे बुद्धिमान
सर्वसिद्धिकरं भूमौ
giving every success on earthधरती पर सब सिद्धियाँ देने वाला
चातुर्वर्ग्यफलप्रदम्
giving the fruit of the four aims of lifeचारों पुरुषार्थों का फल देने वाला

Verse 3

ॐ कृष्णवामांसभूतायै कृष्णायै सततं नमः ॥
नमः श्रीकृष्णरूपिण्यै कृष्णे तुभ्यं नमो नमः ॥ ३ ॥

oṃ kṛṣṇavāmāṃsabhūtāyai kṛṣṇāyai satataṃ namaḥ
namaḥ śrīkṛṣṇarūpiṇyai kṛṣṇe tubhyaṃ namo namaḥ

ॐ कृष्णवामांसभूतायैकृष्णायै सततं नमःनमः श्रीकृष्णरूपिण्यैकृष्णे तुभ्यं नमः नमः
हिन्दी अर्थ

ॐ, कृष्ण के बाएँ कंधे से जन्मी कृष्णा को सदा नमस्कार। श्री कृष्ण-रूपिणी को नमस्कार। हे कृष्णा, तुम्हें बार-बार नमस्कार।

English sense

Om, salutation always to Kṛṣṇā, born from Kṛṣṇa's left shoulder. Salutation to you who have Śrī Kṛṣṇa's form. O Kṛṣṇā, salutation to you again and again.

पदार्थ · word by word
ॐ कृष्णवामांसभूतायै
Om, to her who was born from Kṛṣṇa's left shoulderॐ, कृष्ण के बाएँ कंधे से जन्मी को
कृष्णायै सततं नमः
to Kṛṣṇā, salutation alwaysकृष्णा को सदा नमस्कार
नमः श्रीकृष्णरूपिण्यै
salutation to her who has Śrī Kṛṣṇa's formश्री कृष्ण के रूप वाली को नमस्कार
कृष्णे तुभ्यं नमः नमः
O Kṛṣṇā, salutation to you again and againहे कृष्णा, तुम्हें बार-बार नमस्कार

Verse 4

यः पापपंकांबुकलंककुत्सितः कामी कुधीः सत्सु कलिं करोति हि ॥
वृन्दावनं धाम ददाति तस्मै नदन्मिलिन्दारिकलिन्दनन्दिनी ॥ ४ ॥

yaḥ pāpapaṃkāṃbukalaṃkakutsitaḥ kāmī kudhīḥ satsu kaliṃ karoti hi
vṛndāvanaṃ dhāma dadāti tasmai nadanmilindārikalindanandinī

यः पापपंकांबुकलंककुत्सितःकामी कुधीः सत्सु कलिं करोति हिवृन्दावनं धाम ददाति तस्मैनदन्मिलिन्दारिकलिन्दनन्दिनी
हिन्दी अर्थ

कोई मनुष्य पाप के कीचड़-पानी से मैला, कामी, मूर्ख, और सज्जनों से झगड़ने वाला हो। उसे भी कलिन्द की पुत्री, जिन पर भौंरे गूँजते हैं, वृन्दावन का धाम देती हैं।

English sense

A man may be stained by the mud and water of sin, lustful, foolish, and quarrelling with good people. Even to him Kalinda's daughter gives the abode of Vṛndāvana, she on whom bees hum.

पदार्थ · word by word
यः पापपंकांबुकलंककुत्सितः
one made foul by the stain of the mud and water of sinजो पाप के कीचड़-पानी के दाग से मैला है
कामी कुधीः सत्सु कलिं करोति हि
lustful, foolish, and quarrelling with good peopleकामी, मूर्ख और सज्जनों से झगड़ने वाला
वृन्दावनं धाम ददाति तस्मै
to him she gives the abode of Vṛndāvanaउसे भी वह वृन्दावन धाम देती है
नदन्मिलिन्दारिकलिन्दनन्दिनी
Kalinda's daughter, on whom the bees humकलिन्द की पुत्री, जिस पर भौंरे गूँजते हैं

Verse 5

कृष्णे साक्षात्कृष्णरूपा त्वमेव वेगावर्ते वर्तते मत्स्यरूपी ॥
ऊर्मावूर्मौ कूर्मरूपी सदा ते बिंदौ बिंदौ भाति गोविंददेवः ॥ ५ ॥

kṛṣṇe sākṣātkṛṣṇarūpā tvameva vegāvarte vartate matsyarūpī
ūrmāvūrmau kūrmarūpī sadā te biṃdau biṃdau bhāti goviṃdadevaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

वन्दे लीलावतीं त्वां सघनघननिभां कृष्णवामांसभूतां वेगं वै वैरजाख्यं सकलजलचयं खण्डयंतीं बलात्स्वात् ॥
छित्वा ब्रह्माण्डमारात्सुरनगरनगान् गंडशैलादिदुर्गान् भित्वा भूखण्डमध्ये तटिनि वृतवतीमूर्मिमालां प्रयांतीम् ॥ ६ ॥

vande līlāvatīṃ tvāṃ saghanaghananibhāṃ kṛṣṇavāmāṃsabhūtāṃ vegaṃ vai vairajākhyaṃ sakalajalacayaṃ khaṇḍayaṃtīṃ balātsvāt
chitvā brahmāṇḍamārātsuranagaranagān gaṃḍaśailādidurgān bhitvā bhūkhaṇḍamadhye taṭini vṛtavatīmūrmimālāṃ prayāṃtīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

दिव्यं कौ नामधेयं श्रुतमथ यमुने दंडयत्यद्रितुल्यं पापव्यूहं त्वखंडं वसतु मम गिरां मंडलेऽनुक्षणं तत् ॥
दंड्यांश्चाकार्यदण्ड्यान्सकृदपि वचसा खांडितं यद्गृहीतं भ्रातुर्मार्तण्डसूनोररतिपरिदृढस्ते प्रचण्डोऽतिदंडः ॥ ७ ॥

divyaṃ kau nāmadheyaṃ śrutamatha yamune daṃḍayatyadritulyaṃ pāpavyūhaṃ tvakhaṃḍaṃ vasatu mama girāṃ maṃḍale'nukṣaṇaṃ tat
daṃḍyāṃścākāryadaṇḍyānsakṛdapi vacasā khāṃḍitaṃ yadgṛhītaṃ bhrāturmārtaṇḍasūnoraratiparidṛḍhaste pracaṇḍo'tidaṃḍaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

रज्जुर्वा विषयांधकूपतरणे पापाखुदर्वीकरीवेण्युष्णिक् च विराजमूर्तिशिरसो मालास्ति वा सुन्दरी ॥
धन्यं भाग्यमतःपरं भुवि नृणां यात्रादिकृद्वल्लभा गोलोकेऽप्यतिदुर्लभातिसुभगा भात्यद्वितीया नदी ॥ ८ ॥

rajjurvā viṣayāṃdhakūpataraṇe pāpākhudarvīkarīveṇyuṣṇik ca virājamūrtiśiraso mālāsti vā sundarī
dhanyaṃ bhāgyamataḥparaṃ bhuvi nṛṇāṃ yātrādikṛdvallabhā goloke'pyatidurlabhātisubhagā bhātyadvitīyā nadī

रज्जुः वा विषयांधकूपतरणेपापाखुदर्वीकरीवेणी उष्णिक् च विराजमूर्तिशिरसः मालास्ति वा सुन्दरीधन्यं भाग्यम् अतः परं भुवि नृणाम्यात्रादिकृद्वल्लभागोलोके अपि अतिदुर्लभा अतिसुभगाभाति अद्वितीया नदी
हिन्दी अर्थ

वे इंद्रियों के अंधे कुएँ से निकलने के लिए रस्सी हैं। वे पाप-रूपी चूहे के लिए साँप हैं। वे विराट् रूप के सिर की माला या सुन्दर चोटी हैं। धरती पर लोगों के लिए इससे बड़ा सौभाग्य नहीं। तीर्थयात्रियों की प्रिय, गोलोक में भी दुर्लभ, अत्यंत सुन्दर, यह नदी अनुपम रूप से चमकती है।

English sense

She is a rope to climb out of the blind well of the senses. She is a snake to the rat of sin. She is a garland on the head of the cosmic form, or a lovely braid. Nothing is more blessed for people on earth. Dear to those who go on pilgrimage, rare even in Goloka, most lovely, this river shines without equal.

पदार्थ · word by word
रज्जुः वा विषयांधकूपतरणे
she is a rope to climb out of the blind well of the sensesवह इंद्रियों के अंधे कुएँ से निकलने की रस्सी है
पापाखुदर्वीकरी
a snake to the rat of sinपाप-रूपी चूहे के लिए साँप
वेणी उष्णिक् च विराजमूर्तिशिरसः मालास्ति वा सुन्दरी
a lovely braid, or a garland on the head of the cosmic formसुंदर चोटी, या विराट् रूप के सिर की माला
धन्यं भाग्यम् अतः परं भुवि नृणाम्
nothing is more blessed for people on earthधरती पर लोगों के लिए इससे बड़ा सौभाग्य नहीं
यात्रादिकृद्वल्लभा
dear to those who go on pilgrimageतीर्थयात्रियों की प्रिय
गोलोके अपि अतिदुर्लभा अतिसुभगा
rare and most lovely even in Golokaगोलोक में भी दुर्लभ और अति सुंदर
भाति अद्वितीया नदी
this river shines without equalयह नदी अनुपम चमकती है

Verse 9

गोपीगोकुलगोपकेलिकलिते कालिन्दि कृष्णप्रभे त्वत्कूले जललोलगोलविचलत्कल्लोलकोलाहलः ॥
त्वत्कांतारकुतूहलालिकुलकृज्झंकारकेकाकुलः कूजत्कोकिलसंकुलो व्रजलतालंकारभृत्पातु माम् ॥ ९ ॥

gopīgokulagopakelikalite kālindi kṛṣṇaprabhe tvatkūle jalalolagolavicalatkallolakolāhalaḥ
tvatkāṃtārakutūhalālikulakṛjjhaṃkārakekākulaḥ kūjatkokilasaṃkulo vrajalatālaṃkārabhṛtpātu mām

गोपीगोकुलगोपकेलिकलिते कालिन्दि कृष्णप्रभेत्वत्कूले जललोलगोलविचलत्कल्लोलकोलाहलःत्वत्कांतारकुतूहलालिकुलकृज्झंकारकेकाकुलःकूजत्कोकिलसंकुलःव्रजलतालंकारभृत्पातु माम्
हिन्दी अर्थ

हे कालिन्दी, कृष्ण जैसी चमकने वाली, तुम्हारा तट गोपियों, गोपों और गोकुल की क्रीड़ा से भरा है। वह मेरी रक्षा करे: उछलती, नाचती लहरों के शोर से भरा, मोरों की पुकार और तुम्हारे वनों में खुश भौंरों की गुंजार से भरा, कूकती कोयलों से भरा, और व्रज की लताओं से सजा।

English sense

O Kālindī, shining like Kṛṣṇa, your bank is full of the play of the cowherd girls, the cowherd men and Gokula. May it protect me: loud with the roar of rolling, dancing waves, full of peacock cries and the buzzing of bees delighting in your groves, crowded with calling cuckoos, and adorned with the creepers of Vraja.

पदार्थ · word by word
गोपीगोकुलगोपकेलिकलिते कालिन्दि कृष्णप्रभे
O Kālindī, shining like Kṛṣṇa, full of the play of cowherd girls, cowherd men and Gokulaहे कालिन्दी, कृष्ण जैसी चमकने वाली, गोपियों, गोपों और गोकुल की क्रीड़ा से भरी
त्वत्कूले जललोलगोलविचलत्कल्लोलकोलाहलः
on your bank the roar of dancing, rolling wavesतुम्हारे तट पर लहराती, उछलती लहरों का शोर
त्वत्कांतारकुतूहलालिकुलकृज्झंकारकेकाकुलः
full of the peacocks' cries and the buzzing of bees delighting in your grovesतुम्हारे वनों में मगन भौंरों की गुंजार और मोरों की पुकार से भरा
कूजत्कोकिलसंकुलः
crowded with calling cuckoosकूकती कोयलों से भरा
व्रजलतालंकारभृत्
adorned with the creepers of Vrajaव्रज की लताओं से सजा
पातु माम्
may it protect meमेरी रक्षा करे

Verse 10

भवंति जिह्वास्तनुरोमतुल्या गिरो यदा भूसिकता इव स्युः ॥
तदप्यलं यांति न ते गुणांतं संतो महांतः किल शेषतुल्याः ॥ १० ॥

bhavaṃti jihvāstanuromatulyā giro yadā bhūsikatā iva syuḥ
tadapyalaṃ yāṃti na te guṇāṃtaṃ saṃto mahāṃtaḥ kila śeṣatulyāḥ

भवंति जिह्वाः तनुरोमतुल्याःगिरः यदा भूसिकताः इव स्युःतदपि अलं यांति न ते गुणांतम्संतः महांतः किल शेषतुल्याः
हिन्दी अर्थ

चाहे शरीर के रोम जितनी जीभें हों, और धरती की रेत के कणों जितने शब्द हों, तब भी महान सज्जन, शेष के बराबर भी, तुम्हारे गुणों का अंत नहीं पा सकते।

English sense

Even if one had as many tongues as the hairs of the body, and words as many as the grains of sand on earth, still the great and good, even those equal to Śeṣa, could never reach the end of your virtues.

पदार्थ · word by word
भवंति जिह्वाः तनुरोमतुल्याः
if there were tongues as many as the hairs of the bodyयदि शरीर के रोमों जितनी जीभें हों
गिरः यदा भूसिकताः इव स्युः
and words as many as the grains of sand on earthऔर धरती की रेत के कणों जितने शब्द हों
तदपि अलं यांति न ते गुणांतम्
even then they could not reach the end of your virtuesतब भी वे तुम्हारे गुणों का अंत नहीं पा सकते
संतः महांतः किल शेषतुल्याः
the good and great, even those equal to Śeṣaसज्जन और महान, शेष के बराबर भी

Verse 11

कलिन्दगिरिनन्दिनीस्तव उषस्ययं वा परः श्रुतं च यदि पाठितो भुवि तनोति सन्मंगलम् ॥
जनोऽपि यदि धारयेत्किल पठेच्च यो नित्यशः स याति परमं पदं निजनिकुंजलीलावृतम् ॥ ११ ॥

kalindagirinandinīstava uṣasyayaṃ vā paraḥ śrutaṃ ca yadi pāṭhito bhuvi tanoti sanmaṃgalam
jano'pi yadi dhārayetkila paṭhecca yo nityaśaḥ sa yāti paramaṃ padaṃ nijanikuṃjalīlāvṛtam

कलिन्दगिरिनन्दिनीस्तवःउषसि अयं वा परः श्रुतं च यदि पाठितः भुवितनोति सन्मंगलम्जनः अपि यदि धारयेत् किल पठेत् च यः नित्यशःसः याति परमं पदम्निजनिकुंजलीलावृतम्
हिन्दी अर्थ

कलिन्द पर्वत की पुत्री का यह स्तव, सुबह या किसी और समय पढ़ा, सुना या धरती पर सिखाया जाए, तो सच्चा मंगल फैलाता है। जो इसे धारण करे और रोज़ पढ़े, वह उनके अपने निकुंजों की लीला से भरे परम धाम को जाता है।

English sense

This hymn to the daughter of Mount Kalinda, recited at dawn or at other times, heard, or taught on earth, spreads true blessings. Whoever keeps it and recites it every day goes to the highest abode, filled with the play of her own groves.

पदार्थ · word by word
कलिन्दगिरिनन्दिनीस्तवः
the hymn to the daughter of Mount Kalindaकलिन्द पर्वत की पुत्री का स्तव
उषसि अयं वा परः श्रुतं च यदि पाठितः भुवि
recited at dawn or at other times, heard, or taught on earthसुबह या दूसरे समय पढ़ा, सुना या धरती पर सिखाया गया
तनोति सन्मंगलम्
spreads true blessingsसच्चा मंगल फैलाता है
जनः अपि यदि धारयेत् किल पठेत् च यः नित्यशः
whoever keeps it and recites it every dayजो इसे धारण करे और रोज़ पढ़े
सः याति परमं पदम्
he goes to the highest abodeवह परम पद को जाता है
निजनिकुंजलीलावृतम्
filled with the play of her own grovesउसके अपने निकुंजों की लीला से भरा
इति श्रीमद्गर्गाचार्य्यसंहितायां श्रीमाधुर्यखण्डे श्रीसौभरिमान्धातृसंवादे श्रीयमुनास्तवराजः समाप्तः ॥

Terms on this page

Krishna कृष्ण Bhagavan Krishna, the eighth avatar of Vishnu; spoke the Bhagavad Gita to Arjuna on the battlefield of Kurukshetra.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras