Śrī Vidyā stotra · ascribed to Gauḍapāda by tradition

श्रीसुभगोदयस्तुतिः

Subhagodaya Stuti — A hymn to the Goddess on the inner worship of the six wheels and the Śrīcakra

The title means "the rise of good fortune", and the hymn is about the rising of Tripurasundari within the worshipper. It begins by bowing to Bhavānī as being, consciousness and bliss, a wave of nectar in the sea of nectar. It then walks the inner ascent: the mind stilled, the breath held, the sleeping serpent-power woken, the six wheels from the root to the crown. Along the way it fits the figures of the Sri Chakra to the places in the body, and the letters of the Shri Vidya mantra to the figures. Much of this is technical, and it speaks of the Samayins, who worship within, and the Kaulas, who worship outside, preferring the first. Read it slowly, one verse at a time.

Verse 1

भवानि त्वां वन्दे भवमहिषि सच्चित्सुखवपुः
पराकारां देवीममृतलहरीमैन्दवकलाम् ।
महाकालातीतां कलितसरणीकल्पिततनुं
सुधासिन्धोरन्तर्वसतिमनिशं वासरमयीम् ॥ १ ॥

bhavāni tvāṃ vande bhavamahiṣi saccitsukhavapuḥ
parākārāṃ devīmamṛtalaharīmaindavakalām
mahākālātītāṃ kalitasaraṇīkalpitatanuṃ
sudhāsindhorantarvasatimaniśaṃ vāsaramayīm

भवानित्वांवन्देभवमहिषिसच्चित्सुखवपुःपराकारांदेवीममृतलहरीमैन्दवकलाम्महाकालातीतांकलितसरणीकल्पिततनुंसुधासिन्धोरन्तर्वसतिमनिशंवासरमयीम्
हिन्दी अर्थ

हे भवानी, भव की रानी, मैं आपको प्रणाम करता हूँ। आपका शरीर सत्, चित् और आनन्द है। आप परम रूप वाली देवी हैं, अमृत की लहर हैं, चन्द्रमा की एक कला हैं, महाकाल से भी परे हैं। आपका शरीर बताए गए मार्गों पर रचा गया है। आप सदा अमृत के सागर के भीतर रहती हैं और दिनों से बनी हैं।

English sense

Bhavānī, queen of Bhava, I bow to you. Your body is being, consciousness and bliss. You are the Goddess whose form is the Supreme, a wave of nectar, a digit of the moon, beyond great Time. Your body is shaped along the paths laid out for you. You dwell always within the sea of nectar, and you are made of the days.

Variant reading Other readings given: कलितसरणिं कल्पिततनुं.
पदार्थ · word by word
भवानि
O Bhavānīहे भवानी
त्वां
youआपको
वन्दे
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
भवमहिषि
queen of Bhavaभव की रानी
सच्चित्सुखवपुः
whose body is being, consciousness and blissजिसका शरीर सत्, चित् और आनन्द है
पराकारां
whose form is the Supremeपरम रूप वाली
देवीममृतलहरीमैन्दवकलाम्
the Goddess, a wave of nectar, a digit of the moonदेवी, अमृत की लहर, चन्द्रमा की कला
महाकालातीतां
beyond great Timeमहाकाल से परे
कलितसरणीकल्पिततनुं
whose body is shaped along the paths laid outजिसका शरीर बताए गए मार्गों पर रचा गया है
सुधासिन्धोरन्तर्वसतिमनिशं
dwelling always within the sea of nectarसदा अमृत के सागर के भीतर रहने वाली
वासरमयीम्
made of the daysदिनों से बनी

Verse 2

मनस्तत्त्वं जित्वा नयनमथ नासाग्रघटितं
पुनर्व्यावृत्ताक्षः स्वयमपि यदा पश्यति पराम् ।
तदानीमेवास्य स्फुरति बहिरन्तर्भगवती
परानन्दाकारा परशिवपरा काचिदपरा ॥ २ ॥

manastattvaṃ jitvā nayanamatha nāsāgraghaṭitaṃ
punarvyāvṛttākṣaḥ svayamapi yadā paśyati parām
tadānīmevāsya sphurati bahirantarbhagavatī
parānandākārā paraśivaparā kācidaparā

मनस्तत्त्वंजित्वानयनमथनासाग्रघटितंपुनर्व्यावृत्ताक्षःस्वयमपियदापश्यतिपराम्तदानीमेवास्यस्फुरतिबहिरन्तर्भगवतीपरानन्दाकारापरशिवपराकाचिदपरा
हिन्दी अर्थ

साधक मन-तत्त्व को जीतकर आँखें नाक के सिरे पर टिकाता है। फिर आँखों को भीतर की ओर लौटाकर स्वयं परा को देखता है। उसी क्षण देवी उसके लिए भीतर और बाहर प्रकट हो जाती हैं। उनका रूप परम आनन्द है। वे परशिव से भी ऊपर हैं, सबसे परे कोई एक अनोखी हैं।

English sense

A seeker conquers the mind-principle and fixes his eyes on the tip of the nose. Then he turns the eyes back and himself sees the Supreme. At that very moment the Goddess shines out for him, inside and outside. Her form is supreme bliss. She is above even Paraśiva, a certain one beyond all others.

Variant reading Other readings given: पुनर्व्यावृत्ताक्षिद्वयमपि.
पदार्थ · word by word
मनस्तत्त्वं
the mind-principleमन-तत्त्व को
जित्वा
having conqueredजीतकर
नयनमथ
then the eyesफिर आँखों को
नासाग्रघटितं
fixed on the tip of the noseनाक के सिरे पर टिकाए
पुनर्व्यावृत्ताक्षः
with eyes turned backआँखें लौटाकर
स्वयमपि
himselfस्वयं
यदा
whenजब
पश्यति
he seesदेखता है
पराम्
the Supremeपरा को
तदानीमेवास्य
at that very moment, for himउसी क्षण उसके लिए
स्फुरति
shines outप्रकट होती हैं
बहिरन्तर्भगवती
the Goddess, outside and insideदेवी, बाहर और भीतर
परानन्दाकारा
whose form is supreme blissजिनका रूप परम आनन्द है
परशिवपरा
above Paraśivaपरशिव से ऊपर
काचिदपरा
a certain one beyond all othersसबसे परे कोई एक

Verse 3

मनोमार्गं जित्वा मरुत इह नाडीगणजुषो
निरुध्यार्कं सेन्दुं दहनमपि सञ्ज्वाल्य शिखया ।
सुषुम्णां संयोज्य श्लथयति च षड्ग्रन्थि शशिनं
तवाज्ञाचक्रस्थं विलयति महायोगिसमयी ॥ ३ ॥

manomārgaṃ jitvā maruta iha nāḍīgaṇajuṣo
nirudhyārkaṃ senduṃ dahanamapi sañjvālya śikhayā
suṣumṇāṃ saṃyojya ślathayati ca ṣaḍgranthi śaśinaṃ
tavājñācakrasthaṃ vilayati mahāyogisamayī

मनोमार्गंजित्वामरुतइहनाडीगणजुषोनिरुध्यार्कंसेन्दुंदहनमपिसञ्ज्वाल्यशिखयासुषुम्णांसंयोज्यश्लथयतिचषड्ग्रन्थिशशिनंतवाज्ञाचक्रस्थंविलयतिमहायोगिसमयी
हिन्दी अर्थ

समय मार्ग का महायोगी मन के मार्ग को जीतता है। वह यहाँ नाड़ियों के समूहों में चलने वाली वायुओं को रोकता है और सूर्य को चन्द्रमा के साथ थामता है। वह अग्नि को उसकी लौ से जलाता है और सुषुम्णा को जोड़ता है। वह छह गाँठों को ढीला करता है और आपके आज्ञाचक्र में स्थित चन्द्रमा में विलीन हो जाता है।

English sense

The great yogi of the Samaya way conquers the path of the mind. He holds back the winds that move through the groups of channels here, and restrains the sun together with the moon. He lights the fire with its flame and joins the suṣumṇā. He loosens the six knots, and he melts into the moon that stands in your Ājñā wheel.

Variant reading Other readings given: श्लथयति, विलसति.
पदार्थ · word by word
मनोमार्गं
the path of the mindमन के मार्ग को
जित्वा
having conqueredजीतकर
मरुत
the windsवायुओं को
इह
hereयहाँ
नाडीगणजुषो
moving through the groups of channelsनाड़ियों के समूहों में चलने वाली
निरुध्यार्कं
having held back the sunसूर्य को रोककर
सेन्दुं
together with the moonचन्द्रमा के साथ
दहनमपि
the fire tooअग्नि को भी
सञ्ज्वाल्य
having litजलाकर
शिखया
with its flameलौ से
सुषुम्णां
the suṣumṇāसुषुम्णा को
संयोज्य
having joinedजोड़कर
श्लथयति
he loosensढीला करता है
च
andऔर
षड्ग्रन्थि
the six knotsछह गाँठों को
शशिनं
the moonचन्द्रमा में
तवाज्ञाचक्रस्थं
standing in your Ājñā wheelआपके आज्ञाचक्र में स्थित
विलयति
he meltsविलीन होता है
महायोगिसमयी
the great yogi of the Samaya wayसमय मार्ग का महायोगी

Verse 4

यदा तौ चन्द्रार्कौ निजसदनसंरोधनवशा
दशक्तौ पीयूषस्रवणहरणे सा च भुजगी ।
प्रबुद्धा क्षुत्क्रुद्धा दशति शशिनं बैन्दवगतं
सुधाधारासारैः स्नपयसि तनुं बैन्दवकले ॥ ४ ॥

yadā tau candrārkau nijasadanasaṃrodhanavaśā
daśaktau pīyūṣasravaṇaharaṇe sā ca bhujagī
prabuddhā kṣutkruddhā daśati śaśinaṃ baindavagataṃ
sudhādhārāsāraiḥ snapayasi tanuṃ baindavakale

यदातौचन्द्रार्कौनिजसदनसंरोधनवशादशक्तौपीयूषस्रवणहरणेसाचभुजगीप्रबुद्धाक्षुत्क्रुद्धादशतिशशिनंबैन्दवगतंसुधाधारासारैःस्नपयसितनुंबैन्दवकले
हिन्दी अर्थ

चन्द्रमा और सूर्य अपने-अपने घरों में बन्द हैं, इसलिए वे बहते हुए अमृत को नहीं ले पाते। तब वह नागिन जाग जाती है, भूखी और क्रोधित, और बिन्दु तक पहुँचे चन्द्रमा को डस लेती है। तब आप, हे बिन्दु की कला वाली, अमृत की धाराओं से अपने शरीर को नहलाती हैं।

English sense

The moon and the sun are shut in their own houses, and so they cannot take away the dripping nectar. Then that serpent-woman wakes, hungry and angry, and bites the moon that has come to the bindu. Then you, one of the bindu-digit, bathe your body in torrents of nectar.

Variant reading Other readings given: दशक्ता.
पदार्थ · word by word
यदा
whenजब
तौ
those twoवे दोनों
चन्द्रार्कौ
the moon and the sunचन्द्रमा और सूर्य
निजसदनसंरोधनवशादशक्तौ
unable because they are shut in their own housesअपने घरों में बन्द होने से असमर्थ
पीयूषस्रवणहरणे
in taking away the dripping nectarबहते अमृत को ले जाने में
सा
thatवह
च
andऔर
भुजगी
serpent-womanनागिन
प्रबुद्धा
awakeजागी हुई
क्षुत्क्रुद्धा
hungry and angryभूखी और क्रोधित
दशति
she bitesडसती है
शशिनं
the moonचन्द्रमा को
बैन्दवगतं
that has come to the binduजो बिन्दु तक पहुँचा है
सुधाधारासारैः
with torrents of streams of nectarअमृत की धाराओं की बौछार से
स्नपयसि
you batheआप नहलाती हैं
तनुं
the bodyशरीर को
बैन्दवकले
O one of the bindu-digitहे बिन्दु की कला वाली

Verse 5

पृथिव्यापस्तेजः पवनगगने तत्प्रकृतयः
स्थितास्तन्मात्रास्ता विषयदशकं मानसमिति ।
ततो माया विद्या तदनु च महेशः शिव इतः
परं तत्त्वातीतं मिलितवपुरिन्दोः परकला ॥ ५ ॥

pṛthivyāpastejaḥ pavanagagane tatprakṛtayaḥ
sthitāstanmātrāstā viṣayadaśakaṃ mānasamiti
tato māyā vidyā tadanu ca maheśaḥ śiva itaḥ
paraṃ tattvātītaṃ militavapurindoḥ parakalā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

कुमारी यन्मन्द्रं ध्वनति च ततो योषिदपरा
कुलं त्यक्त्वा रौति स्फुटति च महाकालभुजगी ।
ततः पातिव्रत्यं भजति दहराकाशकमले
सुखासीना योषा भवसि भवसीत्काररसिका ॥ ६ ॥

kumārī yanmandraṃ dhvanati ca tato yoṣidaparā
kulaṃ tyaktvā rauti sphuṭati ca mahākālabhujagī
tataḥ pātivratyaṃ bhajati daharākāśakamale
sukhāsīnā yoṣā bhavasi bhavasītkārarasikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

त्रिकोणं ते कौलाः कुलगृहमिति प्राहुरपरे
चतुष्कोणं प्राहुः समयिन इमे बैन्दवमिति ।
सुधासिन्धौ तस्मिन्सुरमणिगृहे सूर्यशशिनो
रगम्ये रश्मीनां समयसहिते त्वं विहरसे ॥ ७ ॥

trikoṇaṃ te kaulāḥ kulagṛhamiti prāhurapare
catuṣkoṇaṃ prāhuḥ samayina ime baindavamiti
sudhāsindhau tasminsuramaṇigṛhe sūryaśaśino
ragamye raśmīnāṃ samayasahite tvaṃ viharase

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

त्रिखण्डं ते चक्रं शुचिरविशशाङ्कात्मकतया
मयूखैः षट्त्रिंशद्दशयुततया खण्डकलितैः ।
पृथिव्यादौ तत्त्वे पृथगुदितवद्भिः परिवृतं
भवेन्मूलाधारात्प्रभृति तव षट्चक्रसदनम् ॥ ८ ॥

trikhaṇḍaṃ te cakraṃ śuciraviśaśāṅkātmakatayā
mayūkhaiḥ ṣaṭtriṃśaddaśayutatayā khaṇḍakalitaiḥ
pṛthivyādau tattve pṛthaguditavadbhiḥ parivṛtaṃ
bhavenmūlādhārātprabhṛti tava ṣaṭcakrasadanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

शतं चाष्टौ वह्नेः शतमपि कलाः षोडश रवेः
शतं षट् च त्रिंशत्सितमयमयूखाश्चरणजाः ।
य एते षष्टिश्च त्रिशतमभवंस्त्वच्चरणजा
महाकौलैस्तस्मान्न हि तव शिवे कालकलना ॥ ९ ॥

śataṃ cāṣṭau vahneḥ śatamapi kalāḥ ṣoḍaśa raveḥ
śataṃ ṣaṭ ca triṃśatsitamayamayūkhāścaraṇajāḥ
ya ete ṣaṣṭiśca triśatamabhavaṃstvaccaraṇajā
mahākaulaistasmānna hi tava śive kālakalanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

त्रिकोणं चाधारं त्रिपुरतनु तेऽष्टारमनघे
भवेत्स्वाधिष्ठानं पुनरपि दशारं मणिपुरम् ।
दशारं ते संवित्कमलमथ मन्वश्रकमुमे
विशुद्धं स्यादाज्ञा शिव इति ततो बैन्दवगृहम् ॥ १० ॥

trikoṇaṃ cādhāraṃ tripuratanu te'ṣṭāramanaghe
bhavetsvādhiṣṭhānaṃ punarapi daśāraṃ maṇipuram
daśāraṃ te saṃvitkamalamatha manvaśrakamume
viśuddhaṃ syādājñā śiva iti tato baindavagṛham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

त्रिकोणे ते वृत्तत्रितयमिभकोणे वसुदलं
कलाश्रं मिश्रारे भवति भुवनाश्रे च भुवनम् ।
चतुश्चक्रं शैवं निवसति भगे शाक्तिकमुमे
प्रधानैक्यं षोढा भवति च तयोः शक्तिशिवयोः ॥ ११ ॥

trikoṇe te vṛttatritayamibhakoṇe vasudalaṃ
kalāśraṃ miśrāre bhavati bhuvanāśre ca bhuvanam
catuścakraṃ śaivaṃ nivasati bhage śāktikamume
pradhānaikyaṃ ṣoḍhā bhavati ca tayoḥ śaktiśivayoḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

कलायां बिन्द्वैक्यं तदनु च तयोर्नादविभवे
तयोर्नादेनैक्यं तदनु च कलायामपि तयोः ।
तयोर्बिन्दावैक्यं त्रितयविभवैक्यं परशिवे
तदेवं षोढैक्यं भवति हि सपर्या समयिनाम् ॥ १२ ॥

kalāyāṃ bindvaikyaṃ tadanu ca tayornādavibhave
tayornādenaikyaṃ tadanu ca kalāyāmapi tayoḥ
tayorbindāvaikyaṃ tritayavibhavaikyaṃ paraśive
tadevaṃ ṣoḍhaikyaṃ bhavati hi saparyā samayinām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

कला नादो बिन्दुः क्रमश इह व्रणाश्च चरणं
षडब्जं चाधारप्रभृतिकममीषां च मिलनम् ।
तदेवं षोढैक्यं भवति खलु येषां समयिनां
चतुर्धैक्यं तेषां भवति हि सपर्या समयिनाम् ॥ १३ ॥

kalā nādo binduḥ kramaśa iha vraṇāśca caraṇaṃ
ṣaḍabjaṃ cādhāraprabhṛtikamamīṣāṃ ca milanam
tadevaṃ ṣoḍhaikyaṃ bhavati khalu yeṣāṃ samayināṃ
caturdhaikyaṃ teṣāṃ bhavati hi saparyā samayinām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

तडिल्लेखामध्ये स्फुरति मणिपूरे भगवती
चतुर्धैक्यं तेषां भवति च चतुर्बाहुरुदिता ।
धनुर्बाणानिक्षूद्भवकुसुमजानङ्कुशवरं
तथा पाशं बिभ्रत्युदितरविबिम्बाकृतिरुचिः ॥ १४ ॥

taḍillekhāmadhye sphurati maṇipūre bhagavatī
caturdhaikyaṃ teṣāṃ bhavati ca caturbāhuruditā
dhanurbāṇānikṣūdbhavakusumajānaṅkuśavaraṃ
tathā pāśaṃ bibhratyuditaravibimbākṛtiruciḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

भवत्यैक्यं षोढा भवति भगवत्याः समयिनां
मरुत्वत्कोदण्डद्युतिनियुतभासा समरुचिः ।
भवत्पाणिव्रातो दशविध इतीदं मणिपुरे
भवानि प्रत्यक्षं तव वपुरुपास्ते न हि परम् ॥ १५ ॥

bhavatyaikyaṃ ṣoḍhā bhavati bhagavatyāḥ samayināṃ
marutvatkodaṇḍadyutiniyutabhāsā samaruciḥ
bhavatpāṇivrāto daśavidha itīdaṃ maṇipure
bhavāni pratyakṣaṃ tava vapurupāste na hi param

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

भवानि श्रीहस्तैर्वहसि फणिपाशं सृणिमथो
धनुः पौण्ड्रं पौष्पं शरमथ जपस्रक्षुकवरौ ।
अथ द्वाभ्यां मुद्रामभयवरदानैकरसिकां
क्वणद्वीणां द्वाभ्यां त्वमुरसि कराभ्यां च बिभृषे ॥ १६ ॥

bhavāni śrīhastairvahasi phaṇipāśaṃ sṛṇimatho
dhanuḥ pauṇḍraṃ pauṣpaṃ śaramatha japasrakṣukavarau
atha dvābhyāṃ mudrāmabhayavaradānaikarasikāṃ
kvaṇadvīṇāṃ dvābhyāṃ tvamurasi karābhyāṃ ca bibhṛṣe

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

त्रिकोणैरष्टारं त्रिभिरपि दशारं समुदभू
द्दशारं भूगेहादपि च भुवनाश्रं समभवत् ।
ततोऽभून्नागारं नृपतिदलमस्मात्त्रिवलयं
चतुर्द्वाःप्राकारत्रितयमिदमेवाम्ब शरणम् ॥ १७ ॥

trikoṇairaṣṭāraṃ tribhirapi daśāraṃ samudabhū
ddaśāraṃ bhūgehādapi ca bhuvanāśraṃ samabhavat
tato'bhūnnāgāraṃ nṛpatidalamasmāttrivalayaṃ
caturdvāḥprākāratritayamidamevāmba śaraṇam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

चतुःषष्टिस्तन्त्राण्यपि कुलमतं निन्दितमभू
द्यदेतन्मिश्राख्यं मतमपि भवेन्निन्दितमिह ।
शुभाख्याः पञ्चैताः श्रुतिसरणिसिद्धाः प्रकृतयो
महाविद्यास्तासां भवति परमार्थो भगवती ॥ १८ ॥

catuḥṣaṣṭistantrāṇyapi kulamataṃ ninditamabhū
dyadetanmiśrākhyaṃ matamapi bhavenninditamiha
śubhākhyāḥ pañcaitāḥ śrutisaraṇisiddhāḥ prakṛtayo
mahāvidyāstāsāṃ bhavati paramārtho bhagavatī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

स्मरो मारो मारः स्मर इति परो मारमदन
स्मरानङ्गाश्चेति स्मरमदनमाराः स्मर इति ।
त्रिखण्डः खण्डान्ते कलितभुवनेश्यक्षरयुत
श्चतुःपञ्चार्णास्ते त्रय इति च पञ्चाक्षरमनुः ॥ १९ ॥

smaro māro māraḥ smara iti paro māramadana
smarānaṅgāśceti smaramadanamārāḥ smara iti
trikhaṇḍaḥ khaṇḍānte kalitabhuvaneśyakṣarayuta
ścatuḥpañcārṇāste traya iti ca pañcākṣaramanuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

त्रिखण्डे त्वन्मन्त्रे शशिसवितृवह्न्यात्मकतया
स्वराश्चन्द्रे लीनाः सवितरि कलाः कादय इह ।
यकाराद्या वह्नावथ कषयुगं बैन्दवगृहे
निलीनं सादाख्ये शिवयुवति नित्यैन्दवकले ॥ २० ॥

trikhaṇḍe tvanmantre śaśisavitṛvahnyātmakatayā
svarāścandre līnāḥ savitari kalāḥ kādaya iha
yakārādyā vahnāvatha kaṣayugaṃ baindavagṛhe
nilīnaṃ sādākhye śivayuvati nityaindavakale

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

ककाराकाराभ्यां स्वरगणमवष्टभ्य निखिलं
कलाप्रत्याहारात्सकलमभवद्व्यञ्जनगणः ।
त्रिखण्डे स्यात्प्रत्याहरणमिदमन्वक्कषयुगं
क्षकारश्चाकारोऽक्षरतनुतया चाक्षरमिति ॥ २१ ॥

kakārākārābhyāṃ svaragaṇamavaṣṭabhya nikhilaṃ
kalāpratyāhārātsakalamabhavadvyañjanagaṇaḥ
trikhaṇḍe syātpratyāharaṇamidamanvakkaṣayugaṃ
kṣakāraścākāro'kṣaratanutayā cākṣaramiti

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

विदेहेन्द्रापत्यं श्रुत इह ऋषिर्यस्य च मनो
रयं चार्थः सम्यक्ष्रुतिशिरसि तैत्तिर्यकऋचि ।
ऋषिं हित्वा चास्या हृदयकमले नैतमृषिमि
त्यृचाभ्युक्तः पूजाविधिरिह भवत्याः समयिनाम् ॥ २२ ॥

videhendrāpatyaṃ śruta iha ṛṣiryasya ca mano
rayaṃ cārthaḥ samyakṣrutiśirasi taittiryakaṛci
ṛṣiṃ hitvā cāsyā hṛdayakamale naitamṛṣimi
tyṛcābhyuktaḥ pūjāvidhiriha bhavatyāḥ samayinām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

त्रिखण्डस्त्वन्मन्त्रस्तव च सरघायां निविशते
श्रियो देव्याः शेषो यत इह समस्ताः शशिकलाः ।
त्रिखण्डे त्रैखण्ड्यं निवसति समन्त्रे च सुभगे
षडब्जारण्यानी त्रितययुतखण्डे निवसति ॥ २३ ॥

trikhaṇḍastvanmantrastava ca saraghāyāṃ niviśate
śriyo devyāḥ śeṣo yata iha samastāḥ śaśikalāḥ
trikhaṇḍe traikhaṇḍyaṃ nivasati samantre ca subhage
ṣaḍabjāraṇyānī tritayayutakhaṇḍe nivasati

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

त्रयं चैतत्स्वान्ते परमशिवपर्यङ्कनिलये
परे सादाख्येऽस्मिन्निवसति चतुर्धैक्यकलनात् ।
स्वरास्ते लीनास्ते भगवति कलाश्रे च सकलाः
ककाराद्या वृत्ते तदनु चतुरश्रे च यमुखाः ॥ २४ ॥

trayaṃ caitatsvānte paramaśivaparyaṅkanilaye
pare sādākhye'sminnivasati caturdhaikyakalanāt
svarāste līnāste bhagavati kalāśre ca sakalāḥ
kakārādyā vṛtte tadanu caturaśre ca yamukhāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

हलो बिन्दुर्वर्गाष्टकमिभदलं शाम्भववपु
श्चतुश्चक्रं शक्रस्थितमनुभयं शक्तिशिवयोः ।
निशाद्या दर्शाद्याः श्रुतिनिगदिताः पञ्चदशधा
भवेयुर्नित्यास्तास्तव जननि मन्त्राक्षरगणाः ॥ २५ ॥

halo bindurvargāṣṭakamibhadalaṃ śāmbhavavapu
ścatuścakraṃ śakrasthitamanubhayaṃ śaktiśivayoḥ
niśādyā darśādyāḥ śrutinigaditāḥ pañcadaśadhā
bhaveyurnityāstāstava janani mantrākṣaragaṇāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

इमास्ताः षोडश्यास्तव च सरघायां शशिकला
स्वरूपायां लीना निवसति तव श्रीशशिकला ।
अयं प्रत्याहारः श्रुत इह कलाव्यञ्जनगणः
ककारेणाकारः स्वरगणमशेषं कथयति ॥ २६ ॥

imāstāḥ ṣoḍaśyāstava ca saraghāyāṃ śaśikalā
svarūpāyāṃ līnā nivasati tava śrīśaśikalā
ayaṃ pratyāhāraḥ śruta iha kalāvyañjanagaṇaḥ
kakāreṇākāraḥ svaragaṇamaśeṣaṃ kathayati

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

क्षकारः पञ्चाशत्कल इति हलो बैन्दवगृहं
ककारादूर्ध्वं स्याज्जननि तव नामाक्षरमिति ।
भवेत्पूजाकाले मणिखचितभूषाभिरभितः
प्रभाभिर्व्यालीढं भवति मणिपूरं सरसिजम् ॥ २७ ॥

kṣakāraḥ pañcāśatkala iti halo baindavagṛhaṃ
kakārādūrdhvaṃ syājjanani tava nāmākṣaramiti
bhavetpūjākāle maṇikhacitabhūṣābhirabhitaḥ
prabhābhirvyālīḍhaṃ bhavati maṇipūraṃ sarasijam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

वदन्त्येके वृद्धा मणिरिति जलं तेन निबिडं
परे तु त्वद्रूपं मणिधनुरितीदं समयिनः ।
अनाहत्या नादः प्रभवति सुषुम्णाध्वजनितं
स्तदा वायोस्तत्र प्रभव इदमाहुः समयिनः ॥ २८ ॥

vadantyeke vṛddhā maṇiriti jalaṃ tena nibiḍaṃ
pare tu tvadrūpaṃ maṇidhanuritīdaṃ samayinaḥ
anāhatyā nādaḥ prabhavati suṣumṇādhvajanitaṃ
stadā vāyostatra prabhava idamāhuḥ samayinaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

तदेतत्ते संवित्कमलमिति संज्ञान्तरमुमे
भवेत्संवित्पूजा भवति कमलेऽस्मिन्समयिनाम् ।
विशुद्ध्याख्ये चक्रे वियदुदितमाहुः समयिनः
सदापूर्वो देवः शिव इति हिमानीसमतनुः ॥ २९ ॥

tadetatte saṃvitkamalamiti saṃjñāntaramume
bhavetsaṃvitpūjā bhavati kamale'sminsamayinām
viśuddhyākhye cakre viyaduditamāhuḥ samayinaḥ
sadāpūrvo devaḥ śiva iti himānīsamatanuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

त्वदीयैरुद्द्योतैर्भवति च विशुद्ध्याख्यसदनं
भवेत्पूजा देव्या हिमकरकलाभिः समयिनाम् ।
सहस्रारे चक्रे निवसति कलापञ्चदशकं
तदेतन्नित्याख्यं भ्रमति सितपक्षे समयिनाम् ॥ ३० ॥

tvadīyairuddyotairbhavati ca viśuddhyākhyasadanaṃ
bhavetpūjā devyā himakarakalābhiḥ samayinām
sahasrāre cakre nivasati kalāpañcadaśakaṃ
tadetannityākhyaṃ bhramati sitapakṣe samayinām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 31

अतः शुक्ले पक्षे प्रतिदिनमिह त्वां भगवतीं
निशायां सेवन्ते निशि चरमभागे समयिनः ।
शुचिः स्वाधिष्ठाने रविरुपरि संवित्सरसिजे
शशी चाज्ञाचक्रे हरिहरविधिग्रन्थय इमे ॥ ३१ ॥

ataḥ śukle pakṣe pratidinamiha tvāṃ bhagavatīṃ
niśāyāṃ sevante niśi caramabhāge samayinaḥ
śuciḥ svādhiṣṭhāne ravirupari saṃvitsarasije
śaśī cājñācakre hariharavidhigranthaya ime

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 32

कलायाः षोडश्याः प्रतिफलितबिम्बेन सहितं
तदीयैः पीयूषैः पुनरधिकमाप्लाविततनुः ।
सिते पक्षे सर्वास्तिथय इह कृष्णेऽपि च समा
यदा चामावास्या भवति न हि पूजा समयिनाम् ॥ ३२ ॥

kalāyāḥ ṣoḍaśyāḥ pratiphalitabimbena sahitaṃ
tadīyaiḥ pīyūṣaiḥ punaradhikamāplāvitatanuḥ
site pakṣe sarvāstithaya iha kṛṣṇe'pi ca samā
yadā cāmāvāsyā bhavati na hi pūjā samayinām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 33

इडायां पिङ्गल्यां चरत इह तौ सूर्यशशिनौ
तमस्याधारे तौ यदि तु मिलितौ सा तिथिरमा ।
तदाज्ञाचक्रस्थं शिशिरकरबिम्बे रविनिभं
दृढव्यालीढं सद्विगलितसुधासारविसरम् ॥ ३३ ॥

iḍāyāṃ piṅgalyāṃ carata iha tau sūryaśaśinau
tamasyādhāre tau yadi tu militau sā tithiramā
tadājñācakrasthaṃ śiśirakarabimbe ravinibhaṃ
dṛḍhavyālīḍhaṃ sadvigalitasudhāsāravisaram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

महाव्योमस्थेन्दोरमृतलहरीप्लाविततनुः
प्रशुषद्वै नाडीप्रकरमनिशं प्लावयति तत् ।
यदाज्ञायां विद्युन्नियुतनियुताभाक्षरमयी
स्थिता विद्युल्लेखा भगवति विधिग्रन्थिमभिनत् ॥ ३४ ॥

mahāvyomasthendoramṛtalaharīplāvitatanuḥ
praśuṣadvai nāḍīprakaramaniśaṃ plāvayati tat
yadājñāyāṃ vidyunniyutaniyutābhākṣaramayī
sthitā vidyullekhā bhagavati vidhigranthimabhinat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 35

ततो गत्वा ज्योत्स्नामयसमयलोकं समयिनां
पराख्या सादाख्या जयति शिवतत्त्वेन मिलिता ।
सहस्रारे पद्मे शिशिरमहसां बिम्बमपरं
तदेव श्रीचक्रं सरघमिति तद्वैन्दवमिति ॥ ३५ ॥

tato gatvā jyotsnāmayasamayalokaṃ samayināṃ
parākhyā sādākhyā jayati śivatattvena militā
sahasrāre padme śiśiramahasāṃ bimbamaparaṃ
tadeva śrīcakraṃ saraghamiti tadvaindavamiti

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 36

वदन्त्येके सन्तः परशिवपदे तत्त्वमिलिते
ततस्त्वं षड्विंशी भवसि शिवयोर्मेलनवपुः ।
त्रिखण्डेऽस्मिन्स्वान्ते परमपदपर्यङ्कसदने
परे सादाख्येऽस्मिन्निवसति चतुर्धैक्यकलनात् ॥ ३६ ॥

vadantyeke santaḥ paraśivapade tattvamilite
tatastvaṃ ṣaḍviṃśī bhavasi śivayormelanavapuḥ
trikhaṇḍe'sminsvānte paramapadaparyaṅkasadane
pare sādākhye'sminnivasati caturdhaikyakalanāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 37

क्षितौ वह्निर्वह्नौ वसुदलजले दिङ्मरुति दि
क्कलाश्रे मन्वश्रं दृशि वसुरथो राजकमले ।
प्रतिद्वैतग्रन्थिस्तदुपरि चतुर्द्वारसहितं
महीचक्रं चैकं भवति भगकोणैक्यकलनात् ॥ ३७ ॥

kṣitau vahnirvahnau vasudalajale diṅmaruti di
kkalāśre manvaśraṃ dṛśi vasuratho rājakamale
pratidvaitagranthistadupari caturdvārasahitaṃ
mahīcakraṃ caikaṃ bhavati bhagakoṇaikyakalanāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 38

षडब्जारण्ये त्वां समयिन इमे पञ्चकसमां
यदा संविद्रूपां विदधति च षोढैक्यकलिताम् ।
मनो जित्वा चाज्ञासरसिज इह पादुरभव
त्तडिल्लेखा नित्या भगवति तवाधारसदनात् ॥ ३८ ॥

ṣaḍabjāraṇye tvāṃ samayina ime pañcakasamāṃ
yadā saṃvidrūpāṃ vidadhati ca ṣoḍhaikyakalitām
mano jitvā cājñāsarasija iha pādurabhava
ttaḍillekhā nityā bhagavati tavādhārasadanāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 39

भवत्साम्यं केचित्त्रितयमिति कौलप्रभृतयः
परं तत्त्वाख्यं चेत्यपरमिदमाहुः समयिनः ।
क्रियावस्थारूपं प्रकृतिरभिधापञ्चकसमं
तदेषां साम्यं स्यादवनिषु च यो वेत्ति स मुनिः ॥ ३९ ॥

bhavatsāmyaṃ kecittritayamiti kaulaprabhṛtayaḥ
paraṃ tattvākhyaṃ cetyaparamidamāhuḥ samayinaḥ
kriyāvasthārūpaṃ prakṛtirabhidhāpañcakasamaṃ
tadeṣāṃ sāmyaṃ syādavaniṣu ca yo vetti sa muniḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 40

वशिन्याद्या अष्टावकचटतपाद्याः प्रकृतयः
स्ववर्गस्थाः स्वस्वायुधकलितहस्ताः स्वविषयाः ।
यथावर्गं वर्णप्रचुरतनवो याभिरभवं
स्तव प्रस्तारास्ते त्रय इति जगुस्ते समयिनः ॥ ४० ॥

vaśinyādyā aṣṭāvakacaṭatapādyāḥ prakṛtayaḥ
svavargasthāḥ svasvāyudhakalitahastāḥ svaviṣayāḥ
yathāvargaṃ varṇapracuratanavo yābhirabhavaṃ
stava prastārāste traya iti jaguste samayinaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 41

इमा नित्या वर्णास्तव चरणसंमेलनवशा
न्महामेरुस्थाः स्युर्मनुमिलनकैलासवपुषः ।
वशिन्याद्या एता अपि तव सबिन्द्वात्मकतया
महीप्रस्तारोऽयं क्रम इति रहस्यं समयिनाम् ॥ ४१ ॥

imā nityā varṇāstava caraṇasaṃmelanavaśā
nmahāmerusthāḥ syurmanumilanakailāsavapuṣaḥ
vaśinyādyā etā api tava sabindvātmakatayā
mahīprastāro'yaṃ krama iti rahasyaṃ samayinām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 42

भवेन्मूलाधारं तदुपरितनं चक्रमपि त
द्द्वयं तामिस्राख्यं शिखिकिरणसंमेलनवशात् ।
तदेतत्कौलानां प्रतिदिनमनुष्ठेयमुदितं
भवत्या वामाख्यं मतमपि परित्याज्यमुभयम् ॥ ४२ ॥

bhavenmūlādhāraṃ taduparitanaṃ cakramapi ta
ddvayaṃ tāmisrākhyaṃ śikhikiraṇasaṃmelanavaśāt
tadetatkaulānāṃ pratidinamanuṣṭheyamuditaṃ
bhavatyā vāmākhyaṃ matamapi parityājyamubhayam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 43

अमीषां कौलानां भगवति भवेत्पूजनविधि
स्तव स्वाधिष्ठाने तदनु च भवेन्मूलसदने ।
अतो बाह्या पूजा भवति भगरूपेण च ततो
निषिद्धाचारोऽयं निगमविरहोऽनिन्द्यचरिते ॥ ४३ ॥

amīṣāṃ kaulānāṃ bhagavati bhavetpūjanavidhi
stava svādhiṣṭhāne tadanu ca bhavenmūlasadane
ato bāhyā pūjā bhavati bhagarūpeṇa ca tato
niṣiddhācāro'yaṃ nigamaviraho'nindyacarite

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 44

नवव्यूहं कौलप्रभृतिकमतं तेन स विभु
र्नवात्मा देवोऽयं जगदुदकृद्भैरववपुः ।
नवात्मा वामादिप्रभृतिभिरिदं भैरववपु
र्महादेवी ताभ्यां जनकजननीमज्जगदिदम् ॥ ४४ ॥

navavyūhaṃ kaulaprabhṛtikamataṃ tena sa vibhu
rnavātmā devo'yaṃ jagadudakṛdbhairavavapuḥ
navātmā vāmādiprabhṛtibhiridaṃ bhairavavapu
rmahādevī tābhyāṃ janakajananīmajjagadidam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 45

भवेदेतच्चक्रद्वितयमतिदूरं समयिनां
विसृज्यैतद्युग्मं तदनु मणिपूराख्यसदने ।
त्वया सृष्टैर्वारिप्रतिफलितसूर्येन्दुकिरणै
र्द्विधा लोके पूजां विदधति भवत्याः समयिनः ॥ ४५ ॥

bhavedetaccakradvitayamatidūraṃ samayināṃ
visṛjyaitadyugmaṃ tadanu maṇipūrākhyasadane
tvayā sṛṣṭairvāripratiphalitasūryendukiraṇai
rdvidhā loke pūjāṃ vidadhati bhavatyāḥ samayinaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 46

अधिष्ठानाधारद्वितयमिदमेवं दशदलं
सहस्राराज्जातं मणिपुरमतोऽभूद्दशदलम् ।
हृदम्भोजान्मूलान्नृपदलमभूत्स्वान्तकमलं
तदेवैको बिन्दुर्भवति जगदुत्पत्तिकृदयम् ॥ ४६ ॥

adhiṣṭhānādhāradvitayamidamevaṃ daśadalaṃ
sahasrārājjātaṃ maṇipuramato'bhūddaśadalam
hṛdambhojānmūlānnṛpadalamabhūtsvāntakamalaṃ
tadevaiko bindurbhavati jagadutpattikṛdayam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 47

सहस्रारं बिन्दुर्भवति च ततो बैन्दवगृहं
तदेतस्माज्जातं जगदिदमशेषं सकरणम् ।
ततो मूलाधाराद्द्वितयमभवत्तद्दशदलं
सहस्राराज्जातं तदिति दशधा बिन्दुरभवत् ॥ ४७ ॥

sahasrāraṃ bindurbhavati ca tato baindavagṛhaṃ
tadetasmājjātaṃ jagadidamaśeṣaṃ sakaraṇam
tato mūlādhārāddvitayamabhavattaddaśadalaṃ
sahasrārājjātaṃ taditi daśadhā bindurabhavat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 48

तदेतद्बिन्दोर्यद्दशकमभवत्तत्प्रकृतिकं
दशारं सूर्यारं नृपदलमभूत्स्वान्तकमलम् ।
रहस्यं कौलानां द्वितयमभवन्मूलसदनं
तथाधिष्ठानं च प्रकृतिमिह सेवन्त इह ते ॥ ४८ ॥

tadetadbindoryaddaśakamabhavattatprakṛtikaṃ
daśāraṃ sūryāraṃ nṛpadalamabhūtsvāntakamalam
rahasyaṃ kaulānāṃ dvitayamabhavanmūlasadanaṃ
tathādhiṣṭhānaṃ ca prakṛtimiha sevanta iha te

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 49

अतस्ते कौलास्ते भगवति दृढप्राकृतजना
इति प्राहुः प्राज्ञाः कुलसमयमार्गद्वयविदः ।
महान्तः सेवन्ते सकलजननीं बैन्दवगृहे
शिवाकारां नित्याममृतझरिकामैन्दवकलाम् ॥ ४९ ॥

ataste kaulāste bhagavati dṛḍhaprākṛtajanā
iti prāhuḥ prājñāḥ kulasamayamārgadvayavidaḥ
mahāntaḥ sevante sakalajananīṃ baindavagṛhe
śivākārāṃ nityāmamṛtajharikāmaindavakalām

अतस्तेकौलास्तेभगवतिदृढप्राकृतजनाइतिप्राहुःप्राज्ञाःकुलसमयमार्गद्वयविदःमहान्तःसेवन्तेसकलजननींबैन्दवगृहेशिवाकारांनित्याममृतझरिकामैन्दवकलाम्
हिन्दी अर्थ

इसलिए ज्ञानी कहते हैं कि वे कौल, हे भगवती, दृढ़ता से साधारण लोग हैं। ज्ञानी कुल और समय दोनों मार्गों को जानते हैं। महान लोग बिन्दु के घर में सबकी माता की सेवा करते हैं: शिव के रूप वाली, नित्य, अमृत की धारा, चन्द्रमा की कला।

English sense

So the wise say that those Kaulas, Goddess, are firmly ordinary people. The wise know both paths, the Kula and the Samaya. The great ones serve the mother of all in the house of the bindu: the one in Śiva's form, the eternal one, a stream of nectar, a digit of the moon.

पदार्थ · word by word
अतस्ते
so thoseइसलिए वे
कौलास्ते
Kaulas, yourकौल, आपके
भगवति
O Goddessहे भगवती
दृढप्राकृतजना
firmly ordinary peopleदृढ़ता से साधारण लोग
इति
soऐसा
प्राहुः
sayकहते हैं
प्राज्ञाः
the wiseज्ञानी
कुलसमयमार्गद्वयविदः
who know both paths, Kula and Samayaजो कुल और समय दोनों मार्ग जानते हैं
महान्तः
the great onesमहान लोग
सेवन्ते
serveसेवा करते हैं
सकलजननीं
the mother of allसबकी माता की
बैन्दवगृहे
in the house of the binduबिन्दु के घर में
शिवाकारां
of Śiva's formशिव के रूप वाली
नित्याममृतझरिकामैन्दवकलाम्
the eternal one, a stream of nectar, a digit of the moonनित्य, अमृत की धारा, चन्द्रमा की कला

Verse 50

इदं कालोत्पत्तिस्थितिलयकरं पद्मनिकरं
त्रिखण्डं श्रीचक्रं मनुरपि च तेषां च मिलनम् ।
तदैक्यं षोढा वा भवति च चतुर्धेति च तथा
तयोः साम्यं पञ्चप्रकृतिकमिदं शास्त्रमुदितम् ॥ ५० ॥

idaṃ kālotpattisthitilayakaraṃ padmanikaraṃ
trikhaṇḍaṃ śrīcakraṃ manurapi ca teṣāṃ ca milanam
tadaikyaṃ ṣoḍhā vā bhavati ca caturdheti ca tathā
tayoḥ sāmyaṃ pañcaprakṛtikamidaṃ śāstramuditam

इदंकालोत्पत्तिस्थितिलयकरंपद्मनिकरंत्रिखण्डंश्रीचक्रंमनुरपिचतेषांचमिलनम्तदैक्यंषोढावाभवतिचचतुर्धेतिचतथातयोःसाम्यंपञ्चप्रकृतिकमिदंशास्त्रमुदितम्
हिन्दी अर्थ

कमलों का यह समूह काल की उत्पत्ति, स्थिति और लय करता है। तीन खण्डों का श्रीचक्र, मन्त्र और उनका मिलन: यह मेल छह प्रकार का है या चार प्रकार का, और उन दोनों की समानता पाँच प्रकृतियों वाली है। इस प्रकार यह शास्त्र कहा गया।

English sense

This mass of lotuses makes the rise, stay and dissolving of time. The three-part Śrīcakra, the mantra, and their joining: this union is sixfold or fourfold, and the likeness of the two has five natures. So this teaching has been told.

Variant reading Other readings given: कौलोत्पत्ति; तु.
पदार्थ · word by word
इदं
thisयह
कालोत्पत्तिस्थितिलयकरं
that makes the rise, stay and dissolving of timeकाल की उत्पत्ति, स्थिति और लय करने वाला
पद्मनिकरं
mass of lotusesकमलों का समूह
त्रिखण्डं
three-partतीन खण्डों का
श्रीचक्रं
the Śrīcakraश्रीचक्र
मनुरपि
the mantra alsoमन्त्र भी
च
andऔर
तेषां
of theseइनका
च
andऔर
मिलनम्
the joiningमिलन
तदैक्यं
that unionवह मेल
षोढा
sixfoldछह प्रकार का
वा
orया
भवति
isहै
च
andऔर
चतुर्धेति
fourfold, soचार प्रकार का, इस प्रकार
च
andऔर
तथा
alsoतथा
तयोः
of the twoउन दोनों की
साम्यं
likenessसमानता
पञ्चप्रकृतिकमिदं
having five natures, thisपाँच प्रकृतियों वाली, यह
शास्त्रमुदितम्
the teaching has been toldशास्त्र कहा गया

Verse 51

उपास्तेरेतस्याः फलमपि च सर्वाधिकमभू
त्तदेतत्कौलानां फलमिह हि चैतत्समयिनाम् ।
सहस्रारे पद्मे सुभगसुभगोदेति सुभगे
परं सौभाग्यं यत्तदिह तव सायुज्यपदवी ॥ ५१ ॥

upāsteretasyāḥ phalamapi ca sarvādhikamabhū
ttadetatkaulānāṃ phalamiha hi caitatsamayinām
sahasrāre padme subhagasubhagodeti subhage
paraṃ saubhāgyaṃ yattadiha tava sāyujyapadavī

उपास्तेरेतस्याःफलमपिचसर्वाधिकमभूत्तदेतत्कौलानांफलमिहहिचैतत्समयिनाम्सहस्रारेपद्मेसुभगसुभगोदेतिसुभगेपरंसौभाग्यंयत्तदिहतवसायुज्यपदवी
हिन्दी अर्थ

उनकी उपासना का फल सबसे बड़ा हो गया है। वह यहाँ कौलों का फल है, और समयियों का भी। सहस्रार कमल में सुभग का उदय होता है, हे सुन्दरी। वह परम सौभाग्य यहाँ आपके साथ एकत्व का पद है।

English sense

The fruit of worshipping her has become greater than all. It is the Kaulas' fruit here, and the Samayins' too. In the thousand-spoked lotus the Subhaga rises, O lovely one. That supreme good fortune is here your state of union with you.

Variant reading Other readings given: क्तेति सुभगं.
पदार्थ · word by word
उपास्तेरेतस्याः
of the worship of herउनकी उपासना का
फलमपि
the fruit alsoफल भी
च
andऔर
सर्वाधिकमभूत्तदेतत्कौलानां
has become greater than all; this is the Kaulas'सबसे बड़ा हो गया; यह कौलों का है
फलमिह
the fruit hereफल यहाँ
हि
indeedनिश्चय ही
चैतत्समयिनाम्
and this of the Samayinsऔर यह समयियों का
सहस्रारे
in the thousand-spokedसहस्रार
पद्मे
lotusकमल में
सुभगसुभगोदेति
the Subhaga risesसुभग का उदय होता है
सुभगे
O lovely oneहे सुन्दरी
परं
the supremeपरम
सौभाग्यं
good fortuneसौभाग्य
यत्तदिह
which, that hereजो, वह यहाँ
तव
yourआपके
सायुज्यपदवी
state of union with youसाथ एकत्व का पद

Verse 52

अतोऽस्याः संसिद्धौ सुभगसुभगाख्या गुरुकृपा
कटाक्षव्यासङ्गात्स्रवदमृतनिष्यन्दसुलभा ।
तया विद्धो योगी विचरति निशायामपि दिवा
दिवा भानू रात्रौ विधुरिव कृतार्थीकृतमतिः ॥ ५२ ॥

ato'syāḥ saṃsiddhau subhagasubhagākhyā gurukṛpā
kaṭākṣavyāsaṅgātsravadamṛtaniṣyandasulabhā
tayā viddho yogī vicarati niśāyāmapi divā
divā bhānū rātrau vidhuriva kṛtārthīkṛtamatiḥ

अतोऽस्याःसंसिद्धौसुभगसुभगाख्यागुरुकृपाकटाक्षव्यासङ्गात्स्रवदमृतनिष्यन्दसुलभातयाविद्धोयोगीविचरतिनिशायामपिदिवादिवाभानूरात्रौविधुरिवकृतार्थीकृतमतिः
हिन्दी अर्थ

इसलिए उनकी सिद्धि होने पर सुभगसुभगा नाम की देवी गुरु की कृपा-दृष्टि से बहती अमृत की धारा द्वारा सहज ही मिल जाती हैं। उनसे बिंधा हुआ योगी रात में भी दिन की तरह विचरता है, दिन में सूर्य की तरह और रात में चन्द्रमा की तरह, उसका मन कृतार्थ हो चुका होता है।

English sense

So when she is perfected, the one called Subhagasubhagā is easy to reach through the stream of nectar that flows from the glance of the guru's grace. Pierced by her, the yogi moves about at night as by day, like the sun by day and the moon by night, his mind fulfilled.

Variant reading Other readings given: अतस्ते संसिद्धा.
पदार्थ · word by word
अतोऽस्याः
so of herइसलिए उनकी
संसिद्धौ
in the perfectionसिद्धि होने पर
सुभगसुभगाख्या
the one called Subhagasubhagāसुभगसुभगा नाम की
गुरुकृपाकटाक्षव्यासङ्गात्स्रवदमृतनिष्यन्दसुलभा
easy to reach through the stream of nectar flowing from the glance of the guru's graceगुरु की कृपा-दृष्टि से बहती अमृत की धारा द्वारा सहज
तया
by herउनसे
विद्धो
piercedबिंधा हुआ
योगी
the yogiयोगी
विचरति
moves aboutविचरता है
निशायामपि
even at nightरात में भी
दिवा
as by dayदिन की तरह
दिवा
by dayदिन में
भानू
like the sunसूर्य की तरह
रात्रौ
at nightरात में
विधुरिव
like the moonचन्द्रमा की तरह
कृतार्थीकृतमतिः
his mind fulfilledमन कृतार्थ
इति श्रीगौडपादाचार्यविरचिता सुभगोदयस्तुतिः सम्पूर्णा ।

Terms on this page

Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Guru गुरु A spiritual teacher who guides a disciple's practice and initiation.
Kundalini कुण्डलिनी The dormant serpent-power said to lie coiled at the base of the spine, which fully awakens in a practitioner who has mastered a deity's protective mantra at moments of grave danger.
Sri Chakra श्री चक्र Another name for the Sri Yantra — the geometric energy diagram of Goddess Lalita Tripura Sundari.
Nada नाद Sound or tone — the precise pronunciation that determines a mantra or stotra's actual effect, independent of the devotion behind it.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.
Bindu बिंदु The point — the concentrated seed of sound or energy from which a mantra or a yantra's whole structure unfolds.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras