Ānanda Rāmāyaṇa · as given in the Mantra Mahārṇava

श्रीशत्रुघ्नकवचम्

Shatrughna Kavacham (Ananda Ramayana) — The armour of Śatrughna, Rāma's youngest brother

A kavaca is a spoken armour: each verse sets a guardian over one side or part of the body. This armour of Śatrughna, the youngest of Daśaratha's four sons, is spoken in praise of him as Rāma's attendant. After a verse of homage and a meditation on his form, he is called on by many names to guard the directions, the head, face, arms, belly, hips and legs, and the hours of day and night. The closing verses promise that whatever one asks for in reciting it is gained. See also Kavach.

Verse o1

अथ शत्रुघ्नकवचं सुतीक्ष्ण शृणु सादरं ॥
सर्वकामप्रदं रम्यं रामसद्भक्तिवर्धनं ॥

atha śatrughnakavacaṃ sutīkṣṇa śṛṇu sādaraṃ
sarvakāmapradaṃ ramyaṃ rāmasadbhaktivardhanaṃ

अथशत्रुघ्न-कवचम्सुतीक्ष्णशृणुसादरम्सर्व-काम-प्रदम्रम्यम्राम-सत्-भक्ति-वर्धनम्
हिन्दी अर्थ

सुतीक्ष्ण, अब शत्रुघ्न का कवच ध्यान से सुनो। यह सब इच्छाएँ पूरी करता है, सुन्दर है और राम की सच्ची भक्ति बढ़ाता है।

English sense

Sutīkṣṇa, now listen with care to the armour of Śatrughna. It gives every wish, it is lovely, and it grows true devotion to Rāma.

verse doubtful

पदार्थ · word by word
अथ
nowअब
शत्रुघ्न-कवचम्
the armour of Śatrughnaशत्रुघ्न का कवच
सुतीक्ष्ण
Sutīkṣṇaसुतीक्ष्ण
शृणु
listenसुनो
सादरम्
with careध्यान से
सर्व-काम-प्रदम्
it gives every wishसब इच्छाएँ पूरी करता है
रम्यम्
lovelyसुन्दर
राम-सत्-भक्ति-वर्धनम्
it grows true devotion to Rāmaराम की सच्ची भक्ति बढ़ाता है

अथ शत्रुघ्नकवचप्रारंभःThe beginning of the Śatrughna kavaca

Verse o2

शत्रुघ्नं धृतकार्मुकं धृतमहातूणीरबाणोत्तमं पार्श्वे श्रीरघुनंदनस्य विनयाद्वामे स्थितं सुंदरम् ॥
रामं स्वीयकरेण तालदलजं धृत्वाऽतिचित्रं वरं सूर्याभं व्यजनं सभास्थितमहं तं वीजयंतं भजे ॥ १ ॥

śatrughnaṃ dhṛtakārmukaṃ dhṛtamahātūṇīrabāṇottamaṃ pārśve śrīraghunaṃdanasya vinayādvāme sthitaṃ suṃdaram
rāmaṃ svīyakareṇa tāladalajaṃ dhṛtvā'ticitraṃ varaṃ sūryābhaṃ vyajanaṃ sabhāsthitamahaṃ taṃ vījayaṃtaṃ bhaje

शत्रुघ्नम्धृत-कार्मुकम्धृत-महा-तूणीर-बाण-उत्तमम्पार्श्वेश्री-रघुनंदनस्यविनयात्वामेस्थितम्सुंदरम्रामम्स्वीय-करेणताल-दल-जम्धृत्वाअति-चित्रम्वरम्सूर्य-आभम्व्यजनम्सभा-स्थितम्अहम्तम्वीजयंतम्भजे
हिन्दी अर्थ

धनुष लिए, महान् तूणीर और उत्तम बाण लिए, सुन्दर, विनय से श्रीरघुनन्दन के बाएँ पार्श्व में खड़े, सभा में बैठे राम को अपने हाथ में लिए ताड़ के पत्ते के अति सुन्दर, उत्तम, सूर्य जैसी आभा वाले पंखे से हवा करते हुए उस शत्रुघ्न को मैं भजता हूँ।

English sense

I worship Śatrughna, holding a bow, bearing a great quiver and fine arrows, handsome, standing out of humility at the left side of Śrī Raghunandana, fanning Rāma seated in the assembly with a most wonderful fine fan of palm leaf, bright as the sun, held in his own hand.

पदार्थ · word by word
शत्रुघ्नम्
Śatrughnaशत्रुघ्न को
धृत-कार्मुकम्
holding a bowधनुष लिए
धृत-महा-तूणीर-बाण-उत्तमम्
bearing a great quiver and fine arrowsमहान् तूणीर और उत्तम बाण लिए
पार्श्वे
at the sideपार्श्व में
श्री-रघुनंदनस्य
of Śrī Raghunandanaश्रीरघुनन्दन के
विनयात्
out of humilityविनय से
वामे
on the leftबाएँ
स्थितम्
standingखड़े
सुंदरम्
handsomeसुन्दर
रामम्
Rāmaराम को
स्वीय-करेण
with his own handअपने हाथ से
ताल-दल-जम्
made of a palm leafताड़ के पत्ते का बना
धृत्वा
holdingलेकर
अति-चित्रम्
most wonderfulअति सुन्दर
वरम्
fineउत्तम
सूर्य-आभम्
bright as the sunसूर्य जैसी आभा वाला
व्यजनम्
a fanपंखा
सभा-स्थितम्
seated in the assemblyसभा में बैठे
अहम्
Iमैं
तम्
himउस
वीजयंतम्
fanningहवा करते हुए
भजे
worshipभजता हूँ

अथ ध्यानम्The meditation

Verse dh1

रामस्य संस्थितं वामे पार्श्वे विनयपूर्वकम् ॥
कैकेयीनन्दनं सौम्यं मुकुटेनातिरंजितम् ॥ १ ॥

rāmasya saṃsthitaṃ vāme pārśve vinayapūrvakam
kaikeyīnandanaṃ saumyaṃ mukuṭenātiraṃjitam

रामस्यसंस्थितम्वामेपार्श्वेविनय-पूर्वकम्कैकेयी-नन्दनम्सौम्यम्मुकुटेनअति-रंजितम्
हिन्दी अर्थ

विनय से राम के बाएँ पार्श्व में खड़े, सौम्य, मुकुट से अत्यन्त सुशोभित कैकेयीनन्दन,

English sense

Standing with humility at the left side of Rāma, the gentle joy of Kaikeyī, greatly adorned with a crown,

पदार्थ · word by word
रामस्य
of Rāmaराम के
संस्थितम्
standingखड़े
वामे
on the leftबाएँ
पार्श्वे
sideपार्श्व में
विनय-पूर्वकम्
with humilityविनय से
कैकेयी-नन्दनम्
the joy of Kaikeyīकैकेयीनन्दन
सौम्यम्
gentleसौम्य
मुकुटेन
with a crownमुकुट से
अति-रंजितम्
greatly adornedअत्यन्त सुशोभित

Verse dh2

रत्नकंकणकेयूरवनमालाविराजितम् ॥
रशनाकुंडलधरं रत्नहारसनूपुरम् ॥ २ ॥

ratnakaṃkaṇakeyūravanamālāvirājitam
raśanākuṃḍaladharaṃ ratnahārasanūpuram

रत्न-कंकण-केयूर-वनमाला-विराजितम्रशना-कुंडल-धरम्रत्न-हार-स-नूपुरम्
हिन्दी अर्थ

रत्न-कङ्कण, केयूर और वनमाला से शोभित, करधनी और कुण्डल पहने, रत्नहार और नूपुर सहित,

English sense

shining with jewelled bracelets, armlets and a forest garland, wearing a girdle and earrings, with a jewelled necklace and anklets,

पदार्थ · word by word
रत्न-कंकण-केयूर-वनमाला-विराजितम्
shining with jewelled bracelets, armlets and a forest garlandरत्न-कङ्कण, केयूर और वनमाला से शोभित
रशना-कुंडल-धरम्
wearing a girdle and earringsकरधनी और कुण्डल पहने
रत्न-हार-स-नूपुरम्
with a jewelled necklace and ankletsरत्नहार और नूपुर सहित

Verse dh3

व्यजनेन वीजयंतं जानकीकांतमादरात् ॥
रामन्यस्तेक्षणं वीरं कैकेयीतोषवर्द्धनम् ॥ ३ ॥

vyajanena vījayaṃtaṃ jānakīkāṃtamādarāt
rāmanyastekṣaṇaṃ vīraṃ kaikeyītoṣavarddhanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse dh4

द्विभुजं कंजनयनं दिव्यपीतांबरान्वितम् ॥
सुभुजं सुन्दरं मेघश्यामलं सुन्दराननम् ॥ ४ ॥

dvibhujaṃ kaṃjanayanaṃ divyapītāṃbarānvitam
subhujaṃ sundaraṃ meghaśyāmalaṃ sundarānanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse dh5

रामवाक्ये दत्तकर्णं रक्षोघ्नं खड्गधारिणम् ॥
धनुर्बाणधरं श्रेष्ठं धृततूणीरमुत्तमम् ॥ ५ ॥

rāmavākye dattakarṇaṃ rakṣoghnaṃ khaḍgadhāriṇam
dhanurbāṇadharaṃ śreṣṭhaṃ dhṛtatūṇīramuttamam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse dh6

सभायां संस्थितं रम्यं कस्तूरीतिलकांकितम् ॥
मुकुटस्थावतंसेन शोभितं च स्मिताननम् ॥ ६ ॥

sabhāyāṃ saṃsthitaṃ ramyaṃ kastūrītilakāṃkitam
mukuṭasthāvataṃsena śobhitaṃ ca smitānanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse dh7

रविवंशोद्भवं दिव्यरूपं दशरथात्मजम् ॥
मथुरावासिनं देवं लवणासुरमर्दनम् ॥ ७ ॥

ravivaṃśodbhavaṃ divyarūpaṃ daśarathātmajam
mathurāvāsinaṃ devaṃ lavaṇāsuramardanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse dh8

इति ध्यात्वा तु शत्रुघ्नं रामपादेक्षणं हृदि ॥
पठनीयं वरं चेदं कवचं तस्य पावनम् ॥ ८ ॥

iti dhyātvā tu śatrughnaṃ rāmapādekṣaṇaṃ hṛdi
paṭhanīyaṃ varaṃ cedaṃ kavacaṃ tasya pāvanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

पूर्वे त्ववतु शत्रुघ्नः पातु याम्ये सुदर्शनः ॥
कैकेयीनन्दनः पातु प्रतीच्यां सर्वदा मम ॥ ९ ॥

pūrve tvavatu śatrughnaḥ pātu yāmye sudarśanaḥ
kaikeyīnandanaḥ pātu pratīcyāṃ sarvadā mama

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

पातूदीच्यां रामबन्धुः पात्वधो भरतानुजः ॥
रविवंशोद्भवश्चोर्ध्वं मध्ये दशरथात्मजः ॥ १० ॥

pātūdīcyāṃ rāmabandhuḥ pātvadho bharatānujaḥ
ravivaṃśodbhavaścordhvaṃ madhye daśarathātmajaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

सर्वतः पातु मामत्र कैकेयीतोषवर्द्धनः ॥
श्यामलांगः शिरः पातु भालं श्रीलक्ष्मणांशजः ॥ ११ ॥

sarvataḥ pātu māmatra kaikeyītoṣavarddhanaḥ
śyāmalāṃgaḥ śiraḥ pātu bhālaṃ śrīlakṣmaṇāṃśajaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

भ्रुवोर्मध्ये सदा पातु सुमुखोऽत्रावनीतले ॥
श्रुतकीर्तिपतिर्नेत्रे कपोले पातु राघवः ॥ १२ ॥

bhruvormadhye sadā pātu sumukho'trāvanītale
śrutakīrtipatirnetre kapole pātu rāghavaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

कर्णौ कुण्डलकर्णोऽव्यान्नासाग्रं नृपवंशजः ॥
मुखं मम युवा पातु पातु वाणीं स्फुटाक्षरः ॥ १३ ॥

karṇau kuṇḍalakarṇo'vyānnāsāgraṃ nṛpavaṃśajaḥ
mukhaṃ mama yuvā pātu pātu vāṇīṃ sphuṭākṣaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

जिह्वां सुबाहुहतातोऽव्याच्चूपकेतुपिता द्विजान् ॥
चुबुकं रम्यचुबुकः कंठं पातु सुभाषणः ॥ १४ ॥

jihvāṃ subāhuhatāto'vyāccūpaketupitā dvijān
cubukaṃ ramyacubukaḥ kaṃṭhaṃ pātu subhāṣaṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

स्कंधौ पातु महातेजा भुजौ राघववाक्यकृत् ॥
करौ मे कंकणधरः पातु खड्गी नखान्मम ॥ १५ ॥

skaṃdhau pātu mahātejā bhujau rāghavavākyakṛt
karau me kaṃkaṇadharaḥ pātu khaḍgī nakhānmama

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

कुक्षी रामप्रियः पातु पातु वक्षो रघूत्तमः ॥
पार्श्वे सुरार्चितः पातु पातु पृष्ठं वराननः ॥ १६ ॥

kukṣī rāmapriyaḥ pātu pātu vakṣo raghūttamaḥ
pārśve surārcitaḥ pātu pātu pṛṣṭhaṃ varānanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

जठरं पातु रक्षोघ्नः पातु नाभिं सुलोचनः ॥
कटी भरतमंत्री मे गुह्यं श्रीरामसेवकः ॥ १७ ॥

jaṭharaṃ pātu rakṣoghnaḥ pātu nābhiṃ sulocanaḥ
kaṭī bharatamaṃtrī me guhyaṃ śrīrāmasevakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

रामार्पितमनाः पातु लिंगमूरू स्मिताननः ॥
कोदंडधारी पात्वत्र जानुनी मम सर्वदा ॥ १८ ॥

rāmārpitamanāḥ pātu liṃgamūrū smitānanaḥ
kodaṃḍadhārī pātvatra jānunī mama sarvadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

राममित्रं पातु जंघे गुल्फौ पातु सुनूपुरः ॥
पादौ नृपतिपूज्योऽव्याच्छ्रीमान्पादांगुलीर्मम ॥ १९ ॥

rāmamitraṃ pātu jaṃghe gulphau pātu sunūpuraḥ
pādau nṛpatipūjyo'vyācchrīmānpādāṃgulīrmama

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

पात्वंगानि समस्तानि ह्युदरांगः सदा मम ॥
रोमाणि रमणीयोऽव्याद्रात्रौ पातु सुधार्मिकः ॥ २० ॥

pātvaṃgāni samastāni hyudarāṃgaḥ sadā mama
romāṇi ramaṇīyo'vyādrātrau pātu sudhārmikaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

दिवा मे सत्यसंधोऽव्याद्भोजने शरसत्करः ॥
गमने कलकंठोऽव्यात्सर्वदा लवणांतकः ॥ २१ ॥

divā me satyasaṃdho'vyādbhojane śarasatkaraḥ
gamane kalakaṃṭho'vyātsarvadā lavaṇāṃtakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

एवं शत्रुघ्नकवचं मया ते समुदीरितम् ॥
ये पठंति नरास्त्वेतत्ते नराः सौख्यभागिनः ॥ २२ ॥

evaṃ śatrughnakavacaṃ mayā te samudīritam
ye paṭhaṃti narāstvetatte narāḥ saukhyabhāginaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

शत्रुघ्नस्य वरं चेदं कवचं मंगलप्रदम् ॥
पठनीयं नरैर्भक्त्या पुत्रपौत्रप्रवर्द्धनम् ॥ २३ ॥

śatrughnasya varaṃ cedaṃ kavacaṃ maṃgalapradam
paṭhanīyaṃ narairbhaktyā putrapautrapravarddhanam

शत्रुघ्नस्यवरम्चइदम्कवचम्मंगल-प्रदम्पठनीयम्नरैःभक्त्यापुत्र-पौत्र-प्रवर्द्धनम्
हिन्दी अर्थ

शत्रुघ्न का यह उत्तम कवच मङ्गल देने वाला है; मनुष्य इसे भक्ति से पढ़ें; यह पुत्र-पौत्र बढ़ाता है।

English sense

This excellent armour of Śatrughna gives welfare; men should recite it with devotion; it increases sons and grandsons.

पदार्थ · word by word
शत्रुघ्नस्य
of Śatrughnaशत्रुघ्न का
वरम्
excellentउत्तम
च
andऔर
इदम्
thisयह
कवचम्
armourकवच
मंगल-प्रदम्
giving welfareमङ्गल देने वाला
पठनीयम्
is to be recitedपढ़ना चाहिए
नरैः
by menमनुष्यों द्वारा
भक्त्या
with devotionभक्ति से
पुत्र-पौत्र-प्रवर्द्धनम्
increasing sons and grandsonsपुत्र-पौत्र बढ़ाने वाला

Verse 24

अस्य स्तोत्रस्य पाठेन यं यं कामं नरोऽर्थयेत् ॥
तं तं लभेन्निश्चयेन सत्यमेतद्वचो मम ॥ २४ ॥

asya stotrasya pāṭhena yaṃ yaṃ kāmaṃ naro'rthayet
taṃ taṃ labhenniścayena satyametadvaco mama

अस्यस्तोत्रस्यपाठेनयम् यम्कामम्नरःअर्थयेत्तम् तम्लभेत्निश्चयेनसत्यम्एतत्वचःमम
हिन्दी अर्थ

इस स्तोत्र के पाठ से मनुष्य जो-जो कामना चाहे, वह-वह निश्चय से पाता है — मेरा यह वचन सत्य है।

English sense

By the recitation of this hymn a man surely gains whatever desire he asks for — this word of mine is true.

पदार्थ · word by word
अस्य
of thisइस
स्तोत्रस्य
hymnस्तोत्र के
पाठेन
by the recitationपाठ से
यम् यम्
whateverजो-जो
कामम्
desireकामना
नरः
a manमनुष्य
अर्थयेत्
asks forचाहे
तम् तम्
thatवह-वह
लभेत्
he gainsपाता है
निश्चयेन
surelyनिश्चय से
सत्यम्
trueसत्य
एतत्
thisयह
वचः
wordवचन
मम
myमेरा

Verse 25

पुत्रार्थी प्राप्नुयात्पुत्रं धनार्थी धनमाप्नुयात् ॥
इच्छाकामं तु कामार्थी प्राप्नुयात्पठनादिना ॥ २५ ॥

putrārthī prāpnuyātputraṃ dhanārthī dhanamāpnuyāt
icchākāmaṃ tu kāmārthī prāpnuyātpaṭhanādinā

पुत्र-अर्थीप्राप्नुयात्पुत्रम्धन-अर्थीधनम्आप्नुयात्इच्छा-कामम्तुकाम-अर्थीप्राप्नुयात्पठन-आदिना
हिन्दी अर्थ

पुत्र चाहने वाला पुत्र पाता है, धन चाहने वाला धन पाता है, और कामना चाहने वाला पाठ आदि से मनचाही कामना पाता है।

English sense

One who wants a son gains a son, one who wants wealth gains wealth, and one who wants a desire fulfilled gains the desire of his wish by recitation and the rest.

पदार्थ · word by word
पुत्र-अर्थी
one who wants a sonपुत्र चाहने वाला
प्राप्नुयात्
gainsपाता है
पुत्रम्
a sonपुत्र
धन-अर्थी
one who wants wealthधन चाहने वाला
धनम्
wealthधन
आप्नुयात्
gainsपाता है
इच्छा-कामम्
the desire of his wishमनचाही कामना
तु
andतो
काम-अर्थी
one who wants a desire fulfilledकामना चाहने वाला
प्राप्नुयात्
gainsपाता है
पठन-आदिना
by recitation and the restपाठ आदि से

Verse 26

कवचस्यास्य भूम्यां हि शत्रुघ्नस्य विनिश्चयात् ॥
तस्मादेतत्सदा भक्त्या पठनीयं नरैः शुभम् ॥ २६ ॥

kavacasyāsya bhūmyāṃ hi śatrughnasya viniścayāt
tasmādetatsadā bhaktyā paṭhanīyaṃ naraiḥ śubham

कवचस्यअस्यभूम्याम्हिशत्रुघ्नस्यविनिश्चयात्तस्मात्एतत्सदाभक्त्यापठनीयम्नरैःशुभम्
हिन्दी अर्थ

पृथ्वी पर शत्रुघ्न के इस कवच की निश्चितता के कारण यह शुभ कवच मनुष्यों को सदा भक्ति से पढ़ना चाहिए।

English sense

Because of the certainty of this armour of Śatrughna on earth, this auspicious armour should always be recited by men with devotion.

पदार्थ · word by word
कवचस्य
of the armourकवच का
अस्य
thisइस
भूम्याम्
on earthपृथ्वी पर
हि
indeedही
शत्रुघ्नस्य
of Śatrughnaशत्रुघ्न के
विनिश्चयात्
from its certaintyनिश्चय से
तस्मात्
thereforeइसलिए
एतत्
thisयह
सदा
alwaysसदा
भक्त्या
with devotionभक्ति से
पठनीयम्
is to be recitedपढ़ना चाहिए
नरैः
by menमनुष्यों द्वारा
शुभम्
auspiciousशुभ
इति श्रीमदानन्दरामायणे सुतीक्ष्णागस्त्यसंवादे शत्रुघ्नकवचं समाप्तम् ॥ २ ॥

Terms on this page

Kavach कवच A protective text or armor recited for a deity's shielding power — such as the Durga Kavach or Hanuman Kavach.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras