Kṛṣṇayāmala · as given in the Mantra Mahārṇava

ऋणहर्तृगणेशस्तोत्रम्

Rinaharta Ganesha Stotram (Krishnayamala) — The hymn to Gaṇeśa, remover of debt, taught by Śiva to Pārvatī

A hymn for those weighed down by debt and want. After a meditation on Gaṇeśa in his vermilion form, each of eight verses names someone who worshipped him before a task, from Brahmā at the start of creation to Viśvāmitra guarding his austerities, and ends with the same line asking him to destroy the reciter's debt. The last verses give the fruit of reciting it and the short mantra that goes with it. See also Ganesha.

तत्रादौ ऋणहर्तृगणेशस्तोत्रप्रारंभःThe beginning of the hymn to Ṛṇahartṛ Gaṇeśa

Verse o1

कैलासे पर्वते रम्ये शंभुं चन्द्रार्द्धशेखरम् ॥
षडाम्नायसमायुक्तं पप्रच्छ नगकन्यका ॥ १ ॥

kailāse parvate ramye śaṃbhuṃ candrārddhaśekharam
ṣaḍāmnāyasamāyuktaṃ papraccha nagakanyakā

कैलासे पर्वते रम्येशंभुम् चन्द्र-अर्द्ध-शेखरम्षट्-आम्नाय-समायुक्तम्पप्रच्छ नग-कन्यका
हिन्दी अर्थ

रमणीय कैलास पर्वत पर पर्वत-पुत्री ने अर्धचन्द्र-शेखर, छः आम्नायों से युक्त शम्भु से पूछा:

English sense

On the lovely mountain Kailāsa, the daughter of the mountain asked Śambhu, crested with the half-moon, master of the six āmnāyas:

पदार्थ · word by word
कैलासे पर्वते रम्ये
on the lovely mountain Kailāsaरमणीय कैलास पर्वत पर
शंभुम् चन्द्र-अर्द्ध-शेखरम्
Śambhu, crested with the half-moonअर्धचन्द्र-शेखर शम्भु से
षट्-आम्नाय-समायुक्तम्
master of the six āmnāyasछः आम्नायों से युक्त
पप्रच्छ नग-कन्यका
the daughter of the mountain askedपर्वत-पुत्री ने पूछा

Verse o2

पार्वत्युवाच — पार्वती ने कहा Pārvatī said

देवेश परमेशान सर्वशास्त्रार्थपारग ॥
उपायमृणनाशस्य कृपया वद सांप्रतम् ॥ २ ॥

deveśa parameśāna sarvaśāstrārthapāraga
upāyamṛṇanāśasya kṛpayā vada sāṃpratam

देव-ईश परम-ईशानसर्व-शास्त्र-अर्थ-पारगउपायम् ऋण-नाशस्यकृपया वद सांप्रतम्
हिन्दी अर्थ

हे देवेश, परमेश्वर, सब शास्त्रों के अर्थ में पारंगत, कृपा करके अब ऋण के नाश का उपाय बताइए।

English sense

O lord of the gods, supreme Lord, who have mastered the meaning of all the śāstras, out of kindness tell me now the means of destroying debt.

पदार्थ · word by word
देव-ईश परम-ईशान
O lord of the gods, supreme Lordहे देवेश, परमेश्वर
सर्व-शास्त्र-अर्थ-पारग
who have mastered the meaning of all the śāstrasसब शास्त्रों के अर्थ में पारंगत
उपायम् ऋण-नाशस्य
the means of destroying debtऋण के नाश का उपाय
कृपया वद सांप्रतम्
out of kindness tell me nowकृपा करके अब बताइए

Verse o3

शिव उवाच — शिव ने कहा Śiva said

सम्यक्पृष्टं त्वया भद्रे लोकानां हितकाम्यया ॥
तत्सर्वं संप्रवक्ष्यामि सावधानावधारय ॥ ३ ॥

samyakpṛṣṭaṃ tvayā bhadre lokānāṃ hitakāmyayā
tatsarvaṃ saṃpravakṣyāmi sāvadhānāvadhāraya

सम्यक् पृष्टम् त्वया भद्रेलोकानाम् हित-काम्ययातत् सर्वम् संप्रवक्ष्यामिसावधाना अवधारय
हिन्दी अर्थ

हे भद्रे, लोकों के हित की कामना से तुमने ठीक पूछा। वह सब मैं कहूँगा; सावधान होकर सुनो।

English sense

Well asked, O good one, out of desire for the welfare of the worlds. I shall tell you all of it; listen with attention.

पदार्थ · word by word
सम्यक् पृष्टम् त्वया भद्रे
well asked by you, O good oneहे भद्रे, तुमने ठीक पूछा
लोकानाम् हित-काम्यया
out of desire for the welfare of the worldsलोकों के हित की कामना से
तत् सर्वम् संप्रवक्ष्यामि
I shall tell all of itवह सब कहूँगा
सावधाना अवधारय
attentive, listenसावधान होकर सुनो

अथ ध्यानम्The meditation

Verse dh1

ॐ सिंदूरवर्णं द्विभुजं गणेशं लम्बोदरं पद्मदले निविष्टम् ॥
ब्रह्मादिदेवैः परिसेव्यमानं सिद्धैर्युतं तं प्रणमामि देवम् ॥ ४ ॥

oṃ siṃdūravarṇaṃ dvibhujaṃ gaṇeśaṃ lambodaraṃ padmadale niviṣṭam
brahmādidevaiḥ parisevyamānaṃ siddhairyutaṃ taṃ praṇamāmi devam

सिंदूर-वर्णम् द्वि-भुजम् गणेशम्लम्ब-उदरम् पद्म-दले निविष्टम्ब्रह्म-आदि-देवैः परिसेव्यमानम्सिद्धैः युतम् तम् प्रणमामि देवम्
हिन्दी अर्थ

ॐ। सिन्दूर के रंग वाले, दो भुजाओं वाले, लम्बोदर, कमल-दल पर बैठे, ब्रह्मा आदि देवों से सेवित, सिद्धों से युक्त उन देव गणेश को मैं प्रणाम करता हूँ।

English sense

Oṃ. I bow to that god Gaṇeśa, vermilion in colour, two-armed, pot-bellied, seated on a lotus petal, waited upon by Brahmā and the other gods, attended by the siddhas.

पदार्थ · word by word
सिंदूर-वर्णम् द्वि-भुजम् गणेशम्
Gaṇeśa, vermilion in colour, two-armedसिन्दूर के रंग वाले, दो भुजाओं वाले गणेश
लम्ब-उदरम् पद्म-दले निविष्टम्
pot-bellied, seated on a lotus petalलम्बोदर, कमल-दल पर बैठे
ब्रह्म-आदि-देवैः परिसेव्यमानम्
waited upon by Brahmā and the other godsब्रह्मा आदि देवों से सेवित
सिद्धैः युतम् तम् प्रणमामि देवम्
attended by siddhas — I bow to that godसिद्धों से युक्त उन देव को प्रणाम करता हूँ

Verse 5

सृष्ट्यादौ ब्रह्मणा सम्यक् पूजितः फलसिद्धये ॥
सदैव पार्वतीपुत्रः ऋणनाशं करोतु मे ॥ ५ ॥

sṛṣṭyādau brahmaṇā samyak pūjitaḥ phalasiddhaye
sadaiva pārvatīputraḥ ṛṇanāśaṃ karotu me

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

त्रिपुरस्य वधात्पूर्वं शंभुना सम्यगर्चितः ॥
सदैव० ॥ ६ ॥

tripurasya vadhātpūrvaṃ śaṃbhunā samyagarcitaḥ
sadaiva°

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

हिरण्यकश्यप्वादीनां वधार्थे विष्णुनार्चितः ॥
सदैव० ॥ ७ ॥

hiraṇyakaśyapvādīnāṃ vadhārthe viṣṇunārcitaḥ
sadaiva°

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

महिषस्य वधे देव्या गणनाथः प्रपूजितः ॥
सदैव० ॥ ८ ॥

mahiṣasya vadhe devyā gaṇanāthaḥ prapūjitaḥ
sadaiva°

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

तारकस्य वधात्पूर्वं कुमारेण प्रपूजितः ॥
सदैव० ॥ ९ ॥

tārakasya vadhātpūrvaṃ kumāreṇa prapūjitaḥ
sadaiva°

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

भास्करेण गणेशो हि पूजितश्छविसिद्धये ॥
सदैव० ॥ १० ॥

bhāskareṇa gaṇeśo hi pūjitaśchavisiddhaye
sadaiva°

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

शशिना कांतिवृद्ध्यर्थं पूजितो गणनायकः ॥
सदैव० ॥ ११ ॥

śaśinā kāṃtivṛddhyarthaṃ pūjito gaṇanāyakaḥ
sadaiva°

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

पालनाय च तपसां विश्वामित्रेण पूजितः ॥
सदैव० ॥ १२ ॥

pālanāya ca tapasāṃ viśvāmitreṇa pūjitaḥ
sadaiva°

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

इदं त्वृणहरस्तोत्रं तीव्रदारिद्र्यनाशनम् ॥
एकवारं पठेन्नित्यं वर्षमेकं समाहितः ॥ १३ ॥

idaṃ tvṛṇaharastotraṃ tīvradāridryanāśanam
ekavāraṃ paṭhennityaṃ varṣamekaṃ samāhitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

दारिद्र्यं दारुणं त्यक्त्वा कुबेरसमतां व्रजेत् ॥
फडंतोऽयं महामंत्रः सार्द्धपंचदशाक्षरः ॥ १४ ॥

dāridryaṃ dāruṇaṃ tyaktvā kuberasamatāṃ vrajet
phaḍaṃto'yaṃ mahāmaṃtraḥ sārddhapaṃcadaśākṣaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

मंत्रो यथा-‘ॐ गणेश ऋणं छिंधि वरेण्यं हुँ नमः फट्’ इति सार्द्धपंचदशाक्षरो मंत्रः ॥
इमं मंत्रं पठेदन्ते ततश्च शुचिभावनः ॥
एकविंशतिसंख्याभिः पुरश्चरणमीरितम् ॥ १५ ॥

maṃtro yathā-‘oṃ gaṇeśa ṛṇaṃ chiṃdhi vareṇyaṃ hum̐ namaḥ phaṭ’ iti sārddhapaṃcadaśākṣaro maṃtraḥ
imaṃ maṃtraṃ paṭhedante tataśca śucibhāvanaḥ
ekaviṃśatisaṃkhyābhiḥ puraścaraṇamīritam

मंत्रः यथा — ॐ गणेश ऋणं छिंधि वरेण्यं हुँ नमः फट्इमम् मंत्रम् पठेत् अन्तेततः च शुचि-भावनःएकविंशति-संख्याभिःपुरश्चरणम् ईरितम्
हिन्दी अर्थ

मन्त्र यह है: "ॐ गणेश ऋणं छिन्धि वरेण्यं हुँ नमः फट्" — यह साढ़े पन्द्रह अक्षरों का मन्त्र है। इस मन्त्र को अन्त में पवित्र भाव से पढ़े; इक्कीस की संख्या से इसका पुरश्चरण कहा गया है।

English sense

The mantra is: "oṃ gaṇeśa ṛṇaṃ chindhi vareṇyaṃ hum̐ namaḥ phaṭ" — this is the mantra of fifteen and a half syllables. One should recite this mantra at the end, then, with pure intent; its puraścaraṇa is declared to be twenty-one repetitions.

पदार्थ · word by word
मंत्रः यथा — ॐ गणेश ऋणं छिंधि वरेण्यं हुँ नमः फट्
the mantra is “oṃ gaṇeśa ṛṇaṃ chindhi vareṇyaṃ hum̐ namaḥ phaṭ”, of fifteen and a half syllablesमन्त्र है “ॐ गणेश ऋणं छिन्धि वरेण्यं हुँ नमः फट्”, साढ़े पन्द्रह अक्षरों का
इमम् मंत्रम् पठेत् अन्ते
one should recite this mantra at the endइस मन्त्र को अन्त में पढ़े
ततः च शुचि-भावनः
and then, with pure intentऔर फिर पवित्र भाव से
एकविंशति-संख्याभिः
with the number twenty-oneइक्कीस की संख्या से
पुरश्चरणम् ईरितम्
the puraścaraṇa is declaredपुरश्चरण कहा गया

Verse 16

सहस्रावर्तनात्सम्यक् षण्मासं प्रियतां व्रजेत् ॥
बृहस्पतिसमो ज्ञाने धने धनपतिर्भवेत् ॥ १६ ॥

sahasrāvartanātsamyak ṣaṇmāsaṃ priyatāṃ vrajet
bṛhaspatisamo jñāne dhane dhanapatirbhavet

सहस्र-आवर्तनात् सम्यक् षण्मासम्प्रियताम् व्रजेत्बृहस्पति-समः ज्ञानेधने धन-पतिः भवेत्
हिन्दी अर्थ

छः महीने तक भली-भाँति एक हज़ार आवृत्ति करने से वह प्रिय हो जाता है, ज्ञान में बृहस्पति के समान और धन में धनपति के समान होता है।

English sense

By a thousand repetitions duly done for six months one becomes beloved, the equal of Bṛhaspati in knowledge and of the lord of wealth in wealth.

पदार्थ · word by word
सहस्र-आवर्तनात् सम्यक् षण्मासम्
by a thousand repetitions duly done for six monthsछः महीने तक भली-भाँति हज़ार आवृत्ति से
प्रियताम् व्रजेत्
one becomes belovedप्रिय हो जाता है
बृहस्पति-समः ज्ञाने
the equal of Bṛhaspati in knowledgeज्ञान में बृहस्पति के समान
धने धन-पतिः भवेत्
in wealth he becomes the lord of wealthधन में धनपति होता है

Verse 17

अस्यैवायुतसंख्याभिः पुरश्चरणमीरितम् ॥
लक्षमावर्तनात्सम्यग् वांछितं फलमाप्नुयात् ॥ १७ ॥

asyaivāyutasaṃkhyābhiḥ puraścaraṇamīritam
lakṣamāvartanātsamyag vāṃchitaṃ phalamāpnuyāt

अस्य एव अयुत-संख्याभिःपुरश्चरणम् ईरितम्लक्षम् आवर्तनात् सम्यक्वांछितम् फलम् आप्नुयात्
हिन्दी अर्थ

इसका पुरश्चरण दस हज़ार की संख्या से भी कहा गया है; एक लाख आवृत्ति भली-भाँति करने से इच्छित फल पाता है।

English sense

Its puraścaraṇa is also declared to be ten thousand; by a lakh of repetitions duly done one gains the fruit desired.

पदार्थ · word by word
अस्य एव अयुत-संख्याभिः
of this same, by the number ten thousandइसी का दस हज़ार की संख्या से
पुरश्चरणम् ईरितम्
the puraścaraṇa is declaredपुरश्चरण कहा गया
लक्षम् आवर्तनात् सम्यक्
by a lakh of repetitions duly doneएक लाख आवृत्ति भली-भाँति करने से
वांछितम् फलम् आप्नुयात्
one gains the fruit desiredइच्छित फल पाता है

Verse 18

भूतप्रेतपिशाचानां नाशनं स्मृतिमात्रतः ॥ १८ ॥

bhūtapretapiśācānāṃ nāśanaṃ smṛtimātrataḥ

भूत-प्रेत-पिशाचानाम् नाशनम्स्मृति-मात्रतः
हिन्दी अर्थ

स्मरण मात्र से यह भूत, प्रेत और पिशाचों का नाश करता है।

English sense

It destroys bhūtas, pretas and piśācas by mere remembrance.

पदार्थ · word by word
भूत-प्रेत-पिशाचानाम् नाशनम्
the destruction of bhūtas, pretas and piśācasभूत, प्रेत और पिशाचों का नाश
स्मृति-मात्रतः
by mere remembranceस्मरण मात्र से
इति श्रीकृष्णयामलतंत्रे उमामहेश्वरसंवादे ऋणहरणकर्तृगणेशस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Ganesha गणेश The elephant-headed deity of auspicious beginnings, son of Shiva and Parvati.
Parvati पार्वती The daughter of the mountain and consort of Shiva; the questioner to whom much of tantra is expounded.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras