श्रीपुरुषोत्तमसहस्रनामस्तोत्रम्

पुराणपुरुषो विष्णुः पुरुषोत्तम उच्यते ।
नाम्नां सहस्रं वक्ष्यामि तस्य भागवतोद्धृतम् ॥ १॥

purāṇapuruṣo viṣṇuḥ puruṣottama ucyate
nāmnāṃ sahasraṃ vakṣyāmi tasya bhāgavatoddhṛtam

यस्य प्रसादाद्वागीशाः प्रजेशा विभवोन्नताः ।
क्षुद्रा अपि भवन्त्याशु श्रीकृष्णं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ २॥

yasya prasādādvāgīśāḥ prajeśā vibhavonnatāḥ
kṣudrā api bhavantyāśu śrīkṛṣṇaṃ taṃ nato'smyaham

अनन्ता एव कृष्णस्य लीला नामप्रवर्तिकाः ।
उक्ता भागवते गूढाः प्रकटा अपि कुत्रचित् ॥ ३॥

anantā eva kṛṣṇasya līlā nāmapravartikāḥ
uktā bhāgavate gūḍhāḥ prakaṭā api kutracit

अतस्तानि प्रवक्ष्यामि नामानि मुरवैरिणः ।
सहस्रं यैस्तु पठितैः पठितं स्याच्छुकामृतम् ॥ ४॥

atastāni pravakṣyāmi nāmāni muravairiṇaḥ
sahasraṃ yaistu paṭhitaiḥ paṭhitaṃ syācchukāmṛtam

श्रीकृष्णः सच्चिदानन्दो नित्यलीलाविनोदकृत् ।
सर्वागमविनोदी च लक्ष्मीशः पुरुषोत्तमः ॥ ९॥

śrīkṛṣṇaḥ saccidānando nityalīlāvinodakṛt
sarvāgamavinodī ca lakṣmīśaḥ puruṣottamaḥ

आदिकालः सर्वकालः कालात्मा माययावृतः ।
भक्तोद्धारप्रयत्नात्मा जगत्कर्ता जगन्मयः ॥ १०॥

ādikālaḥ sarvakālaḥ kālātmā māyayāvṛtaḥ
bhaktoddhāraprayatnātmā jagatkartā jaganmayaḥ

नामलीलापरो विष्णुर्व्यासात्मा शुकमोक्षदः ।
व्यापिवैकुण्ठदाता च श्रीमद्भागवतागमः ॥ ११॥

nāmalīlāparo viṣṇurvyāsātmā śukamokṣadaḥ
vyāpivaikuṇṭhadātā ca śrīmadbhāgavatāgamaḥ

शुकवागमृताब्धीन्दुः शौनकाद्यखिलेष्टदः ।
भक्तिप्रवर्तकस्त्राता व्यासचिन्ताविनाशकः ॥ १२॥

śukavāgamṛtābdhīnduḥ śaunakādyakhileṣṭadaḥ
bhaktipravartakastrātā vyāsacintāvināśakaḥ

सर्वसिद्धान्तवागात्मा नारदाद्यखिलेष्टदः ।
अन्तरात्मा ध्यानगम्यो भक्तिरत्नप्रदायकः ॥ १३॥

sarvasiddhāntavāgātmā nāradādyakhileṣṭadaḥ
antarātmā dhyānagamyo bhaktiratnapradāyakaḥ

मुक्तोपसृप्यः पूर्णात्मा मुक्तानां रतिवर्धनः ।
भक्तकार्यैकनिरतो द्रौण्यस्त्रविनिवारकः ॥ १४॥

muktopasṛpyaḥ pūrṇātmā muktānāṃ rativardhanaḥ
bhaktakāryaikanirato drauṇyastravinivārakaḥ

भक्तस्मयप्रणेता च भक्तवाक्परिपालकः ।
ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा भक्तानां च परीक्षकः ॥ १५॥

bhaktasmayapraṇetā ca bhaktavākparipālakaḥ
brahmaṇyadevo dharmātmā bhaktānāṃ ca parīkṣakaḥ

आसन्नहितकर्ता च मायाहितकरः प्रभुः ।
उत्तराप्राणदाता च ब्रह्मास्त्रविनिवारकः ॥ १६॥

āsannahitakartā ca māyāhitakaraḥ prabhuḥ
uttarāprāṇadātā ca brahmāstravinivārakaḥ

सर्वतः पाण्डवपतिः परीक्षिच्छुद्धिकारणम् ।
गूढात्मा सर्ववेदेषु भक्तैकहृदयङ्गमः ॥ १७॥

sarvataḥ pāṇḍavapatiḥ parīkṣicchuddhikāraṇam
gūḍhātmā sarvavedeṣu bhaktaikahṛdayaṅgamaḥ

कुन्तीस्तुत्यः प्रसन्नात्मा परमाद्भुतकार्यकृत् ।
भीष्ममुक्तिप्रदः स्वामी भक्तमोहनिवारकः ॥ १८॥

kuntīstutyaḥ prasannātmā paramādbhutakāryakṛt
bhīṣmamuktipradaḥ svāmī bhaktamohanivārakaḥ

सर्वावस्थासु संसेव्यः समः सुखहितप्रदः ।
कृतकृत्यः सर्वसाक्षी भक्तस्त्रीरतिवर्धनः ॥ १९॥

sarvāvasthāsu saṃsevyaḥ samaḥ sukhahitapradaḥ
kṛtakṛtyaḥ sarvasākṣī bhaktastrīrativardhanaḥ

सर्वसौभाग्यनिलयः परमाश्चर्यरूपधृक् ।
अनन्यपुरुषस्वामी द्वारकाभाग्यभाजनम् ॥ २०॥

sarvasaubhāgyanilayaḥ paramāścaryarūpadhṛk
ananyapuruṣasvāmī dvārakābhāgyabhājanam

बीजसंस्कारकर्ता च परीक्षिज्ज्ञानपोषकः ।
सर्वत्रपूर्णगुणकः सर्वभूषणभूषितः ॥ २१॥

bījasaṃskārakartā ca parīkṣijjñānapoṣakaḥ
sarvatrapūrṇaguṇakaḥ sarvabhūṣaṇabhūṣitaḥ

सर्वलक्षणदाता च धृतराष्ट्रविमुक्तिदः ।
सन्मार्गरक्षको नित्यं विदुरप्रीतिपूरकः ॥ २२॥

sarvalakṣaṇadātā ca dhṛtarāṣṭravimuktidaḥ
sanmārgarakṣako nityaṃ viduraprītipūrakaḥ

लीलाव्यामोहकर्ता च कालधर्मप्रवर्तकः ।
पाण्डवानां मोक्षदाता परीक्षिद्भाग्यवर्धनः ॥ २३॥

līlāvyāmohakartā ca kāladharmapravartakaḥ
pāṇḍavānāṃ mokṣadātā parīkṣidbhāgyavardhanaḥ

कलिनिग्रहकर्ता च धर्मादीनां च पोषकः ।
सत्सङ्गज्ञानहेतुश्च श्रीभागवतकारणम् ॥ २४॥

kalinigrahakartā ca dharmādīnāṃ ca poṣakaḥ
satsaṅgajñānahetuśca śrībhāgavatakāraṇam

प्राकृतादृष्टमार्गश्च श्रोतव्यः सकलागमैः ।
कीर्तितव्यः शुद्धभावैः स्मर्तव्यश्चात्मवित्तमैः ॥ २५॥

prākṛtādṛṣṭamārgaśca śrotavyaḥ sakalāgamaiḥ
kīrtitavyaḥ śuddhabhāvaiḥ smartavyaścātmavittamaiḥ

अनेकमार्गकर्ता च नानाविधगतिप्रदः ।
पुरुषः सकलाधारः सत्त्वैकनिलयात्मभूः ॥ २६॥

anekamārgakartā ca nānāvidhagatipradaḥ
puruṣaḥ sakalādhāraḥ sattvaikanilayātmabhūḥ

सर्वध्येयो योगगम्यो भक्त्या ग्राह्यः सुरप्रियः ।
जन्मादिसार्थककृतिर्लीलाकर्ता पतिः सताम् ॥ २७॥

sarvadhyeyo yogagamyo bhaktyā grāhyaḥ surapriyaḥ
janmādisārthakakṛtirlīlākartā patiḥ satām

आदिकर्ता तत्त्वकर्ता सर्वकर्ता विशारदः ।
नानावतारकर्ता च ब्रह्माविर्भावकारणम् ॥ २८॥

ādikartā tattvakartā sarvakartā viśāradaḥ
nānāvatārakartā ca brahmāvirbhāvakāraṇam

दशलीलाविनोदी च नानासृष्टिप्रवर्तकः ।
अनेककल्पकर्ता च सर्वदोषविवर्जितः ॥ २९॥

daśalīlāvinodī ca nānāsṛṣṭipravartakaḥ
anekakalpakartā ca sarvadoṣavivarjitaḥ

वैराग्यहेतुस्तीर्थात्मा सर्वतीर्थफलप्रदः ।
तीर्थशुद्धैकनिलयः स्वमार्गपरिपोषकः ॥ ३०॥

vairāgyahetustīrthātmā sarvatīrthaphalapradaḥ
tīrthaśuddhaikanilayaḥ svamārgaparipoṣakaḥ

तीर्थकीर्तिर्भक्तगम्यो भक्तानुशयकार्यकृत् ।
भक्ततुल्यः सर्वतुल्यः स्वेच्छासर्वप्रवर्तकः ॥ ३१॥

tīrthakīrtirbhaktagamyo bhaktānuśayakāryakṛt
bhaktatulyaḥ sarvatulyaḥ svecchāsarvapravartakaḥ

गुणातीतोऽनवद्यात्मा सर्गलीलाप्रवर्तकः ।
साक्षात्सर्वजगत्कर्ता महदादिप्रवर्तकः ॥ ३२॥

guṇātīto'navadyātmā sargalīlāpravartakaḥ
sākṣātsarvajagatkartā mahadādipravartakaḥ

मायाप्रवर्तकः साक्षी मायारतिविवर्धनः ।
आकाशात्मा चतुर्मूर्तिश्चतुर्धा भूतभावनः ॥ ३३॥

māyāpravartakaḥ sākṣī māyārativivardhanaḥ
ākāśātmā caturmūrtiścaturdhā bhūtabhāvanaḥ

रजःप्रवर्तको ब्रह्मा मरीच्यादिपितामहः ।
वेदकर्ता यज्ञकर्ता सर्वकर्ताऽमितात्मकः ॥ ३४॥

rajaḥpravartako brahmā marīcyādipitāmahaḥ
vedakartā yajñakartā sarvakartā'mitātmakaḥ

अनेकसृष्टिकर्ता च दशधासृष्टिकारकः ।
यज्ञाङ्गो यज्ञवाराहो भूधरो भूमिपालकः ॥ ३५॥

anekasṛṣṭikartā ca daśadhāsṛṣṭikārakaḥ
yajñāṅgo yajñavārāho bhūdharo bhūmipālakaḥ

सेतुर्विधरणो जैत्रो हिरण्याक्षान्तकः सुरः ।
दितिकश्यपकामैकहेतुसृष्टिप्रवर्तकः ॥ ३६॥

seturvidharaṇo jaitro hiraṇyākṣāntakaḥ suraḥ
ditikaśyapakāmaikahetusṛṣṭipravartakaḥ

देवाभयप्रदाता च वैकुण्ठाधिपतिर्महान् ।
सर्वगर्वप्रहारी च सनकाद्यखिलार्थदः ॥ ३७॥

devābhayapradātā ca vaikuṇṭhādhipatirmahān
sarvagarvaprahārī ca sanakādyakhilārthadaḥ

सर्वाश्वासनकर्ता च भक्ततुल्याहवप्रदः ।
काललक्षणहेतुश्च सर्वार्थज्ञापकः परः ॥ ३८॥

sarvāśvāsanakartā ca bhaktatulyāhavapradaḥ
kālalakṣaṇahetuśca sarvārthajñāpakaḥ paraḥ

भक्तोन्नतिकरः सर्वप्रकारसुखदायकः ।
नानायुद्धप्रहरणो ब्रह्मशापविमोचकः ॥ ३९॥

bhaktonnatikaraḥ sarvaprakārasukhadāyakaḥ
nānāyuddhapraharaṇo brahmaśāpavimocakaḥ

पुष्टिसर्गप्रणेता च गुणसृष्टिप्रवर्तकः ।
कर्दमेष्टप्रदाता च देवहूत्यखिलार्थदः ॥ ४०॥

puṣṭisargapraṇetā ca guṇasṛṣṭipravartakaḥ
kardameṣṭapradātā ca devahūtyakhilārthadaḥ

शुक्लनारायणः सत्यकालधर्मप्रवर्तकः ।
ज्ञानावतारः शान्तात्मा कपिलः कालनाशकः ॥ ४१॥

śuklanārāyaṇaḥ satyakāladharmapravartakaḥ
jñānāvatāraḥ śāntātmā kapilaḥ kālanāśakaḥ

त्रिगुणाधिपतिः साङ्ख्यशास्त्रकर्ता विशारदः ।
सर्गदूषणहारी च पुष्टिमोक्षप्रवर्तकः ॥ ४२॥

triguṇādhipatiḥ sāṅkhyaśāstrakartā viśāradaḥ
sargadūṣaṇahārī ca puṣṭimokṣapravartakaḥ

लौकिकानन्ददाता च ब्रह्मानन्दप्रवर्तकः ।
भक्तिसिद्धान्तवक्ता च सगुणज्ञानदीपकः ॥ ४३॥

laukikānandadātā ca brahmānandapravartakaḥ
bhaktisiddhāntavaktā ca saguṇajñānadīpakaḥ

आत्मप्रदः पूर्णकामो योगात्मा योगभावितः ।
जीवन्मुक्तिप्रदः श्रीमानन्यभक्तिप्रवर्तकः ॥ ४४॥

ātmapradaḥ pūrṇakāmo yogātmā yogabhāvitaḥ
jīvanmuktipradaḥ śrīmānanyabhaktipravartakaḥ

कालसामर्थ्यदाता च कालदोषनिवारकः ।
गर्भोत्तमज्ञानदाता कर्ममार्गनियामकः ॥ ४५॥

kālasāmarthyadātā ca kāladoṣanivārakaḥ
garbhottamajñānadātā karmamārganiyāmakaḥ

सर्वमार्गनिराकर्ता भक्तिमार्गैकपोषकः ।
सिद्धिहेतुः सर्वहेतुः सर्वाश्चर्यैककारणम् ॥ ४६॥

sarvamārganirākartā bhaktimārgaikapoṣakaḥ
siddhihetuḥ sarvahetuḥ sarvāścaryaikakāraṇam

चेतनाचेतनपतिः समुद्रपरिपूजितः ।
साङ्ख्याचार्यस्तुतः सिद्धपूजितः सर्वपूजितः ॥ ४७॥

cetanācetanapatiḥ samudraparipūjitaḥ
sāṅkhyācāryastutaḥ siddhapūjitaḥ sarvapūjitaḥ

विसर्गकर्ता सर्वेशः कोटिसूर्यसमप्रभः ।
अनन्तगुणगम्भीरो महापुरुषपूजितः ॥ ४८॥

visargakartā sarveśaḥ koṭisūryasamaprabhaḥ
anantaguṇagambhīro mahāpuruṣapūjitaḥ

अनन्तसुखदाता च ब्रह्मकोटिप्रजापतिः ।
सुधाकोटिस्वास्थ्यहेतुः कामधुक्कोटिकामदः ॥ ४९॥

anantasukhadātā ca brahmakoṭiprajāpatiḥ
sudhākoṭisvāsthyahetuḥ kāmadhukkoṭikāmadaḥ

समुद्रकोटिगम्भीरस्तीर्थकोटिसमाह्वयः ।
सुमेरुकोटिनिष्कम्पः कोटिब्रह्माण्डविग्रहः ॥ ५०॥

samudrakoṭigambhīrastīrthakoṭisamāhvayaḥ
sumerukoṭiniṣkampaḥ koṭibrahmāṇḍavigrahaḥ

कोट्यश्वमेधपापघ्नो वायुकोटिमहाबलः ।
कोटीन्दुजगदानन्दी शिवकोटिप्रसादकृत् ॥ ५१॥

koṭyaśvamedhapāpaghno vāyukoṭimahābalaḥ
koṭīndujagadānandī śivakoṭiprasādakṛt

सर्वसद्गुणमाहात्म्यः सर्वसद्गुणभाजनम् ।
मन्वादिप्रेरको धर्मो यज्ञनारायणः परः ॥ ५२॥

sarvasadguṇamāhātmyaḥ sarvasadguṇabhājanam
manvādiprerako dharmo yajñanārāyaṇaḥ paraḥ

आकूतिसूनुर्देवेन्द्रो रुचिजन्माऽभयप्रदः ।
दक्षिणापतिरोजस्वी क्रियाशक्तिः परायणः ॥ ५३॥

ākūtisūnurdevendro rucijanmā'bhayapradaḥ
dakṣiṇāpatirojasvī kriyāśaktiḥ parāyaṇaḥ

दत्तात्रेयो योगपतिर्योगमार्गप्रवर्तकः ।
अनसूयागर्भरत्नमृषिवंशविवर्धनः ॥ ५४॥

dattātreyo yogapatiryogamārgapravartakaḥ
anasūyāgarbharatnamṛṣivaṃśavivardhanaḥ

गुणत्रयविभागज्ञश्चतुर्वर्गविशारदः ।
नारायणो धर्मसूनुर्मूर्तिपुण्ययशस्करः ॥ ५५॥

guṇatrayavibhāgajñaścaturvargaviśāradaḥ
nārāyaṇo dharmasūnurmūrtipuṇyayaśaskaraḥ

सहस्रकवचच्छेदी तपःसारो नरप्रियः ।
विश्वानन्दप्रदः कर्मसाक्षी भारतपूजितः ॥ ५६॥

sahasrakavacacchedī tapaḥsāro narapriyaḥ
viśvānandapradaḥ karmasākṣī bhāratapūjitaḥ

अनन्ताद्भुतमाहात्म्यो बदरीस्थानभूषणम् ।
जितकामो जितक्रोधो जितसङ्गो जितेन्द्रियः ॥ ५७॥

anantādbhutamāhātmyo badarīsthānabhūṣaṇam
jitakāmo jitakrodho jitasaṅgo jitendriyaḥ

उर्वशीप्रभवः स्वर्गसुखदायी स्थितिप्रदः ।
अमानी मानदो गोप्ता भगवच्छास्त्रबोधकः ॥ ५८॥

urvaśīprabhavaḥ svargasukhadāyī sthitipradaḥ
amānī mānado goptā bhagavacchāstrabodhakaḥ

ब्रह्मादिवन्द्यो हंसश्रीर्मायावैभवकारणम् ।
विविधानन्तसर्गात्मा विश्वपूरणतत्परः ॥ ५९॥

brahmādivandyo haṃsaśrīrmāyāvaibhavakāraṇam
vividhānantasargātmā viśvapūraṇatatparaḥ

यज्ञजीवनहेतुश्च यज्ञस्वामीष्टबोधकः ।
नानासिद्धान्तगम्यश्च सप्ततन्तुश्च षड्गुणः ॥ ६०॥

yajñajīvanahetuśca yajñasvāmīṣṭabodhakaḥ
nānāsiddhāntagamyaśca saptatantuśca ṣaḍguṇaḥ

प्रतिसर्गजगत्कर्ता नानालीलाविशारदः ।
ध्रुवप्रियो ध्रुवस्वामी चिन्तिताधिकदायकः ॥ ६१॥

pratisargajagatkartā nānālīlāviśāradaḥ
dhruvapriyo dhruvasvāmī cintitādhikadāyakaḥ

दुर्लभानन्तफलदो दयानिधिरमित्रहा ।
अङ्गस्वामी कृपासारो वैन्यो भूमिनियामकः ॥ ६२॥

durlabhānantaphalado dayānidhiramitrahā
aṅgasvāmī kṛpāsāro vainyo bhūminiyāmakaḥ

भूमिदोग्धा प्रजाप्राणपालनैकपरायणः ।
यशोदाता ज्ञानदाता सर्वधर्मप्रदर्शकः ॥ ६३॥

bhūmidogdhā prajāprāṇapālanaikaparāyaṇaḥ
yaśodātā jñānadātā sarvadharmapradarśakaḥ

पुरञ्जनो जगन्मित्रं विसर्गान्तप्रदर्शकः ।
प्रचेतसां पतिश्चित्रभक्तिहेतुर्जनार्दनः ॥ ६४॥

purañjano jaganmitraṃ visargāntapradarśakaḥ
pracetasāṃ patiścitrabhaktiheturjanārdanaḥ

स्मृतिहेतुब्रह्मभावसायुज्यादिप्रदः शुभः ।
विजयी स्थितिलीलाब्धिरच्युतो विजयप्रदः ॥ ६५॥

smṛtihetubrahmabhāvasāyujyādipradaḥ śubhaḥ
vijayī sthitilīlābdhiracyuto vijayapradaḥ

स्वसामर्थ्यप्रदो भक्तकीर्तिहेतुरधोक्षजः ।
प्रियव्रतप्रियस्वामी स्वेच्छावादविशारदः ॥ ६६॥

svasāmarthyaprado bhaktakīrtiheturadhokṣajaḥ
priyavratapriyasvāmī svecchāvādaviśāradaḥ

सङ्ग्यगम्यः स्वप्रकाशः सर्वसङ्गविवर्जितः ।
इच्छायां च समर्यादस्त्यागमात्रोपलम्भनः ॥ ६७॥

saṅgyagamyaḥ svaprakāśaḥ sarvasaṅgavivarjitaḥ
icchāyāṃ ca samaryādastyāgamātropalambhanaḥ

अचिन्त्यकार्यकर्ता च तर्कागोचरकार्यकृत् ।
शृङ्गाररसमर्यादा आग्नीध्ररसभाजनम् ॥ ६८॥

acintyakāryakartā ca tarkāgocarakāryakṛt
śṛṅgārarasamaryādā āgnīdhrarasabhājanam

नाभीष्टपूरकः कर्ममर्यादादर्शनोत्सुकः ।
सर्वरूपोऽद्भुततमो मर्यादापुरुषोत्तमः ॥ ६९॥

nābhīṣṭapūrakaḥ karmamaryādādarśanotsukaḥ
sarvarūpo'dbhutatamo maryādāpuruṣottamaḥ

सर्वरूपेषु सत्यात्मा कालसाक्षी शशिप्रभः ।
मेरुदेवीव्रतफलमृषभो भगलक्षणः ॥ ७०॥

sarvarūpeṣu satyātmā kālasākṣī śaśiprabhaḥ
merudevīvrataphalamṛṣabho bhagalakṣaṇaḥ

जगत्सन्तर्पको मेघरूपी देवेन्द्रदर्पहा ।
जयन्तीपतिरत्यन्तप्रमाणाशेषलौकिकः ॥ ७१॥

jagatsantarpako megharūpī devendradarpahā
jayantīpatiratyantapramāṇāśeṣalaukikaḥ

शतधान्यस्तभूतात्मा शतानन्दो गुणप्रसूः ।
वैष्णवोत्पादनपरः सर्वधर्मोपदेशकः ॥ ७२॥

śatadhānyastabhūtātmā śatānando guṇaprasūḥ
vaiṣṇavotpādanaparaḥ sarvadharmopadeśakaḥ

परहंसक्रियागोप्ता योगचर्याप्रदर्शकः ।
चतुर्थाश्रमनिर्णेता सदानन्दशरीरवान् ॥ ७३॥

parahaṃsakriyāgoptā yogacaryāpradarśakaḥ
caturthāśramanirṇetā sadānandaśarīravān

प्रदर्शितान्यधर्मश्च भरतस्वाम्यपारकृत् ।
यथावत्कर्मकर्ता च सङ्गानिष्टप्रदर्शकः ॥ ७४॥

pradarśitānyadharmaśca bharatasvāmyapārakṛt
yathāvatkarmakartā ca saṅgāniṣṭapradarśakaḥ

आवश्यकपुनर्जन्मकर्ममार्गप्रदर्शकः ।
यज्ञरूपमृगः शान्तः सहिष्णुः सत्पराक्रमः ॥ ७५॥

āvaśyakapunarjanmakarmamārgapradarśakaḥ
yajñarūpamṛgaḥ śāntaḥ sahiṣṇuḥ satparākramaḥ

रहूगणगतिज्ञश्च रहूगणविमोचकः ।
भवाटवीतत्त्ववक्ता बहिर्मुखहिते रतः ॥ ७६॥

rahūgaṇagatijñaśca rahūgaṇavimocakaḥ
bhavāṭavītattvavaktā bahirmukhahite rataḥ

गयस्वामी स्थानवंशकर्ता स्थानविभेदकृत् ।
पुरुषावयवो भूमिविशेषविनिरूपकः ॥ ७७॥

gayasvāmī sthānavaṃśakartā sthānavibhedakṛt
puruṣāvayavo bhūmiviśeṣavinirūpakaḥ

जम्बूद्वीपपतिर्मेरुनाभिपद्मरुहाश्रयः ।
नानाविभूतिलीलाढ्यो गङ्गोत्पत्तिनिदानकृत् ॥ ७८॥

jambūdvīpapatirmerunābhipadmaruhāśrayaḥ
nānāvibhūtilīlāḍhyo gaṅgotpattinidānakṛt

गङ्गामाहात्म्यहेतुश्च गङ्गारूपोऽतिगूढकृत् ।
वैकुण्ठदेहहेत्वम्बुजन्मकृत् सर्वपावनः ॥ ७९॥

gaṅgāmāhātmyahetuśca gaṅgārūpo'tigūḍhakṛt
vaikuṇṭhadehahetvambujanmakṛt sarvapāvanaḥ

शिवस्वामी शिवोपास्यो गूढः सङ्कर्षणात्मकः ।
स्थानरक्षार्थमत्स्यादिरूपः सर्वैकपूजितः ॥ ८०॥

śivasvāmī śivopāsyo gūḍhaḥ saṅkarṣaṇātmakaḥ
sthānarakṣārthamatsyādirūpaḥ sarvaikapūjitaḥ

उपास्यनानारूपात्मा ज्योतीरूपो गतिप्रदः ।
सूर्यनारायणो वेदकान्तिरुज्ज्वलवेषधृक् ॥ ८१॥

upāsyanānārūpātmā jyotīrūpo gatipradaḥ
sūryanārāyaṇo vedakāntirujjvalaveṣadhṛk

हंसोऽन्तरिक्षगमनः सर्वप्रसवकारणम् ।
आनन्दकर्ता वसुदो बुधो वाक्पतिरुज्ज्वलः ॥ ८२॥

haṃso'ntarikṣagamanaḥ sarvaprasavakāraṇam
ānandakartā vasudo budho vākpatirujjvalaḥ

कालात्मा कालकालश्च कालच्छेदकृदुत्तमः ।
शिशुमारः सर्वमूर्तिराधिदैविकरूपधृक् ॥ ८३॥

kālātmā kālakālaśca kālacchedakṛduttamaḥ
śiśumāraḥ sarvamūrtirādhidaivikarūpadhṛk

अनन्तसुखभोगाढ्यो विवरैश्वर्यभाजनम् ।
सङ्कर्षणो दैत्यपतिः सर्वाधारो बृहद्वपुः ॥ ८४॥

anantasukhabhogāḍhyo vivaraiśvaryabhājanam
saṅkarṣaṇo daityapatiḥ sarvādhāro bṛhadvapuḥ

अनन्तनरकच्छेदी स्मृतिमात्रार्तिनाशनः ।
सर्वानुग्रहकर्ता च मर्यादाभिन्नशास्त्रकृत् ॥ ८५॥

anantanarakacchedī smṛtimātrārtināśanaḥ
sarvānugrahakartā ca maryādābhinnaśāstrakṛt

कालान्तकभयच्छेदी नामसामर्थ्यरूपधृक् ।
उद्धारानर्हगोप्त्रात्मा नामादिप्रेरकोत्तमः ॥ ८६॥

kālāntakabhayacchedī nāmasāmarthyarūpadhṛk
uddhārānarhagoptrātmā nāmādiprerakottamaḥ

अजामिलमहादुष्टमोचकोऽघविमोचकः ।
धर्मवक्ताऽक्लिष्टवक्ता विष्णुधर्मस्वरूपधृक् ॥ ८७॥

ajāmilamahāduṣṭamocako'ghavimocakaḥ
dharmavaktā'kliṣṭavaktā viṣṇudharmasvarūpadhṛk

सन्मार्गप्रेरको धर्ता त्यागहेतुरधोक्षजः ।
वैकुण्ठपुरनेता च दाससंवृद्धिकारकः ॥ ८८॥

sanmārgaprerako dhartā tyāgaheturadhokṣajaḥ
vaikuṇṭhapuranetā ca dāsasaṃvṛddhikārakaḥ

दक्षप्रसादकृद्धंसगुह्यस्तुतिविभावनः ।
स्वाभिप्रायप्रवक्ता च मुक्तजीवप्रसूतिकृत् ॥ ८९॥

dakṣaprasādakṛddhaṃsaguhyastutivibhāvanaḥ
svābhiprāyapravaktā ca muktajīvaprasūtikṛt

नारदप्रेरणात्मा च हर्यश्वब्रह्मभावनः ।
शबलाश्वहितो गूढवाक्यार्थज्ञापनक्षमः ॥ ९०॥

nāradapreraṇātmā ca haryaśvabrahmabhāvanaḥ
śabalāśvahito gūḍhavākyārthajñāpanakṣamaḥ

गूढार्थज्ञापनः सर्वमोक्षानन्दप्रतिष्ठितः ।
पुष्टिप्ररोहहेतुश्च दासैकज्ञातहृद्गतः ॥ ९१॥

gūḍhārthajñāpanaḥ sarvamokṣānandapratiṣṭhitaḥ
puṣṭiprarohahetuśca dāsaikajñātahṛdgataḥ

शान्तिकर्ता सुहितकृत् स्त्रीप्रसूः सर्वकामधुक् ।
पुष्टिवंशप्रणेता च विश्वरूपेष्टदेवता ॥ ९२॥

śāntikartā suhitakṛt strīprasūḥ sarvakāmadhuk
puṣṭivaṃśapraṇetā ca viśvarūpeṣṭadevatā

कवचात्मा पालनात्मा वर्मोपचितिकारणम् ।
विश्वरूपशिरश्छेदी त्वाष्ट्रयज्ञविनाशकः ॥ ९३॥

kavacātmā pālanātmā varmopacitikāraṇam
viśvarūpaśiraśchedī tvāṣṭrayajñavināśakaḥ

वृत्रस्वामी वृत्रगम्यो वृत्रव्रतपरायणः ।
वृत्रकीर्तिर्वृत्रमोक्षो मघवत्प्राणरक्षकः ॥ ९४॥

vṛtrasvāmī vṛtragamyo vṛtravrataparāyaṇaḥ
vṛtrakīrtirvṛtramokṣo maghavatprāṇarakṣakaḥ

अश्वमेधहविर्भोक्ता देवेन्द्रामीवनाशकः ।
संसारमोचकश्चित्रकेतुबोधनतत्परः ॥ ९५॥

aśvamedhahavirbhoktā devendrāmīvanāśakaḥ
saṃsāramocakaścitraketubodhanatatparaḥ

मन्त्रसिद्धिः सिद्धिहेतुः सुसिद्धिफलदायकः ।
महादेवतिरस्कर्ता भक्त्यै पूर्वार्थनाशकः ॥ ९६॥

mantrasiddhiḥ siddhihetuḥ susiddhiphaladāyakaḥ
mahādevatiraskartā bhaktyai pūrvārthanāśakaḥ

देवब्राह्मणविद्वेषवैमुख्यज्ञापकः शिवः ।
आदित्यो दैत्यराजश्च महत्पतिरचिन्त्यकृत् ॥ ९७॥

devabrāhmaṇavidveṣavaimukhyajñāpakaḥ śivaḥ
ādityo daityarājaśca mahatpatiracintyakṛt

मरुतां भेदकस्त्राता व्रतात्मा पुम्प्रसूतिकृत् ।
कर्मात्मा वासनात्मा च ऊतिलीलापरायणः ॥ ९८॥

marutāṃ bhedakastrātā vratātmā pumprasūtikṛt
karmātmā vāsanātmā ca ūtilīlāparāyaṇaḥ

समदैत्यसुरः स्वात्मा वैषम्यज्ञानसंश्रयः ।
देहाद्युपाधिरहितः सर्वज्ञः सर्वहेतुविद् ॥ ९९॥

samadaityasuraḥ svātmā vaiṣamyajñānasaṃśrayaḥ
dehādyupādhirahitaḥ sarvajñaḥ sarvahetuvid

ब्रह्मवाक्स्थापनपरः स्वजन्मावधिकार्यकृत् ।
सदसद्वासनाहेतुस्त्रिसत्यो भक्तमोचकः ॥ १००॥

brahmavāksthāpanaparaḥ svajanmāvadhikāryakṛt
sadasadvāsanāhetustrisatyo bhaktamocakaḥ

हिरण्यकशिपुद्वेषी प्रविष्टात्माऽतिभीषणः ।
शान्तिज्ञानादिहेतुश्च प्रह्लादोत्पत्तिकारणम् ॥ १०१॥

hiraṇyakaśipudveṣī praviṣṭātmā'tibhīṣaṇaḥ
śāntijñānādihetuśca prahlādotpattikāraṇam

दैत्यसिद्धान्तसद्वक्ता तपःसार उदारधीः ।
दैत्यहेतुप्रकटनो भक्तिचिह्नप्रकाशकः ॥ १०२॥

daityasiddhāntasadvaktā tapaḥsāra udāradhīḥ
daityahetuprakaṭano bhakticihnaprakāśakaḥ

सद्द्वेषहेतुः सद्द्वेषवासनात्मा निरन्तरः ।
नैष्ठुर्यसीमा प्रह्लादवत्सलः सङ्गदोषहा ॥ १०३॥

saddveṣahetuḥ saddveṣavāsanātmā nirantaraḥ
naiṣṭhuryasīmā prahlādavatsalaḥ saṅgadoṣahā

महानुभावः साकारः सर्वाकारः प्रमाणभूः ।
स्तम्भप्रसूतिर्नृहरिर्नृसिंहो भीमविक्रमः ॥ १०४॥

mahānubhāvaḥ sākāraḥ sarvākāraḥ pramāṇabhūḥ
stambhaprasūtirnṛharirnṛsiṃho bhīmavikramaḥ

विकटास्यो ललज्जिह्वो नखशस्त्रो जवोत्कटः ।
हिरण्यकशिपुच्छेदी क्रूरदैत्यनिवारकः ॥ १०५॥

vikaṭāsyo lalajjihvo nakhaśastro javotkaṭaḥ
hiraṇyakaśipucchedī krūradaityanivārakaḥ

सिंहासनस्थः क्रोधात्मा लक्ष्मीभयविवर्धनः ।
ब्रह्माद्यत्यन्तभयभूरपूर्वाचिन्त्यरूपधृक् ॥ १०६॥

siṃhāsanasthaḥ krodhātmā lakṣmībhayavivardhanaḥ
brahmādyatyantabhayabhūrapūrvācintyarūpadhṛk

भक्तैकशान्तहृदयो भक्तस्तुत्यः स्तुतिप्रियः ।
भक्ताङ्गलेहनोद्धूतक्रोधपुञ्जः प्रशान्तधीः ॥ १०७॥

bhaktaikaśāntahṛdayo bhaktastutyaḥ stutipriyaḥ
bhaktāṅgalehanoddhūtakrodhapuñjaḥ praśāntadhīḥ

स्मृतिमात्रभयत्राता ब्रह्मबुद्धिप्रदायकः ।
गोरूपधार्यमृतपाः शिवकीर्तिविवर्धनः ॥ १०८॥

smṛtimātrabhayatrātā brahmabuddhipradāyakaḥ
gorūpadhāryamṛtapāḥ śivakīrtivivardhanaḥ

धर्मात्मा सर्वकर्मात्मा विशेषात्माऽऽश्रमप्रभुः ।
संसारमग्नस्वोद्धर्ता सन्मार्गाखिलतत्त्ववाक् ॥ १०९॥

dharmātmā sarvakarmātmā viśeṣātmā''śramaprabhuḥ
saṃsāramagnasvoddhartā sanmārgākhilatattvavāk

आचारात्मा सदाचारः मन्वन्तरविभावनः ।
स्मृत्याऽशेषाशुभहरो गजेन्द्रस्मृतिकारणम् ॥ ११०॥

ācārātmā sadācāraḥ manvantaravibhāvanaḥ
smṛtyā'śeṣāśubhaharo gajendrasmṛtikāraṇam

जातिस्मरणहेत्वैकपूजाभक्तिस्वरूपदः ।
यज्ञो भयान्मनुत्राता विभुर्ब्रह्मव्रताश्रयः ॥ १११॥

jātismaraṇahetvaikapūjābhaktisvarūpadaḥ
yajño bhayānmanutrātā vibhurbrahmavratāśrayaḥ

सत्यसेनो दुष्टघाती हरिर्गजविमोचकः ।
वैकुण्ठो लोककर्ता च अजितोऽमृतकारणम् ॥ ११२॥

satyaseno duṣṭaghātī harirgajavimocakaḥ
vaikuṇṭho lokakartā ca ajito'mṛtakāraṇam

उरुक्रमो भूमिहर्ता सार्वभौमो बलिप्रियः ।
विभुः सर्वहितैकात्मा विष्वक्सेनः शिवप्रियः ॥ ११३॥

urukramo bhūmihartā sārvabhaumo balipriyaḥ
vibhuḥ sarvahitaikātmā viṣvaksenaḥ śivapriyaḥ

धर्मसेतुर्लोकधृतिः सुधामान्तरपालकः ।
उपहर्ता योगपतिर्बृहद्भानुः क्रियापतिः ॥ ११४॥

dharmaseturlokadhṛtiḥ sudhāmāntarapālakaḥ
upahartā yogapatirbṛhadbhānuḥ kriyāpatiḥ

चतुर्दशप्रमाणात्मा धर्मो मन्वादिबोधकः ।
लक्ष्मीभोगैकनिलयो देवमन्त्रप्रदायकः ॥ ११५॥

caturdaśapramāṇātmā dharmo manvādibodhakaḥ
lakṣmībhogaikanilayo devamantrapradāyakaḥ

दैत्यव्यामोहकः साक्षाद्गरुडस्कन्धसंश्रयः ।
लीलामन्दरधारी च दैत्यवासुकिपूजितः ॥ ११६॥

daityavyāmohakaḥ sākṣādgaruḍaskandhasaṃśrayaḥ
līlāmandaradhārī ca daityavāsukipūjitaḥ

समुद्रोन्मथनायत्तोऽविघ्नकर्ता स्ववाक्यकृत् ।
आदिकूर्मः पवित्रात्मा मन्दराघर्षणोत्सुकः ॥ ११७॥

samudronmathanāyatto'vighnakartā svavākyakṛt
ādikūrmaḥ pavitrātmā mandarāgharṣaṇotsukaḥ

श्वासैजदब्धिवार्वीचिः कल्पान्तावधिकार्यकृत् ।
चतुर्दशमहारत्नो लक्ष्मीसौभाग्यवर्धनः ॥ ११८॥

śvāsaijadabdhivārvīciḥ kalpāntāvadhikāryakṛt
caturdaśamahāratno lakṣmīsaubhāgyavardhanaḥ

धन्वन्तरिः सुधाहस्तो यज्ञभोक्ताऽऽर्तिनाशनः ।
आयुर्वेदप्रणेता च देवदैत्याखिलार्चितः ॥ ११९॥

dhanvantariḥ sudhāhasto yajñabhoktā''rtināśanaḥ
āyurvedapraṇetā ca devadaityākhilārcitaḥ

बुद्धिव्यामोहको देवकार्यसाधनतत्परः ।
स्त्रीरूपो मायया वक्ता दैत्यान्तःकरणप्रियः ॥ १२०॥

buddhivyāmohako devakāryasādhanatatparaḥ
strīrūpo māyayā vaktā daityāntaḥkaraṇapriyaḥ

पायितामृतदेवांशो युद्धहेतुस्मृतिप्रदः ।
सुमालिमालिवधकृन्माल्यवत्प्राणहारकः ॥ १२१॥

pāyitāmṛtadevāṃśo yuddhahetusmṛtipradaḥ
sumālimālivadhakṛnmālyavatprāṇahārakaḥ

कालनेमिशिरश्छेदी दैत्ययज्ञविनाशकः ।
इन्द्रसामर्थ्यदाता च दैत्यशेषस्थितिप्रियः ॥ १२२॥

kālanemiśiraśchedī daityayajñavināśakaḥ
indrasāmarthyadātā ca daityaśeṣasthitipriyaḥ

शिवव्यामोहको मायी भृगुमन्त्रस्वशक्तिदः ।
बलिजीवनकर्ता च स्वर्गहेतुर्व्रतार्चितः ॥ १२३॥

śivavyāmohako māyī bhṛgumantrasvaśaktidaḥ
balijīvanakartā ca svargaheturvratārcitaḥ

अदित्यानन्दकर्ता च कश्यपादितिसम्भवः ।
उपेन्द्र इन्द्रावरजो वामनब्रह्मरूपधृक् ॥ १२४॥

adityānandakartā ca kaśyapāditisambhavaḥ
upendra indrāvarajo vāmanabrahmarūpadhṛk

ब्रह्मादिसेवितवपुर्यज्ञपावनतत्परः ।
याच्ञोपदेशकर्ता च ज्ञापिताशेषसंस्थितिः ॥ १२५॥

brahmādisevitavapuryajñapāvanatatparaḥ
yācñopadeśakartā ca jñāpitāśeṣasaṃsthitiḥ

सत्यार्थप्रेरकः सर्वहर्ता गर्वविनाशकः ।
त्रिविक्रमस्त्रिलोकात्मा विश्वमूर्तिः पृथुश्रवाः ॥ १२६॥

satyārthaprerakaḥ sarvahartā garvavināśakaḥ
trivikramastrilokātmā viśvamūrtiḥ pṛthuśravāḥ

पाशबद्धबलिः सर्वदैत्यपक्षोपमर्दकः ।
सुतलस्थापितबलिः स्वर्गाधिकसुखप्रदः ॥ १२७॥

pāśabaddhabaliḥ sarvadaityapakṣopamardakaḥ
sutalasthāpitabaliḥ svargādhikasukhapradaḥ

कर्मसम्पूर्तिकर्ता च स्वर्गसंस्थापितामरः ।
ज्ञातत्रिविधधर्मात्मा महामीनोऽब्धिसंश्रयः ॥ १२८॥

karmasampūrtikartā ca svargasaṃsthāpitāmaraḥ
jñātatrividhadharmātmā mahāmīno'bdhisaṃśrayaḥ

सत्यव्रतप्रियो गोप्ता मत्स्यमूर्तिधृतश्रुतिः ।
शृङ्गबद्धधृतक्षोणिः सर्वार्थज्ञापको गुरुः ॥ १२९॥

satyavratapriyo goptā matsyamūrtidhṛtaśrutiḥ
śṛṅgabaddhadhṛtakṣoṇiḥ sarvārthajñāpako guruḥ

ईशसेवकलीलात्मा सूर्यवंशप्रवर्तकः ।
सोमवंशोद्भवकरो मनुपुत्रगतिप्रदः ॥ १३०॥

īśasevakalīlātmā sūryavaṃśapravartakaḥ
somavaṃśodbhavakaro manuputragatipradaḥ

अम्बरीषप्रियः साधुर्दुर्वासोगर्वनाशकः ।
ब्रह्मशापोपसंहर्ता भक्तकीर्तिविवर्धनः ॥ १३१॥

ambarīṣapriyaḥ sādhurdurvāsogarvanāśakaḥ
brahmaśāpopasaṃhartā bhaktakīrtivivardhanaḥ

इक्ष्वाकुवंशजनकः सगराद्यखिलार्थदः ।
भगीरथमहायत्नो गङ्गाधौताङ्घ्रिपङ्कजः ॥ १३२॥

ikṣvākuvaṃśajanakaḥ sagarādyakhilārthadaḥ
bhagīrathamahāyatno gaṅgādhautāṅghripaṅkajaḥ

ब्रह्मस्वामी शिवस्वामी सगरात्मजमुक्तिदः ।
खट्वाङ्गमोक्षहेतुश्च रघुवंशविवर्धनः ॥ १३३॥

brahmasvāmī śivasvāmī sagarātmajamuktidaḥ
khaṭvāṅgamokṣahetuśca raghuvaṃśavivardhanaḥ

रघुनाथो रामचन्द्रो रामभद्रो रघुप्रियः ।
अनन्तकीर्तिः पुण्यात्मा पुण्यश्लोकैकभास्करः ॥ १३४॥

raghunātho rāmacandro rāmabhadro raghupriyaḥ
anantakīrtiḥ puṇyātmā puṇyaślokaikabhāskaraḥ

कोशलेन्द्रः प्रमाणात्मा सेव्यो दशरथात्मजः ।
लक्ष्मणो भरतश्चैव शत्रुघ्नो व्यूहविग्रहः ॥ १३५॥

kośalendraḥ pramāṇātmā sevyo daśarathātmajaḥ
lakṣmaṇo bharataścaiva śatrughno vyūhavigrahaḥ

विश्वामित्रप्रियो दान्तस्ताडकावधमोक्षदः ।
वायव्यास्त्राब्धिनिक्षिप्तमारीचश्च सुबाहुहा ॥ १३६॥

viśvāmitrapriyo dāntastāḍakāvadhamokṣadaḥ
vāyavyāstrābdhinikṣiptamārīcaśca subāhuhā

वृषध्वजधनुर्भङ्गप्राप्तसीतामहोत्सवः ।
सीतापतिर्भृगुपतिगर्वपर्वतनाशकः ॥ १३७॥

vṛṣadhvajadhanurbhaṅgaprāptasītāmahotsavaḥ
sītāpatirbhṛgupatigarvaparvatanāśakaḥ

अयोध्यास्थमहाभोगयुक्तलक्ष्मीविनोदवान् ।
कैकेयीवाक्यकर्ता च पितृवाक्परिपालकः ॥ १३८॥

ayodhyāsthamahābhogayuktalakṣmīvinodavān
kaikeyīvākyakartā ca pitṛvākparipālakaḥ

वैराग्यबोधकोऽनन्यसात्त्विकस्थानबोधकः ।
अहल्यादुःखहारी च गुहस्वामी सलक्ष्मणः ॥ १३९॥

vairāgyabodhako'nanyasāttvikasthānabodhakaḥ
ahalyāduḥkhahārī ca guhasvāmī salakṣmaṇaḥ

चित्रकूटप्रियस्थानो दण्डकारण्यपावनः ।
शरभङ्गसुतीक्ष्णादिपूजितोऽगस्त्यभाग्यभूः ॥ १४०॥

citrakūṭapriyasthāno daṇḍakāraṇyapāvanaḥ
śarabhaṅgasutīkṣṇādipūjito'gastyabhāgyabhūḥ

ऋषिसम्प्रार्थितकृतिर्विराधवधपण्डितः ।
छिन्नशूर्पणखानासः खरदूषणघातकः ॥ १४१॥

ṛṣisamprārthitakṛtirvirādhavadhapaṇḍitaḥ
chinnaśūrpaṇakhānāsaḥ kharadūṣaṇaghātakaḥ

एकबाणहतानेकसहस्रबलराक्षसः ।
मारीचघाती नियतसीतासम्बन्धशोभितः ॥ १४२॥

ekabāṇahatānekasahasrabalarākṣasaḥ
mārīcaghātī niyatasītāsambandhaśobhitaḥ

सीतावियोगनाट्यश्च जटायुर्वधमोक्षदः ।
शबरीपूजितो भक्तहनुमत्प्रमुखावृतः ॥ १४३॥

sītāviyoganāṭyaśca jaṭāyurvadhamokṣadaḥ
śabarīpūjito bhaktahanumatpramukhāvṛtaḥ

दुन्दुभ्यस्थिप्रहरणः सप्ततालविभेदनः ।
सुग्रीवराज्यदो वालिघाती सागरशोषणः ॥ १४४॥

dundubhyasthipraharaṇaḥ saptatālavibhedanaḥ
sugrīvarājyado vālighātī sāgaraśoṣaṇaḥ

सेतुबन्धनकर्ता च विभीषणहितप्रदः ।
रावणादिशिरश्छेदी राक्षसाघौघनाशकः ॥ १४५॥

setubandhanakartā ca vibhīṣaṇahitapradaḥ
rāvaṇādiśiraśchedī rākṣasāghaughanāśakaḥ

सीताऽभयप्रदाता च पुष्पकागमनोत्सुकः ।
अयोध्यापतिरत्यन्तसर्वलोकसुखप्रदः ॥ १४६॥

sītā'bhayapradātā ca puṣpakāgamanotsukaḥ
ayodhyāpatiratyantasarvalokasukhapradaḥ

मथुरापुरनिर्माता सुकृतज्ञस्वरूपदः ।
जनकज्ञानगम्यश्च ऐलान्तप्रकटश्रुतिः ॥ १४७॥

mathurāpuranirmātā sukṛtajñasvarūpadaḥ
janakajñānagamyaśca ailāntaprakaṭaśrutiḥ

हैहयान्तकरो रामो दुष्टक्षत्रविनाशकः ।
सोमवंशहितैकात्मा यदुवंशविवर्धनः ॥ १४८॥

haihayāntakaro rāmo duṣṭakṣatravināśakaḥ
somavaṃśahitaikātmā yaduvaṃśavivardhanaḥ

परब्रह्मावतरणः केशवः क्लेशनाशनः ।
भूमिभारावतरणो भक्तार्थाखिलमानसः ॥ १४९॥

parabrahmāvataraṇaḥ keśavaḥ kleśanāśanaḥ
bhūmibhārāvataraṇo bhaktārthākhilamānasaḥ

सर्वभक्तनिरोधात्मा लीलानन्तनिरोधकृत् ।
भूमिष्ठपरमानन्दो देवकीशुद्धिकारणम् ॥ १५०॥

sarvabhaktanirodhātmā līlānantanirodhakṛt
bhūmiṣṭhaparamānando devakīśuddhikāraṇam

वसुदेवज्ञाननिष्ठसमजीवनिवारकः ।
सर्ववैराग्यकरणस्वलीलाधारशोधकः ॥ १५१॥

vasudevajñānaniṣṭhasamajīvanivārakaḥ
sarvavairāgyakaraṇasvalīlādhāraśodhakaḥ

मायाज्ञापनकर्ता च शेषसम्भारसम्भृतिः ।
भक्तक्लेशपरिज्ञाता तन्निवारणतत्परः ॥ १५२॥

māyājñāpanakartā ca śeṣasambhārasambhṛtiḥ
bhaktakleśaparijñātā tannivāraṇatatparaḥ

आविष्टवसुदेवांशो देवकीगर्भभूषणम् ।
पूर्णतेजोमयः पूर्णः कंसाधृष्यप्रतापवान् ॥ १५३॥

āviṣṭavasudevāṃśo devakīgarbhabhūṣaṇam
pūrṇatejomayaḥ pūrṇaḥ kaṃsādhṛṣyapratāpavān

विवेकज्ञानदाता च ब्रह्माद्यखिलसंस्तुतः ।
सत्यो जगत्कल्पतरुर्नानारूपविमोहनः ॥ १५४॥

vivekajñānadātā ca brahmādyakhilasaṃstutaḥ
satyo jagatkalpatarurnānārūpavimohanaḥ

भक्तिमार्गप्रतिष्ठाता विद्वन्मोहप्रवर्तकः ।
मूलकालगुणद्रष्टा नयनानन्दभाजनम् ॥ १५५॥

bhaktimārgapratiṣṭhātā vidvanmohapravartakaḥ
mūlakālaguṇadraṣṭā nayanānandabhājanam

वसुदेवसुखाब्धिश्च देवकीनयनामृतम् ।
पितृमातृस्तुतः पूर्वसर्ववृत्तान्तबोधकः ॥ १५६॥

vasudevasukhābdhiśca devakīnayanāmṛtam
pitṛmātṛstutaḥ pūrvasarvavṛttāntabodhakaḥ

गोकुलागतिलीलाप्तवसुदेवकरस्थितिः ।
सर्वेशत्वप्रकटनो मायाव्यत्ययकारकः ॥ १५७॥

gokulāgatilīlāptavasudevakarasthitiḥ
sarveśatvaprakaṭano māyāvyatyayakārakaḥ

ज्ञानमोहितदुष्टेशः प्रपञ्चास्मृतिकारणम् ।
यशोदानन्दनो नन्दभाग्यभूगोकुलोत्सवः ॥ १५८॥

jñānamohitaduṣṭeśaḥ prapañcāsmṛtikāraṇam
yaśodānandano nandabhāgyabhūgokulotsavaḥ

नन्दप्रियो नन्दसूनुर्यशोदायाः स्तनन्धयः ।
पूतनासुपयःपाता मुग्धभावातिसुन्दरः ॥ १५९॥

nandapriyo nandasūnuryaśodāyāḥ stanandhayaḥ
pūtanāsupayaḥpātā mugdhabhāvātisundaraḥ

सुन्दरीहृदयानन्दो गोपीमन्त्राभिमन्त्रितः ।
गोपालाश्चर्यरसकृत् शकटासुरखण्डनः ॥ १६०॥

sundarīhṛdayānando gopīmantrābhimantritaḥ
gopālāścaryarasakṛt śakaṭāsurakhaṇḍanaḥ

नन्दव्रजजनानन्दी नन्दभाग्यमहोदयः ।
तृणावर्तवधोत्साहो यशोदाज्ञानविग्रहः ॥ १६१॥

nandavrajajanānandī nandabhāgyamahodayaḥ
tṛṇāvartavadhotsāho yaśodājñānavigrahaḥ

बलभद्रप्रियः कृष्णः सङ्कर्षणसहायवान् ।
रामानुजो वासुदेवो गोष्ठाङ्गणगतिप्रियः ॥ १६२॥

balabhadrapriyaḥ kṛṣṇaḥ saṅkarṣaṇasahāyavān
rāmānujo vāsudevo goṣṭhāṅgaṇagatipriyaḥ

किङ्किणीरवभावज्ञो वत्सपुच्छावलम्बनः ।
नवनीतप्रियो गोपीमोहसंसारनाशकः ॥ १६३॥

kiṅkiṇīravabhāvajño vatsapucchāvalambanaḥ
navanītapriyo gopīmohasaṃsāranāśakaḥ

गोपबालकभावज्ञश्चौर्यविद्याविशारदः ।
मृत्स्नाभक्षणलीलास्यमाहात्म्यज्ञानदायकः ॥ १६४॥

gopabālakabhāvajñaścauryavidyāviśāradaḥ
mṛtsnābhakṣaṇalīlāsyamāhātmyajñānadāyakaḥ