Dakṣiṇāmūrti Saṃhitā · as given in the Mantra Mahārṇava

श्रीमातंगिहृदयस्तोत्रम्

Matangi Hridaya Stotram (Dakshinamurti Samhita) — The Heart of Mātaṅgī
Author Bhairava (as spoken to Bhairavi) Verses 18, anuṣṭubh and śikhariṇī metre Pāṭha Dakṣiṇāmūrti Saṃhitā

A hymn to Matangi told as a dialogue. Bhairavī asks which mantra or hymn gives every kind of good, and Bhairava answers with this one, calling it the blessing of all blessings. After a picture of the dark Goddess on her jewelled throne, the eleven praise-verses speak of her feet, her face and her mantra, and of what comes to those who serve her with flowers, with offerings and with recitation. The last verses list what the hymn gives: wealth, a wife, a son, learning, victory, a lost kingdom.

अथ मातंगिहृदयप्रारंभःThe Heart of Mātaṅgī

Verse 1

१I

एकदा कौतुकाविष्टा भैरवं भूतसेवितम् ।
भैरवी परिपप्रच्छ सर्वभूतहिते रता ॥१॥

ekadā kautukāviṣṭā bhairavaṃ bhūtasevitam
bhairavī paripapraccha sarvabhūtahite ratā

एकदा कौतुकाविष्टाभैरवम् भूतसेवितम्भैरवी परिपप्रच्छसर्वभूतहिते रता
हिन्दी अर्थ

एक बार, कौतूहल से भरी हुई, सब भूतों के हित में रत भैरवी ने, सब भूतों द्वारा सेवित भैरव से प्रश्न किया।

English sense

Once, filled with curiosity, Bhairavī, devoted to the welfare of all beings, questioned Bhairava, who is served by all beings.

पदार्थ · word by word
एकदा कौतुकाविष्टा
once, filled with curiosityएक बार, उत्सुकता से भरी
भैरवम् भूतसेवितम्
Bhairava, who is served by all beingsभूतों से सेवित भैरव से
भैरवी परिपप्रच्छ
Bhairavi questionedभैरवी ने पूछा
सर्वभूतहिते रता
she who is devoted to the welfare of all beingsजो सब प्राणियों के हित में लगी रहती है

Verse 2

२II

श्रीभैरव्युवाच — श्रीभैरवी ने कहा Bhairavi said

भगवन्सर्वधर्मज्ञ भूतवात्सल्यभावन ।
अहं तु वेत्तुमिच्छामि सर्वभूतोपकारकम् ॥२॥

bhagavansarvadharmajña bhūtavātsalyabhāvana
ahaṃ tu vettumicchāmi sarvabhūtopakārakam

भगवन् सर्वधर्मज्ञभूतवात्सल्यभावनअहम् तु वेत्तुम् इच्छामिसर्वभूतोपकारकम्
हिन्दी अर्थ

हे भगवन्, सब धर्मों के ज्ञाता, सब भूतों पर वात्सल्य रखने वाले, मैं वह जानना चाहती हूँ जो सब भूतों के लिए उपकारक हो।

English sense

O Lord, knower of all dharma, whose nature is affection for all beings, I wish to know that which is helpful to all beings.

पदार्थ · word by word
भगवन् सर्वधर्मज्ञ
O Lord, knower of all dharmaहे भगवन्, सब धर्मों के ज्ञाता
भूतवात्सल्यभावन
whose nature is affection for all beingsसब प्राणियों से स्नेह करने वाले
अहम् तु वेत्तुम् इच्छामि
I wish to knowमैं जानना चाहती हूँ
सर्वभूतोपकारकम्
that which is helpful to all beingsजो सब प्राणियों का उपकार करे

Verse 3

३III

केन मंत्रेण जपेन स्तोत्रेण पठितेन च ।
सर्वथा श्रेयसां प्राप्तिर्भूतानां भूतिमिच्छताम् ॥३॥

kena maṃtreṇa japena stotreṇa paṭhitena ca
sarvathā śreyasāṃ prāptirbhūtānāṃ bhūtimicchatām

केन मंत्रेण जपेन स्तोत्रेण पठितेन चसर्वथा श्रेयसाम् प्राप्तिःभूतानाम् भूतिम् इच्छताम्
हिन्दी अर्थ

किस मंत्र से, जप से, और किस स्तोत्र के पाठ से, समृद्धि चाहने वाले प्राणियों को सर्वथा कल्याण की प्राप्ति होती है?

English sense

By what mantra, by recitation, and by what hymn recited, is the attainment of every kind of good obtained by beings who desire prosperity?

पदार्थ · word by word
केन मंत्रेण जपेन स्तोत्रेण पठितेन च
by what mantra, by recitation, and by what hymn recitedकिस मंत्र से, किस जप से और किस पढ़े हुए स्तोत्र से
सर्वथा श्रेयसाम् प्राप्तिः
is the attainment of every kind of good obtainedसब प्रकार के कल्याण की प्राप्ति होती है
भूतानाम् भूतिम् इच्छताम्
by beings who desire prosperityसमृद्धि चाहने वाले प्राणियों को

Verse 4

४IV

श्रीभैरव उवाच — श्रीभैरव ने कहा Bhairava said

शृणु देवि तव स्नेहात्प्रायो गोप्यमपि प्रिये ।
कथयिष्यामि तत्सर्वं सुखसम्पत्करं शुभम् ॥४॥

śṛṇu devi tava snehātprāyo gopyamapi priye
kathayiṣyāmi tatsarvaṃ sukhasampatkaraṃ śubham

शृणु देवि तव स्नेहात्प्रायः गोप्यम् अपि प्रियेकथयिष्यामि तत् सर्वम्सुखसम्पत्करम् शुभम्
हिन्दी अर्थ

हे देवि, सुनो; तुम्हारे स्नेहवश, हे प्रिये, जो प्रायः गोपनीय है, वह सब बताऊँगा — वह शुभ वस्तु, जो सुख और सम्पत्ति देने वाली है।

English sense

Listen, O goddess; out of love for you, O beloved, I shall tell all of it, even what is mostly kept secret, that auspicious thing which brings happiness and prosperity.

पदार्थ · word by word
शृणु देवि तव स्नेहात्
listen, O goddess; out of love for youसुनो देवि, तुम्हारे स्नेह से
प्रायः गोप्यम् अपि प्रिये
O beloved, even what is mostly kept secretहे प्रिये, जो प्रायः गुप्त रखा जाता है वह भी
कथयिष्यामि तत् सर्वम्
I shall tell all of itमैं वह सब कहूँगा
सुखसम्पत्करम् शुभम्
that auspicious thing which brings happiness and prosperityजो सुख और संपत्ति देने वाला शुभ है

Verse 5

५V

पठतां शृण्वतां नित्यं सर्वसम्पत्तिदायकम् ।
विद्यैश्वर्यसुखावाप्तिमंगलप्रदमुत्तमम् ॥५॥

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nityaṃ sarvasampattidāyakam
vidyaiśvaryasukhāvāptimaṃgalapradamuttamam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

६VI

मातंग्या हृदयं स्तोत्रं दुःखदारिद्र्यभञ्जनम् ।
मंगलं मंगलानां च ह्यस्ति सर्वसुखप्रदम् ॥६॥

mātaṃgyā hṛdayaṃ stotraṃ duḥkhadāridryabhañjanam
maṃgalaṃ maṃgalānāṃ ca hyasti sarvasukhapradam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अथ ध्यानम्The meditation verse

Verse 7

७VII

ॐ श्यामां शुभ्रांशुभालां त्रिकमलनयनां रत्नसिंहासनस्थां भक्ताभीष्टप्रदात्रीं सुरनिकरकरासेव्यकंजांघ्रियुग्माम् ।
नीलांभोजांशुकांतिं निशिचरनिकरारण्यदावाग्निरूपां पाशं खड्गं चतुर्भिर्वरकमलकरैः खेटकं चांकुशं च ।
मातंगीमावहंतीमभिमतफलदां मोदिनीं चिंतयामि ॥७॥

oṃ śyāmāṃ śubhrāṃśubhālāṃ trikamalanayanāṃ ratnasiṃhāsanasthāṃ bhaktābhīṣṭapradātrīṃ suranikarakarāsevyakaṃjāṃghriyugmām
nīlāṃbhojāṃśukāṃtiṃ niśicaranikarāraṇyadāvāgnirūpāṃ pāśaṃ khaḍgaṃ caturbhirvarakamalakaraiḥ kheṭakaṃ cāṃkuśaṃ ca
mātaṃgīmāvahaṃtīmabhimataphaladāṃ modinīṃ ciṃtayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

८VIII

नमस्ते मातंग्यै मृदुमुदिततन्वै तनुमतां परश्रेयोदायै कमलचरणध्यानमनसाम् ।
सदा संसेव्यायै सदसि विवुधैर्दिव्यधिषणैर्दयार्द्रायै देव्यै दुरितदलनोद्दण्डमनसे ॥८॥

namaste mātaṃgyai mṛdumuditatanvai tanumatāṃ paraśreyodāyai kamalacaraṇadhyānamanasām
sadā saṃsevyāyai sadasi vivudhairdivyadhiṣaṇairdayārdrāyai devyai duritadalanoddaṇḍamanase

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

९IX

परं मातस्ते यो जपति मनुमव्यग्रहृदयः कवित्वं कल्पानां कलयति सुकल्पः प्रतिपदम् ।
अपि प्रायो रम्यामृतमयपदा तस्य ललिता नटींमन्या वाणी नटति रसनायां चपलिता ॥९॥

paraṃ mātaste yo japati manumavyagrahṛdayaḥ kavitvaṃ kalpānāṃ kalayati sukalpaḥ pratipadam
api prāyo ramyāmṛtamayapadā tasya lalitā naṭīṃmanyā vāṇī naṭati rasanāyāṃ capalitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

१०X

तव ध्यायंतो ये वपुरनुजपंति प्रवलितं सदा मंत्रं मातर्नहि भवति तेषां परिभवः ।
कदंबानां मालाः शिरसि तव युंजंति सदये भवंति प्रायस्ते युवतिजनयूथस्ववशगाः ॥१०॥

tava dhyāyaṃto ye vapuranujapaṃti pravalitaṃ sadā maṃtraṃ mātarnahi bhavati teṣāṃ paribhavaḥ
kadaṃbānāṃ mālāḥ śirasi tava yuṃjaṃti sadaye bhavaṃti prāyaste yuvatijanayūthasvavaśagāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

११XI

सरोजैः साहस्रैः सरसिजपदद्वंद्वमपि ये सहस्रं नामोक्त्वा तदपि तव नान्तं मनुमितम् ।
पृथङ्नाम्ना तेनायुतकलितमर्चंति खलु ते सदा देवव्रातप्रणमितपदांभोजयुगलाः ॥११॥

sarojaiḥ sāhasraiḥ sarasijapadadvaṃdvamapi ye sahasraṃ nāmoktvā tadapi tava nāntaṃ manumitam
pṛthaṅnāmnā tenāyutakalitamarcaṃti khalu te sadā devavrātapraṇamitapadāṃbhojayugalāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

१२XII

तव प्रीत्यै मातर्ददति बलिमाधाय बलिना समत्स्यं मांसं वा सुरुचिरसितं राजरुचितम् ।
सुपुण्या ये स्वांतस्तवचरणमोदैकरसिका अहो भाग्यं तेषां त्रिभुवनमलं वश्यमखिलम् ॥१२॥

tava prītyai mātardadati balimādhāya balinā samatsyaṃ māṃsaṃ vā surucirasitaṃ rājarucitam
supuṇyā ye svāṃtastavacaraṇamodaikarasikā aho bhāgyaṃ teṣāṃ tribhuvanamalaṃ vaśyamakhilam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

१३XIII

लसल्लोलश्रोत्राभरणकिरणक्रांतिकलितं मितस्मित्यापन्नप्रतिभितममनं विकारितम् ।
मुखांभोजं मातस्तव परिलुठद्भ्रूमधुकरं रमा ये ध्यायंति त्यजति नहि तेषां शुभवनम् ॥१३॥

lasallolaśrotrābharaṇakiraṇakrāṃtikalitaṃ mitasmityāpannapratibhitamamanaṃ vikāritam
mukhāṃbhojaṃ mātastava parilaṭhadbhrūmadhukaraṃ ramā ye dhyāyaṃti tyajati nahi teṣāṃ śubhavanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

मितस्मित्यापन्नप्रतिभितममनं uncertain

Verse 14

१४XIV

परः श्रीमातंग्या जयति हृदयाख्यः सुमनसामयं सेव्यः सद्योऽभिमतफलदश्चातिलालितः ।
नरा ये शृण्वंति स्तवमपि पठन्तीममनिशं न तेषां दुःप्राप्यं जगति यदलभ्यं दिविषदाम् ॥१४॥

paraḥ śrīmātaṃgyā jayati hṛdayākhyaḥ sumanasāmayaṃ sevyaḥ sadyo'bhimataphaladaścātilālitaḥ
narā ye śṛṇvaṃti stavamapi paṭhaṃtīmamaniśaṃ na teṣāṃ duḥprāpyaṃ jagati yadalabhyaṃ diviṣadām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

१५XV

धनार्थी धनमाप्नोति दारार्थी सुन्दरीं प्रियाम् ।
सुतार्थी लभते पुत्रं स्तवस्यास्य प्रकीर्तनात् ॥१५॥

dhanārthī dhanamāpnoti dārārthī sundarīṃ priyām
sutārthī labhate putraṃ stavasyāsya prakīrtanāt

धनार्थी धनम् आप्नोतिदारार्थी सुन्दरीम् प्रियाम्सुतार्थी लभते पुत्रम्स्तवस्य अस्य प्रकीर्तनात्
हिन्दी अर्थ

इस स्तोत्र के पाठ से धनार्थी धन पाता है, दारार्थी सुंदर प्रिय पत्नी पाता है, और सुतार्थी पुत्र पाता है।

English sense

The one who desires wealth obtains wealth; the one who desires a wife obtains a beautiful and beloved one; the one who desires a son obtains a son -- by the recitation of this hymn.

पदार्थ · word by word
धनार्थी धनम् आप्नोति
one who desires wealth obtains wealthधन चाहने वाला धन पाता है
दारार्थी सुन्दरीम् प्रियाम्
one who desires a wife obtains a beautiful, beloved oneपत्नी चाहने वाला सुंदर प्रिया पाता है
सुतार्थी लभते पुत्रम्
one who desires a son obtains a sonपुत्र चाहने वाला पुत्र पाता है
स्तवस्य अस्य प्रकीर्तनात्
by reciting this hymnइस स्तोत्र के पाठ से

Verse 16

१६XVI

विद्यार्थी लभते विद्यां विविधां विभवप्रदाम् ।
जयार्थी पठनादस्य जयं प्राप्नोति निश्चितम् ॥१६॥

vidyārthī labhate vidyāṃ vividhāṃ vibhavapradām
jayārthī paṭhanādasya jayaṃ prāpnoti niścitam

विद्यार्थी लभते विद्याम् विविधाम् विभवप्रदाम्जयार्थी पठनात् अस्य जयम् प्राप्नोति निश्चितम्
हिन्दी अर्थ

विद्यार्थी विभिन्न प्रकार की, वैभव देने वाली विद्या पाता है; जयार्थी इसके पाठ से निश्चय ही विजय पाता है।

English sense

The one who desires learning obtains various learning that bestows prosperity; the one who desires victory certainly obtains victory by reciting this.

पदार्थ · word by word
विद्यार्थी लभते विद्याम् विविधाम् विभवप्रदाम्
one who desires learning obtains various learning that bestows prosperityविद्या चाहने वाला वैभव देने वाली अनेक विद्याएँ पाता है
जयार्थी पठनात् अस्य जयम् प्राप्नोति निश्चितम्
one who desires victory certainly obtains victory by reciting thisविजय चाहने वाला इसके पाठ से निश्चित विजय पाता है

Verse 17

१७XVII

नष्टराज्यो लभेद्राज्यं सर्वसंपत्समाश्रितम् ।
कुवेरसमसंपत्तिः स भवेद्धृदयं पठन् ॥१७॥

naṣṭarājyo labhedrājyaṃ sarvasaṃpatsamāśritam
kuverasamasaṃpattiḥ sa bhaveddhṛdayaṃ paṭhan

नष्टराज्यः लभेत् राज्यम् सर्वसंपत्समाश्रितम्कुबेरसमसंपत्तिः सः भवेत् हृदयम् पठन्
हिन्दी अर्थ

जिसका राज्य नष्ट हो गया हो, वह सब सम्पत्तियों से युक्त राज्य पुनः पाता है; इस हृदय-स्तोत्र को पढ़ने वाला कुबेर के समान सम्पत्तिशाली हो जाता है।

English sense

One who has lost his kingdom regains a kingdom joined with every prosperity; reciting this Hṛdaya, he comes to have wealth equal to Kubera's.

पदार्थ · word by word
नष्टराज्यः लभेत् राज्यम् सर्वसंपत्समाश्रितम्
one who has lost his kingdom regains a kingdom joined with every prosperityजिसका राज्य नष्ट हो गया वह सब संपत्ति से युक्त राज्य पाता है
कुबेरसमसंपत्तिः सः भवेत् हृदयम् पठन्
reciting this Hridaya, he comes to have wealth equal to Kubera'sइस हृदय को पढ़ते हुए वह कुबेर के समान संपत्ति वाला होता है

Verse 18

१८XVIII

किमत्र बहुनोक्तेन यद्यदिच्छति मानवः ।
मातंगिहृदयस्तोत्रपाठात्तत्सर्वमाप्नुयात् ॥१८॥

kimatra bahunoktena yadyadicchati mānavaḥ
mātaṃgihṛdayastotrapāṭhāttatsarvamāpnuyāt

किम् अत्र बहुना उक्तेनयत् यत् इच्छति मानवःमातंगिहृदयस्तोत्रपाठात्तत् सर्वम् आप्नुयात्
हिन्दी अर्थ

यहाँ अधिक कहने से क्या ? मनुष्य जो-जो चाहता है, वह सब मातंगी हृदय स्तोत्र के पाठ से पाता है।

English sense

What need is there of saying much more here? Whatever a man desires, all of it he obtains from the recitation of the Matangi Hridaya stotra.

पदार्थ · word by word
किम् अत्र बहुना उक्तेन
what need is there of saying much more here?यहाँ अधिक कहने से क्या ?
यत् यत् इच्छति मानवः
whatever a man desiresमनुष्य जो-जो चाहता है
मातंगिहृदयस्तोत्रपाठात्
from the recitation of the Matangi Hridaya stotraमातंगी हृदय स्तोत्र के पाठ से
तत् सर्वम् आप्नुयात्
all of it he obtainsवह सब पाता है
इति श्रीदक्षिणामूर्तिसंहितायां श्रीमातंगिहृदयस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Matangi मातंगी One of the ten Mahavidyas, associated with speech, the arts, and the paradox of outer impurity concealing inner purity.
Dakshinamurti दक्षिणामूर्ति A form of Lord Shiva embodying the Guru principle, holding an unparalleled position in Tantra and invariably present in the worship of any of the ten Mahavidyas.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras