Rudrayāmala · as given in the Mantra Mahārṇava

कुमारीस्तोत्रम्

Kumari Stotram (Rudrayamala) — A hymn to the girl-goddess, told by Bhairava

A hymn of praise to Kumārī, the goddess in the form of a young girl. Bhairava describes her in long, flowing verses: as Sandhyā and Gāyatrī, as white Sarasvatī, as Kālikā, Kubjikā, Bhairavī, Mahālakṣmī, and as the one who dwells in the lotuses of the body, from the root to the thousand-petalled lotus of the head. The closing verses speak of what the hymn gives: skill in speech, victory, and a place beside Śiva.

अथ कुमारीस्तोत्रप्रारम्भःThe hymn of Kumārī

Verse 1

भैरव उवाच — भैरव ने कहा Bhairava said

देवेन्द्राद्य इन्दुकोटिकिरणां वाराणसीवासिनीं विद्यां वाग्भवकामिनीं त्रिनयनां सूक्ष्मत्रियागामिनीम् ॥
चण्डोद्वेगनिकृन्तनीं त्रिजगतां धात्रीं कुमारीं वरां मूलांभोरुहवासिनीं शशिमुखीं संपूजयंति श्रियम् ॥ १ ॥

devendrādya indukoṭikiraṇāṃ vārāṇasīvāsinīṃ vidyāṃ vāgbhavakāminīṃ trinayanāṃ sūkṣmatriyāgāminīm
caṇḍodveganikṛntanīṃ trijagatāṃ dhātrīṃ kumārīṃ varāṃ mūlāṃbhoruhavāsinīṃ śaśimukhīṃ saṃpūjayaṃti śriyam

देवेन्द्राद्याःइन्दुकोटिकिरणाम्वाराणसीवासिनीम्विद्यां वाग्भवकामिनीम्त्रिनयनां सूक्ष्मत्रियागामिनीम्चण्डोद्वेगनिकृन्तनीं त्रिजगतां धात्रीम्कुमारीं वरां मूलांभोरुहवासिनीम्शशिमुखीं संपूजयंति श्रियम्
हिन्दी अर्थ

इंद्र आदि देवता उस श्रेष्ठ कुमारी की पूजा करते हैं, जो करोड़ों चंद्रमाओं के समान चमकती है, वाराणसी में रहती है, वाणी की प्रिय विद्या है, तीन नेत्रों वाली है, यज्ञ में सूक्ष्म रूप से चलती है, प्रचंड उद्वेग को काटती है, तीनों लोकों को धारण करती है, मूलाधार कमल में रहती है और जिसका मुख चंद्रमा जैसा है; वे श्री पाने के लिए उसकी पूजा करते हैं।

English sense

Indra and the other gods worship her, the excellent Kumārī, who shines like a hundred million moons, who lives in Varanasi, the wisdom-goddess dear to speech, three-eyed, who moves subtly through the sacrifice, who cuts down fierce agitation, who sustains the three worlds, who lives in the root lotus, whose face is like the moon, for the sake of fortune.

पदार्थ · word by word
देवेन्द्राद्याः
Indra and the other godsइंद्र आदि देवता
इन्दुकोटिकिरणाम्
shining like a hundred million moonsकरोड़ों चंद्रमाओं जैसी किरणों वाली
वाराणसीवासिनीम्
who lives in Varanasiजो वाराणसी में रहती है
विद्यां वाग्भवकामिनीम्
the wisdom-goddess, dear to speechवाणी की प्रिय विद्या
त्रिनयनां सूक्ष्मत्रियागामिनीम्
three-eyed, moving subtly through the riteतीन नेत्रों वाली, यज्ञ में सूक्ष्म रूप से चलने वाली
चण्डोद्वेगनिकृन्तनीं त्रिजगतां धात्रीम्
who cuts down fierce agitation, the sustainer of the three worldsप्रचंड उद्वेग को काटने वाली, तीनों लोकों को धारण करने वाली
कुमारीं वरां मूलांभोरुहवासिनीम्
the excellent Kumari, who lives in the root lotusश्रेष्ठ कुमारी, जो मूलाधार कमल में रहती है
शशिमुखीं संपूजयंति श्रियम्
moon-faced, they worship her for fortuneचंद्रमुखी, वे श्री के लिए पूजा करते हैं

Verse 2

भावयां देवगणैः शिवेन्द्रयतिभिर्मोक्षार्थिभिर्वालिकां संध्यां नित्यगुणोदयां द्विजगणश्रेष्ठोदयांशारुहाम् ॥
शुक्लाभां परमेश्वरीं शुभकरीं भद्रां विशालाननां गायत्रीं गणमातरं दिनपतिं कृष्णां च वृद्धां भजे ॥ २ ॥

bhāvayāṃ devagaṇaiḥ śivendrayatibhirmokṣārthibhirvālikāṃ saṃdhyāṃ nityaguṇodayāṃ dvijagaṇaśreṣṭhodayāṃśāruhām
śuklābhāṃ parameśvarīṃ śubhakarīṃ bhadrāṃ viśālānanāṃ gāyatrīṃ gaṇamātaraṃ dinapatiṃ kṛṣṇāṃ ca vṛddhāṃ bhaje

भावयां देवगणैः शिवेन्द्रयतिभिःमोक्षार्थिभिः बालिकाम्संध्यां नित्यगुणोदयाम्द्विजगणश्रेष्ठोदयांशारुहाम्शुक्लाभां परमेश्वरीं शुभकरीं भद्राम्विशालाननां गायत्रीं गणमातरम्दिनपतिं कृष्णां च वृद्धां भजे
हिन्दी अर्थ

मैं उस बालिका संध्या का ध्यान और भजन करता हूँ, जिसका देवगण, शिव, इंद्र और मोक्षार्थी यति ध्यान करते हैं, जो नित्य गुणों से युक्त है, द्विजगणों में श्रेष्ठ रूप से उदित है; जो श्वेतवर्णा, परमेश्वरी, शुभंकरी, भद्रा, विशाल नेत्रों वाली, गायत्री, गणों की माता है, और जिसे मैं मध्याह्न की श्याम तथा सांयकाल की वृद्धा रूप में भी भजता हूँ।

English sense

I meditate on and worship her, the young girl Sandhya, contemplated by the hosts of gods, by Shiva, Indra, and ascetics seeking liberation, ever rising with good qualities, arisen among the best of the twice-born; white in hue, the supreme goddess, bringer of good, auspicious, wide-eyed, the Gayatri, mother of the divine hosts, and I worship her too as the dark one and the aged one, ruling over the day.

पदार्थ · word by word
भावयां देवगणैः शिवेन्द्रयतिभिः
she who is contemplated by the hosts of gods, Shiva, Indra and asceticsजिसका ध्यान देवगण, शिव, इंद्र और यति करते हैं
मोक्षार्थिभिः बालिकाम्
by those seeking liberation, the young girlमोक्ष चाहने वाले, वह बालिका
संध्यां नित्यगुणोदयाम्
Sandhya, ever rising with good qualitiesसंध्या, सदा गुणों के साथ उदय होने वाली
द्विजगणश्रेष्ठोदयांशारुहाम्
risen among the best of the twice-bornद्विजों में श्रेष्ठ रूप से उदित
शुक्लाभां परमेश्वरीं शुभकरीं भद्राम्
white in hue, the supreme goddess, bringer of good, auspiciousश्वेत वर्ण की, परमेश्वरी, शुभ करने वाली, कल्याणी
विशालाननां गायत्रीं गणमातरम्
wide-eyed, the Gayatri, mother of the hostsबड़ी आँखों वाली, गायत्री, गणों की माता
दिनपतिं कृष्णां च वृद्धां भजे
I worship her too as the dark one and the aged one, ruling the dayमैं उसे दिन की स्वामिनी, श्यामा और वृद्धा रूप में भी भजता हूँ

Verse 3

बालां बालकपूजितां गुणयुतां विद्यावतां मोक्षदां धात्रीं शुक्लसरस्वतीं नरवरां वाग्वादिनीं चण्डिकाम् ॥
स्वाधिष्ठानहरप्रियां प्रियकरीं वेदान्तविद्याप्रदां नित्यं मोक्षहिताय योगवपुषां चैतन्यरूपां भजे ॥ ३ ॥

bālāṃ bālakapūjitāṃ guṇayutāṃ vidyāvatāṃ mokṣadāṃ dhātrīṃ śuklasarasvatīṃ naravarāṃ vāgvādinīṃ caṇḍikām
svādhiṣṭhānaharapriyāṃ priyakarīṃ vedāntavidyāpradāṃ nityaṃ mokṣahitāya yogavapuṣāṃ caitanyarūpāṃ bhaje

बालां बालकपूजिताम्गुणयुतां विद्यावतां मोक्षदाम्धात्रीं शुक्लसरस्वतीम्नरवरां वाग्वादिनीं चण्डिकाम्स्वाधिष्ठानहरप्रियाम्प्रियकरीं वेदान्तविद्याप्रदाम्नित्यं मोक्षहिताय योगवपुषाम्चैतन्यरूपां भजे
हिन्दी अर्थ

मैं उस बालिका को भजता हूँ, जो बालकों द्वारा पूजित है, गुणों से युक्त है, विद्वानों को मोक्ष देने वाली धात्री है, श्वेत सरस्वती है, नरों में श्रेष्ठ वाग्वादिनी चण्डिका है; जो स्वाधिष्ठान चक्र में हर को प्रिय है, प्रिय करने वाली है, वेदांत-विद्या देने वाली है, तथा योगियों के शरीर में सदा मोक्ष के हित में चैतन्य-रूप में विद्यमान है।

English sense

I worship the young girl, worshipped by children, endowed with good qualities, who grants liberation to the learned, the sustainer, the white Sarasvati, the finest among people, the goddess of eloquent speech, Chandika, dear to Hara at the Svadhishthana centre, the bringer of what is dear, the giver of the wisdom of the Vedanta, ever for the sake of liberation, the awareness itself within the bodies of yogis.

पदार्थ · word by word
बालां बालकपूजिताम्
the young girl, worshipped by childrenबालिका, बच्चों से पूजित
गुणयुतां विद्यावतां मोक्षदाम्
endowed with good qualities, giving liberation to the learnedगुणों से युक्त, विद्वानों को मोक्ष देने वाली
धात्रीं शुक्लसरस्वतीम्
the sustainer, the white Sarasvatiधारण करने वाली, श्वेत सरस्वती
नरवरां वाग्वादिनीं चण्डिकाम्
the finest of people, goddess of eloquent speech, Chandikaमनुष्यों में श्रेष्ठ, वाणी की देवी, चण्डिका
स्वाधिष्ठानहरप्रियाम्
dear to Hara in the svadhishthana centreस्वाधिष्ठान में हर को प्रिय
प्रियकरीं वेदान्तविद्याप्रदाम्
who does what is dear, giver of the wisdom of the Vedantaप्रिय करने वाली, वेदांत की विद्या देने वाली
नित्यं मोक्षहिताय योगवपुषाम्
ever, for the good of liberation, in the bodies of yogisसदा मोक्ष के हित के लिए, योगियों के शरीरों में
चैतन्यरूपां भजे
I worship her, whose form is awarenessमैं चैतन्य-रूपा को भजता हूँ

Verse 4

नानारत्नसमूहनिर्मितगृहे पूज्यां सुरैर्वालिकां वन्दे नन्दनकानने मनसि सिद्धांतैकबीजाननाम् ॥
अर्थं देहि निरर्थकाय वपुषे हित्वा कुमारीं कलां मह्यं मातृकुमारिके त्रिविधया मूर्त्या च तेजोमयी ॥ ४ ॥

nānāratnasamūhanirmitagṛhe pūjyāṃ surairvālikāṃ vande nandanakānane manasi siddhāṃtaikabījānanām
arthaṃ dehi nirarthakāya vapuṣe hitvā kumārīṃ kalāṃ mahyaṃ mātṛkumārike trividhayā mūrtyā ca tejomayī

नानारत्नसमूहनिर्मितगृहेपूज्यां सुरैः बालिकाम्वन्दे नन्दनकानने मनसिसिद्धांतैकबीजाननाम्अर्थं देहि निरर्थकाय वपुषेहित्वा कुमारीं कलां मह्यम्मातृकुमारिकेत्रिविधया मूर्त्या च तेजोमयी
हिन्दी अर्थ

मैं उस बालिका को नमन करता हूँ, जो अनेक रत्नों से बने भवन में देवताओं द्वारा पूजित है, मन के नंदन वन में विराजमान है, जिसका मुख समस्त सिद्धांतों का एकमात्र बीज है। हे मातृ-कुमारिके, अपने त्रिविध और तेजोमय रूप में, इस निरर्थक शरीर को अर्थ प्रदान करो और मुझे अपनी एक कला दो।

English sense

I bow to the young girl, worshipped by the gods in a house built of many kinds of jewels, in the pleasure grove within the mind, whose face is the single seed of all doctrine. O mother Kumari, radiant in your threefold form, give meaning to this meaningless body of mine; grant me a portion of your own being, O Kumari.

पदार्थ · word by word
नानारत्नसमूहनिर्मितगृहे
in a house built of many kinds of jewelsअनेक रत्नों से बने घर में
पूज्यां सुरैः बालिकाम्
the girl worshipped by the godsदेवताओं से पूजित बालिका
वन्दे नन्दनकानने मनसि
I bow to her in the pleasure grove of the mindमैं मन के नंदन वन में उसे प्रणाम करता हूँ
सिद्धांतैकबीजाननाम्
whose face is the one seed of all doctrineजिसका मुख सब सिद्धांतों का एक बीज है
अर्थं देहि निरर्थकाय वपुषे
give meaning to this meaningless bodyइस निरर्थक शरीर को अर्थ दो
हित्वा कुमारीं कलां मह्यम्
grant me a portion of yourself, O Kumariहे कुमारी, मुझे अपनी एक कला दो
मातृकुमारिके
O mother Kumariहे माता कुमारी
त्रिविधया मूर्त्या च तेजोमयी
radiant in your threefold formतीन रूपों में तेजोमयी

Verse 5

हालाहालकरालिकां कुलपथोल्लासैः कराम्भोजोढहां नासामोदकरालिनीं हि भजतां कामातिरिक्तप्रदाम् ॥
बालोऽहं वटुकेश्वरस्य चरणांभोजाश्रितोऽहं सदा हि त्वां बालकुमारिके शिरसि शुक्लांभोरुहे संभजे ॥ ५ ॥

hālāhālakarālikāṃ kulapathollāsaiḥ karāmbhojoḍhahāṃ nāsāmodakarālinīṃ hi bhajatāṃ kāmātiriktapradām
bālo'haṃ vaṭukeśvarasya caraṇāṃbhojāśrito'haṃ sadā hi tvāṃ bālakumārike śirasi śuklāṃbhoruhe saṃbhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

सूर्याह्लादवलाकिनीं कलिमहापापादितापापहां तेजोगां भवि सूर्यगां भयहरां तेजोमयीं कालिकाम् ॥
वन्दे हृत्कमले सदा रविदले बालेन्द्रविद्यां सतीं साक्षात्सिद्धिकरीं कुमारि विमले त्वामाद्यरूपेश्वरीम् ॥ ६ ॥

sūryāhlādavalākinīṃ kalimahāpāpāditāpāpahāṃ tejogāṃ bhavi sūryagāṃ bhayaharāṃ tejomayīṃ kālikām
vande hṛtkamale sadā ravidale bālendravidyāṃ satīṃ sākṣātsiddhikarīṃ kumāri vimale tvāmādyarūpeśvarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

नित्यं श्रीकुलकामिनीं कुलवतीं कौलासुनामाम्बिकां नानायोगविलासिनीं सुरमणीं नित्यां तपस्यान्विताम् ॥
वेदान्तार्थविशेषदेशवसनां भाषाविशेषस्थितां वंदे पर्वतराजराजतनयां कालप्रिये त्वामहम् ॥ ७ ॥

nityaṃ śrīkulakāminīṃ kulavatīṃ kaulāsunāmāmbikāṃ nānāyogavilāsinīṃ suramaṇīṃ nityāṃ tapasyānvitām
vedāntārthaviśeṣadeśavasanāṃ bhāṣāviśeṣasthitāṃ vaṃde parvatarājarājatanayāṃ kālapriye tvāmaham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

कौमारीं कुलमालिनीं रिपुगणक्षोभाभिसंदायिनीं रक्ताभानयनां शुभां परममार्गां मुक्तिसंज्ञाप्रदाम् ॥
भार्यां भोगवतीं पतिं त्रिभुवनेष्वामोदपंचाननां पंचास्यप्रियकामिनीं भयहरां सर्पादिहारां भजे ॥ ८ ॥

kaumārīṃ kulamālinīṃ ripugaṇakṣobhābhisaṃdāyinīṃ raktābhānayanāṃ śubhāṃ paramamārgāṃ muktisaṃjñāpradām
bhāryāṃ bhogavatīṃ patiṃ tribhuvaneṣvāmodapaṃcānanāṃ paṃcāsyapriyakāminīṃ bhayaharāṃ sarpādihārāṃ bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

चन्द्रास्यां चरणद्वयां भुजमहाशोभाविनोदीं नदीं मोहादिक्षयकारिणीं वरकरां श्रीकुब्जिकां सुन्दरीम् ॥
ये नित्यं परिपूजयंति सहसा राजेन्द्रचूडामणिं संपत्तिं धनमायुषं त्रिजगतां व्याप्येश्वरत्वं जगुः ॥ ९ ॥

candrāsyāṃ caraṇadvayāṃ bhujamahāśobhāvinodīṃ nadīṃ mohādikṣayakāriṇīṃ varakarāṃ śrīkubjikāṃ sundarīm
ye nityaṃ paripūjayaṃti sahasā rājendracūḍāmaṇiṃ saṃpattiṃ dhanamāyuṣaṃ trijagatāṃ vyāpyeśvaratvaṃ jaguḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

योगीशं भुवनेश्वरं प्रियकरं श्रीकालसंदर्भया शोभासागरगामिनं सुरतरुं वांछाफलोद्दीपनम् ॥
लोकानामघनाशनाय शिवया श्रीसंज्ञया विद्यया धर्मप्राणसदैवतं प्रणमतां कल्पद्रुमं भावये ॥ १० ॥

yogīśaṃ bhuvaneśvaraṃ priyakaraṃ śrīkālasaṃdarbhayā śobhāsāgaragāminaṃ surataruṃ vāṃchāphaloddīpanam
lokānāmaghanāśanāya śivayā śrīsaṃjñayā vidyayā dharmaprāṇasadaivataṃ praṇamatāṃ kalpadrumaṃ bhāvaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

विद्यान्तामपराजितां मदनगामामोदमत्तानां हृत्पद्मस्थितपादुकां कुलकलां कात्यायनीं भैरवीम् ॥
ये ये पुण्यधियो भजंति परमानन्दाब्धिमध्ये मुदा सर्वाच्छादिततेजसाऽभयकरीं मोक्षाय सत्कीर्तये ॥ ११ ॥

vidyāntāmaparājitāṃ madanagāmāmodamattānāṃ hṛtpadmasthitapādukāṃ kulakalāṃ kātyāyanīṃ bhairavīm
ye ye puṇyadhiyo bhajaṃti paramānandābdhimadhye mudā sarvācchāditatejasā'bhayakarīṃ mokṣāya satkīrtaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

रुद्राणीं प्रणमामि पद्मवदनां कोट्यर्कतेजोमयीं नानालंकृतभूषणां कुलभुजामानन्दसंदायिनीम् ॥
श्रीमायां कमलान्वितां हृदि गतां संतानबीजक्रियां वन्देवारभवरूपिणीं कुलवधूं हूंकारबीजोद्भवाम् ॥ १२ ॥

rudrāṇīṃ praṇamāmi padmavadanāṃ koṭyarkatejomayīṃ nānālaṃkṛtabhūṣaṇāṃ kulabhujāmānandasaṃdāyinīm
śrīmāyāṃ kamalānvitāṃ hṛdi gatāṃ saṃtānabījakriyāṃ vandevārabhavarūpiṇīṃ kulavadhūṃ hūṃkārabījodbhavām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

नमामि वरभैरवीं क्षितितलाघकालानलां मृणालकुसुमारुणां भुवनदोषसंशोधिनीम् ॥
जगद्भयहरां परां हरति या च योगेश्वरीममापदमहर्निशं सकलभोगदां तामहम् ॥ १३ ॥

namāmi varabhairavīṃ kṣititalāghakālānalāṃ mṛṇālakusumāruṇāṃ bhuvanadoṣasaṃśodhinīm
jagadbhayaharāṃ parāṃ harati yā ca yogeśvarīmamāpadamaharniśaṃ sakalabhogadāṃ tāmaham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

साम्राज्यं प्रददाति या भगवती विद्या महालक्षणा साक्षादष्टसमृद्धिदा भुवि महालक्ष्मीः कुलक्षोभहा ॥
स्वाधिष्ठानसुपंकजे विलसितां विष्णोरनन्तश्रियं वन्दे राजपदप्रदां शुभकरीं कौलेश्वरीं सर्वदा ॥ १४ ॥

sāmrājyaṃ pradadāti yā bhagavatī vidyā mahālakṣaṇā sākṣādaṣṭasamṛddhidā bhuvi mahālakṣmīḥ kulakṣobhahā
svādhiṣṭhānasupaṃkaje vilasitāṃ viṣṇoranantaśriyaṃ vande rājapadapradāṃ śubhakarīṃ kauleśvarīṃ sarvadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

पीठानामधिपाधिपामसुरहां विद्यां शुभां नायिकां सर्वालंकरणान्वितां त्रिजगतां क्षोभापहां वारुणीम् ॥
वन्दे पीठगनायिकां त्रिभुवनच्छायाभिराच्छादितां सर्वेषां हितकारिणीं जयवतामानन्दरूपेश्वरीम् ॥ १५ ॥

pīṭhānāmadhipādhipāmasurahāṃ vidyāṃ śubhāṃ nāyikāṃ sarvālaṃkaraṇānvitāṃ trijagatāṃ kṣobhāpahāṃ vāruṇīm
vande pīṭhaganāyikāṃ tribhuvanacchāyābhirācchāditāṃ sarveṣāṃ hitakāriṇīṃ jayavatāmānandarūpeśvarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

क्षेत्रज्ञां मदविह्वलां कुलवतीं सिद्धश्रियां श्रेयसां शंभोः श्रीवटुकेश्वरस्य महतामानन्दसंचारिणीम् ॥
साक्षादात्मपरोद्भवां निजमनःक्षोभापहां शाकिनीं वाक्पार्थप्रकटामहं रजतभां वन्दे महाभैरवीम् ॥ १६ ॥

kṣetrajñāṃ madavihvalāṃ kulavatīṃ siddhaśriyāṃ śreyasāṃ śaṃbhoḥ śrīvaṭukeśvarasya mahatāmānandasaṃcāriṇīm
sākṣādātmaparodbhavāṃ nijamanaḥkṣobhāpahāṃ śākinīṃ vākpārthaprakaṭāmahaṃ rajatabhāṃ vande mahābhairavīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

सुपूर्णविधुवन्मुखीं कमलमध्यसंभाविनीं शिरोदशशते दलेऽमृतमहाब्धिधाराधराम् ॥
प्रणामफलदायिनीं सकलराजवर्ग्यां गुणां नमामि परमाम्बिकां विषयपाशसंहारिणीम् ॥ १७ ॥

supūrṇavidhuvanmukhīṃ kamalamadhyasaṃbhāvinīṃ śirodaśaśate dale'mṛtamahābdhidhārādharām
praṇāmaphaladāyinīṃ sakalarājavargyāṃ guṇāṃ namāmi paramāmbikāṃ viṣayapāśasaṃhāriṇīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

साक्षादहं त्रिभुवनेऽमृतपूर्णदेहां संध्यादिदेविकलनः कुलपण्डितेन्द्राम् ॥
तन्नो भजे सुरवरे वरकालिके त्वां सिद्धानले प्रतिदिनं प्रणमामि भक्त्या ॥
भक्तिं धनं जयपदं यदि देहि दास्यं तस्मिन्महामधुमतीलघुगेहभार्याम् ॥ १८ ॥

sākṣādahaṃ tribhuvane'mṛtapūrṇadehāṃ saṃdhyādidevikalanaḥ kulapaṇḍitendrām
tanno bhaje suravare varakālike tvāṃ siddhānale pratidinaṃ praṇamāmi bhaktyā
bhaktiṃ dhanaṃ jayapadaṃ yadi dehi dāsyaṃ tasminmahāmadhumatīlaghugehabhāryām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

महामधुमतीलघुगेहभार्याम् uncertain

Verse 19

एतत्स्तोत्रप्रसादेन कवितावाक्पतिर्भवेत् ॥
महासिद्धीश्वरो दिव्यो वीरभावपरायणः ॥ १९ ॥

etatstotraprasādena kavitāvākpatirbhavet
mahāsiddhīśvaro divyo vīrabhāvaparāyaṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

स्वल्पेनैव जयमाप्नोति स हि स्याद्भैरवल्लभः ॥
वाचामीशो भवेत्क्षिप्रं कामरूपी भवेन्नरः ॥ २० ॥

svalpenaiva jayamāpnoti sa hi syādbhairavallabhaḥ
vācāmīśo bhavetkṣipraṃ kāmarūpī bhavennaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

पशुरेव महावीरो दिव्यो भवति निश्चितम् ॥
क्रमशोऽप्यष्टसिद्धिः स्याद्वाग्मी भवति निश्चितम् ॥ २१ ॥

paśureva mahāvīro divyo bhavati niścitam
kramaśo'pyaṣṭasiddhiḥ syādvāgmī bhavati niścitam

पशुः एव महावीरः दिव्यःभवति निश्चितम्क्रमशः अपि अष्टसिद्धिः स्यात्वाग्मी भवति निश्चितम्
हिन्दी अर्थ

पशुभाव वाला भी निश्चय ही महावीर और दिव्य हो जाता है। क्रमशः उसे अष्टसिद्धि प्राप्त होती है, और वह निश्चय ही वाग्मी हो जाता है।

English sense

Even one of the animal disposition surely becomes a great hero, divine. Gradually he certainly attains the eight great powers, and surely becomes eloquent.

पदार्थ · word by word
पशुः एव महावीरः दिव्यः
even one of the animal disposition becomes a great hero, divineपशुभाव वाला भी महावीर और दिव्य हो जाता है
भवति निश्चितम्
surelyनिश्चय ही
क्रमशः अपि अष्टसिद्धिः स्यात्
gradually he also gains the eight powersधीरे-धीरे उसे आठ सिद्धियाँ भी मिलती हैं
वाग्मी भवति निश्चितम्
and surely becomes eloquentऔर निश्चय ही वाक्पटु हो जाता है

Verse 22

सर्वविद्याः प्रसीदंति तुष्टाः सर्वदिगीश्वराः ॥
वह्निः शीतलतां याति जलस्तंभं स कारयेत् ॥ २२ ॥

sarvavidyāḥ prasīdaṃti tuṣṭāḥ sarvadigīśvarāḥ
vahniḥ śītalatāṃ yāti jalastaṃbhaṃ sa kārayet

सर्वविद्याः प्रसीदंतितुष्टाः सर्वदिगीश्वराःवह्निः शीतलतां यातिजलस्तंभं सः कारयेत्
हिन्दी अर्थ

सभी विद्याएँ प्रसन्न होती हैं, तथा सभी दिशाओं के ईश्वर संतुष्ट होते हैं। अग्नि उसके लिए शीतल हो जाती है, और वह जल-स्तंभन कर सकता है।

English sense

All wisdom-goddesses become gracious, and the lords of all directions become pleased. Fire becomes cool for him, and he can bring about the stopping of water.

पदार्थ · word by word
सर्वविद्याः प्रसीदंति
all the wisdom-goddesses become graciousसब विद्याएँ प्रसन्न होती हैं
तुष्टाः सर्वदिगीश्वराः
the lords of all directions are pleasedसब दिशाओं के स्वामी संतुष्ट होते हैं
वह्निः शीतलतां याति
fire becomes coolअग्नि शीतल हो जाती है
जलस्तंभं सः कारयेत्
he can make water stand stillवह जल को रोक सकता है

Verse 23

धनवान्पुत्रवान्राजा इह लोके भवेन्नरः ॥
स संचरति वैकुण्ठे कैलासे शिवसन्निधौ ॥ २३ ॥

dhanavānputravānrājā iha loke bhavennaraḥ
sa saṃcarati vaikuṇṭhe kailāse śivasannidhau

धनवान् पुत्रवान् राजाइह लोके भवेत् नरःसः संचरति वैकुण्ठे कैलासेशिवसन्निधौ
हिन्दी अर्थ

मनुष्य इस लोक में धनवान, पुत्रवान और राजा हो जाता है। वह वैकुंठ में तथा कैलास में शिव के समीप विचरण करता है।

English sense

The man becomes wealthy, blessed with sons, and a king in this world. He moves freely in Vaikuntha, and in Kailasa, in the presence of Shiva.

पदार्थ · word by word
धनवान् पुत्रवान् राजा
rich, blessed with sons, a kingधनवान, पुत्रों वाला, राजा
इह लोके भवेत् नरः
the man becomes in this worldमनुष्य इस लोक में बनता है
सः संचरति वैकुण्ठे कैलासे
he moves freely in Vaikuntha and Kailasaवह वैकुंठ और कैलास में विचरता है
शिवसन्निधौ
in the presence of Shivaशिव के पास

Verse 24

मुक्त एव महादेव यो नित्यं सर्वदा पठेत् ॥
महाविद्यापदं भोजं स हि पश्यति निश्चितम् ॥ २४ ॥

mukta eva mahādeva yo nityaṃ sarvadā paṭhet
mahāvidyāpadaṃ bhojaṃ sa hi paśyati niścitam

मुक्तः एव महादेवयः नित्यं सर्वदा पठेत्महाविद्यापदं भोजम्सः हि पश्यति निश्चितम्
हिन्दी अर्थ

हे महादेव, जो कोई इसे रोज़, हमेशा पढ़ता है, वह मुक्त ही है; वह निश्चय ही महाविद्या के कमल-पद को देखता है।

English sense

O great god, whoever recites this every single day is indeed liberated; he surely beholds the lotus-seat of the great wisdom-goddess.

पदार्थ · word by word
मुक्तः एव महादेव
he is liberated indeed, O great godहे महादेव, वह मुक्त ही है
यः नित्यं सर्वदा पठेत्
who recites it every day, alwaysजो रोज़ सदा पढ़ता है
महाविद्यापदं भोजम्
the lotus-seat of the great wisdom-goddessमहाविद्या का कमल-पद
सः हि पश्यति निश्चितम्
he surely beholdsवह निश्चय ही देखता है
इति कुमारीस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Kali काली The fierce Goddess; for home worship the gentle Dakshina Kali form, granting boons and fearlessness, is recommended over her destructive postures.
Kubjika कुब्जिका A Tantric goddess central to the Kubjika Tantra tradition.
Bhairavi भैरवी Lord Bhairava's consort — the recipient of one of two paired lemon sacrifices offered alongside Him in the Mahabhairava application ritual.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras