Vasiṣṭha Saṃhitā · as given in the Mantra Mahārṇava

श्रीगायत्रीपञ्जरस्तोत्रम्

Gayatri Panjara Stotram (Vasishtha Samhita) — The cage of Gāyatrī, taught by Brahmā to Nārada

A pañjara is a cage: a ring of protecting powers set all round the one who recites. Brahmā first describes the goddess seated in the lotus of the heart and her shape as the whole world, then sets her forms in the directions, then the words of the Gayatri Mantra on head, eyes, limbs and breath, and the powers of nature around the person. It ends with her names, the fruit of reciting, and the places and aims for which it is used. Told to Narada. See also Panjar.

अथ गायत्रीपंजरस्तोत्रम्The beginning of the Gāyatrī pañjara hymn

Verse 1

भगवंतं देवदेवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥
विधातारं विश्वसृजं पद्मयोनिं प्रजापतिम् ॥ १ ॥

bhagavaṃtaṃ devadevaṃ brahmāṇaṃ parameṣṭhinam
vidhātāraṃ viśvasṛjaṃ padmayoniṃ prajāpatim

भगवंतम्देव-देवम्ब्रह्माणम्परमेष्ठिनम्विधातारम्विश्व-सृजम्पद्म-योनिम्प्रजापतिम्
हिन्दी अर्थ

भगवान् देवों के देव, परमेष्ठी ब्रह्मा, विधाता, विश्व के रचयिता, पद्मयोनि प्रजापति।

English sense

The blessed god of gods, Brahmā who abides in the highest, the ordainer, creator of the universe, lotus-born lord of creatures.

पदार्थ · word by word
भगवंतम्
the blessedभगवान्
देव-देवम्
god of godsदेवों के देव
ब्रह्माणम्
Brahmāब्रह्मा
परमेष्ठिनम्
who abides in the highestपरमेष्ठी
विधातारम्
the ordainerविधाता
विश्व-सृजम्
creator of the universeविश्व के रचयिता
पद्म-योनिम्
lotus-bornपद्मयोनि
प्रजापतिम्
lord of creaturesप्रजापति

Verse 2

शुद्धस्फटिकसंकाशं महेन्द्रशिखरोपमम् ॥
बद्धपिंगजटाजूटतडित्कनककुंडलम् ॥ २ ॥

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ mahendraśikharopamam
baddhapiṃgajaṭājūṭataḍitkanakakuṃḍalam

शुद्ध-स्फटिक-संकाशम्महेन्द्र-शिखर-उपमम्बद्ध-पिंग-जटा-जूटम्तडित्-कनक-कुंडलम्
हिन्दी अर्थ

शुद्ध स्फटिक के समान, महेन्द्र पर्वत के शिखर के समान, बँधी हुई पिंगल जटाओं वाले, बिजली-से सोने के कुण्डल वाले।

English sense

Like pure crystal, like the peak of the great Indra's mountain, with tawny matted locks bound up and golden earrings like lightning.

पदार्थ · word by word
शुद्ध-स्फटिक-संकाशम्
like pure crystalशुद्ध स्फटिक के समान
महेन्द्र-शिखर-उपमम्
like the peak of the great Indra's mountainमहेन्द्र पर्वत के शिखर के समान
बद्ध-पिंग-जटा-जूटम्
with tawny matted locks bound upबँधी हुई पिंगल जटाओं वाले
तडित्-कनक-कुंडलम्
with golden earrings like lightningबिजली-से सोने के कुण्डल वाले

Verse 3

शरच्चंद्राभवदनं स्फुरदिन्दीवरेक्षणम् ॥
हिरण्मयं विश्वरूपमुपवीताजिनावृतम् ॥ ३ ॥

śaraccaṃdrābhavadanaṃ sphuradindīvarekṣaṇam
hiraṇmayaṃ viśvarūpamupavītājināvṛtam

शरत्-चंद्र-आभ-वदनम्स्फुरत्-इन्दीवर-ईक्षणम्हिरण्मयम्विश्व-रूपम्उपवीत-अजिन-आवृतम्
हिन्दी अर्थ

शरद् के चन्द्र-सी कान्ति वाले मुख वाले, दमकते नील कमल-से नेत्रों वाले, हिरण्मय, विश्वरूप, यज्ञोपवीत और मृगचर्म से ढके।

English sense

His face bright as the autumn moon, his eyes like glistening blue lotuses, golden, of universal form, wrapped in the sacred thread and the deerskin.

पदार्थ · word by word
शरत्-चंद्र-आभ-वदनम्
his face bright as the autumn moonशरद् के चन्द्र-सी कान्ति वाले मुख वाले
स्फुरत्-इन्दीवर-ईक्षणम्
his eyes like glistening blue lotusesदमकते नील कमल-से नेत्रों वाले
हिरण्मयम्
goldenहिरण्मय
विश्व-रूपम्
of universal formविश्वरूप
उपवीत-अजिन-आवृतम्
wrapped in the sacred thread and the deerskinयज्ञोपवीत और मृगचर्म से ढके

Verse 4

मौक्तिकाभाक्षवलयस्तंत्रीलयसमन्वितः ॥
कर्पूरोद्धूलिततनुः स्रष्टुर्नयनवर्द्धनम् ॥ ४ ॥

mauktikābhākṣavalayastaṃtrīlayasamanvitaḥ
karpūroddhūlitatanuḥ sraṣṭurnayanavarddhanam

मौक्तिक-आभ-अक्ष-वलयःतंत्री-लय-समन्वितःकर्पूर-उद्धूलित-तनुःस्रष्टुःनयन-वर्द्धनम्
हिन्दी अर्थ

मोती-सी आभा वाले अक्षों के कंगन वाले, वीणा की लय से युक्त, कपूर से लिपे शरीर वाले, सृष्टिकर्ता के नेत्रों को आनन्द देने वाले।

English sense

With a bracelet of beads bright as pearls, joined with the rhythm of the lute, his body dusted with camphor, a delight to the creator's eyes.

पदार्थ · word by word
मौक्तिक-आभ-अक्ष-वलयः
with a bracelet of beads bright as pearlsमोती-सी आभा वाले अक्षों के कंगन वाले
तंत्री-लय-समन्वितः
joined with the rhythm of the luteवीणा की लय से युक्त
कर्पूर-उद्धूलित-तनुः
his body dusted with camphorकपूर से लिपे शरीर वाले
स्रष्टुः
of the creatorसृष्टिकर्ता के
नयन-वर्द्धनम्
a delight to the eyesनेत्रों को आनन्द देने वाला

Verse 5

विनयेनोपसंगम्य शिरसा प्रणिपत्य च ॥
नारदः परिपप्रच्छ देवर्षिगणमध्यगः ॥ ५ ॥

vinayenopasaṃgamya śirasā praṇipatya ca
nāradaḥ paripapraccha devarṣigaṇamadhyagaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

नारद उवाच — नारद ने कहा Nārada said

भगवन्देवदेवेश सर्वज्ञ करुणानिधे ॥
श्रोतुमिच्छामि प्रश्नेन भोगमोक्षैकसाधनम् ॥ ६ ॥

bhagavandevadeveśa sarvajña karuṇānidhe
śrotumicchāmi praśnena bhogamokṣaikasādhanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

ऐश्वर्यस्य समग्रस्य फलदं द्वंद्ववर्जितम् ॥
ब्रह्महत्यादिपापघ्नं पापाद्यरिभयापहम् ॥ ७ ॥

aiśvaryasya samagrasya phaladaṃ dvaṃdvavarjitam
brahmahatyādipāpaghnaṃ pāpādyaribhayāpaham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

यदेकं निष्कलं सूक्ष्मं निरंजनमनामयम् ॥
यत्ते प्रियतमं लोके तन्मे ब्रूहि पितर्मम ॥ ८ ॥

yadekaṃ niṣkalaṃ sūkṣmaṃ niraṃjanamanāmayam
yatte priyatamaṃ loke tanme brūhi pitarmama

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

ब्रह्मोवाच — ब्रह्मा ने कहा Brahmā said

शृणु नारद वक्ष्यामि ब्रह्ममूलं सनातनम् ॥
सृष्ट्यादौ मन्मुखे क्षिप्तं देवदेवेन विष्णुना ॥ ९ ॥

śṛṇu nārada vakṣyāmi brahmamūlaṃ sanātanam
sṛṣṭyādau manmukhe kṣiptaṃ devadevena viṣṇunā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

प्रपंचबीजमित्याहुरुत्पत्तिस्थितिहेतुकम् ॥
पुरा मया तु कथितं कश्यपाय सुधीमते ॥ १० ॥

prapaṃcabījamityāhurutpattisthitihetukam
purā mayā tu kathitaṃ kaśyapāya sudhīmate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

सावित्रीपंजरं नाम रहस्यं निगमत्रये ॥
ऋष्यादिकं च दिग्वर्णं सांगावरणकं क्रमात् ॥ ११ ॥

sāvitrīpaṃjaraṃ nāma rahasyaṃ nigamatraye
ṛṣyādikaṃ ca digvarṇaṃ sāṃgāvaraṇakaṃ kramāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

वाहनायुधमंत्रास्त्रमूर्तिध्यानसमन्वितम् ॥
स्तोत्रं शृणु प्रवक्ष्यामि तव स्नेहाच्च नारद ॥ १२ ॥

vāhanāyudhamaṃtrāstramūrtidhyānasamanvitam
stotraṃ śṛṇu pravakṣyāmi tava snehācca nārada

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

ब्रह्मनिष्ठाय देयं स्याददेयं यस्य कस्यचित् ॥
आचम्य नियतः पश्चादात्मध्यानपुरःसरम् ॥ १३ ॥

brahmaniṣṭhāya deyaṃ syādadeyaṃ yasya kasyacit
ācamya niyataḥ paścādātmadhyānapuraḥsaram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

ओमित्यादौ विचिंत्याथ व्योमहेमाब्जसंस्थिताम् ॥
धर्मकंदगतज्ञानामैश्वर्याष्टदलान्विताम् ॥ १४ ॥

omityādau viciṃtyātha vyomahemābjasaṃsthitām
dharmakaṃdagatajñānāmaiśvaryāṣṭadalānvitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

वैराग्यकर्णिकासीनां प्रणवग्रहमध्यगाम् ॥
ब्रह्मवेदीसमायुक्तां चैतन्यपुरमध्यगाम् ॥ १५ ॥

vairāgyakarṇikāsīnāṃ praṇavagrahamadhyagām
brahmavedīsamāyuktāṃ caitanyapuramadhyagām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

तत्त्वहंससमाकीर्णां शब्दपीठे सुसंस्थिताम् ॥
नादबिंदुकलातीतां गोपुरैरुपशोभिताम् ॥ १६ ॥

tattvahaṃsasamākīrṇāṃ śabdapīṭhe susaṃsthitām
nādabiṃdukalātītāṃ gopurairupaśobhitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

विद्याविद्यामृतत्वादिप्रकारैरभिसंवृताम् ॥
निगमार्गलसंच्छन्नां निर्गुणद्वारवाटिकाम् ॥ १७ ॥

vidyāvidyāmṛtatvādiprakārairabhisaṃvṛtām
nigamārgalasaṃcchannāṃ nirguṇadvāravāṭikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

चतुर्वर्गफलोपेतां महाकल्पवनैर्वृताम् ॥
सांद्रानंदसुधासिंधुनिगमद्वारवाटिकाम् ॥ १८ ॥

caturvargaphalopetāṃ mahākalpavanairvṛtām
sāṃdrānaṃdasudhāsiṃdhunigamadvāravāṭikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

ध्यानधारणयोगादितृणगुल्मलतावृताम् ॥
सदसच्चित्स्वरूपाख्यमृगपक्षिसमाकुलाम् ॥ १९ ॥

dhyānadhāraṇayogāditṛṇagulmalatāvṛtām
sadasaccitsvarūpākhyamṛgapakṣisamākulām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

विद्याविद्याविचारत्वाल्लोकालोकाचलावृताम् ॥
अविकारसमाश्लिष्टनिजध्यानगुणावृताम् ॥ २० ॥

vidyāvidyāvicāratvāllokālokācalāvṛtām
avikārasamāśliṣṭanijadhyānaguṇāvṛtām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

पंचीकरणपंचोत्थभूततत्त्वनिवेदिताम् ॥
वेदोपनिषदर्थाख्यदेवर्षिगणसेविताम् ॥ २१ ॥

paṃcīkaraṇapaṃcotthabhūtatattvaniveditām
vedopaniṣadarthākhyadevarṣigaṇasevitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

इतिहासग्रहगणैः सदारैरभिवंदिताम् ॥
गाथाप्सरोभिर्यक्षैश्च गणकिन्नरसेविताम् ॥ २२ ॥

itihāsagrahagaṇaiḥ sadārairabhivaṃditām
gāthāpsarobhiryakṣaiśca gaṇakinnarasevitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

नारसिंहपुराणाख्यैः पुरुषैः कल्पचारणैः ॥
कृतगानविनोदादिकथालापनतत्पराम् ॥ २३ ॥

nārasiṃhapurāṇākhyaiḥ puruṣaiḥ kalpacāraṇaiḥ
kṛtagānavinodādikathālāpanatatparām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

तदित्यवाङ्मनोगम्यतेजोरूपधरां पराम् ॥
जगतः प्रसवित्रीं तां सवितुः सृष्टिकारिणीम् ॥ २४ ॥

tadityavāṅmanogamyatejorūpadharāṃ parām
jagataḥ prasavitrīṃ tāṃ savituḥ sṛṣṭikāriṇīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

वरेण्यमित्यन्नमयीं पुरुषार्थफलप्रदाम् ॥
अविद्यावर्णवर्ज्यां च तेजोवद्गर्भसंज्ञिकाम् ॥ २५ ॥

vareṇyamityannamayīṃ puruṣārthaphalapradām
avidyāvarṇavarjyāṃ ca tejovadgarbhasaṃjñikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

देवस्य सच्चिदानंदपरब्रह्मरसात्मिकाम् ॥
धीमह्यहं स वै तद्ब्रह्माद्वैतस्वरूपिणीम् ॥ २६ ॥

devasya saccidānaṃdaparabrahmarasātmikām
dhīmahyahaṃ sa vai tadbrahmādvaitasvarūpiṇīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

धियो यो नस्तु सविता प्रचोदयादुपासिताम् ॥
परोऽसौ सविता साक्षादेनोनिर्हरणाय च ॥ २७ ॥

dhiyo yo nastu savitā pracodayādupāsitām
paro'sau savitā sākṣādenonirharaṇāya ca

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

परोरजस इत्यादि परं ब्रह्म सनातनम् ॥
आपो ज्योतिरिति द्वाभ्यां पांचभौतिकसंज्ञकम् ॥ २८ ॥

parorajasa ityādi paraṃ brahma sanātanam
āpo jyotiriti dvābhyāṃ pāṃcabhautikasaṃjñakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

रसोमृतं ब्रह्मपदैस्तां नित्यां तापिनीं पराम् ॥
भूर्भुवः सुवरित्येतैर्निगमत्वप्रकाशिकाम् ॥ २९ ॥

rasomṛtaṃ brahmapadaistāṃ nityāṃ tāpinīṃ parām
bhūrbhuvaḥ suvarityetairnigamatvaprakāśikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

महर्जनस्तपःसत्यलोकोपरि सुसंस्थिताम् ॥
तादृगस्या विराड्रूपरहस्यं प्रवदाम्यहम् ॥ ३० ॥

maharjanastapaḥsatyalokopari susaṃsthitām
tādṛgasyā virāḍrūparahasyaṃ pravadāmyaham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 31

व्योमकेशालकाकाशद्युकिरीटविराजिताम् ॥
मेघभ्रुकटिमाक्रांतविधिविष्णुशिवार्चिताम् ॥ ३१ ॥

vyomakeśālakākāśadyukirīṭavirājitām
meghabhrukaṭimākrāṃtavidhiviṣṇuśivārcitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 32

गुरुभार्गवकर्णांतां सोमसूर्याग्निलोचनाम् ॥
इडापिंगलसूक्ष्माभ्यां वामनासापुटान्विताम् ॥ ३२ ॥

gurubhārgavakarṇāṃtāṃ somasūryāgnilocanām
iḍāpiṃgalasūkṣmābhyāṃ vāmanāsāpuṭānvitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 33

संध्याद्विरोष्ठपुटितां लसद्वाग्भूपजिह्विकाम् ॥
संध्यासौ द्युमणेः कंठलसद्बाहुसमन्विताम् ॥ ३३ ॥

saṃdhyādviroṣṭhapuṭitāṃ lasadvāgbhūpajihvikām
saṃdhyāsau dyumaṇeḥ kaṃṭhalasadbāhusamanvitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

पर्जन्यहृदयासक्तवसुसुस्तनमंडलाम् ॥
आकाशोदरवित्रस्तनाभ्यवांतरदेशिकाम् ॥ ३४ ॥

parjanyahṛdayāsaktavasusustanamaṃḍalām
ākāśodaravitrastanābhyavāṃtaradeśikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 35

प्रजापत्याख्यजघनां कटींद्राणीतिसंज्ञिकाम् ॥
ऊरूमलयमेरुभ्यां शोभमानाऽसुरद्विषाम् ॥ ३५ ॥

prajāpatyākhyajaghanāṃ kaṭīṃdrāṇītisaṃjñikām
ūrūmalayamerubhyāṃ śobhamānā'suradviṣām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 36

जानुनी जह्नुकाशिकवैश्वदेवसदाभुजाम् ॥
अयनद्वयजंघाद्यसुराद्यपितृसंज्ञिकाम् ॥ ३६ ॥

jānunī jahnukāśikavaiśvadevasadābhujām
ayanadvayajaṃghādyasurādyapitṛsaṃjñikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 37

पदांघ्रिनखरोमाणि भूतलद्रुमलांछिताम् ॥
ग्रहराश्यर्क्षदेवर्षिमूर्तिं च परसंज्ञिकाम् ॥ ३७ ॥

padāṃghrinakharomāṇi bhūtaladrumalāṃchitām
graharāśyarkṣadevarṣimūrtiṃ ca parasaṃjñikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 38

तिथिमासर्तुवर्षाख्यसुकेतुनिमिषात्मिकाम् ॥
अहोरात्रार्द्धमासाख्यां सूर्यचन्द्रमसात्मिकाम् ॥ ३८ ॥

tithimāsartuvarṣākhyasuketunimiṣātmikām
ahorātrārddhamāsākhyāṃ sūryacandramasātmikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 39

मायाकल्पितवैचित्र्यसंध्याच्छादनसंवृताम् ॥
ज्वलत्कालानलप्रख्यां तडित्कोटिसमप्रभाम् ॥ ३९ ॥

māyākalpitavaicitryasaṃdhyācchādanasaṃvṛtām
jvalatkālānalaprakhyāṃ taḍitkoṭisamaprabhām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 40

कोटिसूर्यप्रतीकाशां चंद्रकोटिसुशीतलाम् ॥
सुधामंडलमध्यस्थां सांद्रानंदाऽमृतात्मिकाम् ॥ ४० ॥

koṭisūryapratīkāśāṃ caṃdrakoṭisuśītalām
sudhāmaṃḍalamadhyasthāṃ sāṃdrānaṃdā'mṛtātmikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 41

वागतीतां मनोरम्यां वरदां वेदमातरम् ॥
चराचरमयीं नित्यां ब्रह्माक्षरसमन्विताम् ॥ ४१ ॥

vāgatītāṃ manoramyāṃ varadāṃ vedamātaram
carācaramayīṃ nityāṃ brahmākṣarasamanvitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 42

ध्यात्वा स्वात्मनि भेदेन ब्रह्मपंजरमारभे ॥
पंजरस्य ऋषिश्चाहं छंदो विकृतिरुच्यते ॥ ४२ ॥

dhyātvā svātmani bhedena brahmapaṃjaramārabhe
paṃjarasya ṛṣiścāhaṃ chaṃdo vikṛtirucyate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 43

देवता च परो हंसः परब्रह्मादिदेवता ॥
प्रणवो बीजशक्तिः स्यादों कीलकमुदाहृतम् ॥ ४३ ॥

devatā ca paro haṃsaḥ parabrahmādidevatā
praṇavo bījaśaktiḥ syādoṃ kīlakamudāhṛtam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 44

तत्तत्त्वं धीमहि क्षेत्रं धियोऽस्त्रं यत् परं पदम् ॥
मंत्रमापोज्योतिरिति योनिर्हंसः सवेधकम् ॥ ४४ ॥

tattattvaṃ dhīmahi kṣetraṃ dhiyo'straṃ yat paraṃ padam
maṃtramāpojyotiriti yonirhaṃsaḥ savedhakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 45

विनियोगस्तु सिद्ध्यर्थं पुरुषार्थचतुष्टये ॥
ततस्तैरंगषट्कं स्यात्तैरेव व्यापकत्रयम् ॥ ४५ ॥

viniyogastu siddhyarthaṃ puruṣārthacatuṣṭaye
tatastairaṃgaṣaṭkaṃ syāttaireva vyāpakatrayam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 46

पूर्वोक्तदेवतां ध्यायेत्साकारगुणसंयुताम् ॥
पंचवक्त्रां दशभुजां त्रिपंचनयनैर्युताम् ॥ ४६ ॥

pūrvoktadevatāṃ dhyāyetsākāraguṇasaṃyutām
paṃcavaktrāṃ daśabhujāṃ tripaṃcanayanairyutām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 47

मुक्ताविद्रुमसौवर्णां सितशुभ्रसमाननाम् ॥
वाणीं परां रमां मायां चामरैर्दर्पणैर्युताम् ॥ ४७ ॥

muktāvidrumasauvarṇāṃ sitaśubhrasamānanām
vāṇīṃ parāṃ ramāṃ māyāṃ cāmarairdarpaṇairyutām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 48

षडंगदेवतामंत्रै रूपाद्यवयवात्मिकाम् ॥
मृगेन्द्रवृषपक्षींद्रमृगहंसासनस्थिताम् ॥ ४८ ॥

ṣaḍaṃgadevatāmaṃtrai rūpādyavayavātmikām
mṛgendravṛṣapakṣīṃdramṛgahaṃsāsanasthitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 49

ऊर्ध्वेन्दुबद्धमुकुटकिरीटमणिकुंडलाम् ॥
रत्नताटंकमांगल्यपरग्रैवेयनूपुराम् ॥ ४९ ॥

ūrdhvendubaddhamukuṭakirīṭamaṇikuṃḍalām
ratnatāṭaṃkamāṃgalyaparagraiveyanūpurām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 50

अंगुलीयककेयूरकंकणौघैरलंकृताम् ॥
दिव्यस्रग्वस्त्रसंछन्नरविमंडलमध्यगाम् ॥ ५० ॥

aṃgulīyakakeyūrakaṃkaṇaughairalaṃkṛtām
divyasragvastrasaṃchannaravimaṃḍalamadhyagām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 51

वराभयाब्जयुगलां शंखचक्रगदांकुशाम् ॥
शुभ्रं कपालं दधतीं वहन्तीमक्षमालिकाम् ॥ ५१ ॥

varābhayābjayugalāṃ śaṃkhacakragadāṃkuśām
śubhraṃ kapālaṃ dadhatīṃ vahantīmakṣamālikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 52

गायत्रीं वरदां देवीं सावित्रीं वेदमातरम् ॥
आदित्यपथगां नित्यां स्मरेद्ब्रह्मस्वरूपिणीम् ॥ ५२ ॥

gāyatrīṃ varadāṃ devīṃ sāvitrīṃ vedamātaram
ādityapathagāṃ nityāṃ smaredbrahmasvarūpiṇīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 53

विचित्रमंत्रजननीं स्मरेद्विद्यां सरस्वतीम् ॥
त्रिपदाऋङ्मयी पूर्वामुखी ब्रह्मास्त्रसंज्ञिका ॥ ५३ ॥

vicitramaṃtrajananīṃ smaredvidyāṃ sarasvatīm
tripadāṛṅmayī pūrvāmukhī brahmāstrasaṃjñikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 54

चतुर्विंशतितत्त्वाख्या पातु प्राचीं दिशं मम ॥
चतुष्पादयजुर्ब्रह्मदंडाख्या पातु दक्षिणाम् ॥ ५४ ॥

caturviṃśatitattvākhyā pātu prācīṃ diśaṃ mama
catuṣpādayajurbrahmadaṃḍākhyā pātu dakṣiṇām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 55

षट्त्रिंशत्तत्त्वयुक्ता सा पातु मे दक्षिणां दिशम् ॥
प्रत्यङ्मुखी पंचपदी पंचाशत्तत्त्वरूपिणी ॥ ५५ ॥

ṣaṭtriṃśattattvayuktā sā pātu me dakṣiṇāṃ diśam
pratyaṅmukhī paṃcapadī paṃcāśattattvarūpiṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 56

पातु प्रतीचीमनिशं सामब्रह्मशिरोंऽकिता ॥
सौम्या ब्रह्मस्वरूपाख्या साथर्वांगिरसात्मिका ॥ ५६ ॥

pātu pratīcīmaniśaṃ sāmabrahmaśiroṃ'kitā
saumyā brahmasvarūpākhyā sātharvāṃgirasātmikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 57

उदीचीं षट्पदा पातु चतुष्षष्टिकलात्मिका ॥
पंचाशत्तत्त्वरचिता भवपादा शताक्षरी ॥ ५७ ॥

udīcīṃ ṣaṭpadā pātu catuṣṣaṣṭikalātmikā
paṃcāśattattvaracitā bhavapādā śatākṣarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 58

व्योमाख्या पातु मे चोर्ध्वां दिशं वेदांगसंस्थिता ॥
विद्युन्निभा ब्रह्मसंज्ञा मृगारूढा चतुर्भुजा ॥ ५८ ॥

vyomākhyā pātu me cordhvāṃ diśaṃ vedāṃgasaṃsthitā
vidyunnibhā brahmasaṃjñā mṛgārūḍhā caturbhujā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 59

चापेषुचर्मासिधरा पातु मे पावकीं दिशम् ॥
ब्राह्मी कुमारी गायत्री रक्तांगी हंसवाहिनी ॥ ५९ ॥

cāpeṣucarmāsidharā pātu me pāvakīṃ diśam
brāhmī kumārī gāyatrī raktāṃgī haṃsavāhinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 60

बिभ्रत्कमंडल्वक्षस्रक्सुवान्मे पातु नैर्ऋतीम् ॥
चतुर्भुजा वेदमाता शुक्लांगी वृषवाहिनी ॥ ६० ॥

bibhratkamaṃḍalvakṣasraksuvānme pātu nairṛtīm
caturbhujā vedamātā śuklāṃgī vṛṣavāhinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 61

वराभयकपालाक्षस्रग्विणी पातु वारुणीम् ॥
श्यामा सरस्वती वृद्धा वैष्णवी गरुडासना ॥ ६१ ॥

varābhayakapālākṣasragviṇī pātu vāruṇīm
śyāmā sarasvatī vṛddhā vaiṣṇavī garuḍāsanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 62

शंखार्यब्जाभयकरा पातु शैवीं दिशं मम ॥
चतुर्भुजा वेदमाता गौरांगी सिंहवाहना ॥ ६२ ॥

śaṃkhāryabjābhayakarā pātu śaivīṃ diśaṃ mama
caturbhujā vedamātā gaurāṃgī siṃhavāhanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 63

वराभयाब्जयुगलैर्भुजैः पात्ववरां दिशम् ॥
तत्तत्पार्श्वस्थिता स्वस्ववाहनायुधभूषणा ॥ ६३ ॥

varābhayābjayugalairbhujaiḥ pātvavarāṃ diśam
tattatpārśvasthitā svasvavāhanāyudhabhūṣaṇā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 64

स्वस्वदिक्षु स्थिताः पांतु ग्रहशक्त्यंगदेवताः ॥
मंत्राधिदेवतारूपा मुद्राधिष्ठानदेवताः ॥ ६४ ॥

svasvadikṣu sthitāḥ pāṃtu grahaśaktyaṃgadevatāḥ
maṃtrādhidevatārūpā mudrādhiṣṭhānadevatāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 65

व्यापकत्वेन पात्वस्मानापादतलमस्तकम् ॥
तत्पदं मे शिरः पातु भालं मे सवितुः पदम् ॥ ६५ ॥

vyāpakatvena pātvasmānāpādatalamastakam
tatpadaṃ me śiraḥ pātu bhālaṃ me savituḥ padam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 66

वरेण्यं मे दृशौ पातु श्रुती भर्गः सदा मम ॥
घ्राणं देवस्य मे पातु पातु धीमहि मे मुखम् ॥ ६६ ॥

vareṇyaṃ me dṛśau pātu śrutī bhargaḥ sadā mama
ghrāṇaṃ devasya me pātu pātu dhīmahi me mukham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 67

जिह्वां मम धियः पातु कंठे मे पातु यः पदम् ॥
नः पदं पातु मे स्कंधौ भुजौ पातु प्रचोदयात् ॥ ६७ ॥

jihvāṃ mama dhiyaḥ pātu kaṃṭhe me pātu yaḥ padam
naḥ padaṃ pātu me skaṃdhau bhujau pātu pracodayāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 68

करौ मे च परः पातु पादौ मे रजसोऽवतु ॥
असौ मे हृदयं पातु मम मध्यं सदावतु ॥
ॐ मे नाभिं सदा पातु कटिं मे पातु मे सदा ॥ ६८ ॥

karau me ca paraḥ pātu pādau me rajaso'vatu
asau me hṛdayaṃ pātu mama madhyaṃ sadāvatu
oṃ me nābhiṃ sadā pātu kaṭiṃ me pātu me sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

line doubtful

Verse 69

ओमापः सक्थिनी पातु गुह्यं ज्योतिः सदा मम ॥
ऊरू मम रसः पातु जानुनी अमृतं मम ॥ ६९ ॥

omāpaḥ sakthinī pātu guhyaṃ jyotiḥ sadā mama
ūrū mama rasaḥ pātu jānunī amṛtaṃ mama

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 70

जंघे ब्रह्मपदं पातु गुल्फौ भूः पातु मे सदा ॥
पादौ मम भुवः पातु सुवः पात्वखिलं वपुः ॥ ७० ॥

jaṃghe brahmapadaṃ pātu gulphau bhūḥ pātu me sadā
pādau mama bhuvaḥ pātu suvaḥ pātvakhilaṃ vapuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 71

रोमाणि मे महः पातु रोमकं पातु मे जनः ॥
प्राणश्च धातुस्तत्त्वानि तदीशः पातु मे तपः ॥ ७१ ॥

romāṇi me mahaḥ pātu romakaṃ pātu me janaḥ
prāṇaśca dhātustattvāni tadīśaḥ pātu me tapaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 72

सत्यं पातु ममायूंषि हंसो वृद्धिं च पातु मे ॥
शुचिषत्पातु मे शुक्रं वसु पातु श्रियं मम ॥ ७२ ॥

satyaṃ pātu mamāyūṃṣi haṃso vṛddhiṃ ca pātu me
śuciṣatpātu me śukraṃ vasu pātu śriyaṃ mama

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 73

मतिं पात्वंतरिक्षे सद्धोता दानं च पातु मे ॥
वेदिषत्पातु मे विद्यामतिथिः पातु मे गृहम् ॥ ७३ ॥

matiṃ pātvaṃtarikṣe saddhotā dānaṃ ca pātu me
vediṣatpātu me vidyāmatithiḥ pātu me gṛham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 74

धर्मं दुरोणसत्पातु नृषत्पातु सुतान्मम ॥
वरसत्पातु मे मायामृतसत्पातु मे सुतान् ॥ ७४ ॥

dharmaṃ duroṇasatpātu nṛṣatpātu sutānmama
varasatpātu me māyāmṛtasatpātu me sutān

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 75

व्योमसत्पातु मे बंधून् भ्रातॄनब्जश्च पातु मे ॥
पशून्मे पातु गोजाश्च ऋतजाः पातु मे भुवम् ॥ ७५ ॥

vyomasatpātu me baṃdhūn bhrātṝnabjaśca pātu me
paśūnme pātu gojāśca ṛtajāḥ pātu me bhuvam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 76

सर्वं मे अद्रिजा पातु यानं मे पात्वृतं सदा ॥
अनुक्तमथ यत्स्थानं शरीरेऽन्तर्बहिश्च यत् ॥ ७६ ॥

sarvaṃ me adrijā pātu yānaṃ me pātvṛtaṃ sadā
anuktamatha yatsthānaṃ śarīre'ntarbahiśca yat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 77

तत्सर्वं पातु मे नित्यं हंसः सोऽहमहर्निशम् ॥
इदं तु कथितं सम्यङ् मया ते ब्रह्मपंजरम् ॥ ७७ ॥

tatsarvaṃ pātu me nityaṃ haṃsaḥ so'hamaharniśam
idaṃ tu kathitaṃ samyaṅ mayā te brahmapaṃjaram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 78

संध्ययोः प्रत्यहं भक्त्या जपकाले विशेषतः ॥
धारयेद्द्विजवर्यो यः श्रावयेद्वा समाहितः ॥ ७८ ॥

saṃdhyayoḥ pratyahaṃ bhaktyā japakāle viśeṣataḥ
dhārayeddvijavaryo yaḥ śrāvayedvā samāhitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 79

स विष्णुः स शिवः सोऽहं सोऽक्षरः स विराट् स्वराट् ॥
शताक्षरात्मकं देव्या नामाष्टाविंशतिः शतम् ॥ ७९ ॥

sa viṣṇuḥ sa śivaḥ so'haṃ so'kṣaraḥ sa virāṭ svarāṭ
śatākṣarātmakaṃ devyā nāmāṣṭāviṃśatiḥ śatam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 80

शृणु वक्ष्यामि तत्सर्वमतिगुह्यं सनातनम् ॥
भूतिदा भुवना वाणी वसुधा सुमना मही ॥ ८० ॥

śṛṇu vakṣyāmi tatsarvamatiguhyaṃ sanātanam
bhūtidā bhuvanā vāṇī vasudhā sumanā mahī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 81

हरिणी जननी नंदा सविसर्गा तपस्विनी ॥
पयस्विनी सती त्यागा चैंदवी सत्यवीरसा ॥ ८१ ॥

hariṇī jananī naṃdā savisargā tapasvinī
payasvinī satī tyāgā caiṃdavī satyavīrasā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 82

विश्वा तुर्य्या परा रेच्या निर्घृणी यासिनी भवा ॥
गोवेद्या च जरिष्ठा च स्कंदिनी धीर्मतिर्हि मा ॥ ८२ ॥

viśvā turyyā parā recyā nirghṛṇī yāsinī bhavā
govedyā ca jariṣṭhā ca skaṃdinī dhīrmatirhi mā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 83

भीषणा योगिनी यक्षी नदी प्रज्ञा च चोदिनी ॥
धनिनी यामिनी पद्मा रोहिणी रमणी ऋषिः ॥ ८३ ॥

bhīṣaṇā yoginī yakṣī nadī prajñā ca codinī
dhaninī yāminī padmā rohiṇī ramaṇī ṛṣiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 84

सेनामुखी सामयी च वकुला दोषवर्जिता ॥
सर्वकामदुघा सोमोद्भवाहंकारवर्जिता ॥ ८४ ॥

senāmukhī sāmayī ca vakulā doṣavarjitā
sarvakāmadughā somodbhavāhaṃkāravarjitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 85

द्विपदा च चतुष्पदा त्रिपदा चैकषट्पदा ॥
अष्टापदी नवपदी सा सहस्राक्षरात्मिका ॥ ८५ ॥

dvipadā ca catuṣpadā tripadā caikaṣaṭpadā
aṣṭāpadī navapadī sā sahasrākṣarātmikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 86

इदं यः परमं गुह्यं सावित्रीमंत्रपंजरम् ॥
नामाष्टविंशतिशतं शृणुयाच्छ्रावयेत्पठेत् ॥ ८६ ॥

idaṃ yaḥ paramaṃ guhyaṃ sāvitrīmaṃtrapaṃjaram
nāmāṣṭaviṃśatiśataṃ śṛṇuyācchrāvayetpaṭhet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 87

मर्त्यानाममृतत्वाय भीतानामभयाय च ॥
मोक्षाय च मुमुक्षूणां श्रीकामानां श्रिये सदा ॥ ८७ ॥

martyānāmamṛtatvāya bhītānāmabhayāya ca
mokṣāya ca mumukṣūṇāṃ śrīkāmānāṃ śriye sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 88

विजयाय युयुत्सूनां व्याधितानामरोगकृत् ॥
वश्याय वश्यकामानां विद्यायै वेदकामिनाम् ॥ ८८ ॥

vijayāya yuyutsūnāṃ vyādhitānāmarogakṛt
vaśyāya vaśyakāmānāṃ vidyāyai vedakāminām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 89

द्रविणाय दरिद्राणां पापिनां पापशांतये ॥
वादिनां वादिविजयाय कवीनां कविताप्रदम् ॥ ८९ ॥

draviṇāya daridrāṇāṃ pāpināṃ pāpaśāṃtaye
vādināṃ vādivijayāya kavīnāṃ kavitāpradam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 90

अन्नाय क्षुधितानां च स्वर्गाय नाकमिच्छताम् ॥
पशुभ्यः पशुकामानां पुत्रेभ्यः पुत्रकांक्षिणाम् ॥ ९० ॥

annāya kṣudhitānāṃ ca svargāya nākamicchatām
paśubhyaḥ paśukāmānāṃ putrebhyaḥ putrakāṃkṣiṇām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 91

क्लेशिनां शोकशांत्यर्थं नृणां शत्रुभयाय च ॥
राजवश्याय द्रष्टव्यं पंजरं नृपसेविनाम् ॥ ९१ ॥

kleśināṃ śokaśāṃtyarthaṃ nṛṇāṃ śatrubhayāya ca
rājavaśyāya draṣṭavyaṃ paṃjaraṃ nṛpasevinām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 92

भक्त्यर्थं विष्णुभक्तानां विष्णौ सर्वांतरात्मनि ॥
नायकं विधिसृष्टानां शांतये भवति ध्रुवम् ॥ ९२ ॥

bhaktyarthaṃ viṣṇubhaktānāṃ viṣṇau sarvāṃtarātmani
nāyakaṃ vidhisṛṣṭānāṃ śāṃtaye bhavati dhruvam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 93

निःस्पृहाणां नृणां मुक्तिः शाश्वती भवति ध्रुवम् ॥
जप्यं त्रिवर्गसंयुक्तं गृहस्थेन विशेषतः ॥ ९३ ॥

niḥspṛhāṇāṃ nṛṇāṃ muktiḥ śāśvatī bhavati dhruvam
japyaṃ trivargasaṃyuktaṃ gṛhasthena viśeṣataḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 94

मुनीनां ज्ञानसिद्ध्यर्थं यतीनां मोक्षसिद्धये ॥
उद्यंतं चंद्रकिरणमुपस्थाय कृतांजलिः ॥ ९४ ॥

munīnāṃ jñānasiddhyarthaṃ yatīnāṃ mokṣasiddhaye
udyaṃtaṃ caṃdrakiraṇamupasthāya kṛtāṃjaliḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 95

कानने वा स्वभवने तिष्ठञ्छुद्धो जपेदिदम् ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति तथैव शिवसन्निधौ ॥ ९५ ॥

kānane vā svabhavane tiṣṭhañchuddho japedidam
sarvānkāmānavāpnoti tathaiva śivasannidhau

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 96

मम प्रीतिकरं दिव्यं विष्णुभक्तिविवर्द्धनम् ॥
ज्वरार्त्तानां कुशाग्रेण मार्जयेत्कुष्ठरोगिणाम् ॥ ९६ ॥

mama prītikaraṃ divyaṃ viṣṇubhaktivivarddhanam
jvarārttānāṃ kuśāgreṇa mārjayetkuṣṭharogiṇām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 97

अंगमंगं यथालिंगं कवचेन तु साधकः ॥
मंडलेन विशुद्ध्येत सर्वरोगैर्न संशयः ॥ ९७ ॥

aṃgamaṃgaṃ yathāliṃgaṃ kavacena tu sādhakaḥ
maṃḍalena viśuddhyeta sarvarogairna saṃśayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 98

मृतप्रजा च या नारी जन्मवन्ध्या तथैव च ॥
कन्यादिवंध्या या नारी तासामंगं प्रमार्जयेत् ॥ ९८ ॥

mṛtaprajā ca yā nārī janmavandhyā tathaiva ca
kanyādivaṃdhyā yā nārī tāsāmaṃgaṃ pramārjayet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 99

पुत्रानरोगिणस्तास्तु लभंते दीर्घजीविनः ॥
तास्ताः संवत्सरादर्वाग्गर्भन्तु दधिरे पुनः ॥ ९९ ॥

putrānarogiṇastāstu labhaṃte dīrghajīvinaḥ
tāstāḥ saṃvatsarādarvāggarbhantu dadhire punaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 100

पतिविद्वेषिणी या स्त्री अंगं तस्याः प्रमार्जयेत् ॥
तमेव भजते सा स्त्री पतिं कामवशं नयेत् ॥ १०० ॥

patividveṣiṇī yā strī aṃgaṃ tasyāḥ pramārjayet
tameva bhajate sā strī patiṃ kāmavaśaṃ nayet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 101

अश्वत्थे राजवश्यार्थं बिल्वमूले स्वरूपभाक् ॥
पलाशमूले विद्यार्थी तेजसाभिमुखो रवौ ॥ १०१ ॥

aśvatthe rājavaśyārthaṃ bilvamūle svarūpabhāk
palāśamūle vidyārthī tejasābhimukho ravau

अश्वत्थेराज-वश्य-अर्थम्बिल्व-मूलेस्वरूप-भाक्पलाश-मूलेविद्या-अर्थीतेजसाअभिमुखः रवौ
हिन्दी अर्थ

राजा को वश करने के लिए पीपल के नीचे; बेल के नीचे अपना स्वरूप पाता है; विद्या चाहने वाला पलाश के नीचे; तेज के लिए सूर्य के सम्मुख।

English sense

Under a pipal for winning over a king; at the foot of a bilva one gains one's true form; the seeker of learning at the foot of a palāśa; for splendour, facing the sun.

पदार्थ · word by word
अश्वत्थे
under a pipalपीपल के नीचे
राज-वश्य-अर्थम्
for winning over a kingराजा को वश करने के लिए
बिल्व-मूले
at the foot of a bilvaबेल के नीचे
स्वरूप-भाक्
one gains one's true formअपना स्वरूप पाता है
पलाश-मूले
at the foot of a palāśaपलाश के नीचे
विद्या-अर्थी
the seeker of learningविद्या चाहने वाला
तेजसा
for splendourतेज के लिए
अभिमुखः रवौ
facing the sunसूर्य के सम्मुख

Verse 102

कन्यार्थी चंडिकागेहे जपेच्छत्रुभयाय च ॥
श्रीकामो विष्णुगेहे च उद्याने श्रीवशी भवेत् ॥ १०२ ॥

kanyārthī caṃḍikāgehe japecchatrubhayāya ca
śrīkāmo viṣṇugehe ca udyāne śrīvaśī bhavet

कन्या-अर्थीचंडिका-गेहेजपेत्शत्रु-भयाय चश्री-कामःविष्णु-गेहे चउद्यानेश्री-वशी भवेत्
हिन्दी अर्थ

कन्या चाहने वाला, और शत्रुओं को भय देने के लिए, चण्डिका के मन्दिर में जपे; श्री चाहने वाला विष्णु के मन्दिर में; बगीचे में श्री को वश में करता है।

English sense

The seeker of a daughter, and for putting fear into enemies, should repeat in a temple of Caṇḍikā; the seeker of fortune in a temple of Viṣṇu; in a garden one wins fortune.

पदार्थ · word by word
कन्या-अर्थी
the seeker of a daughterकन्या चाहने वाला
चंडिका-गेहे
in a temple of Caṇḍikāचण्डिका के मन्दिर में
जपेत्
should repeatजपे
शत्रु-भयाय च
and for putting fear into enemiesऔर शत्रुओं को भय के लिए
श्री-कामः
the seeker of fortuneश्री चाहने वाला
विष्णु-गेहे च
in a temple of Viṣṇuविष्णु के मन्दिर में
उद्याने
in a gardenबगीचे में
श्री-वशी भवेत्
one wins fortuneश्री को वश में करता है

Verse 103

आरोग्यार्थे स्वगेहे च मोक्षार्थी शैलमस्तके ॥
सर्वकामो विष्णुगेहे मोक्षार्थी यत्र कुत्रचित् ॥ १०३ ॥

ārogyārthe svagehe ca mokṣārthī śailamastake
sarvakāmo viṣṇugehe mokṣārthī yatra kutracit

आरोग्य-अर्थेस्व-गेहे चमोक्ष-अर्थीशैल-मस्तकेसर्व-कामःविष्णु-गेहेमोक्ष-अर्थीयत्र कुत्रचित्
हिन्दी अर्थ

आरोग्य के लिए अपने घर में; मोक्ष चाहने वाला पर्वत के शिखर पर; सब कामनाएँ चाहने वाला विष्णु के मन्दिर में; मोक्ष चाहने वाला जहाँ कहीं।

English sense

For health in one's own house; the seeker of liberation on a mountain top; one who wishes everything in a temple of Viṣṇu; the seeker of liberation anywhere at all.

पदार्थ · word by word
आरोग्य-अर्थे
for healthआरोग्य के लिए
स्व-गेहे च
in one's own houseअपने घर में
मोक्ष-अर्थी
the seeker of liberationमोक्ष चाहने वाला
शैल-मस्तके
on a mountain topपर्वत के शिखर पर
सर्व-कामः
one who wishes everythingसब कामनाएँ चाहने वाला
विष्णु-गेहे
in a temple of Viṣṇuविष्णु के मन्दिर में
मोक्ष-अर्थी
the seeker of liberationमोक्ष चाहने वाला
यत्र कुत्रचित्
anywhere at allजहाँ कहीं

Verse 104

जपारंभे तु हृदयं जपांते कवचं पठेत् ॥
किमत्र बहुनोक्तेन शृणु नारद तत्त्वतः ॥
यं यं चिंतयते नित्यं तं तं प्राप्नोति निश्चितम् ॥ १०४ ॥

japāraṃbhe tu hṛdayaṃ japāṃte kavacaṃ paṭhet
kimatra bahunoktena śṛṇu nārada tattvataḥ
yaṃ yaṃ ciṃtayate nityaṃ taṃ taṃ prāpnoti niścitam

जप-आरंभे तुहृदयम्जप-अंतेकवचम् पठेत्किम् अत्र बहुना उक्तेनशृणु नारद तत्त्वतःयम् यम् चिंतयते नित्यम्तम् तम् प्राप्नोति निश्चितम्
हिन्दी अर्थ

जप के आरम्भ में हृदय और अन्त में कवच पढ़े। यहाँ बहुत कहने से क्या? सुनो नारद, तत्त्व से: जो-जो नित्य सोचता है, वह-वह निश्चय पाता है।

English sense

At the beginning of the japa one should recite the heart, and at its end the armour. What use of saying much here? Listen, Nārada, in truth: whatever one thinks of always, that one surely obtains.

पदार्थ · word by word
जप-आरंभे तु
at the beginning of the japaजप के आरम्भ में
हृदयम्
the heartहृदय
जप-अंते
at the end of the japaजप के अन्त में
कवचम् पठेत्
one should recite the armourकवच पढ़े
किम् अत्र बहुना उक्तेन
what use of saying much hereयहाँ बहुत कहने से क्या
शृणु नारद तत्त्वतः
listen, Nārada, in truthसुनो नारद, तत्त्व से
यम् यम् चिंतयते नित्यम्
whatever one thinks of alwaysजो-जो नित्य सोचता है
तम् तम् प्राप्नोति निश्चितम्
that one surely obtainsवह-वह निश्चय पाता है
इति श्रीमद्वसिष्ठसंहितायां ब्रह्मनारदसंवादे श्रीमद्गायत्रीपंजरस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Narada नारद A celestial sage and recurring listener/questioner figure across Puranic literature.
Gayatri Mantra गायत्री मंत्र The foundational Vedic mantra invoking the Sun as the source of intellect and enlightenment.
Sandhya संध्या The twice- or thrice-daily prayer rite performed at dawn and dusk — Vedic Sandhya requires eligibility under Varnashrama, while those without it may instead undergo Tantrik initiation and perform Tantrik Sandhya.
Panjar पंजर A protective cage or framework roughly ten times more powerful than a standard Kavach — where a Kavach only repels or hurts an attacking entity, a Panjar encircles, binds, and penalizes it from all directions, and must be practiced in a Shiva temple under strict celibacy and formal resolve.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras