Tīrtha stotra · Skanda Purāṇa

गङ्गादशहरास्तोत्रम्

Ganga Dashahara Stotram — Bows to Gaṅgā, said for the ten days of Daśaharā

Nearly every line is a bow: namo namaḥ, again and again. Gaṅgā is greeted as Śiva's, as Viṣṇu, as Brahmā, as the best physician, the one who cuts the net of bonds, the mother of the world. It is the hymn read on the ten days of Ganga Dussehra, and it closes by asking her to stand before, behind and beside the speaker.

Verse 1

ॐ नमः शिवायै गङ्गायै शिवदायै नमो नमः ।
नमस्ते विष्णुरूपिण्यै ब्रह्ममूर्त्यै नमोऽस्तु ते ॥ १॥

oṃ namaḥ śivāyai gaṅgāyai śivadāyai namo namaḥ |
namaste viṣṇurūpiṇyai brahmamūrtyai namo'stu te ||

ॐनमःशिवायैगङ्गायैशिव-दायैनमःनमःनमःतेविष्णु-रूपिण्यैब्रह्म-मूर्त्यैनमःअस्तुते
हिन्दी अर्थ

ॐ। शिवा गंगा को नमस्कार; कल्याण देने वाली को बार-बार नमस्कार। विष्णुरूपिणी तुम्हें नमस्कार; ब्रह्ममूर्ति तुम्हें नमस्कार।

English sense

Oṃ. Homage to Gaṅgā, the auspicious; homage, homage to the giver of blessing. Homage to you in the form of Viṣṇu; homage to you in the form of Brahmā.

पदार्थ · word by word
ॐ
Oṃॐ
नमः
homageनमस्कार
शिवायै
to the auspiciousशिवा को
गङ्गायै
to Gaṅgāगंगा को
शिव-दायै
to the giver of blessingकल्याण देने वाली को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
ते
to youतुम्हें
विष्णु-रूपिण्यै
in the form of Viṣṇuविष्णुरूपिणी को
ब्रह्म-मूर्त्यै
in the form of Brahmāब्रह्ममूर्ति को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें

Verse 2

नमस्ते रुद्ररूपिण्यै शाङ्कर्यै ते नमो नमः ।
सर्वदेवस्वरूपिण्यै नमो भेषजमूर्त्तये ॥ २॥

namaste rudrarūpiṇyai śāṅkaryai te namo namaḥ |
sarvadevasvarūpiṇyai namo bheṣajamūrttaye ||

नमःतेरुद्र-रूपिण्यैशाङ्कर्यैतेनमःनमःसर्व-देव-स्वरूपिण्यैनमःभेषज-मूर्त्तये
हिन्दी अर्थ

रुद्ररूपिणी तुम्हें नमस्कार; शांकरी तुम्हें बार-बार नमस्कार। सब देवताओं के स्वरूप वाली और औषधरूपिणी को नमस्कार।

English sense

Homage to you in the form of Rudra; homage, homage to you, Śaṅkarī. Homage to her who is all the gods, and who is medicine itself.

पदार्थ · word by word
नमः
homageनमस्कार
ते
to youतुम्हें
रुद्र-रूपिण्यै
in the form of Rudraरुद्ररूपिणी को
शाङ्कर्यै
to Śaṅkarīशांकरी को
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
सर्व-देव-स्वरूपिण्यै
in the form of all godsसर्वदेवस्वरूपिणी को
नमः
homageनमस्कार
भेषज-मूर्त्तये
to her who is medicine itselfऔषधरूपिणी को

Verse 3

सर्वस्य सर्वव्याधीनां भिषक्श्रेष्ठ्यै नमोऽस्तु ते ।
स्थास्नुजङ्गमसम्भूतविषहन्त्र्यै नमोऽस्तु ते ॥ ३॥

sarvasya sarvavyādhīnāṃ bhiṣakśreṣṭhyai namo'stu te |
sthāsnujaṅgamasambhūtaviṣahantryai namo'stu te ||

सर्वस्यसर्व-व्याधीनाम्भिषक्-श्रेष्ठ्यैनमःअस्तुतेस्थास्नु-जङ्गम-सम्भूत-विष-हन्त्र्यैनमःअस्तुते
हिन्दी अर्थ

सबके सब रोगों की श्रेष्ठ वैद्या, तुम्हें नमस्कार। स्थावर और जंगम से उत्पन्न विष को नष्ट करने वाली, तुम्हें नमस्कार।

English sense

Homage to you, best healer of every disease of everyone. Homage to you, destroyer of poison from things that stay still and things that move.

पदार्थ · word by word
सर्वस्य
of everyoneसबकी
सर्व-व्याधीनाम्
of all diseasesसब रोगों की
भिषक्-श्रेष्ठ्यै
to the best of healersश्रेष्ठ वैद्या को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें
स्थास्नु-जङ्गम-सम्भूत-विष-हन्त्र्यै
to the destroyer of poison from plants and animalsस्थावर और जंगम से उत्पन्न विष को नष्ट करने वाली को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें

Verse 4

संसारविषनाशिन्यै जीवनायै नमोऽस्तु ते ।
तापत्रितयसंहन्त्र्यै प्राणेश्यै ते नमो नमः ॥ ४॥

saṃsāraviṣanāśinyai jīvanāyai namo'stu te |
tāpatritayasaṃhantryai prāṇeśyai te namo namaḥ ||

संसार-विष-नाशिन्यैजीवनायैनमःअस्तुतेताप-त्रितय-संहन्त्र्यैप्राण-ईश्यैतेनमःनमः
हिन्दी अर्थ

संसार रूपी विष का नाश करने वाली, जीवनरूपा, तुम्हें नमस्कार। तीनों तापों को मिटाने वाली, प्राणों की स्वामिनी, तुम्हें बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to you, destroyer of the poison of worldly life, who are life itself. Homage, homage to you, destroyer of the three torments, queen of breath.

पदार्थ · word by word
संसार-विष-नाशिन्यै
to the destroyer of the poison of worldly lifeसंसार रूपी विष का नाश करने वाली को
जीवनायै
to her who is lifeजीवनदायिनी को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें
ताप-त्रितय-संहन्त्र्यै
to the destroyer of the three tormentsतीनों तापों को मिटाने वाली को
प्राण-ईश्यै
to the queen of breathप्राणों की स्वामिनी को
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 5

शान्तिसन्तानकारिण्यै नमस्ते शुद्धमूर्त्तये ।
सर्वसंशुद्धिकारिण्यै नमः पापारिमूर्त्तये ॥ ५॥

śāntisantānakāriṇyai namaste śuddhamūrttaye |
sarvasaṃśuddhikāriṇyai namaḥ pāpārimūrttaye ||

शान्ति-सन्तान-कारिण्यैनमःतेशुद्ध-मूर्त्तयेसर्व-संशुद्धि-कारिण्यैनमःपाप-अरि-मूर्त्तये
हिन्दी अर्थ

शान्ति फैलाने वाली शुद्धमूर्ति, तुम्हें नमस्कार। सबको शुद्ध करने वाली, पाप की शत्रुरूपा को नमस्कार।

English sense

Homage to you who spread peace, pure in form. Homage to her who purifies all, the very foe of sin.

पदार्थ · word by word
शान्ति-सन्तान-कारिण्यै
to her who spreads peaceशान्ति फैलाने वाली को
नमः
homageनमस्कार
ते
to youतुम्हें
शुद्ध-मूर्त्तये
pure in formशुद्धमूर्ति को
सर्व-संशुद्धि-कारिण्यै
to her who purifies allसबको शुद्ध करने वाली को
नमः
homageनमस्कार
पाप-अरि-मूर्त्तये
to the very foe of sinपाप की शत्रुरूपा को

Verse 6

भुक्तिमुक्तिप्रदायिन्यै भद्रदायै नमो नमः ।
भोगोपभोगदायिन्यै भोगवत्यै नमोऽस्तु ते ॥ ६॥

bhuktimuktipradāyinyai bhadradāyai namo namaḥ |
bhogopabhogadāyinyai bhogavatyai namo'stu te ||

भुक्ति-मुक्ति-प्रदायिन्यैभद्र-दायैनमःनमःभोग-उपभोग-दायिन्यैभोगवत्यैनमःअस्तुते
हिन्दी अर्थ

भोग और मोक्ष देने वाली, कल्याण देने वाली को बार-बार नमस्कार। सब भोग देने वाली भोगवती, तुम्हें नमस्कार।

English sense

Homage, homage to the giver of enjoyment and release, giver of good. Homage to you, Bhogavatī, giver of every pleasure.

पदार्थ · word by word
भुक्ति-मुक्ति-प्रदायिन्यै
to the giver of enjoyment and releaseभोग और मोक्ष देने वाली को
भद्र-दायै
to the giver of goodकल्याण देने वाली को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
भोग-उपभोग-दायिन्यै
to the giver of every pleasureसब भोग देने वाली को
भोगवत्यै
to Bhogavatīभोगवती को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें

Verse 7

मन्दाकिन्यै नमस्तेऽस्तु स्वर्गदायै नमो नमः ।
नमस्त्रैलोक्यभूषायै त्रिपथायै नमो नमः ॥ ७॥

mandākinyai namaste'stu svargadāyai namo namaḥ |
namastrailokyabhūṣāyai tripathāyai namo namaḥ ||

मन्दाकिन्यैनमःतेअस्तुस्वर्ग-दायैनमःनमःनमःत्रैलोक्य-भूषायैत्रि-पथायैनमःनमः
हिन्दी अर्थ

मन्दाकिनी, तुम्हें नमस्कार; स्वर्ग देने वाली को बार-बार नमस्कार। त्रिलोक की शोभा को नमस्कार; त्रिपथगा को बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to you, Mandākinī; homage, homage to the giver of heaven. Homage to the ornament of the three worlds; homage, homage to her of the three paths.

पदार्थ · word by word
मन्दाकिन्यै
to Mandākinīमन्दाकिनी को
नमः
homageनमस्कार
ते
to youतुम्हें
अस्तु
beहो
स्वर्ग-दायै
to the giver of heavenस्वर्ग देने वाली को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
त्रैलोक्य-भूषायै
to the ornament of the three worldsत्रिलोक की शोभा को
त्रि-पथायै
to her of three pathsत्रिपथगा को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 8

नमस्त्रिशुक्लसंस्थायै क्षमावत्यै नमो नमः ।
त्रिहुताशनसंस्थायै तेजोवत्यै नमो नमः ॥ ८॥

namastriśuklasaṃsthāyai kṣamāvatyai namo namaḥ |
trihutāśanasaṃsthāyai tejovatyai namo namaḥ ||

नमःत्रि-शुक्ल-संस्थायैक्षमावत्यैनमःनमःत्रि-हुताशन-संस्थायैतेजोवत्यैनमःनमः
हिन्दी अर्थ

तीन शुक्लों में स्थित को नमस्कार; क्षमावती को बार-बार नमस्कार। तीन अग्नियों में स्थित तेजोवती को बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to her who dwells in the three bright ones; homage, homage to the patient one. To her who dwells in the three sacred fires, the radiant one, homage, homage.

पदार्थ · word by word
नमः
homageनमस्कार
त्रि-शुक्ल-संस्थायै
to her who dwells in the three bright onesतीन शुक्लों में स्थित को
क्षमावत्यै
to the patient oneक्षमावती को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
त्रि-हुताशन-संस्थायै
to her who dwells in the three sacred firesतीन अग्नियों में स्थित को
तेजोवत्यै
to the radiant oneतेजोवती को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 9

नन्दायै लिङ्गधारिण्यै सुधाधारात्मने नमः ।
नमस्ते विश्वमुख्यायै रेवत्यै ते नमो नमः ॥ ९॥

nandāyai liṅgadhāriṇyai sudhādhārātmane namaḥ |
namaste viśvamukhyāyai revatyai te namo namaḥ ||

नन्दायैलिङ्ग-धारिण्यैसुधा-धारा-आत्मनेनमःनमःतेविश्व-मुख्यायैरेवत्यैतेनमःनमः
हिन्दी अर्थ

नन्दा, लिंग धारण करने वाली, अमृतधारास्वरूपा को नमस्कार। विश्व में प्रमुख, तुम्हें नमस्कार; रेवती, तुम्हें बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to Nandā, bearer of the liṅga, whose self is a stream of nectar. Homage to you, foremost in the world; homage, homage to you, Revatī.

पदार्थ · word by word
नन्दायै
to Nandāनन्दा को
लिङ्ग-धारिण्यै
to the bearer of the liṅgaलिंग धारण करने वाली को
सुधा-धारा-आत्मने
to her whose self is a stream of nectarअमृतधारास्वरूपा को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
ते
to youतुम्हें
विश्व-मुख्यायै
to the foremost in the worldविश्व में प्रमुख को
रेवत्यै
to Revatīरेवती को
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 10

बृहत्यै ते नमस्तेऽस्तु लोकधात्र्यै नमोऽस्तु ते ।
नमस्ते विश्वमित्रायै नन्दिन्यै ते नमो नमः ॥ १०॥

bṛhatyai te namaste'stu lokadhātryai namo'stu te |
namaste viśvamitrāyai nandinyai te namo namaḥ ||

बृहत्यैतेनमःतेअस्तुलोक-धात्र्यैनमःअस्तुतेनमःतेविश्व-मित्रायैनन्दिन्यैतेनमःनमः
हिन्दी अर्थ

बृहती, तुम्हें नमस्कार; लोकधात्री, तुम्हें नमस्कार। विश्व की मित्र, तुम्हें नमस्कार; नन्दिनी, तुम्हें बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to you, the vast one; homage to you, nurse of the worlds. Homage to you, friend of all; homage, homage to you, Nandinī.

पदार्थ · word by word
बृहत्यै
to the vast oneबृहती को
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
ते
to youतुम्हें
अस्तु
beहो
लोक-धात्र्यै
to the nurse of the worldsलोकधात्री को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
ते
to youतुम्हें
विश्व-मित्रायै
to the friend of allविश्व की मित्र को
नन्दिन्यै
to Nandinīनन्दिनी को
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 11

पृथ्व्यै शिवामृतायै च सुवृषायै नमो नमः ।
परापरशताढ्यायै तारायै ते नमो नमः ॥ ११॥

pṛthvyai śivāmṛtāyai ca suvṛṣāyai namo namaḥ |
parāparaśatāḍhyāyai tārāyai te namo namaḥ ||

पृथ्व्यैशिव-अमृतायैचसु-वृषायैनमःनमःपर-अपर-शत-आढ्यायैतारायैतेनमःनमः
हिन्दी अर्थ

पृथ्वीरूपा, कल्याणमय अमृत, उत्तम धर्मवाली को बार-बार नमस्कार। सैकड़ों पर-अपर रूपों से सम्पन्न, तारने वाली, तुम्हें बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage, homage to the broad earth, the blessed nectar, rich in dharma. Homage, homage to you, the saviour, rich in hundreds of higher and lower forms.

Variant reading One text reads वरदायै for तारायै ते.
पदार्थ · word by word
पृथ्व्यै
to the broad earthपृथ्वी को
शिव-अमृतायै
to the blessed nectarकल्याणमय अमृत को
च
andऔर
सु-वृषायै
to her rich in dharmaउत्तम धर्मवाली को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
पर-अपर-शत-आढ्यायै
rich in hundreds of higher and lower formsसैकड़ों पर-अपर रूपों से सम्पन्न को
तारायै
to the saviourतारने वाली को
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 12

पाशजालनिकृन्तिन्यै अभिन्नायै नमोऽस्तु ते ।
शान्तायै च वरिष्ठायै वरदायै नमो नमः ॥ १२॥

pāśajālanikṛntinyai abhinnāyai namo'stu te |
śāntāyai ca variṣṭhāyai varadāyai namo namaḥ ||

पाश-जाल-निकृन्तिन्यैअभिन्नायैनमःअस्तुतेशान्तायैचवरिष्ठायैवर-दायैनमःनमः
हिन्दी अर्थ

बन्धनों के जाल को काटने वाली, अभिन्ना, तुम्हें नमस्कार। शान्ता, वरिष्ठा, वरदायिनी को बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to you who cut the net of bonds, the undivided one. Homage, homage to the calm, the most excellent, the giver of boons.

पदार्थ · word by word
पाश-जाल-निकृन्तिन्यै
to her who cuts the net of bondsबन्धनों के जाल को काटने वाली को
अभिन्नायै
to the undividedअभिन्ना को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें
शान्तायै
to the calmशान्ता को
च
andऔर
वरिष्ठायै
to the most excellentवरिष्ठा को
वर-दायै
to the giver of boonsवरदायिनी को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 13

उग्रायै सुखजग्ध्यै च सञ्जीविन्यै नमोऽस्तु ते ।
ब्रह्मिष्ठायै ब्रह्मदायै दुरितघ्न्यै नमो नमः ॥ १३॥

ugrāyai sukhajagdhyai ca sañjīvinyai namo'stu te |
brahmiṣṭhāyai brahmadāyai duritaghnyai namo namaḥ ||

उग्रायैसुख-जग्ध्यैचसञ्जीविन्यैनमःअस्तुतेब्रह्मिष्ठायैब्रह्म-दायैदुरित-घ्न्यैनमःनमः
हिन्दी अर्थ

उग्रा, सुख का भोजन देने वाली, संजीवनी, तुम्हें नमस्कार। ब्रह्मिष्ठा, ब्रह्म देने वाली, पापनाशिनी को बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to you, the fierce, who feed with joy, the reviver. Homage, homage to her most rooted in Brahman, giver of Brahman, slayer of wrongs.

Variant reading Two texts read उस्रायै सुखदोग्ध्र्यै (the cow that milks out happiness) for उग्रायै सुखजग्ध्यै.
पदार्थ · word by word
उग्रायै
to the fierceउग्रा को
सुख-जग्ध्यै
to her who feeds with joyसुख का भोजन देने वाली को
च
andऔर
सञ्जीविन्यै
to the reviverसंजीवनी को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें
ब्रह्मिष्ठायै
to her most rooted in Brahmanब्रह्मिष्ठा को
ब्रह्म-दायै
to the giver of Brahmanब्रह्म देने वाली को
दुरित-घ्न्यै
to the slayer of wrongsपाप नाशिनी को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 14

प्रणतार्त्तिप्रभञ्जिन्यै जगन्मात्रे नमोऽस्तु ते ।
सर्वापत्प्रतिपक्षायै मङ्गलायै नमो नमः ॥ १४॥

praṇatārttiprabhañjinyai jaganmātre namo'stu te |
sarvāpatpratipakṣāyai maṅgalāyai namo namaḥ ||

प्रणत-आर्त्ति-प्रभञ्जिन्यैजगत्-मात्रेनमःअस्तुतेसर्व-आपत्-प्रतिपक्षायैमङ्गलायैनमःनमः
हिन्दी अर्थ

शरणागतों का दुःख मिटाने वाली जगन्माता, तुम्हें नमस्कार। सब आपत्तियों की विरोधी मंगला को बार-बार नमस्कार।

English sense

Homage to you, mother of the world, who shatter the pain of those who bow to you. Homage, homage to the auspicious one, foe of every misfortune.

पदार्थ · word by word
प्रणत-आर्त्ति-प्रभञ्जिन्यै
to her who shatters the pain of those who bowशरणागतों का दुःख मिटाने वाली को
जगत्-मात्रे
to the mother of the worldजगन्माता को
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें
सर्व-आपत्-प्रतिपक्षायै
to the foe of every misfortuneसब आपत्तियों की विरोधी को
मङ्गलायै
to the auspiciousमंगला को
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार

Verse 15

शरणागतदीनार्त्तपरित्राणपरायणे ।
सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १५॥

śaraṇāgatadīnārttaparitrāṇaparāyaṇe |
sarvasyārtihare devi nārāyaṇi namo'stu te ||

शरण-आगत-दीन-आर्त्त-परित्राण-परायणेसर्वस्यआर्ति-हरेदेविनारायणिनमःअस्तुते
हिन्दी अर्थ

हे शरण में आए दीन-दुखियों की रक्षा में तत्पर, सबकी पीड़ा हरने वाली, देवि नारायणि, तुम्हें नमस्कार।

English sense

You who are intent on saving the poor and suffering who come to you for refuge, remover of everyone's pain, goddess Nārāyaṇī, homage to you.

पदार्थ · word by word
शरण-आगत-दीन-आर्त्त-परित्राण-परायणे
O you intent on saving the poor and suffering who come to you for refugeहे शरण में आए दीन-दुखियों की रक्षा में तत्पर
सर्वस्य
of allसबकी
आर्ति-हरे
O remover of painहे पीड़ा हरने वाली
देवि
O goddessहे देवि
नारायणि
O Nārāyaṇīहे नारायणि
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहो
ते
to youतुम्हें

Verse 16

निर्लेपायै दुर्गहन्त्र्यै दक्षायै ते नमो नमः ।
परापरपरायै च गङ्गे निर्वाणदायिनि ॥ १६॥

nirlepāyai durgahantryai dakṣāyai te namo namaḥ |
parāparaparāyai ca gaṅge nirvāṇadāyini ||

निर्लेपायैदुर्ग-हन्त्र्यैदक्षायैतेनमःनमःपर-अपर-परायैचगङ्गेनिर्वाण-दायिनि
हिन्दी अर्थ

निर्लेपा, संकट नाशिनी, दक्षा, तुम्हें बार-बार नमस्कार; और पर-अपर से परे को भी— हे गंगे, हे निर्वाण देने वाली।

English sense

Homage, homage to you, the unstained, destroyer of hardship, the skilful one, and to her beyond the higher and the lower — Gaṅgā, giver of release.

Variant reading Two texts read परात्परतरे तुभ्यं नमस्ते मोक्षदे सदा for परापरपरायै च गङ्गे निर्वाणदायिनि.
पदार्थ · word by word
निर्लेपायै
to the unstainedनिर्लेपा को
दुर्ग-हन्त्र्यै
to the destroyer of hardshipसंकट नाशिनी को
दक्षायै
to the skilfulदक्षा को
ते
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
नमः
homageनमस्कार
पर-अपर-परायै
to her beyond the higher and the lowerपर और अपर से परे को
च
andऔर
गङ्गे
O Gaṅgāहे गंगे
निर्वाण-दायिनि
O giver of releaseहे निर्वाण देने वाली

Verse 17

गङ्गे ममाऽग्रतो भूया गङ्गे मे तिष्ठ पृष्ठतः ।
गङ्गे मे पार्श्वयोरेधि गङ्गे त्वय्यस्तु मे स्थितिः ॥ १७॥

gaṅge mamā'grato bhūyā gaṅge me tiṣṭha pṛṣṭhataḥ |
gaṅge me pārśvayoredhi gaṅge tvayyastu me sthitiḥ ||

गङ्गेममअग्रतःभूयाःगङ्गेमेतिष्ठपृष्ठतःगङ्गेमेपार्श्वयोःएधिगङ्गेत्वयिअस्तुमेस्थितिः
हिन्दी अर्थ

हे गंगे, मेरे आगे रहो; हे गंगे, मेरे पीछे ठहरो; हे गंगे, मेरे दोनों ओर रहो; हे गंगे, मेरी स्थिति तुममें हो।

English sense

Gaṅgā, be before me; Gaṅgā, stand behind me; Gaṅgā, be at both my sides; Gaṅgā, may I dwell in you.

Variant reading Two texts read गङ्गे मे देवि पृष्ठतः and पार्श्वयोरेहि for गङ्गे मे तिष्ठ पृष्ठतः and पार्श्वयोरेधि.
पदार्थ · word by word
गङ्गे
O Gaṅgāहे गंगे
मम
myमेरे
अग्रतः
in frontआगे
भूयाः
beरहो
गङ्गे
O Gaṅgāहे गंगे
मे
myमेरे
तिष्ठ
standठहरो
पृष्ठतः
behindपीछे
गङ्गे
O Gaṅgāहे गंगे
मे
myमेरे
पार्श्वयोः
at both sidesदोनों ओर
एधि
beरहो
गङ्गे
O Gaṅgāहे गंगे
त्वयि
in youतुममें
अस्तु
may beहो
मे
myमेरी
स्थितिः
dwellingस्थिति

Verse 18

आदौ त्वमन्ते मध्ये च सर्वं त्वं गाङ्गते शिवे ।
त्वमेव मूलप्रकृतिस्त्वं पुमान् पर एव हि ।
गङ्गे त्वं परमात्मा च शिवस्तुभ्यं नमः शिवे ॥ १८॥

ādau tvamante madhye ca sarvaṃ tvaṃ gāṅgate śive |
tvameva mūlaprakṛtistvaṃ pumān para eva hi |
gaṅge tvaṃ paramātmā ca śivastubhyaṃ namaḥ śive ||

आदौत्वम्अन्तेमध्येचसर्वम्त्वम्गाम्-गतेशिवेत्वम्एवमूल-प्रकृतिःत्वम्पुमान्परःएवहिगङ्गेत्वम्परम-आत्माचशिवःतुभ्यम्नमःशिवे
हिन्दी अर्थ

हे पृथ्वी पर आने वाली शिवे, आदि, अन्त और मध्य तुम हो; सब कुछ तुम हो। तुम ही मूलप्रकृति हो, तुम ही परम पुरुष हो। हे गंगे, तुम परमात्मा और शिव हो। हे शिवे, तुम्हें नमस्कार।

English sense

Auspicious one who came down to earth, you are the beginning, the end and the middle; you are everything. You alone are root Nature, you the supreme Person. Gaṅgā, you are the supreme Self and Śiva. Homage to you, auspicious one.

Variant reading Two texts read गां गते and नारायणः परः for गाङ्गते and पुमान् पर एव हि.
पदार्थ · word by word
आदौ
at the beginningआदि में
त्वम्
youतुम
अन्ते
at the endअन्त में
मध्ये
in the middleमध्य में
च
andऔर
सर्वम्
everythingसब कुछ
त्वम्
youतुम
गाम्-गते
O you who came to earthहे पृथ्वी पर आने वाली
शिवे
O auspicious oneहे शिवे
त्वम्
youतुम
एव
aloneही
मूल-प्रकृतिः
root Natureमूलप्रकृति
त्वम्
youतुम
पुमान्
the Personपुरुष
परः
supremeपरम
एव
trulyही
हि
indeedही
गङ्गे
O Gaṅgāहे गंगे
त्वम्
youतुम
परम-आत्मा
the supreme Selfपरमात्मा
च
andऔर
शिवः
Śivaशिव
तुभ्यम्
to youतुम्हें
नमः
homageनमस्कार
शिवे
O auspicious oneहे शिवे

फलश्रुतिःWhat it gives

Verse 19

य इदं पठते स्तोत्रं शृणुयाच्छ्रद्धयाऽपि यः ।
दशधा मुच्यते पापैः कायवाक्चित्तसम्भवैः ॥ १९॥

ya idaṃ paṭhate stotraṃ śṛṇuyācchraddhayā'pi yaḥ |
daśadhā mucyate pāpaiḥ kāyavākcittasambhavaiḥ ||

यःइदम्पठतेस्तोत्रम्शृणुयात्श्रद्धयाअपियःदशधामुच्यतेपापैःकाय-वाक्-चित्त-सम्भवैः
हिन्दी अर्थ

जो इस स्तोत्र को पढ़ता है, या श्रद्धा से सुनता भी है, वह शरीर, वाणी और मन से उत्पन्न दस प्रकार के पापों से मुक्त हो जाता है।

English sense

Whoever recites this hymn, or even hears it with faith, is freed from the tenfold sins born of body, speech and mind.

Variant reading Another text reads य इदं पठति स्तोत्रं भक्त्या नित्यं नरोऽपि यः and दशधासंस्थितैर्दोषैः सर्वैरेव प्रमुच्यते.
पदार्थ · word by word
यः
whoजो
इदम्
thisइस
पठते
recitesपढ़ता है
स्तोत्रम्
hymnस्तोत्र को
शृणुयात्
hearsसुने
श्रद्धया
with faithश्रद्धा से
अपि
evenभी
यः
whoजो
दशधा
from the tenfoldदस प्रकार के
मुच्यते
is freedमुक्त होता है
पापैः
sinsपापों से
काय-वाक्-चित्त-सम्भवैः
born of body, speech and mindशरीर, वाणी और मन से उत्पन्न

Verse 20

रोगस्थो रोगतो मुच्येद्विपद्भ्यश्च विपद्युतः ।
मुच्यते बन्धनाद्बद्धो भीतो भीतेः प्रमुच्यते ॥ २०॥

rogastho rogato mucyedvipadbhyaśca vipadyutaḥ |
mucyate bandhanādbaddho bhīto bhīteḥ pramucyate ||

रोग-स्थःरोगतःमुच्येत्विपद्भ्यःचविपत्-युतःमुच्यतेबन्धनात्बद्धःभीतःभीतेःप्रमुच्यते
हिन्दी अर्थ

रोगी रोग से, विपत्ति में पड़ा विपत्ति से, बँधा हुआ बन्धन से और डरा हुआ भय से मुक्त हो जाता है।

English sense

The sick are freed from sickness, those in misfortune from misfortune, the bound from their bonds, the frightened from fear.

पदार्थ · word by word
रोग-स्थः
one who is sickरोगी
रोगतः
from sicknessरोग से
मुच्येत्
is freedमुक्त होता है
विपद्भ्यः
from misfortunesविपत्तियों से
च
andऔर
विपत्-युतः
one in misfortuneविपत्ति में पड़ा
मुच्यते
is freedमुक्त होता है
बन्धनात्
from bondsबन्धन से
बद्धः
one who is boundबँधा हुआ
भीतः
one who is afraidडरा हुआ
भीतेः
from fearभय से
प्रमुच्यते
is freedमुक्त होता है

Verse 21

सर्वान्कामानवाप्नोति प्रेत्य च त्रिदिवं व्रजेत् ।
दिव्यं विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवीजितः ॥ २१॥

sarvānkāmānavāpnoti pretya ca tridivaṃ vrajet |
divyaṃ vimānamāruhya divyastrīparivījitaḥ ||

सर्वान्कामान्अवाप्नोतिप्रेत्यचत्रिदिवम्व्रजेत्दिव्यम्विमानम्आरुह्यदिव्य-स्त्री-परिवीजितः
हिन्दी अर्थ

वह सब कामनाएँ पाता है, और मरकर दिव्य विमान पर चढ़कर, दिव्य स्त्रियों द्वारा पंखा झले जाते हुए स्वर्ग जाता है।

English sense

He gains all his wishes, and after death goes to heaven, riding a heavenly sky-chariot, fanned by heavenly women.

Variant reading Two texts close this verse with प्रेत्य ब्रह्मणि लीयते (after death he is absorbed in Brahman).
पदार्थ · word by word
सर्वान्
allसब
कामान्
wishesकामनाएँ
अवाप्नोति
gainsपाता है
प्रेत्य
after deathमरकर
च
andऔर
त्रिदिवम्
to heavenस्वर्ग
व्रजेत्
goesजाता है
दिव्यम्
heavenlyदिव्य
विमानम्
sky-chariotविमान पर
आरुह्य
mountingचढ़कर
दिव्य-स्त्री-परिवीजितः
fanned by heavenly womenदिव्य स्त्रियों द्वारा पंखा झले जाते हुए

Verse 22

गृहेऽपि लिखितं यस्य सदा तिष्ठति धारितम् ।
नाग्निचौरभयं तस्य न सर्पादिभयं क्वचित् ॥ २२॥

gṛhe'pi likhitaṃ yasya sadā tiṣṭhati dhāritam |
nāgnicaurabhayaṃ tasya na sarpādibhayaṃ kvacit ||

गृहेअपिलिखितम्यस्यसदातिष्ठतिधारितम्नअग्नि-चौर-भयम्तस्यनसर्प-आदि-भयम्क्वचित्
हिन्दी अर्थ

जिसके घर में यह स्तोत्र लिखकर सदा रखा रहता है, उसे कभी अग्नि, चोर या साँप आदि का भय नहीं होता।

English sense

One in whose house this hymn is kept written down never has fear of fire or thieves, or of snakes and the like.

Variant reading Another text reads इमं स्तवं गृहे यस्तु लेखयित्वा विनिक्षिपेत् in the first line.
पदार्थ · word by word
गृहे
in the houseघर में
अपि
evenभी
लिखितम्
writtenलिखा हुआ
यस्य
whoseजिसके
सदा
alwaysसदा
तिष्ठति
staysरहता है
धारितम्
keptरखा हुआ
न
noनहीं
अग्नि-चौर-भयम्
fear of fire or thievesअग्नि या चोर का भय
तस्य
hisउसको
न
noनहीं
सर्प-आदि-भयम्
fear of snakes and the likeसाँप आदि का भय
क्वचित्
everकभी

Terms on this page

Kartikeya कार्तिकेय Shiva and Parvati's son, the chief of the divine army.
Ganga Dussehra गंगा दशहरा The day marking the Ganga's descent to earth, and also Batuk Bhairav's Jayanti.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras